Даказанае перасяленнеРаздзел 8 з 14
17001782

Асабістая сказка Акіма звязвае ранейшае арлоўскае памесце з зямлёй яго ўнука Ціта ў Лівенскім павеце.

З Баздырава ў Шчыгры: апавяданне Акіма

У 1700 годзе служылыя людзі горада Лівны, на паўднёвы ўсход ад Арла, падавалі сказкі — пісьмовыя апавяданні пра сваю службу, сям'ю і маёнткі. Іх збіраў Разрадны прыказ — маскоўскае ведамства, якое вяло ўлік усіх служылых людзей краіны. Сярод ліўенцаў быў і Акім Іванавіч Анпілогаў, і яго сказка — рэдкі выпадак, калі чалавек таго часу гаворыць пра сябе сам. І апавяданне ў яго горкае.

Маршрут у дакуменце 1700 годаБаздырава → лівенскія Шчыгры
  1. БаздыраваАкім страціў арлоўскі маёнтак
  2. перасяленнесам Акім расказаў пра змену павета
  3. Шчыгрымаёнтак яго ўнука Ціта

Тут лінія суцэльная: абодва канцы шляху і сваяцтва дзеда з унукам названыя адной крыніцай.

Страчаны дом

Акім быў арлоўскім сынам баярскім і трымаў маёнтак у Баздыраве — той самай вёсцы, дзе яшчэ ў 1594 годзе стаялі двары Анфілогавых. Паводле яго слоў, зямлю сілай і без усякай законнай падставы захапіў стольнік Міхаіл Касогаў — чалавек прыдворнага чыну, значна вышэйшага за правінцыйнага сына баярскага. Дом і маёмасць былі разбураны, а селяніна з жонкай і дзецьмі забралі.

Такое ў канцы XVII стагоддзя здаралася нярэдка: знатныя і багатыя суседзі прыбіралі да рук землі дробных служылых людзей, а судовая цяжба з моцным магла цягнуцца гадамі.

Зямля ўнука

Страціўшы арлоўскі маёнтак, сям'я знайшла апору ў Ліўенскім павеце — так Акім і апынуўся сярод ліўенскіх служылых людзей. Унук Акіма, Ціт Анпілогаў, валодаў там 30 чвэрцямі ў сяле Дзмітрыеўскім, якое звалі яшчэ і Шчыграмі: у дакуменце «Щигры тож». Пазней гэтыя Шчыгры сталі сялом Вязавым — гэта не горад Шчыгры Курскай губерні.

Сказка 1700 годаТры пакаленні паміж двума паветамі

Сваяцтва названа ў дакуменце

  1. 1-е пакаленне
    Акім Іванавічбылы памешчык Баздырава
  2. 2-е пакаленне
    імя не названасын або дачка Акіма
  3. 3-е пакаленне
    Ціт Анпілогаўунук · маёнтак у Шчыграх

Рэйтары і капейшчыкі

Акім быў не адзіным, хто пайшоў з Арла. Курскія служылыя сказкі 1697 года называюць цэлае гняздо Анпілогавых, што перайшлі з Арлоўскага і Кромскага паветаў у Курскі. Многія з іх служылі ўжо не так, як іх дзяды. Маскоўскае войска з 1630-х, а асабліва ў другой палове XVII стагоддзя перабудоўвалі на еўрапейскі лад: дзяцей баярскіх запісвалі ў палкі «новага строю» — рэйтарскія, капейныя, драгунскія, — дзе вучылі строю і плацілі жалаванне. Рэйтары былі цяжкай конніцай з пісталетамі і карабінамі. Ігнат Гур'евіч Анпілогаў і ў 1719 годзе, шасцідзесяці аднаго года, значыўся аднадворцам «рейтарской службы».

Пазней іншая галіна Анфілогавых збярэ старыя паперы пра продкаў, каб даказаць сваё дваранства.

Для даследчыкаўКрыніцы, агаворкі і адкрытыя пытанні гэтага раздзела

Крыніца. Арыгінал захоўваецца ў паперах Разраднага прыказа — маскоўскага ведамства, якое ведала службай: РГАДА (Расійскі дзяржаўны архіў старажытных актаў), ф. 210, воп. 12, спр. 1888, арк. 1181–1182, справа «Сказки ливенцев о службе, семейном положении и поместьях» (Сказкі ліўенцаў пра службу, сямейнае становішча і маёнткі). Картка крыніцы. S-LIVNY-1700

Што менавіта сказана. Вёска названа «Боздыревой» — так дакумент перадае Баздырава. Маёнткам, паводле слоў Акіма, Касогаў «силою завладел насильством… без дачи», гэта значыць без законнай перадачы. Гэта сведчанне самога пацярпелага, а не рашэнне суда. Імя прамежкавага пакалення — бацькі Ціта — не названа; устаўляць туды чалавека, які падыходзіць па імені па бацьку, нельга.

Пазнейшыя сляды. У рэвізіі 1782 года ў гэтых Шчыграх сустракаецца Васіль Дземянцьевіч Анпілогаў; паміж ім і Цітам амаль стагоддзе, і назва месца дапамагае шукаць, але не запаўняе пакаленняў. Другасная публікацыя згадвае і сказку 1697 года; высновы раздзела абапіраюцца на прачытаны арыгінал 1700 года. S-SHCHIGRY-1697 S-SHCHIGRY-REVISIONS

Курскія Анпілогавы 1697 года. Адкрытая база служылых сказак называе дзяцей Гурыя, нашчадкаў арлоўскіх служылых Фамы, Нічыпара, Яфіма і іншых і асобную кромскую лінію. Бацька Івана Фаміча служыў па Арле ў рэйтарах, бацька Анікея Нічыпаравіча — у капейшчыках; Цярэнцій Гур'евіч датаваў пераход у Курскі павет 1691/92 годам. Сувязь гэтых сем'яў з Акімам не ўстаноўлена.