Адкуль прыйшлі арлоўскія Ампілогавы
Першы адрасны кандыдат па бацьку Пахому: Насон прасочаны ў Боршчоўцы з 1584/85 года
Новая ніжняя мяжа: «Насонка Пафонов» і сусед Леўка Пафомаў
Пошук ранніх алексінскіх выпісаў даў мацнейшы вынік, чым дазоры XVII стагоддзя. У «Актах служилых землевладельцев» [Акты служылых землеўладальнікаў], т. II, № 142 цалкам надрукаваны выпіс з пісцовых кніг Елізарыя Ржэўскага 1584/85 года. У Боршчоўцы за Фендрыкам і Фёдарам, Фёдаравымі дзецьмі Дзьякава, пералічаны шэсць сялянскіх двароў, сярод іх запар:
«(в) Левка Пафомов, (в) Насонка Пафонов».
Пераклад: «(у [двары]) Леўка Пафомаў, (у [двары]) Насонка Пафонаў».
Гэта тая самая Боршчоўка і тое самае рэдкае імя Насон, што ў чалабітнай 1593 года, дзе ён названы «Насон Пахомав». Цяпер чалавек прасочваецца ў адным сяле праз дзевяць гадоў, а даарлоўскі адрас апускаецца з 1593-га ў 1584/85 год — прыкладна за дзесяць гадоў да запісу Ермака Пахомава сына Анфілогава ў Арле.
Літары нельга згладжваць заднім чыслом. На старонцы навуковага выдання літаральна стаяць тры формы адной блізкай асновы: Пафомов у Леўкі, Пафонов у Насона і пазней Пахомав у таго ж верагоднага Насона. Выпіс дайшоў не ў арыгінале, а ў двух спісах 1679 і 1682 гадоў. Таму найбольш верагоднае ваганне або памылка перадачы патроніма Пахомаў, але Record захоўвае і літаральнае чытанне, і нармалізацыю асобна.
Леўка Пафомаў — новы чалавек у гіпотэзе. Ён можа апынуцца братам Насона, гэта значыць другім сынам Пафома/Пахома. Тады для параўнання з арлоўскім Ермаком узнікае ўжо не адзінкавае супадзенне, а праверачная група з трох мужчын: Леў — Насон — Ермак, кожны на прыступцы «сын Пахома». Але ранні выпіс проста ставіць іх двары побач і не называе сваякамі; брацтва пакуль не сцвярджаецца.
Заадно ранні выпіс амаль развязвае загадку ўладальнікаў. У 1584/85 годзе Боршчоўкай даказана валодалі Фендрык і Фёдар, Фёдаравы дзеці Дзьякава. Таму «Фенорик и Фёдор Денисовы» ў публікацыі чалабітнай 1593 года, хутчэй за ўсё, утрымлівае памылку чытання або перадачы: надта дакладна супадаюць рэдкае імя, парны ўладальнік і сяло. У 1628 годзе Боршчоўкай валодае Васіль Фендрыкаў сын Дзьякаў, верагодны сын таго ж Фендрыка. Канчаткова выправіць тэкст 1593 года можна будзе толькі па фотакопіі архіўнага арк. 46.
Старонкі 139–140 адкрытага выдання захаваны ў картцы як фотакопіі. На с. 140 надрукаваны дакладныя архіўныя адрасы абодвух позніх спісаў выпісу: РГАДА, ф. 1209, слупы (столбцы) па Алексіну, № 493/31109, арк. 11–15 і № 882/31459, арк. 146–147.
Новы калідор праз гаспадароў двара: Алексін — Тула — Лебядзянь
Пошук па ўладальніках аказаўся больш плённым, чым яшчэ адзін перабор Пахомавых. Фендрык Фёдараў сын Дзьякаў не знікае пасля алексінскага запісу. У 1613 годзе ён падпісаў Зацверджаную грамату як тулянін, прадстаўнік тульскіх дваран, дзяцей баярскіх, пасадскіх і павятовых людзей. Палацавы разрад 1618/19 года потым прама называе на Лебядзяні ваяводу Васіля Фендрыкава сына Дзьякава. У пісцовай кнізе 1627/28–1628/29 гадоў гэты ж Васіль валодае Боршчоўкай.
Такім чынам, уладальніцкая сям'я дакументальна злучае тры пункты: маёнтак у Алексінскім павеце → тульская служылая карпарацыя → ваяводская служба ў новым паўднёвым горадзе Лебядзяні. Гэта не даказвае, што Насон, Леўка ці іх дзеці пайшлі разам з Дзьякавымі, але дае новы архіўны калідор: цяпер трэба правяраць тульскія і лебядзянскія справы Фендрыка і Васіля, іх людзей, паручыцеляў і старыя дачы, а не толькі арлоўскія спісы.
Палацавы разрад 1618/19 года: «На Лебедяни Василей Фендриков сын Дьяков» (На Лебядзяні Васіль Фендрыкаў сын Дзьякаў), подпіс Фендрыка Дзьякава як туляніна ў 1613 годзе.
Чаму агульны пошук Пафомавых цяпер выкарыстоўваецца як кантроль, а не доказ
Па сапраўдных кадрах арлоўскага разборнага спіса 1620/21 года правераны шэсць Пафомавых: Іван Дзмітрыеў (арк. 17), Міхаіл Міхайлаў (арк. 35), Федзька Міхайлаў (арк. 113), чалавек са страчаным імем Іванаў сын (арк. 117), Даніла Сцяпанаў (арк. 120) і Гаўрыла Піліпаў (арк. 138). Яшчэ пяць чалавек паказальнік перадае як Пахомавых (Похомовых) — на арк. 99, 102, 103, 105 і 133.
Гэта важны адмоўны вынік. Да 1620/21 года ў Арле Пафомаў/Похомаў — ужо шырокае сямейнае імянаванне з рознымі імёнамі па бацьку, а не адзін відавочны двор Насона Пахомава. Таму супадзенне асновы Пахом нельга ператвараць у сваяцтва з Ермаком Анфілогавым. Кропкавыя кадры захаваны ў даследчай частцы карткі; яны служаць фільтрам супраць ілжывай упэўненасці.
Імянны паказальнік да РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 502.
Дакладны адрас Пахомавай лініі і праверка ілжывага «другога сігналу»
Поўная Пісцовая кніга Алексінскага павета 1627/28–1628/29 гадоў дазволіла выправіць і лакалізаваць адрас чалабітнай. Надрукаваны ў акце 1593 года «Обошинский стан» — амаль напэўна Бабошынскі стан: кніга прама называе ў ім «село Покровское, а Борщовка тож» (сяло Пакроўскае, яно ж Боршчоўка) (РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 3, арк. 842 адв.–846 адв.; выд. 2024 года, с. 312–314). Гэта сучаснае сяло Баршчэўка на захад ад Тулы, у былой Алёшынскай воласці.
Праз трыццаць пяць гадоў Насона, Месішчэевых, Палуні і Кірылы ў поўным тэксце кнігі ўжо няма. Сяло трымае Васіль Фендрыкаў сын Дзьякаў, прычым яго права ўзводзіцца да граматы цара Васіля Шуйскага 7116 года, гэта значыць 1607/08 года. Разам з выпісам 1584/85 года гэта робіць чытанне публікацыі 1593 года «Фенорик и Фёдор Денисовы» амаль несумненным дэфектам перадачы Дзьякавых. Для літаральнага выпраўлення ўсё роўна патрэбны арыгінал арк. 46, але лічыць дзве ўладальніцкія пары раўнавартаснымі кандыдатамі больш нельга.
Праверка зямельнага акружэння дала важную адмоўную папраўку. На наступных аркушах Бабошынскага стана сапраўды апісана пустка Крывалапаўская на рэчцы Восме, але гэта дольная зямля: яе жэрабі ўваходзяць у маёнткі Івана Сямёнавіча Арсеньева, дачок Алімпія Арсеньева Ганны і Аўдоцці і Васіля Канстанцінавіча Несцерава (арк. 848 адв.–863; выд. 2024 года, с. 314–319). Кніга не называе яе часткай Боршчоўкі або ўладаннем Насона. Акрамя таго, асобная Крывалапаўская існавала ў тульскім Засупскім стане.
Таму ранейшая выснова пра «два сігналы ў адным мікрараёне» знятая. Крывалапаўская тапанімія падтрымлівае толькі шырокі алексінска-тульскі кірунак пошуку і не можа звязваць Насона з арлоўскімі Крывалапавымі. Моцнай зачэпкай застаецца толькі персанальная прыступка Пахом → Насон; доказам стане дакумент, які прама называе другога сына Пахома, сваяцтва з Ермаком або пераход чалавека з гэтага двара ў Арол.
Затое суцэльны імянны пошук па ўсіх 608 старонках кнігі даў новую, нечаканую праверачную пару. У іншым, Конінскім стане, у сельцы Мацюкоўскім, яно ж Таўзакова, на рэчцы Жэгалаўцы запісаны селянін Пахомка Насонаў, прама названы пляменнікам Мішкі Ларыёнава (арк. 260; выд. 2024 года, с. 116). Формула азначае Пахома, сына Насона. Калі б гэта аказалася адна сям'я з чалавекам 1593 года, атрымаўся б натуральны імянны ланцужок Пахом → Насон → Пахом, гэта значыць унук, названы па дзеду.
Але гэта пакуль толькі адрасны кандыдат: іншы стан, іншы двор, узрост не пазначаны, пераход з Боршчоўкі не запісаны. У тым жа Мацюкоўскім доляй валодаў Арцемій Таўзакоў сын Нячаеў. Спалучэнне ў адным познім сельцы дзвюх асноў Пахом/Насон і Нячай нагадвае дзве незалежныя бацькоўскія прыступкі арлоўскіх Анфілогавых — Ермака Пахомавіча і Івана Нячаевіча. Яно змяняе наступны пошук, але не сілу доказу: цяпер патрэбныя больш раннія прыправачныя кнігі Мацюкоўскага/Таўзакова, дзе могуць быць названы бацька, узрост або старая дача Пахомкі і паходжанне яго дзядзькі Мішкі Ларыёнава.
Створана асобная адрасная картка
PUB-RGADA-141-1593-ALEKSIN-BORSHCHOVKA-NASON-PAKHOMOV-CANDIDATE. Профіль
Насона і маршрут на карце не дададзены: ні прозвішча Анфілогаў, ні сваяцтва з
Ермаком Пахомавічам пакуль не названы крыніцай.
Паўторная загрузка прапушчаных старонак елецкай справы дала новую зачэпку ўжо не па агульнай фамільнай статыстыцы, а па адным з сямі бацькоў арлоўскага ядра. У калектыўнай чалабітнай 1593 года пяцёра елецкіх стральцоў літаральна растлумачылі, адкуль яны выйшлі і хто застаўся на старой ральлі.
Браты Багдашка і Васька, Сямёнавы дзеці Месішчава, раней жылі ў Алексінскім павеце, Абашынскім стане, сяле Баршчэўцы. Калі яны запісаліся ў Елец, там засталіся «вотчим наш Насон Пахомав, да братья наши Полуня да Кирила» (айчым наш Насон Пахомаў ды браты нашы Палуня ды Кірыла). Форма Пахомав у гэтым запісе азначае залежнае імянаванне Насона па Пахому, хутчэй за ўсё «Пахомаў [сын]», а не абавязкова спадчыннае прозвішча сучаснага тыпу.
Гэта першы канкрэтны даарлоўскі чалавек патрэбнага пакалення, знойдзены па прыступцы Пахом → сын. У арлоўскай кнізе 1594/95 года запісаны Ермак Пахомаў сын Анфілогаў. Тэарэтычна Насон і Ермак маглі быць двума сынамі аднаго Пахома, адзін з якіх застаўся ў Алексінскім павеце, а другі апынуўся ў Арле. Такая схема дакладна адпавядае ўжо даказанаму правілу сямейнага набору.
Але сваяцтва пакуль не прымаецца. Пахом — не ўнікальнае імя; дакумент не называе Насона Анфілогавым і не называе яго братам Ермака. Больш за тое, Насон — айчым Месішчэевых, таму прозвішча пасынкаў нічога не кажа пра яго ўласнае паходжанне. Алексін/Баршчэўка становіцца персанальным адрасам праверкі, але не маршрутам на карце.
Цяпер патрэбны не агульны пошук Пахомавых, а алексінскія пісцовыя, плацёжныя і адказныя матэрыялы па сяле Баршчэўцы і Абашынскім стане: уласныя дзеці Насона, яго бацька Пахом, магчымы брат Ермак і лёс двара пасля сыходу пасынкаў. Насон дададзены ўнутр Record без асобнага профілю: ён не носьбіт даследаванага прозвішча, а кантрольны кандыдат.
Чалабітная елецкіх стральцоў, РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1592 г., спр. 1, арк. 46.
Не адзін маршрут, а сямейная селекцыя: тры прамыя пераходы з Саловы ў новы Елец
Поўнатэкставая праверка апублікаванай елецкай справы 1592–1593 гадоў дала мацнейшы кантроль, чым яшчэ адно супадзенне прозвішча. З Салоўскага павета ў новы Елец дакументальна выйшлі па меншай меры тры розныя чалавекі:
- Першушка Дземянцьеў сын Пянькоў запісаўся ў казакі; у Салове засталіся тры браты, а жонка і брат Ісай павінны былі перайсці да яго;
- Афонька Сцяпанаў сын Шорстаў жыў у цесця ў Салоўскім павеце па трохгадовым запісе, потым запісаўся стральцом «на новой город на Елец» (у новы горад на Елец);
- Найдзенка Басаў атрымаў елецкае жалаванне, але ўцёк назад і зноў жыў у Салоўскім павеце за Фёдарам Кастамаравым.
Гэта ператварае Салову са статыстычнага кандыдата ў даказаны кадравы рэзервуар новых паўднёвых гарнізонаў. Пакуль даказаны кірунак Салова → Елец, а не Салова → Арол, але вынік незалежны ад фамільнага параўнання 1596 года і таму істотна ўзмацняе яго.
Самая важная знаходка — літаральнае правіла набору. 6 лістапада 1592 года ўрад загадаў прымаць у казакі і стральцы не ральных сялян, а захрыбетнікаў: «от отцов — детей, и дядь — племянников» (ад бацькоў — дзяцей, і ад дзядзькоў — пляменнікаў), каб на старых дварах і ральлі заставаліся людзі. Іншыя справы паказваюць тую ж працэдуру ў жывых сем'ях. Емяльян Якаўлевіч Мішын разам з бацькам сыходзіў з тульскага двара ў Елец, а брат Агап заставаўся на ранейшым аброку. Значыць, новы горад атрымліваў не абавязкова цэлую сям'ю, а асобнага малодшага або бакавога члена старога двара.
Менавіта гэты механізм здольны растлумачыць наш «скачок». Чалавек мог упершыню атрымаць самастойны аклад і ўстойлівае імянаванне ўжо ў Арле, тады як яго бацька, дзядзька або брат заставаўся ў Салове, Крапіўне, Туле, Навасілі ці іншым горадзе і запісваўся там толькі па імені і імені па бацьку. Таму адсутнасць гатовага прозвішча Анфілогаў у ранняй дзесятні зыходнага горада яшчэ не выключае гэты горад.
Дакументы адкідаюць і чаканне аднаго агульнага пункта выхаду. Біяграфія Юшкі Данілава сына Малявіна мае тры прыступкі: яго бацька служыў з Мцэнска і загінуў; маці з сынам пайшла ў Навасільскі павет; сам Юшка потым запісаўся сынам баярскім новага Ельца. Апошняя гарадавая прыпіска магла быць ужо трэцім геаграфічным пунктам адной сям'і.
У снежні 1592 года жалаванне на Ельцы прызначалася 1 017 людзям, уключаючы 150 дзяцей баярскіх, 200 стральцоў і 600 казакоў; з новага горада потым уцякло 270 казакоў. Значыць, ядро новага гарнізона складвалася хвалямі, распадалася і папаўнялася зноў. Мадэль адзінага арганізаванага перасялення для Арла становіцца яшчэ менш верагоднай.
Створаны Record
PUB-ANPILOGOV-1967-SOLOVA-YELETS-RECRUITMENT-NETWORK. У ім захаваны
поўныя імёны, архіўныя аркушы, розныя сацыяльныя траекторыі і адмоўны
кантроль: у елецкім роспісе дзяцей баярскіх 1593 года носьбіта даследаванага
шэрагу няма, а масавага пераходу гэтага роспісу ў Арол не відаць. Новы вузкі
пошук — не толькі прозвішчы, але формулы «сын при отце» (сын пры бацьку), «брат при брате» (брат пры браце),
«племянник при дяде» (пляменнік пры дзядзьку), выдача жонкі і маёмасці — разам з імёнамі Мікулы,
двух Васіляў, Першы, Цімафея, Нячая, Пахома і Цярэнція.
Карта пакуль не змяняецца: дакументаваны маршрут кантрольных людзей іншага прозвішча, а не Анфілогава.
Уводзіны да публікацыі елецкага комплексу, спіс беглых елецкіх казакоў у Туле і Салове, чалабітная Афанасія Шорстава, сямейная біяграфія Юшкі Малявіна, правіла набору сваякоў-захрыбетнікаў.
Персанальны прарыў: два салоўскія навікі знойдзены ў Крапіўне праз 21 год
Пасля статыстычнага параўнання тактыка зноў зменена: правераны не новыя супадзенні прозвішчаў, а лёсы ўжо знойдзеных салоўскіх людзей. У плацёжнай кнізе Крапіўны 1616/17 года (РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 488) выяўлены дзве поўныя формулы з салоўскага раздзела дзесятні 1596 года:
- Смірной Пракоф'еў сын Труноў — Салова, 1596; Крапіўна, арк. 100, 1616/17;
- Касцянцін Ермалаеў сын Бологаў/Болатаў (Бологов/Болотов) — Салова, 1596; Крапіўна, арк. 99 адв., 1616/17.
Супадаюць імя, імя па бацьку, сямейнае імянаванне і акруга. Два незалежныя выпадкі робяць выпадковасць малаверагоднай: салоўская рубрыка 1596 года сапраўды апісвае ўстойлівую крапіўенска-салоўскую служылую карпарацыю, якая перажыла Смуту.
Труновы даюць верагодны радавод глыбінёй у два пакаленні. У 1596 годзе запісаны Рыгор і Смірной Пракоф'евічы. У 1616/17 годзе Смірной застаецца ў кнізе, а іншы артыкул называе ўдаву Мацёну пасля Рыгора Трунова і сыноў Піліпа, Івана і Трафіма; асобна запісаны Іван Рыгоравіч Труноў. Самая натуральная схема: Пракофій → Рыгор і Смірной; Рыгор → Піліп, Іван і Трафім. Але імя па бацьку памерлага Рыгора ў познім артыкуле не паўторана, таму гэта моцная рэканструкцыя, а не завершаны радавод.
Яшчэ важнейшыя Пяньковы. Да вядомай пары Афанасій Васільеў сын Пянькоў (Салова, 1596) і Пракуда Васільеў сын Пянькоў (Арол, 1596) дадаўся Сяргей Васільеў сын Пянькоў на крапіўенскім арк. 63. Гэта першы кандыдат на адну канкрэтную сям'ю, падзеленую паміж старой акругай і новым Арлом. Сяргей запісаны праз дваццаць адзін год і можа быць малодшым братам ці сынам іншага Васіля, таму вырашальным дакументам будзе старая дача, дзе бацька і сыны названы разам.
Гэты вынік яшчэ не пераносіцца на Паўла Цярэнцьевіча Анфілогава. Але Павел
і Пракуда Пянькоў стаяць у адным арлоўскім раздзеле 1596 года: пацвярджэнне
сям'і Пяньковых пакажа рэальны механізм набору менавіта яго бліжэйшай
служылай групы. Створана картка
PUB-RGADA-1596-1617-SOLOVA-KRAPIVNA-PERSON-CONTINUITY з трыма адкрытымі
выявамі аркушаў. Профілі старонніх прозвішчаў і маршрут на сямейнай
карце не ствараюцца.
Пасля гэтага знойдзены і наступны адрас, які дазваляе не вяртацца да агульнага вэб-пошуку. У РГАДА, ф. 210, воп. 10, спр. 86, арк. 63 апублікаваны салоўскі навік 1630/31 года Костка Акішын сын Пянькоў, аклад 200 чацвярцей. Яго лінія Акінфій → Костка не супадае з Васілём і трыма магчымымі Васільевічамі, таму сваяцтва не мяркуецца. Каштоўнасць справы ў іншым: адзін «сапраўдны» (подлинный) спіс ахоплівае Салову і Арол адначасова. Яго трэба праверыць цалкам на старыя паметы, сваякоў і змену гарадавой прыналежнасці. Суседнія адрасы той жа серыі — ф. 210, воп. 14, спр. 97 і 504. Гэта новы другі шлях на выпадак, калі памесныя дачы Пяньковых не знойдуцца.
Новы першы кандыдат: Салова/Крапіўна па «фамільным адбітку» 1596 года
Тактыка зменена: замест чарговага адзінкавага пошуку Анфілогава супастаўлены
ўвесь фамільны склад арлоўскіх навікаў 1596 года з усімі гарадамі той жа
агульнадзяржаўнай дзесятні. Сведкі выключаны; з радкоў навікаў узяты
дакладныя фамільныя формы пасля слоў «сын» і «дети». Для кожнага горада
падлічаны колькасць супадзенняў з Арлом, доля супадзенняў, каэфіцыент Жакара і вага
рэдкіх прозвішчаў. Разлік узнаўляецца скрыптам
scripts/research/analyze-1596-city-surname-fingerprint.mjs.
Першае месца нечакана заняла Салова. З 46 яе фамільных формаў восем паўтараюцца ў Арле: Ртищев, Бушмин, Есипов, Букалов, Булгаков, Пенков, Исаков і Пахомов. Гэта 17,39% салоўскага спіса; Jaccard — 0,0541, IDF-вага — 30,65. Пяць супалых формаў — Ртищев, Бушмин, Букалов, Пенков і Пахомов — сустракаюцца не больш як у трох гарадавых рубрыках усёй дзесятні. Наступныя кандыдаты слабейшыя: Навасіль дае сем супадзенняў, Тула шэсць, Адоеў чатыры, а Мцэнск, які ўзнік з кар'ернага маршруту Міхаіла Кульнева, толькі тры.
Да фамільнага тэсту цяпер дададзены незалежны тэст пакалення бацькоў. Гатовае прозвішча магло яшчэ не замацавацца, таму па ўсіх гарадавых рубрыках той жа дзесятні правераны сем імёнаў бацькоў ранніх арлоўскіх галін: Мікула, Васіль, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій. У гэтым разрэзе першае месца заняла Тула: там разам сустракаюцца формы Васильев, Тимофеев, Терентьев і Першин. Асабліва важны Багдан Першын сын Саломыкаў — па-за Арлом гэта адзіны Перша, адноўлены праз імя па бацьку сына ва ўсёй дзесятні. Салова дала тры формы — Микулин, Васильев і Нечаев — і тым самым незалежна падтрымала ўжо знойдзены фамільны сігнал; Мцэнск і Разань таксама далі па тры.
Гэты вынік не ператварае Багдана Саломыкава ў сваяка Івана Першына Анфілогава: трэція імянаванні розныя, а імя бацькі само па сабе сваяцтва не даказвае. Яго значэнне практычнае. Цяпер замест аднаго размытага верхнеакскага кірунку ёсць два розныя прыярытэты: Салова/Крапіўна — па сямейным акружэнні, Тула — па імёнах пакалення бацькоў 1550–1570-х гадоў. Такое разыходжанне добра ўзгадняецца са змешаным камплектаваннем Арла і з тым, што ў ранніх артыкулах відаць як мінімум сем бацькоўскіх ліній. У тульскіх матэрыялах варта шукаць Першу і Цярэнція нават без гатовага прозвішча Анфілогаў. Профілі старонніх людзей і маршрут на карце не ствараюцца.
Але адрасны пошук па самым Багдане даў мацнейшы вынік і змяніў інтэрпрэтацыю. У тульскай рубрыцы Багдан Першын сын Саломыкаў атрымліваў 100 чацвярцей, а ў наступнай, салоўскай рубрыцы з тым жа акладам стаяў Дружына Восіпаў сын Саломыкаў. Гэта яшчэ не даказвае іх сваяцтва, затое Дружына прасочваецца далей без разрыву па поўным імені. 19 сакавіка 1613 года Пячатны прыказ запячатаў па яго чалабітнай грамату на 10 чацвярцей у Крапіўне; 10 ліпеня 1613 года — вотчынную грамату Дружыны Восіпава сына Саломыкава на Салоўскую вотчыну. Абедзве старонкі поўнай фотакопіі выдання С. Б. Весялоўскага захаваны ў архіве праекта: с. 44 і 232.
Плацёжная кніга РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 488 працягвае гэтую лінію: спіс з крапіўенскіх дазорных кніг 1616/17 года зноў называе Дружыну Восіпава Саламыкава ўладальнікам у Засалоўскім стане на арк. 89 адв. Збор Ю. У. Анхімюка і А. П. Паўлава паведамляе па РНБ, ОР, F. IV, № 465, арк. 76 адв., што яго вотчына потым перайшла сынам-салаўлянам Севасцьяну і Мікіце Дружыніным Саламыкавым.
Тым самым ранейшая развілка «Тула або Салова» аказалася занадта грубай. Рэдкае тульскае імя па бацьку Першын сустрэта побач з фамільным імянаваннем, якое адначасова прысутнічала ў Туле і Салове, а канкрэтны Дружына Восіпавіч дакументальна звязваў Салову з Крапіўнай. Рабочы аб'ект пошуку цяпер — адзіны тульска-салоўска-крапіўенскі служыла-зямельны басейн, дзе нават блізкія людзі маглі лічыцца па розных гарадавых рубрыках.
Але кантроль па «Ономастиконе» [Анамастыкон] С. Б. Весялоўскага не дазваляе абвясціць Саломыкавых адной даказанай сям'ёй. На с. 277 названы Саламыкавы ў Ноўгарадзе ўжо ў 1550 годзе, у Казані ў 1565 годзе і зноў у Ноўгарадзе ў 1603 годзе. Прозвішча было шырэйшым за адзін верхнеакскі куст. Таму моцная частка знаходкі — дакладная біяграфія Дружыны Восіпавіча ў 1596, 1613 і 1616/17 гадах; слабая — меркаванае сваяцтва з Багданам Першынічам. Менавіта такую праверку трэба паўтараць у Анфілогавых праз агульныя дачы, падзелы зямлі і прамыя сваяцкія формулы, а не патрабаваць аднаго «горада паходжання» для ўсіх сямі бацькоўскіх ліній. Саломыкавы застаюцца кантрольнай групай: профілі і картаграфічны маршрут для іх не ствараюцца.
Намінальная верагоднасць атрымаць не менш за восем супадзенняў у простай гіпергеаметрычнай мадэлі — 0,01293 пры чаканых 3,25. Гэта не «матэматычны доказ»: правяралася шмат гарадоў, прозвішчы не незалежныя, рукапіс з'яўляецца позняй копіяй, а арфаграфічныя варыянты не склейваліся. Статыстыка тут толькі фільтр, які вывеў горад для ручной праверкі.
Ручная праверка дала два больш змястоўныя ўзроўні.
- У Салове запісаны Афанасій Васільеў сын Пянькоў, а ў Арле — Пракуда Васільеў сын Пянькоў. Супадаюць бацька Васіль і рэдкае сямейнае імянаванне. Гэта магчымыя браты, размеркаваныя паміж старой служылай акругай і новым горадам; прамога слова «братья» (браты) няма.
- У салоўскай рубрыцы адначасова стаяць Рыгор і Смірной Пракоф'евы Труновы і цяжкае чытанне «Кирило Окулов сын Баздуров (не Байдуров ли?)» (Кірыла Акулаў сын Баздураў; ці не Байдураў?). Труновы і Баздыравы былі бліжэйшымі суседзямі пяці Анфілогавых у вёсцы Баздырава 1594/95 года. Баздуров пакуль не выпраўляецца на Баздырев: гэта праверачны рэдкі маяк, а не гатовае сваяцтва.
Спалучэнне трох незалежных сігналаў — агульнай фамільнай структуры, магчымай братняй пары Пяньковых і прозвішчаў баздыраўскага мікракола — робіць Салову/Крапіўну першым кандыдатам менавіта на кадравы рэзервуар, а не абавязкова на адзіную радзіму ўсіх арлоўскіх Анфілогавых.
Геаграфічная праверка ўхіліла рызыку ілжывага пункта. Пашпарт гістарычнага паселішча Крапіўна (2008, с. 39–46) паведамляе, што Саловай да другой паловы XVII стагоддзя называлася тэрыторыя, ваенна-адміністрацыйным цэнтрам якой была Крапіўна, а мясцовых памешчыкаў і дзяцей баярскіх называлі салаўлянамі. Аўтары лакалізуюць Старую Крапіўну за 15–18 км на паўднёвы ўсход ад сучаснай і лічаць найбольш абгрунтаванай версію пераносу горада пасля татарскага спусташэння 30 чэрвеня 1587 года, хоць прамога прыказнага запісу пра перанос няма. Дзесятня 1596 года складзена праз дзевяць гадоў і можа фіксаваць маладое пакаленне ўжо рэарганізаванай карпарацыі.
Новы першы адрас — салоўскія/крапіўенскія памесныя і разборныя выпісы
1570–1590-х гадоў, дакументы пра аднаўленне пасля 1587 года і пазнейшыя
чалабітныя Пяньковых, Труновых і Баздыравых з выпісамі са страчаных кніг.
Створана падрабязная картка
PUB-LIKHACHEV-1909-1596-OREL-SOLOVA-FINGERPRINT; афіцыйныя разгорты
РГАДА захаваны, а поўная копія пашпарта Крапіўны змешчана ў закрытае
даследчае сховішча. Маршрут Салова/Крапіўна — Арол на карту пакуль не
наносіцца: ні Павел Цярэнцьевіч, ні іншы носьбіт даследаванага шэрагу не
названы выхадцам з Саловы.
Кульнеўскі калідор звузіўся да гарадавых спісаў
Праверка першаснага тэксту прымусіла адмовіцца ад занадта прыгожай версіі. Міхаіл Рыгоравіч Кульнеў сапраўды два гады запар стаяў у Карачаве (артыкулы 7092 і 7093), 25 сакавіка 1587 года быў прызначаны галавой у Мцэнск, а ў артыкуле 7096 года названы галавой на Лівнах. Атрымалася рэальная дуга Карачаў — Мцэнск — Лівны, але гэта маршрут прызначанага начальніка, а не даказаны шлях яго мяшчоўскіх людзей.
Вырашальная фраза прасторнай Разраднай кнігі кажа, што «дворяня, и дети боярские, и всякие люди» (дваране, і дзеці баярскія, і ўсякія людзі) выступалі з ваяводамі «по их списком» (па іх спісах). Сам роспіс групуе начальнікаў па гарадах: у Мцэнску гэта князь Іван Юр'евіч Токмакаў і Міхаіл Кульнеў, на Лівнах — Іван Міхайлавіч Бутурлін, Іван Рыгоравіч Мілюкоў і Міхаіл Кульнеў. Такім чынам, радавы склад трэба шукаць не ў біяграфіі Кульнева і не ў меркаванай асабістай світе, а ў самастойным мцэнскім гарадавым спісе сакавіка 1587 года, яго палявым процівені і ліўенскім спісе 1587/88 года.
Закрыты і яшчэ адзін ілжывы ход. Прадмова навуковага выдання прама паведамляе, што арыгіналы службовых Разрадных кніг не захаваліся: яны загінулі ў пажарах або пры знішчэнні мясніцкіх дакументаў. Да нас дайшлі прыватныя спісы і выпіскі XVII стагоддзя. Таму шукаць «арыгінал» апублікаванага роспісу больш не трэба. Новы адрас — асобныя выканаўчыя паперы РГАДА, ф. 210: гарадавыя спісы, палявыя процівені, ваяводскія адпіскі і пазнейшыя чалабітныя, у якія маглі перапісаць радкі са страчаных кніг. Запыты трэба будаваць не толькі па Кульневу, але па ўсіх чатырох начальніках і па гарадах з датамі.
Правяраць будзем не адно прозвішча, а суседскі пучок арлоўскай кнігі: Анфілогавы/варыянты + Баздыравы + Крывалапавы + Труновы + Немцавы + Тахтамышавы. Адзін аднафамільны радок слабы; некалькі гэтых сямействаў у адным раннім спісе дадуць ужо праверачны маршрут. Кантроль адкрытай базы пакуль не выявіў такога даарлоўскага скаплення: знойдзеныя Тахтамышавы і Немцавы адносяцца да XVII стагоддзя. Гэта не новы тупік, а фільтр, які вызваляе пошук ад позніх выпадковых супадзенняў.
Асобная картка захоўвае дакладныя артыкулы, выявы друкаваных старонак і мяжу высновы: PUB-RK-1584-1588-KULNEV-CITY-ROSTERS-BOUNDARY. Маршрут на карту не нанесены, бо крыніца паказвае рух Кульнева, але не носьбіта даследаванага фамільнага шэрагу.
Да крэпасці: казацкі галава Дзмітрый Тургенеў «на Орле» ў 1564/65 годзе
Пошук разгорнуты яшчэ на адзін крок назад — не ад гатовага Арла да гарадоў-донараў, а ад дарубежнай казацкай каманды да будучага горада. У апублікаваным мясніцкім даведніку XVII стагоддзя, складзеным па разрадных, пасольскіх і іншых прыказных справах, выяўлены радок: «73 году на Орле был у казаков голова Дмитрей Тургенев» (у 73 годзе на Арле быў у казакоў галава Дзмітрый Тургенеў).
7073 год доўжыўся з 1 верасня 1564 па 31 жніўня 1565 года. Гэта раней за летапісны артыкул 7075 года пра пастаўленне горада на рацэ Арол. Разыходжанне не абавязкова перасоўвае дату будаўніцтва крэпасці: формула «на Орле» магла азначаць палявы казацкі пост або месца службы ля ракі да з'яўлення пастаянных сцен. Але яна паказвае, што служылая каманда магла папярэднічаць гораду.
Гэта істотна змяняе пытанне пра Анфілогавых. Іх старэйшае пакаленне — Мікула, два Васілі, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій — магло не быць гатовай групай дзяцей баярскіх, аднаразова пераведзенай з аднаго горада. Адзін або некалькі бацькоў маглі спачатку ўвайсці ў ранні казацкі прыбор ля Арла, а іх сыны пазней атрымаць маёнткі і замацавацца як дзеці баярскія. Пакуль гэта пошукавая мадэль, а не ўстаноўлены радавод.
Крыніца патрабуе строгай агаворкі. Рукапіс БАН 32.15.16 напісаны ў другой палове XVII стагоддзя; выдавец Ю. В. Тацішчаў прама адзначаў наяўныя ў ім памылкі і легенды. Адначасова ён падкрэсліваў, што даведнік захаваў выпіскі са страчаных або не знойдзеных прыказных дакументаў. Таму радок 7073 года прымаецца як моцнае архіўнае навядзенне, але не як канчатковы перагляд заснавання Арла без незалежнага разраднага арыгінала.
Хто менавіта гэты Дзмітрый: знойдзены наймацнейшы кандыдат
Тры сапраўдныя паручныя запісы закрылі ранейшы правал у біяграфіі. 20 красавіка 1563 года і 12 красавіка 1566 года ў іх літаральна названы «Дмитрей Федоров сын Тургенев»; каля 28 сакавіка 1565 года той жа часавы пласт дае кароткую форму «Дмитрей Тургенев». Радаводны роспіс, апублікаваны В. У. Румелем і В. У. Галубцовым, незалежна характарызуе Дзмітрыя Фёдаравіча як паручыцеля 1563–1566 гадоў. Менавіта ён цяпер з'яўляецца наймацнейшым кандыдатам на казацкага галаву «на Орле» 1564/65 года. Але позні арлоўскі радок не ўтрымлівае імені па бацьку, таму атаясамленне застаецца верагодным, а не канчатковым.
Адначасова выпраўлена ранейшая пастка. Загаловак «Род Тургеневых» аб'ядноўвае выпадкі розных членаў роду, а не адну паслядоўную біяграфію. Радавод прама ведае іншага чалавека — Дзмітрыя Міхайлавіча Тургенева, які служыў пры паслах і ваяводам Каргопаля ў 1589–1590 гадах. Таму пазнейшую пасольскую і пераяслаўскую службу больш нельга аўтаматычна прыпісваць арлоўскаму Дзмітрыю і выкарыстоўваць як доказ разанскага паходжання яго казакоў.
1563 год: імя Онфал унутры таго ж кадравага масіву
Самая важная сувязь аказалася не ў позняй кар'еры Тургенева, а ў яго акружэнні. У паручным запісе 20 красавіка 1563 года сярод 102 служылых людзей адначасова знаходзяцца:
- Дзмітрый Фёдараў сын Тургенеў — верагодны ранні казацкі галава на Арле;
- Іван Андрэеў сын Фефілацьеў — дакументаваны галава Арла ў 1585 годзе;
- Рычка Онфалаў/Анфалаў сын Валоцкага — носьбіт прамога імянавання па бацьку Онфалу/Анфалу.
Дзмітрый і Рычка адказвалі па сто рублёў, але стаялі ў розных частках вялікага спіса. Гэта не даказвае сяброўства, адной каманды або пераезду Рычкі ў Арол. Затое ўпершыню рэдкае імя-патронім аказалася ў адным сапраўдным дакуменце з верагодным раннім і несумненным пазнейшым арлоўскімі начальнікамі. Цяпер картка Рычкі — не толькі агульная анамастычная паралель, а адрасны вузел ранняй арлоўскай кадравай сеткі.
Паручны запіс каля 28 сакавіка 1565 года паказвае наступны пласт. Разам з Дзмітрыем Тургеневым у ім названы тулянін Пасол Фёдаравіч Івашкін, кашыране Давыд Іванавіч і Іван Цімафеевіч Фуставы і служылыя людзі Разані, Калугі, Таропца, Вязьмы, Мяшчоўска і маскоўскага спіса. Іван Цімафеевіч Фустаў пазней дакладна камандаваў у Арле. Таму новая рабочая мадэль — не адзін горад-донар, а змешаная цэнтральная сетка паручыцельства і прызначэнняў, з якой камплектаваўся паўднёвы рубеж.
Новы адрас пошуку: іншыя восем спісаў мясніцкага даведніка,
зыходны разрадны артыкул 7073 года, казацкія каштарысы, кармавыя і грашовыя
кнігі, паперы прыбораў Дзмітрыя Фёдаравіча Тургенева і познія выпісы пра іх
верстанне. Шукаць трэба ўнутры колаў Варатынскага, Фефілацьева, Фустава і
Івашкіна па бацьках Мікуле, Васілю, Першы, Цімафею, Нячаю, Пахому і
Цярэнцію, а не толькі па ўжо складзеным прозвішчы.
Створана картка
PUB-MESTNICHESKY-7073-DMITRY-TURGENEV-OREL-COSSACK-HEAD; профіль
Тургенева і пункт на фамільнай карце не ствараліся.
Публікацыя рукапісу, арк. 11 адв.. Паручныя запісы 1563–1566 гадоў. Радаводны роспіс Тургеневых.
Мяшчоўск аказаўся не «радзімай», а базай каманднага калідора
Паручны спіс 1563 года правераны цяпер як здымак цэлага кадравага масіву, а не толькі як месца сустрэчы Тургенева, Фефілацьева і Рычкі Онфалава/Анфалава Валоцкага. У ім выяўлены Міхаіл Рыгоравіч Кульнеў. Гэта не простае фамільнае супадзенне з Арлоўскай кнігай: каля 28 сакавіка 1565 года той самы чалавек прама названы памешчыкам у Мяшчоўску, а ў баярскіх спісах 1588–1591 гадоў ён усё яшчэ лічыўся выбарным па Мяшчоўску з акладам 600 чацвярцей.
Пры гэтым фактычная служба Міхаіла ўтварае амаль гатовую карту паўднёвага рубяжа. Паводле зводу першасных спасылак А. Ю. Савосічава ён быў:
- у 1584/85 годзе намеснікам у Карачаве;
- 25 сакавіка 1587 года аблогавым галавой у Мцэнску;
- у 1587/88 годзе галавой у Лівнах;
- у 1589/90–1590/91 гадах аблогавым галавой у Чарнігаве;
- у 1591/92–1593/94 гадах намеснікам у Болхаве;
- у 1594/95–1595/96 гадах галавой у Рыльску.
Гэта першая падрабязна правераная біяграфія, якая паказвае не гіпатэтычнае перасяленне, а сам механізм цыркуляцыі кадраў: чалавек заставаўся мяшчоўскім служылым землеўладальнікам і адначасова дзесяцігоддзямі прызначаўся ў новыя і памежныя гарады. Такім чынам, радавы служылы чалавек мог трапіць у Арол праз каманду або прыбор такога галавы, не атрымаўшы ў агульнай разраднай кнізе паметы «пераведзены з Мяшчоўска».
Мікіта Кульнеў у Арле: моцнае супадзенне з навуковай агаворкай
На друкаванай с. 933 Арлоўскай кнігі знойдзены адказны зямельны след. Да 1594/95 года Мікіта Рыгоравіч Кульнеў ужо не валодаў вёскай Клокава Корчакаўскага стана, але пісцы тройчы захавалі яго як ранейшага ўладальніка. Адзін жэрабій перайшоў Данілу Андрэевічу Болатаву; другі прайшоў праз Бясона Булгакава; яшчэ адзін апынуўся ў Варнавы Федасавіча Лабынскага. Значыць, Кульнеў адносіцца да больш ранняга пласта арлоўскага памеснага ўладкавання, які папярэднічаў самому перапісу.
Рэдкая поўная формула «Григорьевич Кулнев» у Міхаіла і Мікіты выглядае як брацкая, і старая радаслоўная менавіта так іх злучала. Але Савосічаў спецыяльна паставіў гэта пад сумнеў: прамога акта агульнага бацькоўства няма, а службовая вага мяшчоўскага выбарнага Міхаіла дрэнна ўзгадняецца з адзінай весткай пра невялікі былы маёнтак Мікіты. Таму ў базе захаваны тры асобныя ўзроўні:
- факт — Міхаіл Рыгоравіч дакументаваны як мяшчоўскі памешчык і камандзір у ланцугу верхнеакскіх гарадоў;
- факт — Мікіта Рыгоравіч дакументаваны ранейшым арлоўскім уладальнікам;
- гіпотэза — яны маглі быць братамі, але гэта яшчэ не даказанае сваяцтва.
Клокава знаходзіцца ў тым жа Корчакаўскім стане, дзе сканцэнтравана асноўная маса ранніх Анфілогавых. Аднак адзін вялікі стан — не доказ суседства, агульнай раздачы або сумеснага пераходу. Мяшчоўск цяпер важны як адрас кадравага канала, а не як абвешчаная радзіма прозвішча.
Тактыка на наступным праходзе змяняецца яшчэ раз: шукаць трэба кампактныя выканаўчыя паперы прызначэнняў Міхаіла — Карачаў 1584/85, Мцэнск 1587 і Лівны 1587/88 — і параўноўваць увесь іх паіменны склад з Корчакаўскім станам 1594/95 года. Асабліва каштоўныя аблогавыя роспісы, спісы людзей пры галаве, паручныя дадаткі і першапачатковыя памесныя раздачы.
Створана картка PUB-SAVOSICHEV-2015-KULNEV-MESHCHOVSK-UPPER-OKA-CIRCUIT; захаваны праверачныя выявы с. 421–423 дысертацыі Савосічава і с. 933 Арлоўскай кнігі. Сучасная дысертацыя захоўваецца толькі ва ўнутраным даследчым архіве і адкрываецца публічна па афіцыйнай спасылцы; старонка выдання 1877 года паказана ў самой картцы. Профілі Кульневых і маршрут на фамільнай карце не ствараліся.
Дысертацыя А. Ю. Савосічава, 2015 год. Паручныя запісы 1527–1571 гадоў. Скан Арлоўскай пісцовай кнігі.
1579 год: знойдзены механізм міжгарадскога набору, але не гатовы маршрут
Поўны фотастат акта цяпер захаваны і правераны па афіцыйных выявах РГАДА. Кадр 0329 адкрывае акт на арк. 269; на кадры 0340 ён заканчваецца на арк. 280, пасля чаго правая старонка пустая; кадр 0341, арк. 281, ужо пачынае іншы дакумент. Значыць, абяцаны «роспіс» радавых не працягваў гэты акт і не быў прышыты да яго дадаткам. Новы аб'ект пошуку — асобная выканаўчая папера Разраднага прыказа: спіс па артыкулах, адпуск або гарадскі адказ, а не суседні аркуш Старожавай кнігі.
Паралельна разабраны ўнутраны пошук базы «Служилые люди XVI–XVIII века» [Служылыя людзі XVI–XVIII стагоддзя]: замест ручнога ўводу цяпер можна пакетна звяртацца да яе публічнай выдачы з 421 095 радкоў. Праверка шырокіх гістарычных і OCR-варыянтаў імені ў XVI стагоддзі дала толькі Анфінагена Залатухіна ў Абанежскай пяціне (1583). Галоўны вынік тут адмоўны, але метадычна важны: база не ведае нават ужо правераных намі арлоўскіх радкоў 1594/95 года, а фільтр 1594 года пусты цалкам; 1595 год запоўнены амаль выключна адной наўгародскай кнігай. Таму яна застаецца выдатным паказальнікам шыфраў XVII стагоддзя, але больш не выкарыстоўваецца як тэст існавання людзей у раннім Арле.
Наступная змена тактыкі: шукаць не прозвішча і не суседні аркуш, а два віды канцылярскіх дублікатаў. Пры мабілізацыі ваявода павінен быў распісаць дзяцей баярскіх па галовах, адзін спіс паслаць галоўнаму ваяводу, а «у себя противень оставити» (у сябе процівень пакінуць). У 1577 годзе Разрад ужо патрабаваў трымаць асобныя паіменныя спісы трох змен па артыкулах. Значыць, патрэбнае імя магло захавацца не ў Старожавай кнізе, а (1) у цэнтральным спісе Разраду або (2) у гарадскім процівені/адказе Арла, Тулы, Разані, Пуціўля ці северскага горада. Прыярытэт пераносіцца на вопісы такіх адпускаў, адказаў і позніх выпісаў з загінулых дзесятняў.
Пошук па паперах арлоўскіх начальнікаў даў больш важны вынік, чым яшчэ адно адзінкавае супадзенне прозвішча. У красавіку 1579 года баярын Мікіта Раманавіч Юр'еў і дзяк Васіль Шчалкалаў апыталі станічных галоў пра абарону новай Кальміўскай дарогі. Сярод двух кашырскіх спецыялістаў названы Іван Цімафеевіч Фустаў — той самы чалавек, які ў 1570-х гадах камандаваў у Арле.
Прысуд літаральна паказвае ўладкаванне набору. Да тульскага станічнага галавы і дзевяці таварышаў на Асколе дадавалі 40 дзяцей баярскіх і казакоў з гарадоў, да разанскай групы на Доне — яшчэ 40, а на Северскі Данец загадалі прысылаць па 20–30 чалавек з северскіх гарадоў. У справаздачы пра выкананне сказана, што людзі былі «из Украиных городов по росписи» (з украінных гарадоў па роспісе) і змяняліся праз шэсць тыдняў. Арлоўскія старожы асобна ўключаны ў гэтую сістэму: яны перакрывалі дарогі на Сейме, а пры пагрозе вялікага паходу там загадвалася паставіць з Арла 10–15 чалавек.
Гэта змяняе мадэль паходжання ранняга гарнізона. Чалавек мог упершыню трапіць у арлоўскае акружэнне як удзельнік часовай змешанай змены, застаючыся служылым чалавекам іншага горада; толькі пазней ён мог атрымаць арлоўскі маёнтак. Таму паходныя спісы і пісцовую кнігу нельга механічна чытаць як адзін спіс перасяленцаў.
Кар'ерная праверка ўзмацніла выснову. Фустаў прасочваецца ў арлоўскіх запісах 1573/74 і 1575/76 гадоў, у 1579 годзе ўдзельнічае ў пастаўленні старож, а ў 1581/82 годзе зноў знаходзіцца ў старожавым палку. Пры гэтым папулярнае другаснае паведамленне пра яго службу ў Дзядзілаве ў 1582 годзе першасным разрадам не пацвердзілася: дзядзілаўскі склад там іншы, Фустаў служыць у паўночна-заходнім войску. Ілжывая дзядзілаўская нітка выключана.
Створана картка PUB-AMG-1579-FUSTOV-OREL-WATCH-RECRUITMENT. Яна не
сцвярджае, што Анфілогавы прыйшлі з Кашыры, Тулы, Разані або северскіх
гарадоў: радавы роспіс у апублікаваным прысудзе адсутнічае. Наступная
дакладная мэта — дадаткі і асобныя шасцітыднёвыя спісы 1579 года з
імёнамі людзей «из украинных городов» (з украінных гарадоў). Профілі старонніх прозвішчаў і лінія на
сямейнай карце не ствараліся.
Даарлоўская кадравая сетка: Яхантавы і тры будучыя начальнікі Арла
Пошук рэдкага прозвішча працягнуты не па геаграфіі, а па фармальных паручных сувязях. Гэты паварот даў першы паўторны даарлоўскі кластар. У трох паручных запісах 1562–1571 гадоў прадстаўнікі дзвюх таржоцкіх ліній Яхантавых аказваюцца ў адным складзе з людзьмі, якія пазней камандавалі ў Арле:
- 20 сакавіка 1562 года Іван Ігнацьевіч Яхантаў і Іван Цімафеевіч Фустаў;
- у 1564/65 годзе Мікіта Рыгоравіч Яхантаў і Іван Андрэевіч Фефілацьеў;
- у 1571 годзе браты Мікіта і Міхаіл Рыгоравічы Яхантавы, Фама Афанасьевіч Бутурлін і зноў Іван Цімафеевіч Фустаў.
Фустаў пазней названы арлоўскім ваяводам 1575/76 года, а Бутурлін і Фефілацьеў — ваяводам і галавой Арла ў 1585 годзе. Таму супадзенне ўжо нельга звесці да аднаго падобнага прозвішча: дзве таржоцкія лініі тройчы ўваходзяць у дакументаванае асяроддзе будучага арлоўскага камандавання.
Удалося аднавіць і сямейны пласт. Дваровы сшытак называе братоў Івана і Андрэя Ігнацьевічаў і братоў Мікіту, Міхаіла і Васіля Рыгоравічаў Яхантавых. Укладная 1570/71 года паказвае Івана Ігнацьевіча клінскім вотчыннікам: ён перадаў Чудаву манастыру радавое сяло Селюціна з вёскамі і закладзеную палову Бутава. У акце названы бацька Ігнацій, маці Марыя, браты Андрэй і Пётр, жонка Еўдакія і пляменнік Міхаіл Андрэевіч. Сведкам выступае Міхаіл Рыгоравіч Яхантаў, гэта значыць дакумент злучае дзве таржоцкія лініі хаця б на ўзроўні агульнай зямельнай здзелкі.
У паручнай 1571 года побач выявіліся яшчэ два рэдкія маякі — Цімафей Рыгоравіч Мітусаў і Шарап Фаміч Любучанінаў. У Арле пазней сустракаюцца падобныя фамільныя формы, аднак супадзення імёнаў па бацьку няма, а чытанне Васкі Митусов/Титулов застаецца спрэчным. Гэта дапаможныя ніткі, а не гатовыя радаводы.
Створана картка
PUB-YAKHONTOV-1562-1571-PRE-OREL-SURETY-NETWORK. Мяжа высновы строгая:
ні адзін арлоўскі Яхантаў 1594/95 года яшчэ не супаў імем па бацьку са знойдзенымі
людзьмі, Анфілогавы ў паручных спісах не названы, а спіс з соцень
паручыцеляў не азначае сумеснага пераезду. Затое з'явілася новая адрасная
тактыка: шукаць невялікія выканаўчыя паперы Фустава, Бутурліна і
Фефілацьева — прыёмныя спісы, адпіскі, верстальныя дзесятні і зямельныя
дачы — і правяраць у іх мэтавае прозвішча разам з усім паўторным
кластарам. Профілі старонніх прозвішчаў і маршрут на карце не ствараліся.
Новы групавы пошук: два фамільныя маякі замест аднаго горада-донара
Тактыка зменена: Арлоўская пісцовая кніга 1594/95 года супастаўлена з Дваровым сшыткам 1550-х не толькі па Анфілогавых, але па ўсім пласце рэдкіх фамільных формаў. Частыя Іванавы, Васільевы і падобныя формы выключаны з высновы; моцныя кандыдаты ўручную правераны ў сваіх гарадскіх рубрыках.
Першы маяк — Яхантавы. У Арле названы Раман Сафонавіч, Цімафей і Лук'ян Азаравічы, сем'і Ларыёна і Ермалы, а таксама Сцяпан Акулавіч Яхантаў. У Дваровым сшытку Яхантавы ўтвараюць шчыльны шэраг па Таржку — чатыры запісы некалькіх бацькоўскіх ліній пасля арк. 148 адв. — і асобную галіну па Цверы пасля арк. 146. Ніводнае імя па бацьку з арлоўскімі пакуль не супала: гэта адрас для пошуку паручных і памесных актаў, а не гатовы маршрут.
Другі маяк — Офрэмавы. У Арле відаць Ігнатавічы Канон, Мітка і Піліп, Рыгоравічы Навум і Сямён і сям'я памерлага Рыгора. У Дваровым сшытку фамільная форма сканцэнтравана ў калужскай рубрыцы на арк. 127: чатыры Гараінавічы Офрэмавы і Андрэй Мішукоў Офрэмаў. Супадаючага імені па бацьку таксама няма, таму Калуга застаецца кірункам праверкі.
Поўны тэкст Дваровага сшытка не даў формаў Анфилогов, Анпилогов, Онфилогов,
Онпилогов, Ампилогов або Амфилогов. Сустрэты Захарый Панфілаў адносіцца
да іншага імені Панфіл. Галоўны вынік этапу — не адзін меркаваны
горад выхаду, а некалькі незалежных каналаў камплектавання ранняга Арла.
Створана картка
PUB-DVOROVAYA-1550S-OREL-1594-RARE-SURNAME-FINGERPRINT; профілі старонніх
прозвішчаў і лініі на карце не дадаваліся.
1596 год: ва ўладзімірскай рубрыцы знойдзены Анціп Анфілаў сын Вакіна
Поўны паўторны прагляд дзесятні 1596 года даў не другога фамільнага Анфілогава, а больш тонкую і карысную знаходку. На арк. 2 адв. у групе ўладзімірскіх навікаў з акладам 100 чацвярцей непасрэдна чытаецца:
«Антип Анфилов сын Вакина».
Пераклад: «Анціп Анфілаў сын Вакіна».
Гэта трохчасткавая формула. Антип (Анціп) — асабістае імя навіка; Анфилов сын — прамы патронім, гэта значыць «сын Анфіла»; Вакин — асобнае сямейнае імянаванне. Сучасная ўмоўная перадача — Анціп Анфілавіч Вакін. Такім чынам, радок надзейна аднаўляе яшчэ аднаго чалавека папярэдняга пакалення — Анфіла Вакіна, хоць сам бацька асобным радком не названы.
Знаходка асабліва паказальная побач з арлоўскім радком той жа дзесятні:
- «Антип Анфилов сын Вакина» — Анфилов з'яўляецца імем па бацьку, а Вакин трэцім імянаваннем;
- «Павел Терентьев сын Анфилогов» — Терентьев сын з'яўляецца імем па бацьку, а Анфилогов ужо стаіць на месцы сямейнага імянавання.
Так адна канцылярская крыніца паказвае дзве розныя стадыі ўтварэння імянавання на -ов. Гэта пацвярджае, што формы ад асабістага імені Анфіл / Анфілог маглі складвацца незалежна ў розных служылых асяроддзях. Але радок не называе ранейшага горада Анціпа, не злучае Вакіных з Арлом і не дае падставы маляваць маршрут Уладзімір → Арол.
Створаны Record RGADA-181-2-120-L2OB-ANTIP-ANFILOV-VAKIN і асобныя
профілі Анціпа і адноўленага бацькі Анфіла. Захаваны поўны разгорт і
фрагмент радка. У зводны рэестр дапрозвішчавага імені дададзены абедзве
персанальныя пазіцыі; карта свядома не зменена.
Два познія незалежныя працягі імені: 1663 і 1677 гады
Поўны афіцыйны каталог РГАДА дадаў два персанальныя запісы, раней не ўнесеныя ў праект. У справе РГАДА, ф. 281, воп. 7, спр. 2053, арк. 1–2 пераказана ўказная грамата патрыярха Іакіма ад 18 студзеня 1677 года пра адвод маёнтка патрыяршым дзецям баярскім Івану Рыгор'еву сыну і Мікіце Анпілаву сыну — Усеваладцкім. Граматыка захоўвае тры часткі: Мікіта — асабістае імя; Анпилов сын — прамы патронім; Всеволодцкий — сямейнае імянаванне. Тым самым аднаўляецца і бацька — Анпіл Усеваладцкі. Картка справы.
У асобнай памяці РГАДА, ф. 1195, воп. 9, спр. 17 за 1663 год названы Кузьма Анфілаў: дакумент тычыўся адабрання ў яго грашовай казны і яго збіцця старцам Малафеем. Тут слова «сын» у загалоўку адсутнічае, таму да прагляду арыгінала форма Анфилов захоўваецца як другое імянаванне без канчатковага выбару паміж імем па бацьку і ўстойлівай фамільнай формай. Картка справы.
Для пытання пра Арол абедзве знаходкі з'яўляюцца кантролем імені, а не маршрутам. Яны паказваюць незалежны працяг формаў Анпіл і Анфіл у XVII стагоддзі, але не ўтрымліваюць сваяцтва, агульнага маёнтка або пераводу ў арлоўскую служылую карпарацыю. Створаны Records і тры профілі; карта не змяняецца.
7 кастрычніка 1640 года: знойдзена асобная трохаркушавая справа пра маёнтак Амфілогавых
Поўнатэкставы пошук па новым афіцыйным вопісе калекцыі М. П. Ліхачова даў не чарговы радок агульнага спіса, а самастойны першасны дакумент:
«Грамота царя Михаила Федоровича в Орел воеводе И. С. Исленеву об обыске в поместьи Амфилоговых в Корчаковском стану».
Пераклад: «Грамата цара Міхаіла Фёдаравіча ў Арол ваяводзе І. С. Ісленеву пра вобыск у маёнтку Амфілогавых у Корчакаўскім стане».
Дакладны шыфр: Архіў СПбІГ РАН, кал. 238, воп. 2, спр. 281, № 16. Грамата датавана 7 кастрычніка 1640 года, займае тры аркушы і захоўвае чорнавоскавую пячатку. Ініцыялы адрасата раскрываюцца як Іван Сцяпанавіч Ісленьеў: неўзабаве пры ім была складзена арлоўская каштарысная (сметная) кніга 7150 года, якая назвала ўжо канкрэтных Анфілогавых.
Слова «обыск» (вобыск) тут азначае прыказнае расследаванне з распытам людзей і праверкай абставін, а не сучасны ператрус памяшкання. Менавіта таму тры аркушы асабліва перспектыўныя: у іх могуць аказацца імёны ўладальнікаў, дакладнае паселішча, суседзі і сведкі, прадмет зямельнай спрэчкі, ранейшыя трымальнікі і спасылкі на старыя пісцовыя або асобныя кнігі. Пакуль гэта спіс чаканых палёў, а не прачытаны змест.
Кантэкст захоўвання дадае яшчэ адзін ключ. Грамата ляжыць у справе «Документы о земельных владениях Протасовых, кабальные записи, грамоты 1593–1642 гг.» [Дакументы пра зямельныя ўладанні Пратасавых, кабальныя запісы, граматы 1593–1642 гг.]. Правераны ўвесь блок № 1–19. Пазіцыі № 1–15 сапраўды складаюць паперы Пратасавых — пасаг, мцэнскія і арлоўскія маёнткі, падзелы і залежныя людзі; № 16 з'яўляецца асобнай царскай граматай пра Амфілогавых; № 17–19 зноў адносяцца да людзей і мцэнскай зямлі Пратасавых. Значыць, прыналежнасць граматы сямейнаму архіву Пратасавых устаноўлена, але лічыць іх бокам спрэчкі пакуль нельга: вопіс гэтага не кажа.
Праверана і лічбавая даступнасць. Дакладны запыт «Амфилоговых» у поўнатэкставым пошуку па вопісах СПбІГ РАН дае толькі старонку 1189 гэтага вопісу; асобнай публікацыі або выяў трох аркушаў у адкрытым індэксе няма. Таму наступны крок — не яшчэ адзін агульны пошук, а заказ канкрэтнай адзінкі. Архіў прымае заяўкі на лічбавыя копіі па адрасе archive@spbiiran.ru; парадак і бланкі апублікаваны ў афіцыйных правілах.
Дата нечакана збліжае знаходку з ужо вядомым дакументам: 5 кастрычніка 1640 года арлянін Афонька Анпілогаў напісаў адказную кнігу пра зямлю ў тым жа Корчакаўскім стане; царская грамата з'явілася праз два дні. Гэта патрабуе сумеснага чытання, але пакуль нельга абвясціць Афоньку ўдзельнікам вобыску.
Галоўны наступны заказ цяпер кропкавы і невялікі: усе тры аркушы кал. 238, воп. 2, спр. 281, № 16 з адваротамі і пячаткай. Калі грамата цытуе паходжанне фамільнага маёнтка, яна можа даць менавіта той другасны след страчанай кнігі XVI стагоддзя, які патрэбны для пытання пра фарміраванне арлоўскага ядра.
29 жніўня 2026 года выкананы асобны пошук самой граматы па-за каталогам: па дакладным загалоўку, спалучэннях «Амфилоговы — Исленьев», шыфры калекцыі, даце і формуле «поместье Амфилоговых». Адкрытай фотакопіі, транскрыпцыі або старой публікацыі не знойдзена. Поўны PDF вопісу правераны на суседніх старонках: № 13–15 адносяцца да мцэнскіх уладанняў і залежных людзей Кірылы Пратасава, № 17–19 зноў да яго сямейнага архіва, але ніводны суседні запіс не раскрывае паселішча або ўдзельнікаў вобыску № 16. Таму сувязь з Пратасавымі застаецца архіўным кантэкстам захоўвання, а не даказаным бокам спрэчкі. Паўторны агульны інтэрнэт-пошук гэтую галіну больш не прасуне; патрэбна выява трох аркушаў.
Створана картка
PUB-SPBII-K238-O2-D281-N16-AMFILOGOV-ESTATE-INQUEST-1640 і захавана
фотакопія старонкі вопісу. Новыя профілі і маршрут на карце не дададзены:
загаловак не раскрывае асабістых імёнаў і дакладнага паселішча.
1613–1614: сярэдняе пакаленне Валоцкіх пацвердзілася, але Арол знік з гіпотэзы
У апублікаваным Д. Я. Гнявашавым валагодскім служылым спісе чэрвеня 1613 года знойдзены не адзінкавы чалавек, а адразу шэсць Валоцкіх з чатырох бацькоўскіх ліній:
- Михайло Микитин сын Волотцкий в отцово место (Міхайла Мікіцін сын Валоцкі на бацькава месца) — 500 чацвярцей;
- Иван Микитин сын Волоцкой (Іван Мікіцін сын Валоцкі) — 300 чацвярцей;
- Андрей и Александр Гневашевы дети Волоцкие (Андрэй і Аляксандр, Гнявашавы дзеці Валоцкія) — па 350 чацвярцей;
- Рычко Андреев сын Волоцкой (Рычка Андрэеў сын Валоцкі) — 250 чацвярцей;
- Иван Бахтеяров сын Волоцкой (Іван Бахцеяраў сын Валоцкі) — у рубрыцы людзей з бацькоўскіх маёнткаў і недарослых.
Гэта першая незалежная праверка сярэдняй часткі роспісу 1686 года. У ім у Мікіты, сына Ціхана-Рычкі, сапраўды названы сыны Міхаіл, Ціхан і Іван. Супадзенне Міхаіла і Івана Мікіцічаў у адным служылым горадзе паказвае, што сямейная памяць захоўвала рэальныя імёны. Але той жа спіс выяўляе прапушчаныя роспісам лініі Гнеўаша і Бахцеяра і асобнага Рычку Андрэевіча. Яго нельга змешваць з Рычкам Онфалавым/Анфалавым сынам з паручнага запісу 1563 года.
У студзені 1614 года валагодскі сын баярскі Міхаіл Валоцкі разам са стралецкім сотнікам дастаўляў у Маскву распытныя рэчы пра спусташэнне Памор'я. Па рэдкім спалучэнні імені, роду, горада і суседняга года гэта, хутчэй за ўсё, Міхаіл Мікіціч са спіса 1613 года, але імя па бацьку ў другім запісе не паўторана.
Для арлоўскага пошуку выснова адмоўная, але важная. Валоцкія выглядаюць устойлівай валагодскай служылай сям'ёй і пасля Смуты; ні спіс 1613 года, ні адпіска 1614 года не называюць Арол, Анфілогавых або пераход на поўдзень. Значыць, сугучны ланцужок Онфал/Анфал — Валоцкія трэба захоўваць як гісторыю імені і кантроль позняга радаводу, але цяпер ён не тлумачыць з'яўлення арлоўскага ядра 1590-х гадоў.
Дадаткова цалкам правераны апублікаваныя дакументы 1–38 першага тома «Актов Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы] за 1571–1595 гады і іх імянны паказальнік. Формаў Анфал/Онфал/Анфил/Онфил/Анпил/Ампил і заяўленых роспісам сыноў Рычкі там няма. Адзіны Аляксандр з блізкай радавой формай у спісе 1577 года надрукаваны ў самым акце як «Олександро Янкулов сын Волоской», тады як паказальнік нармалізуе яго ў Аляксандра Якаўлевіча Валоцкага. Ніводная форма не робіць яго Аляксандрам Ціханавічам з роспісу.
Першасны адрас спіса: РНБ, Собрание Эрмитажное, № 394, арк. 46–51.
Публікацыя: Д. Я. Гнявашаў, «“Сыскные” списки вологодских дворян и детей
боярских. 1606–1613 гг.» [«Вышуковыя» спісы валагодскіх дваран і дзяцей баярскіх. 1606–1613 гг.], Исторический архив, 2007, № 5, с. 184–199.
Картка: PUB-GNEVASHEV-1613-VOLOGDA-VOLOTSKYS-RYCHKO-ANDREEV.
Профілі людзей і пункты на карце не ствараюцца: Валоцкія пакуль не даказаны як носьбіты даследаванага фамільнага шэрагу, а перасяленне ў Арол не выяўлена.
Белгародскі след 1616 года цяпер лакалізаваны да архіўнай справы
Апублікаваны Я. У. Крыўцовай радок «Никита Ефимов сын Анпилогов» (Мікіта Яфімаў сын Анпілогаў) адносіцца да ўладальнікаў маёнткаў сяла Сажнага 1616 года. Першасны комплекс цяпер устаноўлены дакладна: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, ч. 2, спр. 15828, «Приправочная книга 1616 г. города Белгорода и Саженского стана Белгородского уезда» [Прыправачная кніга 1616 г. горада Белгарада і Сажэнскага стана Белгародскага павета]. Незалежная навуковая публікацыя І. В. Масленкава цытуе з гэтага ж раздзела запісы на арк. 134 адв. і 154, што пацвярджае шыфр і склад справы.
Аднак аркуш самога радка Мікіты пакуль не знойдзены. Таму імя і фамільная форма застаюцца чытаннем па публікацыі Крыўцовай, а не нашай расшыфроўкай скана. Асабліва важна не аб'ядноўваць яго аўтаматычна з Мікіфарам Яфімавым сынам Онпілогавым, вядомым у белгародскім коле пазней. Наступная задача ўжо не абстрактны пошук кнігі, а прагляд сажэнскага раздзела канкрэтнай справы і ўстанаўленне аркуша паміж суседнімі ўладальнікамі Якавам Пятровым сынам Азёравым і Міцем Сямёнавым сынам Чаплыгіным.
Крыніца для архіўнай атрыбуцыі: І. В. Масленкаў, «О происхождении некоторых служилых родов Масловых» [Пра паходжанне некаторых служылых родаў Маславых], Генеалогический вестник, вып. 71, 2024, с. 154–155, заўв. 76 і 78.
Першая дакладная разбіўка арлоўскага ядра: дзеці баярскія і казакі ў 1571 годзе
Змена пошукавай адзінкі з аднаго прозвішча на выканаўчыя палявыя роспісы дала дакумент паміж ужо вядомымі запісамі 1570 і 1572 гадоў. 21 лютага 1571 года баярскі прысуд прызначыў да галавы на Асколе ля вусця Ублі дзесяць дзяцей баярскіх і дваццаць казакоў з Арла. Да галоў на Сейме ля вусця Хона прызначылі яшчэ дзевяць арлоўскіх дзяцей баярскіх і дваццаць казакоў.
Гэта першы знойдзены запіс, дзе ранні арлоўскі склад не схаваны агульным словам «людзі», а падзелены на дзве служылыя катэгорыі. Дакумент не дазваляе скласці дзесяць і дзевяць у дзевятнаццаць унікальных людзей: гэта маглі быць розныя групы, змены ці два нарады часткі аднаго корпуса. Але ўжо праз чатыры–пяць гадоў пасля заснавання крэпасці Арол выступае самастойным служылым горадам і адначасова пасылае людзей на два далёкія палявыя кірункі.
Цяпер раскрыты і склад гэтых двух нарадаў. На Асколе арлоўцы стаялі разам з людзьмі Дзядзілава і Крапіўны, Данкова, Навасіля і Мцэнска; на Сейме — зноў з людзьмі Дзядзілава і Крапіўны, а таксама Мцэнска і Навасіля. Абедзве змешаныя групы павінны былі змяніцца тройчы людзьмі «из тех же городов по той же росписи» (з тых жа гарадоў па тым жа роспісе). Гэта ўжо не выпадковае суседства: у 1571 годзе Арол і Дзядзілаў уваходзілі ва ўстойлівы механізм агульнай палявой службы.
Для кандыдатуры дзядзілаўскага дзясяцкага Іванкі Нячаева гэта істотна. Сумесная служба дзвюх карпарацый дакументавана за семнаццаць–васямнаццаць гадоў да яго запісу 1588/89 года і за дваццаць чатыры гады да з'яўлення ў Арле Івана Нячаева сына Анпілогава. Яна тлумачыць рэальны канал знаёмства, паручыцельства або наступнага пераводу. Але імёнаў прысуд не дае, таму сам пераход Іванкі з Дзядзілава ў Арол усё яшчэ застаецца гіпотэзай, а не гатовым маршрутам.
Асабліва важна не пераблытаць два пласты запісу. Галоў для Аскола і Сейма загадана было выбіраць з Мурама, Мяшчэры, Разані, Тулы і Кашыры. Гэта магчымае паходжанне начальнікаў, а не арлоўскіх радавых; ператвараць гэтыя пяць гарадоў у маршрут Анфілогавых нельга. Імёны саміх арлян у прысудзе прапушчаны.
Тактыка пошуку цяпер яшчэ вужэйшая: патрэбныя выканаўчыя дадаткі да двух прызначэнняў — арлоўскі роспіс людзей да галавы на Асколе і арлоўскі роспіс да галоў на Сейме, іх гарадавыя процівені і пазнейшыя акладныя выпісы са спасылкай на службу 1571 года. Менавіта там маглі стаяць імя, бацька, ранейшы горад або памесны аклад.
Крыніца: «Акты Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы], т. I, с. 6–7; у публікацыі —
Кніга Маскоўскага стала № 1, арк. 39–46; сучасны комплекс — РГАДА,
ф. 210, воп. 6, спр. 1. Картка:
PUB-AMG-T1-P6-7-OREL-CHILDREN-BOYARS-1571.
Адкрыты тэкст публікацыі.
26 жніўня 2026 года правераны ўжо не друкаваны пераказ, а ўвесь указаны аркушавы блок афіцыйнай лічбавай копіі РГАДА. Разгорты 0050–0057 паслядоўна пакрываюць арк. 38 адв. — арк. 46 і захаваны ў праекце. Праверка зняла важную развілку: арк. 39–46 — сам адзіны баярскі прысуд з гарадавымі колькасцямі, а не прысуд разам са згубленым імянным дадаткам. Асобнага роспісу арлоўскіх дзяцей баярскіх, імёнаў Анфілогавых, іх бацькоў або ранейшых гарадоў унутры гэтага блока няма. Такім чынам, шукаць трэба самастойны выканаўчы спіс, яго процівень або позні акладны выпіс, а не яшчэ адзін радок на суседнім аркушы таго ж акта. Афіцыйная лічбавая копія справы.
Карта не змяняецца: гэта службовыя выхады агульнага арлоўскага корпуса, а не даказаны маршрут носьбіта даследаванага прозвішча.
Арлоўская сотня 1580–1581 гадоў: спіс быў, але Ржэў не быў зыходным горадам
Новая тактыка — ісці не ад прозвішча, а ад захаваных спасылак на імянныя ведамасці — дала яшчэ адзін дакладны дакументальны адрас. Гасудараў разрад 1580 года называе арлоўскага ваяводу князя Міхаіла Самсонавіча Турэніна і прама загадвае яму збіраць арлян для Ржэўскага разраду. У чарнавым палкавым роспісе першапачаткова стаялі сто арлян «по спискам, которые писались во Ржеве» (па спісах, якія пісаліся ў Ржэве); спісы павінен быў перадаць баярын князь Сямён Данілавіч Пронскі. Пры пераразмеркаванні палкоў гэтая фраза была закрэслена і заменена іншым складам. Яе нельга чытаць як канчатковы загад, але яна даказвае, што імянны спіс арлоўскай сотні сапраўды існаваў.
Асобны роспіс вясны–лета 1581 года незалежна пацвярджае сам кантынгент: сярод служылых людзей, якія заставаліся ў Вялікім Ноўгарадзе, запісаны «орлян 100 ч.» (арлян 100 чал.). Атрымліваецца паслядоўнасць: збор арлян на Арле — агульны агляд і спісы ў Ржэве — служба ста арлян у Ноўгарадзе. Гэта першы знойдзены ланцужок, у якім арлоўскае служылае ядро прасочваецца праз некалькі стадый аднаго далёкага нарада.
Галоўная агаворка змяняе геаграфічную выснову. Ржэў быў не ранейшым горадам арлян, а месцам агульнага армейскага збору. Разрад прама адпраўляе па людзей арлоўскага ваяводу і загадвае яму збіраць іх з Арла. Таму праводзіць на карце перасяленне Ржэў → Арол нельга. Тое ж датычыцца Ноўгарада: там дакументавана служба агульнай сотні, але не канкрэтнага Анфілогава.
Затое знойдзены лепшы пакуль адрас для персанальнага пошуку пакалення бацькоў 1594/95 года. Цяпер патрэбныя не абстрактныя «арлоўскія дзесятні», а процівені ржэўскага агляду 1580 года, ведамасць выдачы жалавання, спісы нетчыкаў і сам спіс ста арлян. Іх варта правяраць адразу па сямі бацьках — Мікуле, Васілю, Цімафею, Першы, Пахому, Нячаю і Цярэнцію — і асабліва па рэдкай сямейнай формуле Мікула → Васіль, Цімафей і Карп.
Дзвесце лепшых з Ржэва: спіс імёнаў загадана прыслаць у Маскву
Пошук не самога прозвішча, а дакументаў, якія ўзнікалі вакол ржэўскага агляду, даў больш канкрэтную знаходку. У захопленым паходным архіве князя Васіля Дзмітрыевіча Хілкова захаваўся сапраўдны гасудараў загад ад 5 верасня 1580 года. Князю Сямёну Данілавічу Пронскаму загадана паслаць з Ржэва да Хілкова «детей боярских двести человек лутчих з головами» (дзяцей баярскіх дзвесце чалавек лепшых з галовамі). Пасля іх прыбыцця Хілкоў павінен быў адпісаць гасудару і «списки имян их к нам прислали» (спісы імёнаў іх да нас прыслалі). Загад дайшоў да ваяводы 9 верасня; яго прывёз Іван Безабразаў.
Першапачаткова тут узнікала моцнае супастаўленне з закрэсленым радком пра 100 карачаўцаў і 100 арлян: супадалі Пронскі, Ржэў, час і лік 200. Поўная вычытка ўсіх правак чарнавіка прымусіла аслабіць гэтую выснову. У Пронскага знаходзіліся спісы разанцаў, тулякоў, яраслаўцаў, арлян, карачаўцаў і іншых гарадоў; у розных рэдакцыях сустракаецца некалькі груп па 200 чалавек. Такім чынам, загад 5 верасня нельга ўпэўнена лічыць працягам менавіта арлоўска-карачаўскага радка. Яго гарадавы склад пакуль не ўстаноўлены.
Словы дакумента ўдакладняюць, што менавіта трэба шукаць. «Лутчих» азначае адборных, найбольш прыдатных да паходнай службы; «з головами» — арганізаванымі атрадамі са сваімі начальнікамі; «списки имян» — персанальны пералік, а не лікавую зводку. Імёны загадвалася прыслаць «к нам» (да нас), у гасударава маскоўскае справаводства.
Гэта ўсё роўна пакідае асобны каштоўны адказны дакумент, але арлоўская тактыка цяпер абапіраецца на больш прамую знаходку. Комплекс паходнай канцылярыі Хілкова ў Варшаве апублікаваны цалкам: сам загад там ёсць, а адказнага імяннога спіса няма. Значыць, першачарговы аб'ект — маскоўскія ўваходныя паперы пасля 9 верасня 1580 года, адпіска Хілкова пра прыбыццё галоў і дзяцей баярскіх, яе дадаткі і пазнейшыя разрадныя або памесныя выпісы пра службу. Але яго неабходна трымаць асобна ад прама засведчанага арлоўскага спіса.
Поўны арлоўскі спіс складаўся з двухсот чалавек
Самая важная папраўка поўнага чытання чарнавіка знаходзіцца ў іншай рэдакцыі паходнага роспісу. Сярод першых пасылак з Ржэва літаральна запісана: «орлян 200 человек» (арлян 200 чалавек). Далей складальнік раскрывае ўладкаванне гэтага корпуса яшчэ дакладней: «орляне, которые в Ржеве же писались, половина их 100 человек» (арляне, якія ў Ржэве ж пісаліся, палова іх 100 чалавек).
Значыць, сто арлян — гэта не ўвесь арлоўскі спіс дадзенага агляду. У 1580 годзе існаваў паіменна ўлічаны арлоўскі паходны кантынгент з 200 чалавек, які для прызначэнняў дзяліўся на дзве паловы па сто. Гэта не агульны перапіс усіх служылых людзей Арла: у 1572 годзе горад выводзіў 350 людзей і асобна 100 казакоў, таму розныя роспісы лічаць розныя службовыя выбаркі. Іншая закрэсленая рэдакцыя паказвае адну палову побач са ста карачаўцамі. Сто арлян, пакінутых у Вялікім Ноўгарадзе ў 1581 годзе, таксама могуць быць адной з гэтых палоў, хоць тоеснасць асобных людзей не даказана.
Для пошуку паходжання гэта істотна: патрэбны не толькі «спіс ста арлян», а поўны спіс двухсот арлян, якія пісаліся ў Ржэве, і процівені абедзвюх яго палоў. Гэта самы ранні дакладна акрэслены персанальны корпус Арла. У ім маглі знаходзіцца людзі пакалення Мікулы, Васіля, Цімафея, Першы, Пахома, Нячая і Цярэнція, але пакуль ніводнае з гэтых імёнаў не прачытана.
Патрэбны фрагмент справы РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232 пачынаецца на арк. 289 адв.; публікацыя размечана арк. 290–315 адв., а наступны апісаны артыкул пачынаецца на арк. 322. Спачатку здавалася, што неапублікаваныя арк. 316–321 могуць захоўваць працяг або дадатак са спісам імёнаў. Поўная зверка выдання 1914 года аслабіла гэтую гіпотэзу: ля заканчэння выноснага тэксту на арк. 315 адв. выдаўцы прама адзначылі, што «дальнейший текст не сохранился» (далейшы тэкст не захаваўся), і аднаўлялі яго па паралельным разрадзе «Древней Российской Вивлиофики» [Старажытнай расійскай вівліёфікі]. Таму шэсць аркушаў усё яшчэ трэба прагледзець для кантролю іх фізічнага стану, але галоўным адрасам імяннога пошуку яны больш не лічацца. Больш верагодны самастойны гарадавы спіс, ведамасць «приездов и нетов» (прыездаў і нетаў) або адказная маскоўская адпіска.
26 жніўня 2026 года справа знойдзена ў лічбавай чытальнай зале ГИС УИАД. Гэта ўжо не меркаваны будучы заказ на здымку: электронная копія ўсёй РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232 існуе. Прамая дзяржаўная картка: справа 210-9-232; неафіцыйны паказальнік алічбаваных спраў. Каталог перадае датоўку ўсёй састаўной адзінкі як 1596–1650 гады і загаловак «Столбцы Московского стола Разрядного приказа» [Слупы Маскоўскага стала Разраднага прыказа]; гэта не змяняе атрыбуцыю ўкладзенага чарнавіка 1580 года. Прагляд копій даецца пасля заказу паслугі і ўваходу праз ЕСИА. З бягучай сеткі дзяржаўны партал не адкрываецца, таму самі арк. 316–321 пакуль не прагледжаны. Пры доступе іх варта праверыць як кантрольны фрагмент; пры выдачы па носьбітах гэта мікрафільм № 5, арк. 287–375. Асноўны пошук пераносіцца на самастойныя імянныя ведамасці той жа кампаніі.
Крыніца: AGAD, Archiwum Zamoyskich, sygn. 3032, k. 30–31;
«Документы Ливонской войны (подлинное делопроизводство приказов и
воевод)» [Дакументы Лівонскай вайны (сапраўднае справаводства прыказаў і ваявод)], частка III, дакумент 27. Картка:
PUB-AGAD-AZ3032-K30-31-RZHEV-200-NAMED-LISTS-1580.
Карта не змяняецца: дакумент пакуль не называе ніводнага Анфілогава і не даказвае маршрут перасялення сям'і.
Крыніцы: «Разрядная книга 1475–1605 гг.» [Разрадная кніга 1475–1605 гг.], т. III, ч. I. М., 1984,
арк. 697–698 па асноўным рукапісе; чарнавы разрад 1580 года — гістарычны
шыфр РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232, пачатак на арк. 289 адв., апублікаваная
фаліяцыя арк. 290–315 адв.;
В. І. Буганаў, «Документы о Ливонской войне» [Дакументы пра Лівонскую вайну], «Археографический ежегодник
за 1960 год» [Археаграфічны штогоднік за 1960 год]. М., 1962, дакумент № 6, арк. 282–288 таго ж слупа.
Картка: PUB-RK-1580-1581-OREL-HUNDRED-RZHEV-NOVGOROD.
Карта не змяняецца: ніводны ўдзельнік фамільнага шэрагу ў сотні пакуль не названы.
Сучасны шыфр цяпер правераны па вопісе, а не адноўлены па старой публікацыі. У апісанні ф. 210, воп. 9, спр. 232 прама адзначаны на арк. 289 адв. «розряд черной, поход ко Пскову великого князя Семиона Бекбулатовича Тверского» (разрад чарнавы, паход да Пскова вялікага князя Сімяона Бекбулатавіча Цвярскога), а наступны самастойны артыкул пачынаецца на арк. 322. Электронная копія справы ўжо існуе ў ГИС УИАД, але доступ да прагляду афармляецца як паслуга праз дзяржаўны партал. Пасля зверкі з прамой агаворкай выдаўцоў 1914 года арк. 316–321 застаюцца кантрольным заказам, а не прыярытэтным кандыдатам на спіс двухсот арлян.
26 жніўня 2026 года дадаткова прагледжаны ўвесь адносны да справы 232 участак афіцыйнага вопісу і апісанні суседніх адзінак захоўвання. Вопіс асобна вылучае на арк. 289 адв. чарнавы разрад паходу Сімяона Бекбулатавіча, але не называе пры ім імяннага дадатку арлян. Гэта не даказвае страты спіса: ён мог застацца неапісаным дадаткам, процівенем у іншым слупе або асобнай ведамасцю. Аднак шукаць яго сярод суседніх спраў толькі па загалоўку вопісу цяпер падстаў няма. Асноўная ўвага пераносіцца на звязаныя раздатачныя, прыездныя і нетчыкавыя дакументы; арк. 316–321 патрэбныя толькі для канчатковага кантролю.
У той жа дзень паўторна праверана актуальная дынамічная база праекта «Дом предков» [Дом продкаў], якая вырасла да 421 095 імянных запісаў. Запыты па формах Анфилогов, Анпилогов, Онпилогов, Онфилогов, Ампилогов, Анфилофов і па асабістых імёнах Анфилог, Анфилоф, Анфилофий, Анпилог не далі новага носьбіта XVI стагоддзя. Дакладныя фамільныя трапленні пачынаюцца ўжо вядомым арлоўскім пластом XVII стагоддзя. Гэта адмоўны вынік адкрытага паказальніка, а не доказ адсутнасці людзей у нераскрытым ржэўскім спісе 1580 года.
Самая ранняя вялікая колькасць арлоўскага ядра: 1572 год
Знойдзены першасны палкавы роспіс, які прыкметна ўмацоўвае храналогію. У пачатку 1572 года ў полк правай рукі загадана было вывесці «из украинных мест с Орла» (з украінных месцаў з Арла) князя Рыгора Даўгарукава з 350 людзьмі. Асобна ў старожавым палку запісаны 100 казакоў з пішчалямі з Арла. Гэта не позні пераказ, а публікацыя чарнавога сапраўднага дакумента Разраднага прыказа: РГАДА, ф. 210, слупы Маскоўскага стала, спр. 463, слупок 3, арк. 21–85.
Структура роспісу дазваляе ўдакладніць сэнс 350 чалавек. Яны ўваходзяць у вынік палка да асобнага пераліку стральцоў і казакоў; канчатковы вынік адрознівае дзяцей баярскіх і гэтыя служылыя катэгорыі. Таму 350 чалавек, хутчэй за ўсё, былі арлоўскай групай дзяцей баярскіх. Гэта моцная выснова з арыфметыкі і будовы дакумента, але сам радок не называе іх катэгорыю асобным словам.
На пытанне «адкуль яны прыйшлі ў Арол» запіс пакуль не адказвае. Формула «с Орла» абазначае бягучы служылы горад і выхад да палявой арміі, а не месца нараджэння або ранейшай службы. Затое цяпер устаноўлена цвёрдая ніжняя дата: прыкладна праз пяць з паловай гадоў пасля заснавання крэпасці ў Арле ўжо існавалі два адрозныя і дастаткова буйныя паходныя кантынгенты. Патрэбны дакумент варта шукаць яшчэ вужэй — паміж заснаваннем горада ў 1566 годзе і складаннем гэтага роспісу ў пачатку 1572 года.
Крыніца: В. І. Буганаў, «Документы о сражении при Молодях в 1572 г.» [Дакументы пра бітву пры Молядзях у 1572 г.], «Исторический архив», 1959, № 4, с. 175–177, скан публікацыі. Менавіта гэтая публікацыя выпраўляе ланцужок спасылак: В. М. Нядзелін прыводзіў лікі 350 і 100 са спасылкай не на архіўны дакумент, а на папулярную кнігу А. Р. Андрэева «Неизвестное Бородино» [Невядомае Барадзіно] (1997, с. 214, 216).
Паўторнае чытанне самога наказу змяніла кірунак пошуку. За выніковым лікам стаялі сапраўдныя імянныя спісы: ваяводам ужо былі пасланы «роспись и списки» (роспіс і спісы), дзяцей баярскіх загадана было нанова распісаць па галовах, спіс прыслаць Варатынскаму, а «у себя противень оставити» (у сябе процівень пакінуць). Людзей з пішчалямі патрабавалася перапісаць асобна, «порознь по статьям по делом» (паасобку па артыкулах па справах). Значыць, паіменны склад арлоўскіх 350 і 100 мог існаваць не ў адным, а ў некалькіх экзэмплярах: цэнтральным, палкавым і мясцовым гарадавым. Шуканы дакумент цяпер варта шукаць таксама па формулах «противень списка», «по головам», «списки розданы» і «порознь по статьям», у позніх выпісах пра службу і аклады, а не толькі пад загалоўкам «Орловская десятня» (Арлоўская дзесятня). Саміх спісаў пакуль няма, таму прозвішчы людзей з ліку 350 або 100 па-ранейшаму невядомыя.
Правераны і два афіцыйныя вопісы Разраднага прыказа. У вопісе 9 — «Столбцы Московского стола» (Слупы Маскоўскага стала) — справа 463 сапраўды апісана як комплекс 7080/1572 года пра збор служылых людзей для аховы мяжы па Ацэ. Іншай арлоўскай колькаснай або пераводнай справы XVI стагоддзя ва ўсіх 445 старонках вопісу не выяўлена. Старая публікацыя паказвае для палкавага роспісу арк. 21–85; сучасны вопіс — арк. 22–41. Гэта змяненне фаліяцыі аднаго комплексу, а не два розныя спісы.
Вопіс 4 — «Десятни» (Дзесятні) — таксама прагледжаны цалкам. Ён пачынаецца з 1577 года, але яго самая ранняя справа — Каломенская дзесятня, а не Арлоўская. Першая прама названая арлоўская частка верстальнай дзесятні з'яўляецца толькі ў 1628 годзе: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270, арк. 141–151. Таму адсутнасць «Арлоўскай дзесятні 1566 года» — цяпер не проста няўдалы вэб-пошук, а правераная мяжа захаванасці двух галоўных разрадных вопісаў. Гэта не значыць, што набору не было; значыць, яго дакумент трэба шукаць пад іншым загалоўкам, у іншым прыказным комплексе або па пазнейшых выпісах са страчанай кнігі.
Афіцыйныя паказальнікі: вопіс 4, вопіс 9.
Правераны і трэці відавочны разрадны рэзерв — вопіс 17, «Столбцы Дополнительного отдела (“Безгласные”)» (Слупы Дадатковага аддзела («Безгалосныя»)). Прагледжаны ўсе 81 выява і ўсе 236 спраў. Назва «безгласные» азначае слупы, якія страцілі першапачатковыя загалоўкі, а не тайныя спісы людзей. Ранніх спраў тут роўна дзве: мясніцкія справы 1576 года і не раней за 1583 год. Ужо справа 3 пачынаецца дакументамі 1613 года; асобнага ўклеенага арлоўскага спіса XVI стагоддзя ў астатнім вопісе не выяўлена. У справе 2 названы Раман Алфер'еў і Пётр Галавін, але гэта бакі спрэчкі пра службовы гонар, а не арлоўскія перасяленцы.
Вопіс 13, частка 1, «Столбцы Приказного стола» (Слупы Прыказнога стала) спачатку выглядаў перспектыўна, бо яго крайняя дата — 1581 год. Аднак афіцыйны даведнік Расархіва пералічвае адзінкавыя матэрыялы да Смуты: рэцэпт для аружнічага Багдана Якаўлевіча Вельскага 1581 года, Тарапецкую ўстаўную грамату 1591 года і потым запіс 1609 года пра допуск служылых людзей на Пасцельны ганак. Арлоўскага набору або іспамяшчэння сярод ранніх матэрыялаў няма. Першыя разгорты самога вопісу таксама пачынаюцца галоўным чынам справамі 1614–1620-х гадоў. Таму спампоўванне ўсіх 608 спраў не абяцае схаванага пераводнага спіса 1566–1571 гадоў: ён быў бы раней за ніжнюю дату вопісу і быў бы адзначаны сярод выключных ранніх дакументаў.
Афіцыйныя крыніцы: вопіс 17,
даведнік па Прыказным стале.
Правераны адмоўны вынік з поўным раздзелам «Імёны і сэнс» унесены
ў картку PUB-RGADA-F210-EARLY-OREL-CATALOG-AUDIT.
Чаму магла не захавацца менавіта патрэбная арлоўская кніга
Афіцыйны даведнік Расархіва дае не проста чарговае месца пошуку, а тлумачэнне асноўнай лакуны. Архіў Памеснага прыказа знішчыў пажар 1626 года. Гэта было ведамства, якое ўлічвала памесныя землі, прызначала і фактычна адводзіла зямельнае жалаванне служылым людзям. Такім чынам, наказ, адзельная або раздатачная кніга першага арлоўскага іспамяшчэння павінны былі ўзнікнуць менавіта ў яго справаводстве або паступіць туды з мясцовай канцылярыі.
Цяперашні РГАДА, ф. 1209, Архіў ранейшых вотчынных спраў — не бесперапынны архіў XVI стагоддзя. Даведнік прама кажа, што ён уключае ацалелыя кнігі, дакументы мясцовых устаноў, перададзеныя пасля пажару, матэрыялы іншых прыказаў і паперы, пазней вернутыя з іншых архіўных комплексаў. Таму адсутнасць цэлай «Арлоўскай адзельнай кнігі 1566 года» цяпер вытлумачальная гістарычна. Гэта не доказ яе існавання і гібелі, але моцная мяжа захаванасці.
Практычная выснова змяняецца: шукаць трэба другаснае цытаванне страчанага дакумента — сотныя і ўладальніцкія выпісы, адказныя кнігі, судовыя спрэчкі пра старыя маёнткі, формулы «по старым писцовым книгам» (па старых пісцовых кнігах), «по отдельной книге» (па адзельнай кнізе) і «служил прежде с такого-то города» (служыў раней з такога-та горада). Позную назву «стол Диких поль» (стол Дзікіх палёў) нельга пераносіць на 1566 год: гэты стол для масавых паўднёвых раздач быў створаны толькі ў 1682/83 годзе.
Крыніца: афіцыйны раздзел «Памесны прыказ».
Падрабязная картка: PUB-RGADA-POMESTNY-1626-FIRE-OREL-SEARCH.
Дадаткова правераны стары друкаваны пошукавы апарат самога зямельнага архіва — імянны паказальнік да першага тома «Описания документов и бумаг МАМЮ» [Апісанне дакументаў і папер МАМЮ] (1869), які ахоплівае больш за 2700 пісцовых, перапісных, дазорных, плацёжных і межавых кніг. На факсімільных с. 305–306 алфавіт бесперапынна праходзіць ад Ананьскага і Андрэевых праз Андросавых, Анікіевых, Аненкавых і Анціпіных да Апраксіных. Формаў Анфилогов / Анпилогов / Онфилогов / Ампилогов у гэтым участку няма. Гэта не перапіс кожнага землеўладальніка: паказальнік выбарачны і асабліва падрабязна раскрывае пісцоў і межаўшчыкоў. Але агульны шлях праз гатовы алфавіт МАМЮ закрыты; фамільны радок варта шукаць у тэксце канкрэтнай кнігі, персанальнага выпісу або зямельнай судовай спрэчкі. Фотакопіі абедзвюх кантрольных старонак захаваны ў картцы.
Фонд 141: самастойнага блока 1577 года няма
Пошукавы слой навуковага апісання фонду 141 раней пакідаў шчыліну: справа магла не ўтрымліваць слова «Арол» у загалоўку. Цяпер праверана афіцыйная галерэя старога рукапіснага вопісу, усяго 291 выява. На зыходных павялічальных сканах відаць бесперапынны храналагічны пераход: выявы 0019–0020 змяшчаюць самастойныя артыкулы 1559 года, а выява 0021 пачынае артыкулы 1589 года і потым 1592–1593 гадоў. Паміж імі няма прапушчанага разгорту.
Гэта выключае не толькі загаловак «Арол», але наогул самастойную адзінку захоўвання 1560–1588 гадоў у старым вопісе ф. 141, воп. 1. Таму заказваць «справы фонду 141 за 1576–1578 гады» больш не трэба: такога храналагічнага блока ў вопісе няма. Нельга выключыць адзінкавы дакумент 1577 года, пазней укладзены ў справу іншай даты або перагрупаваны пры перапрацоўцы фонду, але шукаць яго можна толькі па дакладнай спасылцы навуковага апісання, а не суцэльным заказам. Гэта робіць разнастайныя слупы Разраднага прыказа і познія зямельныя выпісы прыярытэтнейшымі за фонд 141.
Дакладны запасны архіў: пяць зямельных спраў Анпілогавых
Спецыяльнае даследаванне А. Л. Захарава пра служылае насельніцтва Арлоўскага краю пацвердзіла, што познія цяжбы нашчадкаў першых пасяленцаў часам утрымліваюць гістарычныя экскурсы ў XVII і нават у канец XVI стагоддзя. Аўтар працаваў не толькі з фондамі 210 і 1209 РГАДА, але і з ф. 1325, Спрэчныя справы Генеральнага межавання, а ў Дзяржаўным архіве Арлоўскай вобласці — перш за ўсё з ф. 6, Арлоўская палата грамадзянскага суда, і ф. 68, Арлоўскі дваранскі дэпутацкі сход. Аўтарэферат не дае спіса першага арлоўскага набору, затое называе правераную кішэню другаснай захаванасці старых звестак.
Праверка афіцыйнага каталога ГАОО адразу дала пяць дакладных спраў мэтавага прозвішча:
- ф. 6, воп. 1, спр. 527, 5 мая 1783 — 30 чэрвеня 1784 года: спрэчная зямля ў Кромскім павеце паміж аднадворцамі Анпілогавымі;
- спр. 1541, 10 чэрвеня 1791 — 11 мая 1806 года: Анпілогавы супраць С. Ф. Долгава паводле данясення Кромскай ніжняй расправы;
- спр. 1901, 5 чэрвеня 1794 — 13 жніўня 1809 года: памешчык В. Д. Камынін супраць аднадворцаў Трунавых і Анпілогавых;
- спр. 2568, 20 верасня 1820 — 9 кастрычніка 1837 года: унутраная зямельная спрэчка Анпілогавых Арлоўскага павета;
- спр. 2964, 30 чэрвеня 1836 — 8 жніўня 1842 года: спрэчка Анпілогавых сяла Даўгалапцеўка з Анпілогавымі сяла Пакроўскага Арлоўскага павета.
Самае важнае тут — не познія даты, а будова спрэчак. Дзве сельскія галіны Анпілогавых даказвалі правы адна супраць адной, а ў іншай справе Анпілогавы выступалі разам з Трунавымі — рэдкім прозвішчам з ранняга суседскага кола Баздырава. Унутры могуць знаходзіцца ланцужкі падзелаў агульнага ўладання, уладальніцкія выпісы і спасылкі на старыя пісцовыя кнігі. Але каталожны загаловак яшчэ не роўны зместу аркушаў: асабістыя імёны Анпілогавых, агульны продак і ранейшы горад пакуль невядомыя. Таму профілі і маршрут на карце не ствараюцца да заказу копій.
Усе пяць загалоўкаў і дат цяпер незалежна звераны па апублікаваных сканах вопісу ф. 6, воп. 1. На ім таксама чытаюцца ранейшыя архіўныя нумары: спр. 1541 — арх. № 2436, спр. 1901 — арх. № 2907, спр. 2568 — арх. № 171. Іх трэба дубляваць у архіўным запыце. Графа «Колькасць аркушаў» насупраць усіх пяці спраў не запоўнена. Лік 13 у спр. 527 — індэкс справы ў старым перапрацаваным вопісе, а не 13 аркушаў.
Прыярытэт чытання ўдакладнены: спачатку спр. 1901 (ранейшы арх. № 2907), бо
спалучэнне Анпілогавых з Трунавымі дае самы вузкі мост да суседскага кола
1594/95 года; потым спр. 2964 і спр. 2568 (ранейшы арх. № 171). Карткі з усімі
датамі, мяжой доказу і падрабязным раздзелам «Імёны і сэнс»:
PUB-GAOO-F6-ANPILOGOV-LAND-DISPUTES-1783-1842 і
PUB-ZAKHAROV-2009-OREL-SERVICE-SETTLEMENT-ARCHIVAL-LEADS.
Новы дакладны пошук па процілеглым баку змяніў парадак заказу. Каталог паказвае яшчэ адну справу з тымі ж ініцыяламі: ф. 6, воп. 1, спр. 268, 13 студзеня — 3 лютага 1781 года, «аб адказе маёнтка ў Карачаўскім павеце памешчыку Камыніну В. Д.». Следам ідзе спр. 457, 17 мая 1783 — 25 кастрычніка 1784 года, пра адказ маёнтка ў тым жа Карачаўскім павеце ўжо памешчыкам Камыніным. Прамыя карткі каталога: спр. 268, спр. 457 і спр. 1901.
Гэта не даказвае, што В. Д. Камынін ва ўсіх загалоўках — адзін чалавек або што Анпілогавы спрачаліся менавіта пра зямлю з адказу 1781 года. Але цяпер ёсць правяральная пара дакументаў: спачатку ў спр. 1901 трэба назваць спрэчную дачу і прачытаць прад'яўленыя крэпасці, потым параўнаць яе з карачаўскім маёнткам спр. 268. Такая праверка асабліва важная таму, што ранні фамільны комплекс пад Міновым лесам ужо ляжаў на арлоўска-карачаўскай мяжы і вымяраўся сумеснай кнігай 1584/85 года. Заказваць адну спр. 1901 без спр. 268 цяпер нявыгадна: можна атрымаць доўгую цяжбу, але згубіць дакумент пра набыццё процілеглага боку.
Асобна паўтораны пошук па ўсіх формах прозвішча ў афіцыйным каталогу ГАОО. Форма Анпилогов дае сем спраў, у тым ліку ўсе пяць названых зямельных; Анфилогов, Онпилогов і Онфилогов — ніводнай; Ампилогов — чатыры больш познія справы пра вайсковую павіннасць і ўладальны запіс; кароткія Анпилов і Ампилов даюць толькі познія пазіцыі. Схаванай мясцовай справы пра старажытнае дваранства не выяўлена. Таму другі галоўны комплекс па-ранейшаму ў РГИА: ф. 1343, воп. 16, спр. 2345.
Прарыў у той жа кнізе: старажытныя галіны саміх Анфілогавых
Поўны прагляд РГИА, ф. 1343, воп. 51, спр. 593 змяніў прыярытэт пошуку. Запіс Кірылы Іванавіча 1846 года ў II частцы аказаўся не адзіным: знайшліся не менш за дзесяць запісаў Анфілогавых/Анпілогавых у VI частцы старажытнага дваранства. Самыя раннія прынятыя адным пратаколам 20 студзеня 1798 года:
- № 109, с. 107: Іван, Яфрэм і Якаў Васільевічы Анфілогавы;
- № 110, с. 115: Міхаіл Васільевіч, яго жонка Наталля Астаф'еўна, дзеці Федот, Фама, Раман і Аўдоцця, а потым жонкі і дзеці Федота і Фамы.
Другі радок захоўвае тры пакаленні. У Федота названы Мацвей, Канстанцін і Аўдоцця; у Фамы — Фёдар і Фядосся. Гэта літаральны сямейны склад кнігі, а не рэканструкцыя па супалых імёнах.
На тым жа разгорце дадаткова прачытаны № 112 — Аляксандр і Ілля
Маркавічы, і № 113 — Федот Васільевіч з жонкай, сынам Ціханам і
унукамі. Далей чытаюцца: тытулярны саветнік Аляксандр Маркавіч з жонкай і
шасцю дзецьмі (1824, № 188); Васіль Фёдаравіч Анпілогаў (1830, № 205);
шэсць Аляксандравічаў (1833, № 235); канцылярыст Якаў Федотавіч
(1835, № 264); прапаршчык Аляксей Іванавіч Анпілогаў (1839, № 320) і
Іван Якаўлевіч (1849, № 410). Выява кожнага радка і падрабязны
раздзел «Імёны і сэнс» захаваны ў картцы
PUB-RGIA-1343-51-593-ANFILOGOVY-ANCIENT-NOBILITY.
Галоўны архіўны ключ — указ Кіруючага сената ад 18 кастрычніка 1849 года № 7806. Адзін нумар прыпісаны да Міхаіла Васільевіча і яго сыноў, Федота Васільевіча з сям'ёй, Якава Федотавіча і Івана Якаўлевіча. Гэта даказвае агульную доказную вытворчасць, але здымае занадта просты ланцужок Міхаіл → Федот → Якаў → Іван: у запісах ёсць розныя Федоты. Сваяцтва павінен даслоўна пацвердзіць пакаленны роспіс.
Гэта важней за абыход праз Баздыравых. Першай трэба шукаць справу паводле ўказа № 7806 і матэрыялы пратакола Курскага дваранскага сходу ад 20 студзеня 1798 года. РГИА, ф. 1343, воп. 16, спр. 2345 пачынаецца толькі ў 1826 годзе, таму ранні доказ 1798 года мог ляжаць у асобнай справе. Менавіта там павінны знаходзіцца дакументы, на падставе якіх галіну прызналі старажытнай: службовыя выпіскі, уладальніцкія акты або больш ранні радавод.
Мяжа доказу застаецца строгай. VI частка не азначае аўтаматычны радавод да XVI стагоддзя і не злучае заяўнікаў з арлоўскімі Анфілогавымі 1594/95 года. Яна даказвае іншае: шуканая доказная справа існавала, а цяпер вядомыя яе людзі, даты і нумар указа. На карту пакуль нічога не дадаецца: ранейшы горад і маршрут у кнізе не названыя.
Друкаваная крыніца гэтай формулы цяпер устаноўлена дакладна. У артыкуле «Анфилоговы» ў Новом энциклопедическом словаре [Новым энцыклапедычным слоўніку] (СПб., 1911, т. 3, стлб. 108; РГБ rsl01004103475, кадр 69) сказана: «Анфилоговы (в старину также Анпилоговы и Онпилоговы), русский дворянский род, ведущий начало от Василия Дмитриевича А., “записанного по городу Орлу московского стола в десятках”».
Пераклад: «Анфілогавы (у старыну таксама Анпілогавы і Онпілогавы), рускі дваранскі род, які вядзе пачатак ад Васіля Дзмітрыевіча А., “запісанага па горадзе Арлу маскоўскага стала ў дзясятнях”».
Скан РГБ пацвярджае тэкст, але артыкул не паказвае ні год, ні шыфр дзясятні. Супадзенне рэдкага імя і імя па бацьку, варыянтаў прозвішча і горада з арыгінальным арлоўскім запісам 1620/21 года робіць P0034 вельмі моцным кандыдатам на таго самага продка, аднак канчатковая тоеснасць павінна быць пацверджана разраднай выпіскай са справы Геральдыі.
Цяпер устаноўлена і месца гэтага артыкула ў ланцужку крыніц. У старым Энциклопедическом словаре [Энцыклапедычным слоўніку] Бракгаўза—Эфрона асобнага артыкула «Анфилоговы» не было: у алфавіце пасля «Анфала» ідзе «Анфельт», а збор новых артыкулаў прама адносіць «Анфилоговых» да матэрыялаў, упершыню дададзеных у НЭС. Артыкул 1911 года надрукаваны без подпісу і спасылкі. Пры гэтым ён не паўтарае Савёлава 1906 года: у таго няма ні Васіля Дзмітрыевіча, ні формулы пра дзясятні Маскоўскага стала. Значыць, тэкст трапіў у рэдакцыю асобным шляхам. Найбольш праўдападобная архіўная або геральдычная даведка, але назваць яе канкрэтную справу можна будзе толькі пасля чытання аркушаў РГИА.
Вырашылася і ўяўная супярэчнасць у назве стала. Арыгінальны запіс Васіля 1620/21 года цяпер мае шыфр РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 502, а вопіс 14 называецца «Столбцы Севского стола» [Слупы Сеўскага стала]. Аднак С. К. Багаяўленскі яшчэ ў 1894 годзе паказаў адвольнасць позняга архіўнага падзелу часткі дакументаў Разраду. Галоўнае — яго роспіс рэальнай структуры прыказа: у 1634 годзе Арол прама ўваходзіў у III павыцце Маскоўскага стала, якім загадваў Пятой Спірыдонаў. Сеўскі стол аформіўся значна пазней з Хлебнага стала. Такім чынам, спіс 1620/21 года быў створаны, калі арлоўскае справаводства сапраўды адносілася да Маскоўскага стала, а ў вопіс Сеўскага трапіў ужо пры наступнай тэрытарыяльнай сістэматызацыі. Формула 1911 года цяпер супадае з P0034 не толькі па імені, прозвішчы, горадзе і тыпе дакумента, але і па гістарычнай ведамаснай прыналежнасці. Альтэрнатывай застаецца толькі іншая страчаная арлоўская дзясятня з поўным цёзкам; выключыць яе без справы Геральдыі нельга.
Знайшоўся і больш ранні, але не тоесны друкаваны збор: Л. М. Савёлаў, Родословные записи [Радаводныя запісы], вып. 1 (Масква, 1906), с. 66. Арыгінальны скан ГПИБ паказвае, што артыкул Савёлава не выводзіць род ад Васіля Дзмітрыевіча. Ён пералічвае восем арлоўскіх уладальнікаў 1594 года — Васіля, Цімафея і Карпа Мікулавічаў, Беляя Васільевіча, Івана Першына, Івана Нячаева, Сафона Цімафеевіча і Ермака Пахомавіча, — потым паведамляе: Васіль Сямёнавіч у 1628 годзе быў пастаўлены ў службу з навічным акладам па Курску, а старааскольскі сын баярскі Іван Анпілогаў у 1695 годзе служыў у капейшчыках.
Паўторная зверка поўнага адкрытага скана выправіла адну істотную літару: у Васіля Савёлаў надрукаваў не агульнае скарачэнне «А.», а менавіта «О.» — ад варыянта Онпилогов, указанага ў загалоўку артыкула. Гэта цалкам супадае з першаснай курскай формай «Васка Семенов сын Онпилогов» (Васька Сямёнаў сын Онпілогаў) і паказвае, што Савёлаў захоўваў розныя пачатковыя галосныя крыніц, а не механічна нармалізаваў усіх пад Анфілогавых.
Гэта важнае разыходжанне ў ланцужку друкаваных крыніц. Формула 1911 года пра
Васіля Дзмітрыевіча не была простым скарачэннем артыкула Савёлава 1906 года і,
верагодна, узыходзіць да іншага матэрыялу — найверагодней, да справы Геральдыі
або выпіскі Курскага дваранскага сходу. Адначасова Савёлаў дае
правяральную геаграфічную дугу Арол 1594 → Курск 1628 → Стары Оскал
1695. Яна паказвае ранняю прысутнасць фамільнага шэрагу ў трох паўднёвых
служылых вузлах, але не даказвае ні сваяцтва двух пазнейшых людзей з канкрэтнай
арлоўскай галіной, ні кірунку пераезду. Таму на карту дададзены
самастойныя падзеі ў Курску і Старым Оскале без злучальнага маршруту.
Поўная картка і два Records:
PUB-SAVELOV-1906-V1-P66-ANFILOGOVY,
PUB-SAVELOV-1906-P66-KURSK-1628-VASILII і
PUB-SAVELOV-1906-P66-STARY-OSKOL-1695-IVAN.
Праверка геральдычнага абыходу цяпер стала дакладнейшай. У адкрытым імянным паказальніку РГАДА, ф. 286, воп. 2 прагледжана сама алфавітная пазіцыя на с. 8: пасля «Анучины, род» стаіць «Анфилатов Ксенофонт», потым адразу «Анц (Анцов) Лаур». Таму адсутнасць Анфілогавых/Анпілогавых/Онпілогавых тут — не збой запыту і не OCR-пропуск, а надзейны адмоўны вынік для апублікаванага паказальніка вопісу 2. Знойдзены ў тым жа паказальніку Анфілогій Сямеўскі адносіцца да прозвішча Сямеўскі і не мае дачынення да роду. Вопіс 2 больш не трэба паўторна перабіраць; застаюцца неахоплены вопіс 1 фонду 286, кнігі даведак ф. 388 і перш за ўсё доказная справа РГИА.
Пытанне пастаўлена правільна: да 1594 года ў Арлоўскім павеце іх ужо шмат, а гораду ўсяго дваццаць восем гадоў. Сам Арол сапраўды засялялі пераведзенымі служылымі людзьмі («сведенцами», зведзенцамі), добраахвотнымі прыхаднямі і мясцовым насельніцтвам. Але гэта яшчэ не даказвае, што менавіта Анфілогавы прыехалі з гатовым прозвішчам: іх празванне магло скласціся ўжо ў Арлоўскім павеце ад імені агульнага продка Анпілога. Ніжэй асобна паказаны агульны шлях утварэння арлоўскага служылага ядра і тое, што пакуль вядома менавіта пра сям'ю.
Як узнікла арлоўскае служылае ядро
Смірноў, 1910: імёны, механізм і мяжа доказу
Поўны тэкст галоўнага даследавання знойдзены і правераны па выявах старонак: П. П. Смірноў, «Орловский уезд в конце XVI века по писцовой книге 1594–5 гг.» [Арлоўскі павет у канцы XVI стагоддзя паводле пісцовай кнігі 1594–5 гг.] (Кіеў, 1910), с. 58–60. Афіцыйная картка і лічбавая копія: Прэзідэнцкая бібліятэка.
Смірноў пачынае з сумленнай пастаноўкі: «Население переселялось и было переселяемо. Откуда?» (Насельніцтва перасялялася і было перасяляемым. Адкуль?) Спіса першага камплектавання Арла ў яго не было: кніга 1594/95 года не спасылаецца на ранейшыя пісцовыя або будаўнічыя кнігі і вельмі скупая на тлумачэнні. Таму аўтар збірае паказчыкі паходжання па фамільных празваннях і паўторных родавых назвах.
| чалавек у кнізе 1594/95 года | дзе запісаны | на што паказвае | першасная старонка |
|---|---|---|---|
| Аверкей Іваноў сын Пуціўльцаў | Тайчукоў стан, Старцова селішча | Пуціўль, северскія гарады | 1063 |
| Грыша Абакумаў сын Старадубцаў | Непалоцкі стан, займішча на Густавары | Старадуб, северскія гарады | 879 |
| удава Ганна Фёдарава жонка Серпухавіцінава, сын Сяргей; Леў Яхімаў сын Серпухавіцінаў-Цераеў | Непалоцкі стан, Росахаўцы | Серпухаў | 870–871 |
| Іван Істомін сын Калугін | Каменскі стан, новы пачынак Фёдараў на Мяхавіцы | Калуга | 884 |
| Карп Ермолін сын Калугін; Ероха Іваноў сын Калугін | Тайчукоў стан, Рабцова | Калуга | 1061–1062 |
| Максім Іваноў сын Разанцаў | Корчакаўскі стан, вёска Абломнае балота на Арле ля Панікова калодзежа | Разанская зямля; прозвішча было таксама ў Туле | 942 |
Поўны структураваны рэестр з агаворкамі:
data/genealogy/indexes/orel-origin-indicators-1594.json. Галоўная агаворка
самога Смірнова прынцыповая: нельга ўстанавіць па адным празванні, хто
прыехаў непасрэдна з названага месца, хто захаваў памяць пра далёкага
продка, хто прыйшоў сам, а хто быў пераведзены. Таму гэта імянныя паказчыкі
на паходжанне ядра, але яшчэ не персанальныя міграцыйныя дакументы.
Самая моцная новая нітка — Лівны. Смірноў паведамляе не пра адно падобнае прозвішча, а пра «значительное количество» (значную колькасць) імёнаў дзяцей баярскіх, якія супадаюць у Арлоўскім павеце і ранніх ліўенскіх прыправачных кнігах. Яго спасылка вядзе да Г. М. Пясецкага, «Исторические очерки города Ливен и его уезда» [Гістарычныя нарысы горада Лівен і яго павета], «Труды Орловской учёной архивной комиссии» [Працы Арлоўскай вучонай архіўнай камісіі], 1893, вып. 3–5. Гэта патрабуе асобнага пастрочнага супастаўлення: супадзенне 1615 года само па сабе не кажа, у які бок пераехаў род, затое згадка больш ранніх прыправачных кніг можа вывесці да даарлоўскага пакалення.
Поўны том Пясецкага знойдзены і правераны. На с. 73–76 ён сапраўды дае алфавітны пералік прозвішчаў першых ліўенскіх памешчыкаў па Прыправачнай і перапісных кнігах XVII стагоддзя. Вынік нельга скарачаць да «знайшліся падобныя прозвішчы»:
- Анфілогавых, Анпілогавых, Онфілогавых і Ампілогавых няма;
- з непасрэднага баздыраўскага куста не выяўлены Трунавы, Немцавы, Крывалапавы і Баздыравы;
- затое пацверджана шырокае агульнае кола: Валабоевы, Грэўцавы, Калугіны, Карлавы, Крыўцовы, Мезенцавы, Азёравы, Разанцавы, Старадубцавы і Фаўставы.
Гэта важнае размежаванне. Смірноў мае рацыю: Лівны і Арол належалі аднаму рухомаму служыламу свету. Але найбольш характэрная сямейна-суседская група Анфілогавых у апублікаваным ліўенскім алфавіце пакуль не паўтараецца. Значыць, маршрут Лівны → Арол для сям'і зараз не пацверджаны. Застаецца шчыліна, якую алфавіт прозвішчаў праверыць не можа: продак па імені Анпілог мог быць запісаны пад іншым прозвішчам. Для гэтага патрэбна пастрочная публікацыя кнігі 1615/16 года М. А. Мацука і раннія падставы маёнткаў, а не толькі паказальнік.
Крыніца: Г. М. Пясецкі, «Исторические очерки города Ливен и его уезда» [Гістарычныя нарысы горада Лівен і яго павета], «Труды Орловской учёной архивной комиссии» [Працы Арлоўскай вучонай архіўнай камісіі], 1893, вып. 3–5, с. 73–76, поўны скан бібліятэкі імя І. А. Буніна.
Праведзена і больш строгая праверка частак 1–2 навуковай пастрочнай публікацыі
М. А. Мацука «Город Ливны и Ливенский уезд в 1615/16 году» [Горад Лівны і Ліўенскі павет у 1615/16 годзе]. У тэксце з пошукам
правераны поўныя формы прозвішча, усечаныя карані пилог, нфилог,
нпилог, мпилог, асабістае імя Анпилог, Ананьіны і рэдкае суседскае кола.
Сямейных трапленняў няма. Затое з шырокага кола прама ў 1615/16 годзе
запісаны:
| ліўенскі служылы чалавек | № | старонка публікацыі |
|---|---|---|
| Харя Фёдараў сын Мезенцаў | 177 | 128 |
| Васіль Захар'еў сын Мезенцаў | 267 | 131 |
| Іван Паўлаў сын Калугін | 410 | 135 |
| Апанас Фёдараў сын Валабоеў | 635 | 141 |
| Сафон Яфімаў сын Азараў | 648 | 141 |
Гэта ўдакладняе храналогію: не ўсе прозвішчы з доўгага алфавіта Пясецкага ўжо былі ў кнізе 1615/16 года — частка трапіла да яго з пазнейшых перапісаў XVII стагоддзя. Прамы ліўенскі зрэз пацвярджае Калугіна, двух Мезенцавых, Валабоева і Азарава, але не Анфілогавых і не баздыраўскі куст. Лічбавыя экзэмпляры: частка 1 і частка 2.
Смірноў раскрывае і механізм ператварэння гарнізона ў аднадворчае ядро. Першасны акт 1577 года ўдакладняе яго пераказ: Арлу належала мець 500 конных казакоў, але «прибрано» (набрана) было толькі 80, з іх 78 вартаўнікоў; 420 — гэта недабор, а не набор, які адбыўся. Прыдатным конным вартаўнікам павялічвалі маёнткі з 20 да 50 чацвярцей і прызначалі грашовае жалаванне, а нястачу закрывалі дзвюма ўнутранымі мерамі: непрыдатных або бясконных вартаўнікоў замянялі «добрыми и конными» (добрымі і коннымі) людзьмі з радавых казакоў, а звыш наяўнага казацкага складу пасылалі малапамесных дзяцей баярскіх. Гэта не сведчанне пра перавод 420 чалавек з аднаго знешняга горада. Кніга 1594/95 года ўжо ведае станічных і старажавых дзяцей баярскіх. Смірноў лічыць частку іх казакамі, пастаўленымі ў дзеці баярскія, і прыводзіць дакладную паралель: у Епіфані ў 1586 годзе так паставілі 300 казакоў з акладамі 40 і 30 чацвярцей. Значыць, частка будучых арлоўскіх аднадворчых прозвішчаў магла з'явіцца не як гатовыя старыя дваранскія роды, а праз службовае верстанне казакоў першага гарнізона.
Гэтую гіпотэзу цяпер праверылі па самой фамільнай зямлі, а не толькі па агульнай аналогіі. У пераліку ральлі і дзікага поля на адно поле Беляй Васільевіч меў 60 чацвярцей, тры Мікуліны сыны сумесна — 57, Сафон Цімафеевіч — 40, Іван Першын — 33, Ермак Пахомавіч — 26, Восіп Васільевіч — 24; Івану Нячаевічу ў 1595 годзе далі 15 чацвярцей яшчэ не асвоенага дзікага поля. Велічыні 57 і 60 спачатку здаюцца следам 50-чацвярцевай старажавой нормы. Кантроль бліжэйшых суседзяў, аднак, здымае гэта як доказ: у тым жа Баздыраве ўладанні Мар'і Трунавай, Гаўрылы Немцава, Льва Крывалапава, Нічыпара Баздырава і трох Іванавых дзяцей Крывалапава складалі 56, 58, 50, 50 і 56 чацвярцей. Гэта звычайны мясцовы памер жэрабя. Акрамя таго, фактычная плошча па пісцовай кнізе і памесны аклад — розныя паказчыкі. Таму казацкае верстанне застаецца магчымым механізмам фарміравання сям'і, але назваць канкрэтнага Анфілогава былым казаком па гэтых лічбах нельга.
Афіцыйны даведнік РГАДА дадае важнае, але ўнутрана супярэчлівае абмежаванне да гэтай карціны. На с. 17 укладальнікі М. Ю. Зянчанка і Г. А. Іванова пішуць, што да пачатку XVII стагоддзя ў Арлоўскі, Навасільскі і Чэрньскі паветы пісцоў і дазоршчыкаў не прысылалі: у канцы 1570-х гэтыя новыя гарады яшчэ былі незавершанымі служылымі праектамі. Ужо на наступнай старонцы яны называюць захаванае апісанне Арлоўскага павета Дзяменція Якаўлева і Леанція Сафронава 1594/95 года. Таму першую фразу нельга прымаць літаральна як доказ адсутнасці любых пісцоў да 1600 года.
Надзейная больш вузкая выснова іншая: каталог не ведае цэласнай валавой арлоўскай пісцовай кнігі, якая адпавядала б службоваму агляду 1577 года. Гэта чаканае, бо прысуд патрабаваў не агульнага кадастра павета, а вочнага агляду людзей, коней і акладаў з вяртаннем асобных спісаў у Разрад. Зямельны і служылы склад Арла давядзецца аднаўляць па разрадных, старажавых і памесных дакументах розных кампаній.
Той жа даведнік дакладна характарызуе роспіс 1576 года. Разрадны прыказ правяраў, колькі конных казакоў велено прибором (загадана набраць) і колькі сапраўды было: у Арле патрабавалася 500, знаходзілася 80, не хапала 420, гэта значыць 84%. Такім чынам, 420 — не колькасць перасяленых людзей, а памер незакрытай вакансіі. Гэта пацвярджае паэтапную мадэль: арлоўскае ядро не прыбыло адной закончанай партыяй, а яшчэ праз дзесяць гадоў пасля заснавання працягвала камплектавацца. Крыніца: М. Ю. Зянчанка, Г. А. Іванова, «Писцовые книги юго-западного порубежья» [Пісцовыя кнігі паўднёва-заходняга памежжа] (М., 2013), с. 17–18, афіцыйны PDF РГАДА.
Поўная праверка каталога здымае магчымую памылку чытання. Згаданае ў прадмове «сохранившееся описание 1577/78 года» (захаванае апісанне 1577/78 года) адносіцца да Яраслаўля і служыць параўнальным прыкладам, а не абазначэннем арлоўскай кнігі. Для Арла першая захаваная пазямельная кніга датавана толькі 1594/95 годам: пісьмо і мера Дзяменція Якаўлева і пад'ячага Леанція Сафронава, РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 329, арк. 1а–63а, 1–937 адв. Прычым да нас дайшоў спіс XVII стагоддзя за скрэпай дзяка Венедзікта Махава, а не палявы арыгінал.
Кнігі Івана Кутузава і Івана Каровіна 1624–1626 гадоў, кн. 330–331, называюць частку пустых зямель улічанай «по приправочным книгам» (па прыправачных кнігах). Каталог не дае падставы ператвараць гэтую формулу ў асобны арлоўскі вопіс 1577/78 года; бліжэйшая дакументаваная прыправачная аснова — кніга 1594/95 года. Таму шукаць трэба не выдуманы цэласны кадастр 1577 года, а разрадны экзэмпляр імяннога агляду, памяці Памеснага прыказа, асобныя выпісы пра дачы і іх копіі ў пазнейшых зямельных цяжбах.
28 жніўня 2026 года выкананы і поўны імянны кантроль усіх 790 старонак афіцыйнага PDF. Раман Дзмітрыевіч Бутурлін, Рыгор Фёдараў Андрэева-Паўлаў, Андрэй Мясны і Багдан Ксенафонтаў не выводзяць у каталогу на асобную арлоўскую кнігу або выканаўцу агляду; не далі выніку таксама формулы 7085/1577 года і аклады 20, 30 і 50 чацвярцей. Гэта адмоўны вынік толькі для складу каталога, а не доказ гібелі няяўна апісанага слупа Разраднага прыказа. Спасылка каталога на АМГ, т. I, с. 35–37 адносіцца да дакумента Разраднага, а не Стралецкага прыказа; ранейшая класіфікацыя выпраўлена.
Знойдзена і сама афіцыйная лічбавая копія Старажавой кнігі: РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, 378 выяў, прагляд РГАДА. Кантроль фаліяцыі пацвердзіў мэтавыя ўчасткі: арк. 121–202, 213–222 і 231–243 знаходзяцца ў кнізе і даступныя для прамога чытання. Кантрольныя разгорты першага блока паказваюць перш за ўсё падрабязны роспіс старажавых месцаў і змен, а не чараду асабістых імёнаў. Два наступныя блокі ідуць як звязны тэкст загадаў; на іх пачатку і канцы асобнага дадатку з радавымі імёнамі не відаць. Таму формулу «роспись Орельским сторожам» (роспіс арлоўскім вартаўнікам) пакуль нельга разумець як даказаную персанальную ведамасць 78 чалавек. Лічбавая кніга дала першасны корпус для поўнай праверкі, але сам імянны рэестр усё яшчэ не знойдзены.
Карачаўскі прарыў: сумесная кніга 1584/85 года
Ліўенскі пошук даў карысны адмоўны вынік, але мацнейшая зачэпка выявілася на заходняй мяжы Корчакаўскага стана. Цалкам праверана «Дозорная книга Карачевского уезда 1614 года» [Дазорная кніга Карачаўскага павета 1614 года] — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 167; навуковая публікацыя ў «Русском дипломатарии» [Рускім дыпламатарыі], вып. 10 (2004). Яна збірае казкі і старыя ўладальніцкія дакументы карачаўскіх дзяцей баярскіх і шматразова спасылаецца на кнігі пісьма і меры Юрыя Пушэчнікава і Міхаіла Шышэлава 7093 года.
Тут патрэбна каляндарная дакладнасць. Маскоўскі 7093 год ахоплівае 1584/85 год. Адзін выпіс датаваны прама: 25 лістапада 7093 года, гэта значыць 25 лістапада 1584 года. У ім Пушэчнікаў і Шышэлаў названы «карачевскими и орловскими писцами» (карачаўскімі і арлоўскімі пісцамі). Такім чынам, прыкладна за дзесяць гадоў да вядомай кнігі 1594/95 года існаваў сумесны арлоўска-карачаўскі пісцовы цыкл.
Абодва пісцы цяпер устаноўлены паўней. Юрый Фёдараў сын Пушэчнікаў у спісе выбарных дваран 1577 года стаіць у раздзеле Алексіна з акладам 500 чацвярцей і паметай «с государем» (з гасударом). Міхаіл Іванавіч Шышэлаў у 1578 годзе апісваў Галіч з паветам; захаваная сотная засведчана яго пячаткай. Гэта важна не як радаводная падказка, а як тлумачэнне механізму: вопытных гасудараў пісцоў накіроўвалі з аднаго краю ў другі для размежавання і замацавання служылых маёнткаў. Таму іх сумесная кніга — дакумент дзяржаўнага ўладкавання новага памежжа, але не гатовы спіс перасяленцаў. Крыніцы: выбарны спіс 1577 года, галіцкая сотная 1578 года.
Галоўны артыкул знаходзіцца на арк. 79 адв.–81. Апанас Васільеў сын Карпаў прад'явіў грамату на дзве часткі аднаго зямельнага комплексу на Сініцыным калодзежы: 40 чацвярцей у Корчакаўскім стане Арлоўскага павета пад Міновым лесам і 20 чацвярцей у Гарадскім стане Карачаўскага павета на тым жа калодзежы. Абедзве часткі вымераны па кнізе Пушэчнікава і Шышэлава 7093 года. Самому Карпаву землі пажалаваны толькі ў 1609 годзе, таму рабіць яго продкам або ранейшым суседам Анфілогавых нельга. Але тапаграфія прынцыповая: сямейныя Баздырава і Белая ў 1594/95 годзе таксама ляжалі пад Міновым лесам. Значыць, ля самога гнязда Анфілогавых памесныя комплексы рэальна перасякалі мяжу Арлоўскага і Карачаўскага паветаў і ўлічваліся адным пісцовым цыклам.
Ёсць і другі мікрагеаграфічны кантакт. Істома Бавыкін паказваў карачаўскі маёнтак Пашкова на Шамяціцы з угоддзямі «к Радимлю и вверх по Радимлю» (да Радзімля і ўверх па Радзімлю). У арлоўскай кнізе 1594/95 года Іван Нячаеў сын Анпілогаў меў займішча на Радомлі. Гэта не адзін уладальнік і не сваяцтва, але яшчэ адно сведчанне адзінага памежнага ландшафту.
Поўны тэкст 1614 года правераны па варыянтах Анфилог/Анпилог/Онфилог/ Амфилог, па Ананьіных і прозвішчах баздыраўскага суседскага куста. Сям'і там няма. Таму выснова строгая: Карачаў пакуль не даказаны як зыходны горад Анфілогавых, але карачаўскі кірунак стаў галоўным, бо ён вядзе да канкрэтнай кнігі папярэдняга пакалення і да дакладнай мясцовасці сямейнага гнязда. Поўны асобны экзэмпляр кнігі 1584/85 года ў даступных каталогах пакуль не лакалізаваны, але выяўлены яшчэ адзін захаваны фрагмент яе дакументальнага патомства. У РГАДА, ф. 281, воп. 11, агульны № 5939, прыватны № 1 ляжыць 16-аркушавы выпіс Памеснага прыказа з кніг Юрыя Пушэчнікава і Міхаіла Шышэлава. Ён выдадзены Уваскрасенскай Ціханавай карачаўскай пустыні і апісвае яе ўладанні, сельца Грабяннікава, вёскі, пачынкі, пусткі, рыбныя лоўлі па Навлі і бортныя ўгоддзі ў Гарадскім стане. Выпіс без канца. Сямейнай мікрагеаграфіі ля Мінова лесу ў каталожным загалоўку няма, але знаходка мяняе стратэгію: фрагменты кнігі трэба шукаць не толькі ў ф. 1209, а таксама ў манастырскіх, царкоўных і родавых масівах па ўладальніках канкрэтных зямель. Першы дакумент для заказу цяпер вядомы дакладна — ф. 281, воп. 11, № 5939/1.
Афіцыйны рукапісны вопіс фонду правераны непасрэдна: запіс знаходзіцца на выяве 0413 у раздзеле «Карачевского уезда» (Карачаўскага павета) і дае № 5939/1, 7093/1585 год і аб'ём 16 аркушаў. Гэта дазваляе ўхіліць уяўную супярэчнасць дат. Стары вопіс датуе выпіс па пісцовай кнізе 1584/85 года, якая ляжыць у яго аснове. Сучаснае падрабязнае апісанне адносіць вырабленне самога экзэмпляра, які дайшоў, да 1673–1682 гадоў, называе дзяка Івана Рагозініна і вызначае дакумент як арыгінальны прыказны выпіс. Іншымі словамі, перад намі не аўтограф пісцоў 1584/85 года, а позняя афіцыйная копія са страчанай кнігі.
Суседнія карачаўскія артыкулы вопісу таксама прагледжаны. Непасрэдна побач другога выпісу XVI стагоддзя з таго ж цыкла няма: № 5940 адносіцца да дазорнага і межавага матэрыялу 1616 года, наступныя пазіцыі пазнейшыя. Гэта не закрывае пошук у іншых уладальніцкіх раздзелах фонду, але паказвае, што № 5939/1 — пакуль адзіная дакладна лакалізаваная рэшта кнігі ў карачаўскай групе.
Першасны тэкст і архіўная спасылка: DrevLit, археаграфічная прадмова. Наступная мэта цяпер сфармулявана дакладна: кніга або дадатковыя выпісы Пушэчнікава і Шышэлава 7093 года па Корчакаўскім стане, Мінову лесе, Сычову і Сініцыну калодзежах, Оцне і Радомлі.
Старая кніга Пушэчнікава яшчэ лічылася ў Памесным прыказе ў 1717 годзе
У апублікаваным «Списке старых писцовых книг Поместного приказа 1717 г.» [Спісе старых пісцовых кніг Памеснага прыказа 1717 г.] пад рубрыкай «Карачев» выяўлены асобны радок: «Книги старые писцовые Юрья Пушечникова 203 году за их писцовыми руками» (ОДБ МАМЮ. Т. 5. М., 1888. С. 367).
Пераклад: «Кнігі старыя пісцовыя Юрыя Пушэчнікава 203 года за іх пісцовымі рукамі».
Высокае разрозненне скана пацвярджае менавіта друкаванае чытанне 203, а не памылку OCR.
К. В. Баранаў у сучасным каталогу пісцовых кніг вытлумачыў гэты радок як 7103 (1594/95) год і ўнёс яго асобнай карачаўскай кнігай Юрыя Пушэчнікава. Аднак гэта пакуль нельга лічыць канчаткова ўстаноўленай датай. Дазорная кніга 1614 года шматразова цытуе кнігі Пушэчнікава і Шышэлава 7093 (1584/85) года, у тым ліку выпіс ад 25 лістапада 7093 года, і ні ў адным з правераных месцаў не называе 7103 год. Таму магчымыя дзве версіі: Пушэчнікаў сапраўды правёў другі карачаўскі цыкл праз дзесяць гадоў, а ў выданні 1888 года памылкова набрана «203» замест «103»; або інвентарны радок адносіцца да кнігі 7093 года, але яе дата сапсавана мацней, чым меркаваў каталагізатар.
Незалежна ад вырашэння лічбы ўстаноўлены важны архіўны факт: прынамсі адна старая карачаўская пісцовая кніга Юрыя Пушэчнікава яшчэ знаходзілася ў прыказным сховішчы ў 1717 годзе, гэта значыць перажыла пажар Памеснага прыказа 1626 года. Цяпер трэба прасачыць яе лёс паміж вопісам 1717 года і сучасным вопісам фонду 1209. Да таго часу асобную кнігу 1594/95 года і Анфілогавых, якія ў ёй утрымліваюцца, лічыць даказанымі нельга.
Бягучая лічбавая зверка гэты разрыў пацвердзіла. У пошукавым слоі РГАДА, абноўленым 25 жніўня 2026 года, асобна правераны як распазнаныя PDF, так і метаданыя ўсіх вопісаў. У фондзе 1209 не знойдзена справы па варыянтах Пушечников / Пушечникова / Пушешникова, Шишелов / Шишелова, а таксама па датах 7093, 7103, 1584 і 1594 у спалучэнні з карачаўскімі кнігамі. Пошук прозвішчаў пісцоў па ўсіх фондах выдае толькі пазнейшых аднапрозвішчнікаў і не выяўляе іншага экзэмпляра ранняй кнігі. Сучасны пералік карачаўскіх пісцовых матэрыялаў фонду 1209 пачынаецца дазорнай кнігай 1614 года. Такім чынам, поўны том пакуль нельга атаясаміць ні з адной сучаснай адзінкай захоўвання: яго архіўны ланцужок дакументаваны да 1717 года, пасля чаго абрываецца. Практычны шлях цяпер не пошук «цэлай кнігі Пушэчнікава» ў бягучым вопісе 1209, а збор уладальніцкіх выпісаў з манастырскіх, царкоўных і родавых фондаў.
Незалежная гістарыяграфічная праверка падтрымлівае менавіта дату 1584/85 года. А. П. Паўлаў называе карачаўскі комплекс пісцовай прыправачнай кнігай Ю. Пушэчнікава 1584/85 года: пазнейшыя пісцы трымалі яе перад сабой як ранейшае апісанне і звяралі з ёй новыя ўладанні. Таму шматлікія спасылкі дазору 1614 года — не выпадковыя пераказы, а след сістэматычнага выкарыстання старой кнігі. Гэта павышае каштоўнасць кожнага захаванага вынятку: у ім могуць літаральна паўтарацца ўладальнікі і зямельныя дачы пакалення, якое папярэднічала арлоўскай кнізе 1594/95 года.
Па стане на жнівень 2026 года лічбавай копіі № 5939/1 у адкрытым доступе не выяўлена. 30 ліпеня 2026 года даследчык Карачаўскага павета Яўген Пруднікаў публічна шукаў гатовыя сканы і прапаноўваў калектыўна заказаць у РГАДА ўсе 16 аркушаў; у знойдзеным абмеркаванні адказ зводзіцца да заказу здымкі з папяровага арыгінала, а не да ўжо існуючай лічбавай копіі. Гэта свежы і правяральны канал атрымання першаснага тэксту, але да з'яўлення выяў нельга пераносіць у базу меркаваныя імёны з гэтай справы.
Адначасова знойдзены больш аб'ёмны захаваны пасрэднік: пісцовая кніга Карачаўскага павета 1626–1627 гадоў В. П. Суворава-Наумава і В. Рэп'ева — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, ч. 2, спр. 9181, 579 аркушаў. Гэта спіс XVII стагоддзя, гэта значыць даступны сёння поўны карачаўскі том наступнага пісцовага цыкла. Ён асабліва важны таму, што валавое апісанне 1620-х гадоў звяралася са старымі прыправачнымі кнігамі, а значыць можа называць ранейшых уладальнікаў з кнігі Пушэчнікава нават там, дзе асобнага ўладальніцкага выпісу не захавалася. Кропкавы вэб-пошук па варыянтах прозвішча і сямейных тапонімах у даступных паказальніках выніку не даў; гэта не адмоўная выснова па справе, бо 579 рукапісных аркушаў паўнатэкстава не апублікаваны. Прыярытэт прагляду ўнутры спр. 9181: Рослаўскі і Хоцімскі станы, потым Гарадскі стан ля арлоўскай мяжы, з праверкай Мінова лесу, Оцны, Радомлі і формул «по книгам Юрья Пушечникова» (па кнігах Юрыя Пушэчнікава).
Адрас для першага кропкавага прагляду цяпер знойдзены ў афіцыйным архіўным алфавіце. Цалкам правераны ўсе 68 выяў алфавіта 120 да карачаўскіх пісцовых, перапісных і адказных кніг (РГАДА, ф. 1209, воп. 85). У раздзелах на А і О няма прозвішчаў Анпилогов, Анфилогов, Онфилогов або Онпилогов. Гэта мацней за адмоўны вынік вэб-пошуку, але ўсё ж не выключае асабістага імені або прозвішча ўнутры неіндэксаванай формулы пра ранейшага ўладальніка.
Затое алфавіт паказвае: «Озеровы. Кни. 1 писц.; № 181» (Азёравы. Кн. 1 пісц.; № 181). Пачатковая табліца таго ж алфавіта супастаўляе першую пісцовую кнігу агульнаму нумару 9181. Але загаловак алфавіта літаральна кажа: «Фамилии владельцев с показанием № книги и дела» (Прозвішчы ўладальнікаў з паказаннем № кнігі і справы). Таму № 181 — не аркуш рукапісу, а ўнутраны нумар уладальніцкага артыкула. Ранейшы запыт на арк. 181 быў памылковым і адменены.
Парны гістарычны вопіс 47 раскрывае гэты артыкул на ўнутранай с. 25: «Иваново поместье Иванова сына Озерова, пуст[ошь] на колодце Речечку» (Іванаў маёнтак Іванава сына Азёрава, пустка на калодзежы Рэчэчку). Апошні тапонім чытаецца папярэдне. Формула называе Івана Іванавіча Азёрава: «Иваново поместье» — маёнтак Івана, «Иванова сына Озерова» — Іванавіча Азёрава. Вопіс не паведамляе аркуша самой кнігі, таму дакладны запыт цяпер гучыць так: устанавіць аркушы ўнутранага артыкула № 181 у спр. 9181 і вырабіць з мікрафільма ўвесь артыкул з пачаткам і працягам.
Ёсць незалежны працяг. Дазор 1614 года паведамляе, што 24 верасня Васілю Іванавічу Юрасаву было адказана ў Гарадскім стане дваццаць чацвярцей зямлі — «Дмитреевское поместье Иванова сына Озерова» (Дзмітрыеўскі маёнтак Іванава сына Азёрава). Гэтая формула называе Дзмітрыя Іванавіча Азёрава. Іван і Дзмітрый, верагодна, былі сынамі аднаго Івана Азёрава, хоць прамога слова «братья» (браты) пакуль няма.
Параўнанне з Арлом аслабіла гіпотэзу персанальнага пераходу. У кнізе 1594/95 года на с. 959 названы Апанас, Шыряй, Севасцьян, Іван, Сава і Цімафей — Гаўрылавы дзеці Стралкова-Азёрава з Ніжніх Макрышчаў Корчакаўскага стана. У карачаўскіх Івана і Дзмітрыя бацька Іван, у арлоўскай брацкай групы — Гаўрыла. Гэта дзве розныя названыя патранімічныя групы. Супадзенне прозвішча па абодва бакі мяжы застаецца сведчаннем агульнага служылага асяроддзя, але не доказам перасялення Анпілогавых.
Кантрольная знаходка паказвае, чаму важная дакладная нумарацыя: Грэўцавы у алфавіце аднесены да «книги 1 отказной, № 295» (кнігі 1 адказной, № 295), гэта значыць да пазнейшай справы 9185, а не да пісцовай кнігі 9181. Баздыравы, Крывалапавы і Трунавы у алфавіце справы 9181 не выяўлены. Для Азёравых асобны публічны профіль і кропка на сямейнай карце не ствараюцца: гэта старонняе кантрольнае прозвішча, а персанальная сувязь з даследаваным шэрагам яшчэ не даказана.
Сучасны вопіс фонду правераны асобна, каб выключыць памылку агульнай нумарацыі. На с. 52, радок 109 прама стаяць: № 9181, даты 1626–1627, пісцы В. П. Сувораў-Наумаў і В. Рэп'еў, аб'ём 1–579 аркушаў і памета «МИКР.» (мікр.). Такім чынам, зводны подпіс 1686–1693 гадоў у пошукавай выдачы гістарычных вопісаў не з'яўляецца датаваннем справы 9181. Галоўны практычны вынік паметы: кніга ўжо мікрафільмаваная. Спачатку архіў павінен знайсці аркушы ўнутранага артыкула № 181, пасля чаго можна заказаць яго копію з мікрафільма, а не новую здымку ўсяго тома.
Аўтарызаваны каталог FamilySearch правераны па рускім і лацінскім напісанні Карачава, а таксама па назве кнігі: каталожнага запісу і DGS-нумара не знойдзена. Дакладны вэб-пошук таксама не даў адкрытай выявы або расшыфроўкі артыкула № 181. Гэта не выключае прыватнай копіі, але зараз пацверджаны канал доступу — мікрафільм РГАДА.
Афіцыйная галерэя алфавіта 120, аркуш алфавіта з Азёравымі, парны вопіс 47, артыкул № 181 у вопісе, сучасны вопіс ф. 1209, воп. 1, ч. 2.
Сучасны каталог К. В. Баранава, лічбавая копія ОДБ МАМЮ, т. 5.
Курская галіна 1628 года: не крыніца Арла, а асобнае ранняе пакаленне
Адкрытая база правільна вывела на справу РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270, але гарадавую прывязку нельга браць з назвы выпадковай тэчкі. У арлоўскай падборцы Яндэкс Дыска ляжаць толькі арк. 141—151; курскі артыкул Васіля Сямёнавіча знаходзіцца на арк. 185 і ў гэтую тэчку не ўваходзіць. Усе 21 кадр арлоўскага адрэзка правераны, таму ніводзін з іх не выкарыстоўваецца як фотадоказ радка Васіля.
Затое ў праект цяпер захавана фотакопія с. 48 выдання А. М. Зярцалава 1895 года. На ёй літаральна надрукавана: «марта въ 15 день … Васка Семеновъ сынъ Онпилоговъ» (сакавіка 15 дня … Васька Сямёнаў сын Онпілогаў). Поўная сучасная публікацыя рукапіснага арк. 185 дадае: бацька памёр, братоў няма, за Васілём 40 чацвярцей бацькоўскага маёнтка. Гэта даказвае курскае землеўладанне папярэдняга пакалення да сакавіка 1628 года, але не перавод з Арла. Больш за тое, кірунак масавага руху ў канцы XVI стагоддзя дакументаваны процілеглы: Курск засялялі пераведзенцамі з Арла і Мцэнска. Таму курскі куст трэба даследаваць як магчымае адгалінаванне ад Арла або як самастойную лінію, а не прызначаць яго крыніцай арлоўскіх уладальнікаў 1594/95 года.
Рабочая развілка цяпер дакладнейшая: памерлы бацька Васіля — трэці Сямён фамільнага кола, адрозны ад жывых у 1630 годзе Сямёна Восіпавіча і Сямёна Якаўлевіча. Сямён Анпілогаў з мытнага запісу 1619 года падыходзіць па часе, але яго бацькоўства не даказана. Фёдар Анпілогаў, індэксаваны ў Курску ў шырокім дыяпазоне 1605—1618 гадоў, застаецца яшчэ больш раннім кандыдатам, пакуль не знойдзены дакладны шыфр яго справы і рукапісны аркуш.
Як засялялі суседні Елец: тры каналы замест аднаго перасялення
Для Арла пакуль не знойдзены адзіны спіс першага гарнізона 1566 года. Затое захаваўся амаль лабараторна падрабязны комплекс пра засяленне наступнай паўднёвай крэпасці — Ельца ў 1592–1594 гадах. Гэта не крыніца паходжання Анфілогавых, а дакументальная мадэль таго, як дзяржава ў сапраўднасці збірала новы служылы горад.
Адпіска елецкіх ваяводаў ад 19 жніўня 1592 года паведамляе, што было загадана ўладкаваць на жыццё 200 дзяцей баярскіх. Набіралі неслужылых сыноў, братоў і пляменнікаў служылых бацькоў, братоў і дзядзькоў. З розных гарадоў запісалі 164 чалавекі; выбраныя з гарадоў акладчыкі размеркавалі іх па трох артыкулах: 200 чацвярцей і 6 рублёў, 150 чацвярцей і 5 рублёў, 100 чацвярцей і 4 рублі. Кнігі верстання і паручныя запісы адправілі ў Маскву. Грамата 31 жніўня загадала адмераць навасёлам зямлю па Сасне і за Сасной, даць ім разараць ральлю і паставіць двары і да ўладкавання не пасылаць на варту і гарадавую справу.
Другім каналам быў казацкі прыбор. Памяць 5 верасня 1592 года называе чатырох людзей з Чэрнскай казацкай слабады, якія запісаліся ў елецкія казакі, і такі ж набор з Крапіўны. Яны атрымалі грошы, хлеб, пішчалі, порах і свінец; калі ранейшыя начальнікі затрымалі завербаваных, іх жонак і маёмасць, з Масквы загадалі адправіць людзей у Елец з сем'ямі і пажыткамі.
Трэці канал прама праходзіць праз Арол. Елецкі стралец Рыгор Іваноў сын Андрэеў раней жыў з бацькам за арлоўскім сынам баярскім Аляксеем Панцюхіным. Запісаўшыся ў стральцы, ён будаваў елецкі горад і астрог і паставіў там двор. Панцюхіны затрымалі яго жонку і маёмасць; грамата ад 12 верасня 1593 года загадала арлоўскаму ваяводу Лаўру Кандаурову ўсё вярнуць. Гэта першы знойдзены тут не меркаваны, а літаральна запісаны маршрут Арол → Елец, хоць ён адносіцца да старонняга чалавека, не да сям'і.
Больш ранняя спрэчка верасня 1592 года паказвае, што пераход рэгуляваўся ўжо па складзе сям'і. Поўнае выданне дазваляе ўдакладніць імя: елецкі стралец Трэнька Захараў сын Лагачоў запісаўся ў новы горад ад брата — арлоўскага казака Восіпа. На розных аркушах стаяць формы Лагачев і Головачев, але рэдактарскія заўвагі лічаць правільным чытанне «Логачев»; раскрываць Трэньку ў Цярэнція без прамой крыніцы нельга. Арлоўскі казацкі галава Казарын Ладыжэнскі пасадзіў Трэньку ў турму, адабраў маёмасць і прымусіў абяцаць жыць у Арле. Масква запатрабавала адпусціць яго, але арлоўскі бок спаслаўся на правіла Стралецкага прыказа: з трох братоў адпускаць аднаго, з чатырох — двух, а з двух аднаго не адпускаць. Гэта прамое сведчанне сямейных казацкіх двароў у Арле да 1592 года і дзяржаўнага клопату пра тое, каб брацкая група не знікла са старога гарнізона цалкам. Ранейшага горада Лагачовых дакумент не называе.
Гэта не адзіная сувязь. Елецкі новапрыборны стралец Герасім Якаўлеў сын Быкаў раней знаходзіўся «на одной службе» (на адной службе) з арлоўскім казаком Фёдарам Вавілавым сынам Савянковым. Пасля запісу Быкава ў Елец у Савянкова засталіся яго маёмасць і доля сумесна пасеянага хлеба. Паўторная чалабітная на арк. 229 удакладняе, што яны два гады «жили на половине» (жылі напалову). Месца ранейшай сумеснай службы не названа, таму гэта асабістая арлоўска-елецкая сувязь, але не абавязкова доказ ранейшага жыхарства Быкава ў Арле. Ранейшае чытанне «Исаков» выпраўлена па поўнай публікацыі арк. 95 і пацвярджальным аркушы 229.
Самая падрабязная адпіска паказвае рух у абодва бакі. У Ельцы набралі 280 жылых казакоў; многія ўцяклі ў Данкоў, Епіфань, Чэрнь, Навасіль, Крапіўну, Мцэнск, Тулу і Арол і там зноў запісаліся ў казакі і стральцы. Адначасова ліўенскаму ваяводу загадалі выбраць 60 лепшых, заможных і сямейных казакоў і звесці іх у Елец. Яны прыйшлі без сем'яў, і елецкі галава склаў паіменны роспіс пакінутых у Лівнах бацькоў, братоў, сыноў, пляменнікаў і зяцёў. У Аслама Галянішчава брат Міхаіл, у Андроса Лапыгіна айчым, а ў яшчэ аднаго зведзенага казака брат Іван ужо запісаліся ў Ельцы ў дзеці баярскія. Адна сваяцкая сетка магла адначасова знаходзіцца ў двух гарадах і двух службовых чынах — гэта асабліва важна для разумення будучых аднадворчых прозвішчаў.
Тут ранейшую выснову давялося выправіць. Хацяінцаў сапраўды піша, што склаў роспіс тых, «которые с Ельца збежали и где хто живет» (якія з Ельца збеглі і дзе хто жыве), і паслаў яго разам з граматай. Поўнае выданне 2001 года паказвае, што дадатак не страчаны: на арк. 127–128 адразу пасля сем'яў ліўенскіх зведзенцаў ідзе загаловак «Имена новоприборным козаком, которыя со государевой службы збежали» (Імёны новапрыборных казакоў, якія з гасударавай службы збеглі) і паіменны пералік. У ім захаваліся групы на Чэрні, у Навасілі, Крапіўне, Епіфані, Тульскім павеце і Данкове, а таксама людзі, якія без вестак зніклі або былі затрыманыя прыватнымі ўладальнікамі.
Але чаканага імені з Арла роспіс усё ж не даў. Агульная частка арк. 125 прама кажа, што некаторыя ўцекачы «писалися в казаки и в стрельцы ... на Орле» (пісаліся ў казакі і ў стральцы ... у Арле), аднак ніводзін захаваны радок спіса не прывязвае канкрэтнага чалавека да Арла. Значыць, роспіс існуе, але яго арлоўская частка або загінула ў пашкоджаных месцах расклеенага слупа, або не была ўнесена ў пералік, які дайшоў. Заказваць арк. 125–127 як нібыта неапублікаваны дадатак больш не трэба; шукаць належыць процівень, копію або асобную арлоўскую адпіску пра прыём гэтых людзей.
Суседнія граматы той жа справы паказваюць, наколькі выніковыя прыватныя спрэчкі пра сем'і і маёмасць. У іх літаральна адноўлены чатыры каналы набору:
- Юшка Данілаў сын Малявін паходзіў з мцэнскай служылай сям'і. Пасля гібелі бацькі сям'я пайшла ў Навасільскі павет, а пры ўладкаванні Ельца Юшка запісаўся ў дзеці баярскія, будаваў горад і паставіў двор: Мцэнск → Навасільскі павет → Елец;
- Панька Дзмітрыеў сын Пуцяцін выйшаў з двара Васіля Антонава ў Заастроўскім стане Тульскага павета і запісаўся елецкім казаком;
- Афонька Смыкоўскі раней жыў у маёнтку болхаўскага сына баярскага Сцяпана Булгакава, а потым запісаўся ў елецкія дзеці баярскія;
- залежныя людзі кашырскага сына баярскага Епішкі Рэпцюхова пайшлі і запісаліся ў Елец у казакі, а Івашка Васільеў сын Должнікаў — у стральцы.
Гэта ўжо не агульная мадэль, а чатыры паіменныя траекторыі з Мцэнскага, Навасільскага, Тульскага, Болхаўскага і Кашырскага атачэння. Яны пацвярджаюць, што новы гарнізон збіралі індывідуальна і з розных сацыяльных слаёў. Менавіта таму аналагічны след арлоўскага Анфілогава верагодней шукаць у чалабітнай пра пакінутую сям'ю, двор і маёмасць, чым у адзіным спісе «перасяленцаў».
Публічная спасылка Яндэкс-Дыска, прыведзеная ў пазнейшым абмеркаванні гэтай адпіскі, праверана 29 жніўня 2026 года праз адкрыты API: зараз яна вядзе да базы па Слабадской Украіне XVIII стагоддзя, а не да здымкаў справы. Аднак знойдзена іншая адкрытая крыніца — поўнае выданне «Российская крепость на южных рубежах. Документы о строительстве Ельца, заселении города и окрестностей в 1592–1594 годах» [Расійская крэпасць на паўднёвых рубяжах. Дакументы пра будаўніцтва Ельца, засяленне горада і наваколля ў 1592–1594 гадах] (Елец, 2001), падрыхтаванае В. М. Глаз'евым, А. В. Навасельцавым і М. А. Тропіным. Яно размешчана Навуковай бібліятэкай ЕГУ і перадае ўвесь расклеены слуп з 248 аркушаў, а не выбарку асобных дакументаў.
Цяпер праведзены суцэльны пошук не толькі па 118 асобных публікацыях корпуса Г. М. Анпілогава і асобнай кнізе Ельца 1593/94 года, але і па поўным тэксце 248-аркушавай справы. Правераны варыянты Анфилог/Анпилог/Онфилог/Ампилог/ Амфилог/Онпилог і баздыраўскае суседскае кола. Носьбітаў фамільнага шэрагу няма; «Анпилогов» сустракаецца толькі як прозвішча ранейшага публікатара Г. М. Анпілогава. У стралецкай сотні Восіпа Каверына на арк. 19 адв. сустрэты Максім Немцаў, аднак ператвараць яго ў сваяка або земляка Гаўрылы Фёдарава сына Немцава з Баздырава нельга: супадае толькі прозвішча.
У захаванасці ёсць важная асіметрыя. Афіцыйная характарыстыка фонду 141 РГАДА спецыяльна называе комплексы пра будаўніцтва і засяленне Варонежа і Ельца ў 1585–1593 гадах, але не называе падобнага комплексу пра заснаванне Арла ў 1566 годзе. Таму наступны пошук трэба дзяліць на тры групы:
- першапачатковы роспіс арлоўскіх дзяцей баярскіх і аблогавых двароў;
- паручныя запісы і самастойныя разборныя матэрыялы пры верстанні;
- паіменныя спісы арлоўскіх казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх, якія баярскі прысуд 1577 года загадаў скласці і даставіць у Разрадную ізбу; сам прысуд захаваўся, а выканаўчыя спісы пакуль не знойдзены.
Першасныя публікацыі: адпіска пра 164 дзяцей баярскіх, грамата пра іх зямлю і ўладкаванне, памяць пра казакоў Чэрні і Крапіўны, грамата пра арлоўца Рыгора Андрэева, чалабітная Герасіма Быкава, роспіс ліўенскіх зведзенцаў і збеглых казакоў, ланцужок Мцэнск — Навасіль — Елец Юшкі Малявіна, вобыск пра тульскага казака Паньку Пуцяціна, чалабітная пра набор залежных людзей з Кашырскага павета, болхаўска-елецкая справа Афонькі Смыкоўскага, асобная кніга Ельца 1593/94 года, каталог і поўнае выданне ЕГУ, апісанне археаграфічнай паўнаты публікацыі. Архіўны адрас асноўных грамат: РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1593 г., спр. 1, арк. 13–15, 36–37, 55–55 адв., 61–64, 90–95, 125–128, 179, 229; асобнай кнігі — ф. 1209, кн. 26, арк. 2–24.
Чатыры лініі ў сапраўдным арлоўскім спісе 1627/28 года
Поўная публікацыя дакумента РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 22 дазваляе ўбачыць не толькі чатыры фамільныя радкі, але і іх месца ўнутры арлоўскай служылай карпарацыі. Арлоўскі раздзел пачынаецца на арк. 118; Анфілогавы размеркаваны па розных службовых артыкулах і памесных акладах:
- Васка Дмитреев сын Онпилогов (Васька Дзмітрыеў сын Онпілогаў), арк. 123 — гарадавы, 200 чацвярцей;
- Ивашко Васильев сын Онфилогов (Івашка Васільеў сын Онфілогаў), арк. 125 — гарадавы, 150 чацвярцей;
- Олешка Васильев сын Онфилогов (Алешка Васільеў сын Онфілогаў), арк. 128 — навік 7130/1621–1622 года, 200 чацвярцей;
- Марка Карпов сын Онфилохов (Марка Карпаў сын Онфілохаў), арк. 133 — навік таго ж 7130 года, 100 чацвярцей.
Імёны і сэнс. Васка, Ивашко, Олешка і Марка — звычайныя прыказныя формы імёнаў Васіль, Іван, Аляксей і Марк, а не абазначэнні дзяцей. Формулы «Дмитреев сын», «Васильев сын» і «Карпов сын» захоўваюць імёны бацькоў. Форма Онфилохов асабліва каштоўная: у ёй пісар перадаў той жа сямейны шэраг праз аснову Онфилох-, блізкую да царкоўнага імені Амфілохій. Гэта не іншае прозвішча і не іншы род: Марк Карпавіч ужо ў агледным спісе 1626 года двойчы названы Онфілогавым і Анфілогавым.
Службовыя катэгорыі не дазваляюць лічыць усіх чацвярых адной узроставай групай. Васіль Дзмітрыевіч і Іван Васільевіч ужо стаяць сярод гарадавых, тады як Аляксей Васільевіч і Марк Карпавіч рэтраспектыўна названы навікамі 1621/22 года. «Новик» (навік) тут азначае ўпершыню самастойна пастаўленага ў службу служылага чалавека, а не нядаўняга перасяленца ў Арол. Памесны аклад таксама не роўны фактычна разаранай зямлі: гэта разліковая норма забеспячэння службы.
Для лініі Мікулы важны Марк Карпавіч. У Баздыраве каля 1625 года асобна названы браты Марцін і Кузьма Карпавы дзеці Анфілогава, а ў кнізе 1594/95 года там жа сядзеў Карп Мікулін сын Анфілогава. Храналогія, рэдкае імя па бацьку, прозвішча і месца складаюцца ў моцную мадэль Мікула → Карп → Марк, Марцін і Кузьма. Але ні спіс 1627/28 года, ні кароткі рэестр 1625 года не кажуць літаральна, што бацька трох Карпавічаў — менавіта Карп Мікуліч. Таму ланцуг застаецца верагоднай рэканструкцыяй, а не апублікаванай сваяцкай формулай.
Крыніца пацвярджае ўстойлівасць некалькіх арлоўскіх галін, але не называе іх ранейшых гарадоў. На карту новы маршрут не дададзены. Поўны тэкст арлоўскага раздзела апублікаваны ў навуковым альманаху «Российская генеалогия» [Расійская генеалогія], вып. 13, с. 318–322; адкрытая расшыфроўка раздзела, імянны паказальнік выдання.
Пазнейшы параўнальны кантроль пацвярджае ўстойлівасць менавіта арлоўскай прыпіскі сям'і. У спісе 1629 года (РГАДА, ф. 210, воп. 12 ч. 1, спр. 27) сабраны дзеці баярскія розных гарадоў, прызначаныя на службу ў Мцэнск, Навасіль і Чэрнь. Сучасны імянны паказальнік размяркоўвае 2 080 запісаў паміж Арлом, Мцэнскам, Навасілем, Карачавам, Болхавам, Чэрнню і неўстаноўленай групай. Усе чатыры фамільныя радкі — Васька, Івашка, Марк і Алешка Анпілогавы — стаяць у арлоўскай групе. Значыць, нават калі Анпілогавых пасылалі служыць у іншыя крэпасці, улік працягваў лічыць іх арлоўскімі служылымі людзьмі. Гэта не вырашае пытання пра пакаленне да 1566 года, затое аслабляе меркаванне, што вядомая фамільная група была позняй галіной аднаго з суседніх гарадоў.
Архіўны вопіс папярэджвае, што справа «без начала» (без пачатку), а апублікаваны
паказальнік не дае аркушаў чатырох радкоў. Таму яны пакуль сабраны ў лідзе
LEAD-210-12-27-OREL-1629; асобныя Records і канчатковыя профілі трэба
рабіць пасля чытання ўжо атрыманых даследчыкамі, але яшчэ не апублікаваных
фотакопій справы. Крыніца паказальніка: спіс 1629 года.
Дзве кнігі 1628 года: чатыры старэйшыя і новы Афонька
Спачатку ў вопісе РГАДА знойдзены асобны падраздзел: «Книга 7136 года о верстании новиков денежным жалованием по городу Орлу» (Кніга 7136 года пра верстанне навікаў грашовым жалаваннем па горадзе Арлу) — ф. 214, воп. 1, ч. 1, спр. 16, арк. 138 адв.–140. Яго поўны тэкст апублікаваў А. М. Зярцалаў у 1895 годзе. Лічбавы экзэмпляр Прэзідэнцкай бібліятэкі прачытаны цалкам; арлоўскі раздзел займае с. 69–70.
Тут асабліва важна не пераблытаць два сэнсы. Навік — не абавязкова новы жыхар або перасяленец. Гэта малады служылы чалавек, якога ўпершыню версталі самастойным грашовым акладам. Акладчыкі — вопытныя мясцовыя служылыя людзі, якія ўдзельнічалі ў ацэнцы навікаў.
У Арле названы чатыры розныя акладчыкі:
- Гаўрыла Алфер'еў сын Андрэянаў;
- Кузьма Іваноў сын Пеншын;
- Андрэй Рыгор'еў сын Харэчкаў;
- Парфён Міхайлаў сын Госцеў.
Харэчкаў у друкаваным тэксце паўтораны. Далей ідуць 56 радкоў-згадак навікаў, але два чалавекі паўтораны — Васька Сяргееў сын Валабоеў і Мікітка Сямёнаў сын Давыдаў. Таму мінімальны склад — 54 розныя навікі. Сярод іх цалкам правераны варыянты Анпилогов/Анфилогов/Онпилогов/ Онфилогов/Ампилогов/Амфилогов: прозвішча няма.
Сама сям'я бясспрэчна старэйшая за гэтую кампанію. Першасныя аркушы агляднага спіса 1626 года ўжо называюць чатырох розных арлоўскіх служылых людзей:
- Васіля Дзмітрыевіча Онпілогава;
- Івана Васільевіча Анфілогава;
- Аляксея Васільевіча Онфілогава;
- Марка Карпавіча Анфілогава.
Але потым выявілася прынцыпова важнае адрозненне: існавала другая кніга, якая не супадае з выданнем Зярцалава. Гэта разборная кніга служылых людзей сямі гарадоў 1628/29 года — РГАДА, ф. 210, воп. 6д, спр. 1. Сучасны адкрыты паказальнік «Дома предков» публікуе 123 арлоўскія радкі і першым сямейным радком называе «Анпилогов Афонька». Стары рукапісны алфавіт Разраднага архіва незалежна дае па той жа справе «Онфилоговъ, л. 109».
Фотакопія першаснага аркуша атрымана і лакалізавана. Паўторны пашыраны прагляд выправіў ранейшую няпоўную расшыфроўку: у ніжнім запісе арк. 109 чытаецца «Офонко Осипов сын Онфилогов» (Афонька Восіпаў сын Онфілогаў). Тое ж поўнае імя незалежна дае адкрытая пастрочная выпіска арлоўскага раздзела. Загаловак змяшчае яго сярод раней не пастаўленых у службу навікаў; у 7137 годзе Афонку паставілі ў трэці артыкул, па 100 чацвярцей і 5 рублёў. Згін і позняя лінія перашкаджаюць дачытаць толькі індывідуальную формулу пра маёнтак, які фактычна знаходзіўся за ім або яго бацькам.
У Афонькі ўжо знойдзены верагодны пазнейшы след. Акадэмічная публікацыя адказнога запісу 1640 года літаральна называе арлянца Афоньку Анпілогава і перадае форму, якой ён «означил себя» (пазначыў сябе): «Аеонька Фнеилогов». Супадаюць рэдкае памяншальнае імя, прозвішча і горад; паміж запісамі дванаццаць гадоў. Поўная формула цяпер замыкае біяграфічны ланцужок. Офонко Осипов сын Онфилогов 1628/29 года і Офонасей Осипов сын Анфилогов 1641/42 года — адзін чалавек: супадаюць імя, імя па бацьку, рэдкае прозвішча і Арол. Арлянец Афонька Анпілогаў, які пісаў адказную кнігу ў 1640 годзе, амаль напэўна з'яўляецца прамежкавай згадкай той жа біяграфіі. Ранейшыя профілі P0077 і P0081 аб'яднаны ў P0077.
Для ранняга арлоўскага ядра найважнейшае — імя па бацьку. Афонька быў сынам Восіпа. Найверагоднейшы бацька — Восіп Васільевіч Анфілогаў, памешчык Баздырава 1594/95 года: супадаюць горад, рэдкае прозвішча, імя і адпаведнае пакаленне. Аднак запіс не кажа «сын Восіпа Васільевіча з Баздырава», таму гэта моцная рабочая сувязь, а не канчаткова даказанае сваяцтва.
Зярцалаў дадае гісторыю першага дакумента. Гэта папера былога Разраднага прыказа, памылкова аднесеная ў 1835 годзе да Сібірскага прыказа. Арлоўскіх навікаў верстала група баярына князя Дзмітрыя Міхайлавіча Пажарскага і дзяка Андрэя Падлесава. Заўвага да публікацыі паказвае выкарыстаныя аркушы 85 адв., 138 адв., 139 і 140; сучасны вопіс ставіць пачатак арлоўскага падраздзела на арк. 138.
Абноўлены першасны Record RGADA-210-6D-1-L109, дакумент R0062 і адзіны
профіль P0077; захаваны пашыраны фрагмент поўнага імяннога радка. На карту
дадаецца толькі падзея першага верстання ва ўжо вядомым Арле. Маршрут не
будуецца: ранейшы горад дакумент не называе, а індывідуальная памесная
формула яшчэ не дачытана. Поўная паіменная расшыфроўка 54 людзей з
асобнай кнігі застаецца ў картцы PUB-ZERTSALOV-1895-OREL-NOVIKI-1628.
Суцэльная праверка таго ж выдання дала важнае ўдакладненне для суседняй курскай
галіны. На с. 48, яшчэ ўнутры курскага раздзела і да загалоўка «Ряжской» (Ражскі),
цалкам надрукавана: «марта в 15 день … Васка Семенов сын Онпилогов» (сакавіка 15 дня … Васька Сямёнаў сын Онпілогаў).
Заўвага адносіць курскі матэрыял да аркушаў 78 адв.–82 той жа архіўнай кнігі.
Гэта першасная аснова кароткай фразы Савёлава пра Васіля Сямёнавіча, пастаўленага ў службу
па Курску ў 1628 годзе, і натуральны папярэднік курскага радка 1630 года
з акладам 100 чацвярцей. Профіль ужо існаваў, таму створаны не дубль, а
новы Record PUB-ZERTSALOV-1895-P48-KURSK-VASILIY-SEMYONOV і крыніца
далучана да Васіля. Сувязь з Ваською Анпілогавым 1642 года без імя па бацьку,
які жыў раней у маёнтку дзядзькі Гаўрылы, застаецца верагоднай, але недаказанай.
Да паходжання арлоўскага ядра гэты радок прамога маршруту не дадае:
«новик» (навік) азначае пачатак самастойнай службы, а ранейшы горад бацькі Сямёна
не названы.
Нарэшце, сямейнае гняздо Анфілогавых знаходзілася ў адной з самых маладых прастор. Паводле разлікаў Смірнова, спачатку шчыльней занялі прыкрытыя крэпасцю Непалоцкі і Каменскі станы, потым — знешнія Корчакаўскі, Тайчукоў і Нугарскі. У Корчакаўскім стане каля 90,8 % улічанай ворнай плошчы яшчэ складала дзікае поле. Гэта добра ўзгадняецца з карцінай Баздырава і Белай, але не адказвае, адкуль прыбылі бацькі Анфілогавых.
Галоўнае адкрыццё: паўночны шлях праз Аку і тульскія гарады
К. Б. Кудланаў і Р. А. Голубкоў у артыкуле 2023 года звялі ранейшыя назіранні Д. К. Зяленіна і У. М. Нядзеліна і рэканструявалі кірункі засялення Арлоўскага павета пасля заснавання горада ў 1566 годзе. Асноўны паток ішоў з поўначы, з басейна Акі і праз гарады будучай Тульскай засечнай рысы.
| кірунак | названыя гарады і групы | сіла высновы |
|---|---|---|
| асноўны, паўночны | Серпухаў, Калуга, Бялёў, Навасіль, Крапіўна | апублікаваная рэканструкцыя агульнага арлоўскага патоку |
| паўночна-ўсходні | Пронск і Разанская зямля | прыкметная, але меншая галіна |
| суседні, верхнеакскі | Болхаў, Мцэнск, Карачаў, землі будучага Ліўенскага павета | мясцовае насельніцтва і служылыя людзі бліжэйшых старых гарадоў |
| заходні і паўднёвы | выхадцы з Пуціўля, Старадуба, Літвы; асобныя данскія атаманы | малыя дамешкі, не аснова ядра |
Крыніца: К. Б. Кудланаў, Р. А. Голубкоў, «Сравнительный анализ траекторий однодворческого заселения Путивльского и Орловского уездов» [Параўнальны аналіз траекторый аднадворчага засялення Пуціўльскага і Арлоўскага паветаў], 2023, с. 94—97, PDF артыкула, DOI 10.22281/2413-9912-2023-07-02-91-101. Гэта карта паходжання ўсяго арлоўскага служылага слоя, а не гатовы радавод Анфілогавых. Больш за тое, частку канкрэтных гарадоў аўтары прыводзяць па больш ранніх краязнаўчых рэканструкцыях, а не па адзіным захаваным спісе пераводу.
Больш ранняя аснова гэтай схемы знойдзена ў кнізе этнографа Д. К. Зяленіна 1913 года, § 63, с. 158. Ён фармулюе механізм так: у арлоўскім насельніцтве пераважалі ранейшыя дзеці баярскія і іншыя служылыя людзі, «подвинутые вперёд, в степь, с прежних сторожевых линий» (пасунутыя наперад, у стэп, з ранейшых старажавых ліній). Па пісцовай кнізе ён бачыць у старым Арлоўскім павеце ліўенскіх выхадцаў, болхаўскага сотніка, мцэнскіх сотнікаў, Калугіных, Серпухавіцінавых, Разанцавых, Пуціўльцавых і Старадубцавых; асобна адзначае польскія, татарскія і данскія элементы. Зяленін асцярожна лічыў мцэнскіх сотнікаў часовымі жыхарамі. Гэта аналіз назваў і прозвішчаў кнігі 1594/1595 года, а не асобная імянная ведамасць пераводу, але ён незалежна пацвярджае шматскладовае паходжанне ядра. Лічбавая копія: НЭБ.
Поўны тэкст У. М. Нядзеліна запатрабаваў паправіць сілу гэтай высновы. Аўтар сапраўды апісвае хуткае засяленне новага горада «сведенцами» (зведзенцамі) — людзьмі, якіх дзяржава пераводзіла на пастаяннае жыхарства і службу. Але славуты пералік зыходных гарадоў уладкаваны складаней. Паўнатэкставая праверка асноўнага раздзела пра заснаванне паказала дакладную паслядоўнасць аргумента. Спачатку аўтар піша: «Можно предполагать» (Можна меркаваць), што ўвесну 1566 года пачаліся збор служылых і пасошных людзей і «переселение сведенцев» (перасяленне зведзенцаў). Потым Бялёў, Мцэнск, Болхаў і Навасіль названы як пастаўшчыкі служылых людзей і работнікаў пры аднаўленні Арла ў 1635–1636 гадах. І толькі пасля гэтага ідзе выснова: «По-видимому, эти же города, а также соседний Карачев» (Відаць, гэтыя ж гарады, а таксама суседні Карачаў) удзельнічалі ў будаўніцтве 1566 года. Асобнай спасылкі да гэтага абзаца ў заўвагах раздзела IV няма. Таму позняя сцвярджальная фраза на старонцы 52 з'яўляецца сціснутым паўторам аўтарскай аналогіі, а не ўказаннем на яшчэ адзін роспіс зведзенцаў першага Арла.
Асобна правераны ўвесь суседні блок заўваг 11–14, каб выключыць схаваную архіўную апору. Шыфр РГАДА, ф. 181, кн. 99, ч. 1, арк. 435 у заўвазе 12 адносіцца толькі да наступнага паведамлення — прызначэння ў красавіку 1567 года першых арлоўскіх ваяводаў Васіля Растоўскага і Уладзіміра Безабразава. Заўвага 11 пацвярджае летапісную дату заснавання, 13 — колькасць арлоўскага атрада 1572 года, 14 — паходныя звесткі 1570-х–1580 года. Ніводная з іх не ўтрымлівае спіса зведзенцаў і не называе іх ранейшыя гарады. Значыць, ф. 181, кн. 99 нельга выкарыстоўваць як доказ маршруту Бялёў/Мцэнск/Болхаў/Навасіль/Карачаў → Арол.
Імёны і сэнс тут асабліва важныя. Уладзімір Міхайлавіч Нядзелін — гісторык,
які сфармуляваў уплывовую версію, а не сведка перасялення. «Сведенцы» (зведзенцы)
— рэальная служылая катэгорыя, але само слова не паведамляе ні прозвішчаў, ні
ранейшых гарадоў людзей. Чатыры гарады надзейныя для падзеі 1635–1636 гадоў;
Карачаў і перанос усёй пяцёркі на 1566 год — аргументаваная аналогія.
Таму картка PUB-NEDELIN-2001-OREL-FIRST-SETTLEMENT-HYPOTHESIS
выпраўляе ранейшую занадта ўпэўненую фармулёўку, а маршруты на карце не
стварае. Ужо ў 1572 годзе ў паходзе сапраўды ўдзельнічалі 350 арлоўскіх
служылых людзей і 100 казакоў, што даказвае хуткі збор буйнога ядра, але
не раскрывае гарадоў яго паходжання.
1566/67 год: першыя названыя начальнікі, але яшчэ не першапасяленцы
У артыкуле 7075 года Разраднай кнігі новы горад упершыню ўваходзіць у гадавы роспіс украінных крэпасцей з формулай: «На Орле воевода князь Василей Ростовской да Володимер Безобразов» (У Арле ваявода князь Васіль Растоўскі ды Уладзімір Безабразаў). Дата ахоплівае верасень 1566 — жнівень 1567 года. У 1571/72 годзе ў Арле ўжо стаяць Васіль Рыгоравіч Колычаў і Дзяніс Івашкін, прычым Колычаў потым выходзіць «с Орла» (з Арла) у полк правай рукі. У 1572/73 годзе гэтую звязку змяняюць князь Пётр Іванавіч Хварасцінін і Міхаіл Назар'еў сын Глебаў; Хварасцінін таксама вядзе арлоўскі атрад да палка правай рукі.
Гэта першая цвёрдая паслядоўнасць арлоўскага камандавання і ўключэння
крэпасці ў агульную палявую сістэму. Але разрадны артыкул пералічвае ваяводаў, а
не радавых дзяцей баярскіх і казакоў. Родавае найменне «Ростовской» нельга
чытаць як доказ перасялення гарнізона з Растова, а формулу «с
Орла» — як месца нараджэння ваяводы: гэта яго бягучая гарадавая пасада.
Створаны Record PUB-RK-1566-1573-OREL-FIRST-COMMAND з падрабязным раздзелам
«Імёны і сэнс». Крыніца: «Разрядная книга 1475–1605 гг.» [Разрадная кніга 1475–1605 гг.], т. II, ч. 2,
7075 год,
7080–7081 гады.
1577 год: Арлу ўсё яшчэ не хапала людзей
Яшчэ да сакавіцкага прысуду, у лютым, Разрадны прыказ перабудаваў самую сістэму выбару людзей на палявую службу. Акт № 20 загадаў выбіраць дзяцей баярскіх не гарадавым ваяводам, а дзякам у Маскве: прыдатных конных людзей трэба было загадзя запісаць паіменна, падзяліць на тры змены, або «статьи» (артыкулы), і трымаць спісы ў Разрадзе напагатове. Копіі спісаў перадаваліся палявым галовам і адпаведным гарадавым ваяводам.
У складзе службы на Северскім Данцы ля вусця Уд прама названы дзве арлоўскія групы: дзеці баярскія з Арла і Карачава і казакі з Навасіля і Арла. Значыць, у лютым 1577 года ў Разрадным прыказе існавалі паіменныя спісы як мінімум трох змен, унутры якіх павінны былі знаходзіцца арлоўскія дзеці баярскія і казакі. Крыніца: «Акты Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы], т. I, № 20, с. 32—34; РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 213—222. Формула «из Орла» (з Арла) паказвае гарадавую прыпіску ў 1577 годзе, але не месца нараджэння і не ранейшы горад чалавека.
У наступнай умоўнай формуле акта захавалася яшчэ адна, раней не вынесеная геаграфічная дэталь: «а будет из Северских городов люди будут на государеве службе на берегу и на Орле» (а калі з Северскіх гарадоў людзі будуць на гасударавай службе на беразе і ў Арле). Пад «северскімі гарадамі» непасрэдна перад гэтым пералічаны Бранск, Пачэп, Старадуб і Ноўгарад-Северскі. Калі іх людзі былі занятыя на берагавой службе або ў Арле, северскі атрад ля вусця Уд трэба было папоўніць людзьмі з Навасіля, Болхава і Адоева.
Гэта першы першасны тэкст, які прама дапускае прысутнасць у Арле да 1590-х гадоў дзяцей баярскіх чатырох канкрэтна названых чужых гарадоў. Але дзеяслоў «будут на государеве службе» (будуць на гасударавай службе) апісвае прызначэнне, а не перасяленне: тут няма ні арлоўскай зямельнай дачы, ні перавозу сем'яў, ні формулы «сведены жить» (зведзены жыць). Таму северскі калідор становіцца адрасам параўнальнага пошуку дзясятняў і памесных перадач, але не наносіцца на карту як маршрут Анфілогавых.
У сакавіку 1577 года баярскі прысуд загадаў набраць па ўкраінных гарадах жылецкіх конных казакоў. Для Арла прызначылі 500 чалавек, але фактычна «прибрано» (набрана) толькі 80; з іх 78 ужо стаялі на трох артыкулах старажавой службы. Недабор складаў 420 чалавек. Тэкст надрукаваны ў «Актах Московского государства» [Актах Маскоўскай дзяржавы], т. I (СПб., 1890), № 23, с. 35—37; крыніца публікацыі — кніга Маскоўскага стала № 1, арк. 231—243. Паводле друкаванага архіўнага вопісу гэта цяперашнія РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 231—243. Вопіс 1894 года на с. 106 апісвае спр. 1 як Старажавую кнігу 1571—1592 гадоў і прама адзначае, што яна надрукавана ў першым томе «Актов Московского государства» [Актаў Маскоўскай дзяржавы].
Самая важная фраза стаіць ніжэй за лічбы. Прысуд загадаў імёны выбраных дзяцей
баярскіх і казакоў «переписати на список подлинно порознь» (перапісаць на спіс дакладна паасобку), прывезці гэтыя
спісы ў Маскву і аддаць дзякам Разраднай ізбы. Значыць, у 1577 годзе
паіменны роспіс арлоўскага ранняга ядра быў складзены. Невядома,
ці захаваўся ён асобна ад апублікаванага прысуду; цяпер гэта
галоўная архіўная мэта, больш дакладная, чым агульны пошук «першых перасяленцаў».
У рабочай чарзе яна захавана асобна як
LEAD-210-6-1-OREL-NAMED-LISTS-1577.
Літаральны тэкст прысуду дазваляе аднавіць і дакладную працэдуру. 15 сакавіка 1577 года баяры загадалі паслаць памяць у Памесны прыказ. Адтуль у гарады павінны былі адправіць пісцоў — дзяцей баярскіх і «подьячих добрых» (добрых пад'ячых), — каб яны асабіста пераглядзелі казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх з конямі, адставілі непрыдатных і выбралі прыдатных. Потым імёны выбраных трэба было перапісаць асобна па кожным горадзе, а спісы разам з памеснымі і грашовымі акладамі прывезці ў Маскву і аддаць дзякам у Разраднай ізбе. Таму адміністрацыйных слядоў было некалькі: памяць Памеснаму прыказу, прызначэнне пісца і пад'ячага, матэрыялы вочнага агляду, зямельныя і акладныя запісы і разрадны экзэмпляр спіса. Новы вузкі арыенцір — устанавіць імя пісца, рэальна пасланага ў Арол пасля 15 сакавіка 1577 года, і шукаць выпісы ўжо па яго імені і формуле пра прыбаўку са старых 20 да 50 чацвярцей.
Не менш важная формула пра зямлю, бо яна ўдакладняе сам механізм камплектавання. Прыдатным старажавым казакам загадана прыбавіць па 30 чацвярцей «к старому их поместью к 20 четвертям» (да іх старога маёнтка, да 20 чацвярцей), а непрыдатных або бясконных замяняць добрымі коннымі людзьмі з радавых казакоў. Такім чынам, да вясны 1577 года гэта ўжо не выпадковы паходны атрад: арлоўскія казакі былі памешчаны на зямлю, унутры наяўнай карпарацыі праводзіўся адбор, а лепшых пераводзілі на больш дарагую старажавую службу. Гэта падтрымлівае мадэль паступовага мясцовага прыбору мацней, чым мадэль аднаго гатовага атрада, разам пераведзенага ў 1566 годзе. Аднак «старое поместье» (стары маёнтак) паведамляе толькі пра аселасць да 1577 года, а не пра месца нараджэння або ранейшы горад чалавека.
Цяпер алічбаваная Старажавая кніга праверана не толькі па апублікаваных адрэзках, але і па непасрэдным працягу пасля арк. 243. На арк. 244—249 ідзе іншы дакумент — прысуд пра верстанне разанскіх дзяцей баярскіх; на арк. 250—252 — прысуд пра роспуск палявых галоў. Далей пачынаецца не арлоўскі казацкі роспіс, а агульны спіс баяр, акольнічых і выбарных дваран. Наступныя аркушы працягваюць храналагічны зборнік да 1592 года. Таму прадпісаны арлоўскі імянны роспіс не быў падшыты адразу за прысудам і ў захаваным складзе самой кнігі асобным дадаткам не выяўлены. Першы этап чаргі закрыты. Шукаць трэба асобна дастаўленыя ў Разрад выканаўчыя «списки» (спісы) або іх процівені, а таксама памяці і спісы памесных акладаў, якія маглі пайсці з Разраду ў Памесны прыказ.
Лёс комплексу цяпер можна сфармуляваць асцярожней. Для выканання прысуду павінны былі ўзнікнуць два дакументальныя сляды: службовы спіс для Разраду і памесная памяць або раздатачны запіс пра прыбаўку прыдатным казакам зямлі з 20 да 50 чацвярцей. Асобны разрадны экзэмпляр у правераных вопісах не знойдзены, а асноўны архіў Памеснага прыказа загінуў у пажары 1626 года. Таму рассейванне або гібель выканаўчых папер верагодныя, але не даказаныя для кожнага экзэмпляра. Процівень або выпіс маглі захавацца ў позняй адказной кнізе, зямельнай цяжбе або звязку з неінфарматыўным загалоўкам. Шуканыя формулы цяпер дакладнейшыя: «прибавлено к старому поместью» (прыбаўлена да старога маёнтка), «с 20 до 50 четвертей» (з 20 да 50 чацвярцей), «по списку из Разряду» (па спісе з Разраду) і спасылкі на кнігі 7085/1577 года.
Поўны друкаваны вопіс слупоў Маскоўскага стала — «Описание документов и бумаг МАМЮ» [Апісанне дакументаў і папер МАМЮ], кн. 11 (1899) — ужо правераны па формах 7085, 1576—1577 і 1577. Адзіны асобна апісаны слупок гэтай даты — РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 1, слупок 3, баярскі спіс на 36 аркушах. Цяпер ён атаясамлены: гэта крыніца баярскага спіса АМГ № 26, у якога пазначаны ранейшы адрас «Московского стола столбец № 1, дело № 5, лл. 1—36» (Маскоўскага стала слуп № 1, справа № 5, арк. 1—36) і супадае аб'ём. У ім няма радавых арлоўцаў, але ёсць два прызначэнні з кашырскага раздзела: князь Юрый Міхайлавіч Мешчарскі адзначаны «на Осколе» (на Оскале), а Рыгор Фёдараў Андрэева-Паўлаў — «на Орле» (у Арле). Значыць, гэта не схаваны персанальны роспіс, затое два новыя імянныя ключы да выканаўчых папер.
Архіўны адрас акта АМГ № 27 выпраўлены асобна. У канцы яго публікацыі стаіць «Москов. ст., кн. № 1-й, л. л. 253—268», гэта значыць РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 253—268. Менавіта гэты акт называе галоў, гарадавыя квоты і тры палявыя змены. Змешваць яго з баярскім спісам вопісу 9 больш нельга.
Поўнае чытанне акта ўдакладніла, чыімі імёнамі павінны называцца шуканыя дадаткі. На Северскім Данцы ля вусця Уд тры змены з пятнаццаццю арлоўскімі казакамі ў кожнай паслядоўна ўзначальвалі Ігнацій Андрэевіч Цютчаў, Іван Семічаў і Апанас Панюцін. На Оскале ля вусця Ублі кашыранін Міхаіл Ескаў меў змешаную групу з 34 дзяцей баярскіх — тульскіх, плаўскіх, соласкіх і арлоўскіх. Колькасць арлянцаў унутры гэтых 34 чалавек не дадзена. Менавіта Ескаў, а не князь Мешчарскі, які змяніў яго, з'яўляецца галоўным ключом да паіменнага роспісу арлоўскіх дзяцей баярскіх на Оскале: пры Мешчарскім акт пералічвае ўжо толькі тульскіх і мцэнскіх дзяцей баярскіх.
Межы акта дадаткова правераны па афіцыйнай лічбавай копіі самой справы РГАДА. Перад пачаткам тэксту на арк. 253 ляжаць пустыя аркушы; акт завяршаецца на арк. 268 адв., а на арк. 269 ужо пачынаецца новы дакумент 7086 года. Таму паіменнага роспісу няма не толькі ў друкаванай версіі: ён не прыкладзены да акта і ў рукапіснай звязцы. Шукаць яго трэба як самастойную выканаўчую паперу або як выпіс, працытаваны ў пазнейшай зямельнай або служылай справе.
Дакладны паўнатэкставы пошук па чатырох новых ключах пакуль вярнуў толькі першасную публікацыю акта № 27 і яе другасныя пераказы. Асобнага шыфра дадатку або паіменнага спіса не з'явілася. Гэта закрывае паўтарэнне тых жа запытаў у адкрытых індэксаваных тэкстах, але не рукапісныя слупы, дзе ў загалоўку магло стаяць толькі імя галавы, дата або першая фраза адпіскі.
Па Міхаілу Ескаву знойдзены больш ранні кашырскі след, але толькі на ўзроўні прозвішча. Рэканструкцыя кашырскай дзясятні 1570 года па познім паркушавым алфавіце ўтрымлівае рубрыку «Есковы» (Ескавы). Афіцыйны вопіс адначасова выпраўляе цытаванне: згаданая ў сетцы адзінка 853 — ранейшы нумар; сучасны адрас — РГАДА, ф. 388, воп. 1, спр. 102, «Книга справок Разрядного архива» [Кніга даведак Разраднага архіва] 1787 года. Імені Міхаіла даступная рэканструкцыя не дае. Таму радок, які сустракаецца ў другасным спісе, «1579 Кашира Михаил Есков» (1579 Кашыра Міхаіл Ескаў) нельга лічыць новай знаходкай: пакуль ён выглядае як змешванне фамільнай рубрыкі 1570 года з палявым актам 1577 года.
Акт № 27 затое паказвае выкананне лютаўскага загаду. Увесну—увосень 1577 года ля вусця Уд паслядоўна стаялі тры змены. У кожнай было па 15 арлоўскіх казакоў і па 15 навасільскіх. Разам дакументуецца 45 зменных месцаў, хоць без імёнаў нельга сцвярджаць, што гэта былі роўна 45 розных людзей: склад мог часткова паўтарацца. Публікацыя: АМГ, т. I, № 27, с. 43—53. Асобны арлоўскі казацкі роспіс у вопісе па-ранейшаму не значыцца. Праверка лічбавай копіі выключыла простую версію пра дадатак непасрэдна ўнутры Старажавой кнігі. Роспіс мог трапіць у разнастайную звязку без слова «Арол», перайсці разам з памеснымі акладамі ў Памесны прыказ або не захавацца.
Дакладны шыфр Старажавой кнігі правераны таксама ў афіцыйным каталогу РГАДА. Цяпер архіў адкрыў поўную лічбавую копію ф. 210, воп. 6, спр. 1: гэта дазволіла праверыць суседнія аркушы непасрэдна, а не па адным друкаваным загалоўку. Старая заўвага пра неабходнасць спачатку заказваць здымкі больш не дзейнічае.
Гэта не спіс месцаў, адкуль прыбылі арлоўскія дзеці баярскія. Акт пералічвае Шацк, Ражск, Данкоў, Епіфань, Дзядзілаў, Крапіўну, Навасіль і Арол асобнымі гарадавымі наборамі. Ён даказвае іншае: праз адзінаццаць гадоў пасля заснавання крэпасці дзяржава працягвала тэрмінова камплектаваць яе насельніцтва, а мясцовага людскога запасу для прызначанай нормы не хапала.
Суседні акт № 18 той жа Старажавой кнігі, які выдаўцы датавалі 1577 годам, тлумачыць, хто менавіта складаў лічбу 78. Арлоўская сістэма мела дзевяць варт: тры незмешаныя і шэсць змешаных з людзьмі з Мцэнска, Карачава і Рыльска. На адну змену, або «статью» (артыкул), патрабавалася 26 казакоў, на тры артыкулы — роўна 78. Яны служылі «с земель» (з зямель). У акце асобна сказана, што арлоўскаму ваяводу быў пасланы «роспись Орельским сторожам» (роспіс арлоўскім вартаўнікам).
Апублікаваны тэкст пералічвае пасты і штат, але не імёны людзей; пошук па Анпилог/Анфилог/Онфилог/Ампилог пусты. Сучасны шыфр: РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 121—202; публікацыя: АМГ, т. I, № 18, с. 19—31. Лічбавая копія адпаведных і суседніх участкаў праверана: персанальнага экзэмпляра арлоўскага роспісу побач з арк. 121—202, спісаў трох палявых змен побач з арк. 213—222 і імяннога дадатку пасля арк. 243 няма. Таму шукаць іх трэба ўжо як самастойна адкладзеныя выканаўчыя спісы або процівені. Само суседства на агульнай варце не даказвае перасяленне з Мцэнска, Карачава або Рыльска, але паказвае пастаянную службовую сетку, праз якую людзі маглі быць пераведзены.
Пазней поўная праверка манаграфіі В. П. Загароўскага выправіла гэтую дату. У самым акце № 18 год адсутнічае: напісана толькі 15 сакавіка. М. А. Папоў і ўкладальнікі першага тома АМГ паставілі на палях 1577 год, арыентуючыся на суседнія дакументы. Загароўскі супаставіў тэкст з выразна датаваным прызначэннем князя Івана Ахлябініна на варту «на Сосне усть Ливен» (на Сасне ля вусця Лівен) і рашэннямі пра старажавую службу: акт адносіцца да 15 сакавіка 1576 года.
Гэта не пераносіць у 1576 год увесь комплекс. Лютаўскія спісы палявой службы
і прысуд пра недабор 420 казакоў адносяцца да 1577 года. Выпраўленне дае
каштоўны гадавы зрэз: у 1576 годзе штат дзевяці варт складаў 78 казакоў, а
праз год у Арле было ўсяго 80 казакоў, уключаючы тых жа 78 вартаўнікоў. Гэта значыць
паміж двума рашэннямі масавага паступлення людзей не адбылося. Ранняе ядро
было ўстойлівым, але малым; яго потым спрабавалі пашырыць унутраным адборам
радавых казакоў і прыцягненнем малапамесных дзяцей баярскіх. Старонка з
датаваннем захавана ў картцы
PUB-ZAGOROVSKY-1991-OREL-WATCH-1576-CORRECTION; карта не мяняецца.
Новы архіўны калідор: фонд 141
Пасля адмоўнай праверкі Старожавай кнігі прыярытэт перанесены на РГАДА, ф. 141, воп. 1 — «Приказные дела старых лет» (Прыказныя справы старых гадоў). Гэта не тэматычны арлоўскі фонд, а збор ацалелых спраў розных маскоўскіх прыказаў, у тым ліку Разраднага, Памеснага і Гарадавога. Афіцыйны даведнік прама адзначае ў ім справы пра будаўніцтва і засяленне Варонежа і Ельца 1585—1593 гадоў, роспіс елецкіх дзяцей баярскіх 1593 года і дакументы пра пасвярстанне розных служылых груп у памесныя і грашовыя аклады. Значыць, менавіта тут мог выпадкова захавацца дублікат (працівень) арлоўскага спіса, разрадная памяць або памесная выпіс, якая не атрымала ў позняй апісі асобнага загалоўка «Орёл».
Патрэбны падрабязны даведнік устаноўлены дакладна: Н. П. Васкабойнікава, «Описание древнейших документов архивов московских приказов XVI — начала XVII веков» (Апісанне найстаражытнейшых дакументаў архіваў маскоўскіх прыказаў XVI — пачатку XVII стагоддзяў), вып. 1: 1505—1613 гады (М., 1994). Даступныя афіцыйныя паказальнікі асобнай ранняй арлоўскай справы не паказалі. Цяпер знойдзены і алічбаваны экзэмпляр першага выпуску з Мічыганскага ўніверсітэта: HathiTrust mdp.39015054316867, 440 сканаў. Кніга закрытая для пастаронкавага чытання, але HathiTrust Research Center законна публікуе пастаронкавы слоўнік OCR — набор слоў і іх частот без парадку тэксту. Гэтага дастаткова для кантролю гадоў, геаграфіі і пошукавых форм.
Праверка дала строгі вынік. Дакладны лік 1577 стаіць на лічбавых старонках 111, 114, 233 і 241 (друкаваныя с. 89, 92, 211 і 219), але форм Арла і арлоўскай службы на гэтых старонках няма: гэта Лівонскія гарады, Устюжская чвэрць і паўночныя зямельныя дакументы. Змястоўныя формы «Орла», «Орле», «орловского», «орловскому» ў асноўнай частцы засяроджаны на лічбавых старонках 165, 167, 172, 179, 181 і 182, гэта значыць на друкаваных с. 143, 145, 150, 157, 159—160. Суседні слоўнік адназначна звязвае іх з Ельцом, стральцамі і казакамі, арлоўскім казачым галавой, Восіпам і Галавачовым у 1592—1593 гадах. Гэта ўжо вядомы паток Арол → Елец, а не першапачатковы набор (прыбор) Арла.
Цяпер гэтая лакалізацыя даведзена да дакладнага архіўнага адраса. Усе шэсць старонак апісваюць не розныя невядомыя справы, а адзін расклеены слупок (стоўбец): РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1593 г., спр. 1. Друкаваная с. 143 ахоплівае арк. 7—21, у тым ліку грамату і чалабітную Трэнькі Захарава сына Лагачова на арк. 13—14; с. 145 — арк. 33—44 і грамату Рыгору Іванаву сыну Андрэеву на арк. 36; с. 150 — арк. 89—96, дзе знаходзяцца копія граматы на арк. 90, паўторная чалабітная Рыгора на арк. 92 і чалабітная Герасіма Якаўлева сына Быкава на арк. 95; с. 157 — арк. 170—188 і арлоўская адпіска пра Трэньку на арк. 179; с. 159—160 — арк. 212—232, уключаючы другую чалабітную Герасіма Быкава на арк. 229. Поўнае выданне 2001 года перадае ўвесь 248-аркушавы слупок. Паўторны пошук па ўстаноўленых аркушах і ўсёй справе не выявіў Анфілогавых або варыянтаў фамільнага шэрагу. Таму гэтыя старонкі больш не застаюцца неправераным кандыдатам на крыніцу арлоўскага ядра.
Асобны кантроль прозвішча таксама важны: знойдзеныя ў даведніку формы «Анпилогов» стаяць побач з ініцыяламі Г. Н. і назвай публікацыі «Новые документы...» (Новыя дакументы...). Гэта гісторык Рыгор Мікалаевіч Анпілогаў, а не чалавек XVI стагоддзя. На друкаваных с. 124 і 126 сустракаюцца рэдкія формы «Анфилоще» і «Анфилошевых» у паўночных зямельных актах 1625 года; без парадку слоў нельга ўстанавіць поўнае імя і ролю, таму гэта асобная зачэпка, але яшчэ не профіль.
Вынік: падрабязны вопіс не дае простай справы з загалоўкам «арлоўскі спіс
1577 года». Цяпер трэба заказваць візуальныя старонкі ўжо лакалізаваных
артыкулаў і правяраць архіўныя звязкі 1576—1578 гадоў, загалоўкі якіх наогул не
ўтрымліваюць слова «Орёл». Картка праверкі:
PUB-VOSKOBOINIKOVA-F141-1505-1613-OREL-AUDIT.
Афіцыйная анатацыя фонду,
картка фонду ў чытальнай зале,
лічбавы экзэмпляр HathiTrust,
апісанне пошукавага слоя HTRC.
Суцэльны пошук па ўсім томе — зроблена 21 жніўня 2026
Том «Писцовые книги Московского государства» (Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы), ч. I, адз. 2 прагледжаны
цалкам: каля 1 600 друкаваных старонак, шаснаццаць паветаў, 83 807 радкоў OCR
(public/archive/evidence/moscha-regia/moscha-regia_djvu.txt). Пошук невыразны (fuzzy) — усе
45 250 унікальных токенаў зведзены да нармалізаванай формы і супастаўлены з
мэтавымі напісаннямі па адлегласці Левенштэйна ≤ 2, каб OCR не з'еў
трапленні. Поўны пратакол: data/genealogy/indexes/moscha-regia-sweep.json.
Вынік — адмоўны, і гэта адказ
| павет | старонкі | трапленняў |
|---|---|---|
| Яраслаўскі, Растоўскі, Угліцкі, Пашахонскі | 1—39 | 0 |
| Цвярскі | 40—403 | 1 — тапонім (в. Онфілогава, воласць Хорвач, с. 111) |
| Старыцкі, Белазерскі | 404—420 | 0 |
| Полацк і Полацкі павет | 421—566 | 0 |
| Вяземскі | 567—831 | 0 |
| Медынскі | 832—850 | 0 |
| Арлоўскі | 853—1073 | 8 |
| Тула і Тульскі | 1073—1260 | 0 |
| Дзядзілаў | 1261—1299 | 0 |
| Кашыра | 1299—1537 | 0 |
| Венёва | 1537—1588 | 0 |
| Епіфань | 1589—1595 | 0 |
Ніводнага Анфілогава ў Туле, Дзядзілаве, Кашыры, Венёве, Епіфані. Гэта важны адмоўны вынік, але ён не абвяргае знойдзены паўночны маршрут: Бялёў, Навасіль, Крапіўна, Серпухаў, Калуга, Мцэнск, Болхаў і Карачаў або не прадстаўлены ў гэтым томе супастаўнымі спісамі, або патрабуюць іншых комплексаў дакументаў. Акрамя таго, бацька роду мог лічыцца пад іншым прозвішчам, а Анфілогавы — атрымаць празванне ўжо ад яго імені.
Што замест яе
Магчыма, прозвішча склалася на месцы, але пакуль гэта гіпотэза. Восем двароў 1594/95 года — гэта адно пакаленне, якое ўзяло празванне па бацьку або дзеду, якога звалі Анпілог (Анфілог). Сам ён насіў яшчэ іншае прозвішча — і таму ў дакументах як «Анфилогов» не шукаецца.
Што гэта не здагадка, паказвае артыкул на с. 948 таго ж тома, Корчакаўскі
стан, тая ж акруга: «что было за дѣдомъ его за Анпилогомъ за Ивановымъ
сыномъ Онаньина» (што было за дзедам яго за Анпілогам за Іванавым сынам Ананьіна). Асабістае імя Анпілог — пры прозвішчы Ананьін, у ранейшага
ўладальніка жэрабя ў тым самым стане, дзе ў 1594/95 годзе сядзяць Анфілогавы.
Формула называе яго дзедам дарослага памешчыка, але не паведамляе ні часу
валодання, ні гадоў жыцця і не дазваляе ўпэўнена аднесці яго да першай паловы
XVI стагоддзя. Запіс заведзены: PUB-PKOU-1594-P948-ANPILOG-ONANIN.
Гэта дадае другую пастаноўку задачы. Нароўні з пошукам магчымага пераводу служылых людзей трэба шукаць, хто быў Анфілог — пад якім прозвішчам лічыўся ў 1550— 1570-х гадах чалавек з гэтым імем, чые сыны Васіль, Мікула, Перша, Нячай, Пахом і Цімафей у 1594 годзе сядзяць у Баздыраве, Белай, Сафонавай і на Радомлі.
Рэестр імені да 1600 года: аднаго цэнтра не відаць
Каб не падмяняць пошук паходжання пошукам гатовага прозвішча, складзены асобны прасапаграфічны рэестр усіх пацверджаных праектам носьбітаў асабістага імені Анфілоф / Анфілог і прамых патранімічных форм да 1600 года. Ён уключае дванаццаць персанальных пазіцый з сямі рэгіянальных асяроддзяў.
- У Разанскай зямлі паміж 1483 і 1503 гадамі названы княжацкі чалавек Антыпа Анфілогаў сын; яго патронім сведчыць пра бацьку Анфілога папярэдняга пакалення. У 1530-х гадах незалежна з'яўляецца вялікакняжацкі селянін Анфілог Іванаў сын Канстянцінава.
- У Яраслаўскім павеце каля 1495–1497 гадоў вядомы Анфілоф Селіванаў.
- У Кашынскім павеце Пешак Анфілофаў сын Лодыгін тройчы ўдзельнічае ў зямельных актах да 1516 года; яго бацька Анфілоф адносіцца да папярэдняга пакалення.
- У паўночнарускай купчай 1516 года адначасова названы два розныя Анфілофы: ранейшы ўладальнік Анфілофій Іванаў сын і послух (сведка) Анфілоф Маісееў сын.
- У Угліцкім павеце ў 1536/37 годзе жыве Тонкі Онфілогаў; залежная форма захоўвае іншага, старэйшага Онфілога, найверагодней бацьку.
- Цвярское Онфілогава патрабуе ўласнага эпоніма Онфілога, але не паведамляе яго асобы.
- У Арлоўскім павеце да кнігі 1594/95 года існаваў Анпілог Іванавіч Ананьін — чалавек іншай фамільнай сям'і.
Размеркаванне занадта шырокае, каб аўтаматычна ператвараць гэтых людзей у адзін род. Яно паказвае іншае: форма на -ов служыла прамым патронімам задоўга да ўстойлівага прозвішча. Таму арлоўскае ядро магло складацца з некалькіх сем'яў, у якіх аднолькавае рэдкае імя незалежна перайшло ад бацькі да сыноў, а потым замацавалася як фамільнае іменаванне.
Разань застаецца моцным кірункам дзякуючы паўтору імені і вядомым канцылярскім формулам пераводу ў новыя гарады. Кашынска-угліцкі круг важны для цвярскога эпоніма, але пакуль не паказвае службы ў Арле. Унутры самога Арла імя ўжо прысутнічала ў Ананьіных. Такім чынам, наступны пошук павінен адрозніваць мінімум тры мадэлі: разанскі або верхнеакскі пераход, верхневолжскае паходжанне і мясцовае арлоўскае ўтварэнне.
Картка: PUB-ANFILOG-PERSONAL-NAME-PRE1600-REGISTER. Структураваны
рэестр: data/genealogy/indexes/anfilog-personal-name-carriers-pre1600.json.
Падчас аўдыту створаны адсутны профіль Пешка Анфілофава сына
Лодыгіна (P9682) і асцярожны профіль угліцкага Онфілога папярэдняга
пакалення (P9684).
Ананьін аказаўся не адзіночкай
Суцэльная праверка арлоўскага раздзела паказала, што Анпілог Іванавіч уваходзіў у прыкметнае гняздо Ананьіных. Акрамя яго ўнука Кандрація Вавілавіча, кніга называе Самойлу Юр'евіча; Якава і яго малалетніх братоў Увара і Мікіту — дзяцей Трафіма Ананьіна; Цімафея Ламанавіча і Данііла Алімпіевіча Ананьіных. Апошнія пяць уладальніцкіх артыкулаў сканцэнтраваны ў адной вёсцы Медне Другой пад Корчакавым лесам. Значыць, імя Анпілог бытавала не ў выпадковага адзінокага ўладальніка, а ўнутры іншага арлоўскага служылага роду. Гэта ўзмацняе гіпотэзу мясцовага ўтварэння празвання, але сваяцтва Ананьіных з Анфілогавымі ўсё яшчэ не даказвае.
У гнязда знайшліся знешнія паралелі.
- Серыя прыватных актаў юр'еўскіх Ананьіных 1504/05–1588/89 гадоў дала
рэдкую кантрольную мадэль таго, як імя продка станавілася прозвішчам. У
другой палове XV стагоддзя жыў Ананья Пятроў. У акце 1504/05 года яго
сыны яшчэ запісаны як «Григорей Ананьин сын Петрова» (Рыгор Ананьін сын Пятрова) і Барыс, а імянны
паказальнік навуковага выдання раскрывае форму як Петров Григорий Ананьин
сын (Пятроў Рыгор Ананьін сын). У наступным пакаленні ўжо ўстойліва стаяць «Григорей Володимеров сын
Ананьина» і «Богдан Григорьев сын Ананьина» (Рыгор Уладзіміраў сын Ананьіна і Багдан Рыгор'еў сын Ананьіна): Ананьін заняў фамільную
пазіцыю. Гэта не продкі арлоўскага роду — іх вотчыны знаходзіліся ў Юр'еўскім
павеце і дакумента пра перасяленне няма. Але механізм пацверджаны першаснымі
актамі: імя продка → імя па бацьку дзяцей → прозвішча ўнукаў. Для Анфілогавых
гэта азначае, што шуканы Анфілог сапраўды мог насіць зусім іншае
прозвішча. Падрабязная картка:
PUB-ASZ-1504-1589-YURYEV-ANANYINY. - У 1558/59 годзе сярод маскоўскіх дзякаў запісаны Ляўонцій Ананьін. У
1562—1566 гадах ён ужо гасудараў дзяк у Вялікім Ноўгарадзе: выконвае
распараджэнні, прыкладае пячатку да грамат і вядзе зямельныя і гандлёвыя
справы. Гэта ранні служылы Ананьін да заснавання Арла, але пакуль без названай
сям'і. Крыніцы зведзены ў
PUB-RK-1558-1566-LEVONTY-ONANIN. - У епіфанскай дзесятні 30 кастрычніка 1591 года пад № 287 стаіць Антон Яўсееў
сын Ананьін, епіфанскі служылы з акладам 30 чацвярцей. Ён запісаны
нетчыкам — тым, хто не з'явіўся на агляд. Епіфань ляжыць на меркаваным паўночным
калідоры да Арла, а дата ўсяго на тры гады раней за арлоўскую кнігу. Але
адсутнасць на аглядзе не азначае аўтаматычна ўцёкі або перасяленне,
самога Антона ў Арле не знойдзена, і характэрных суседзяў Баздырава ў епіфанскай
дзесятні няма. Картка:
PUB-DESYATNI-1591-EPIFAN-ANTON-ONANIN. - У Пераяслаўлі-Залескім у 1590 годзе Елізарый Восіпаў сын Ананьін упершыню прыбыў на гасударавую службу і быў пасвярстаны неслужылым навікам першай статьі з памесным акладам 250 чацвярцей. У Мураме ў 1597 годзе Ілейка Мацвееў сын Ананьін запісаны неслужылым навікам з акладам 100 чацвярцей і першымі 4 рублямі; за яго паручыліся тры мурамскія саслужыўцы. Рэдактар публікацыі асобна называе сярод новых людзей мурамскай дзесятні 1605 года Пятра Ільіна Ананьіна.
- Каламенскага Федзьку Ананьіна сына Новакрэшчанава 1577 года нельга лічыць чацвёртым носьбітам прозвішча. Па граматыцы запісу Ананьін тут азначае «сын Ананьі», а Новакрэшчанаў — фамільнае іменаванне.
Яшчэ адна знешне пераканаўчая маскоўская знаходка пасля праверкі аказалася
такім жа патранімічным выпадкам. У ААЭ, т. I, № 237, с. 241 надрукавана:
«Ямской Дмитрей Онаньин сын Шугина руку приложил» (Ямскі Дзмітрый Ананьін сын Шугіна руку прыклаў); унутраная дата акта —
8 снежня 1553 года. У АСЗ, т. I, № 147, с. 122 той жа пісец 17 чэрвеня 1569
года названы «ямской Дмитрий Ананьин сын Шуйгина» (ямскі Дзмітрый Ананьін сын Шуйгіна). Імянны паказальнік АСЗ
здымае двухсэнсоўнасць: «Шуйгин Дмитрий Ананьин сын, ямской» (Шуйгін Дзмітрый Ананьін сын, ямскі). Значыць,
гэта Дзмітрый, сын Ананьі, па фамільным іменаванні Шуйгін, а не Дзмітрый
Ананьін і не носьбіт двайнога прозвішча «Шуйгін-Ананьін». Даведнік
С. Б. Вясёлоўскага змясціў яго пад Ананьінымі і да таго ж датаваў першае
згадванне 1558 годам; даведнік прыказаў 2015 года пераставіў кампаненты
як «Дзмітрый Шуйгін Ананьін». Абедзве другасныя перадачы цяпер выпраўлены па
дзвюх публікацыях актаў. Картка:
PUB-AAE-ASZ-1553-1569-DMITRY-SHUYGIN.
Суцэльная праверка апублікаваных дзесятняў паказвае: Ананьін не быў
унікальным прозвішчам аднаго верхнеакскага роду. Епіфанскі Антон застаецца
бліжэйшай па часе і геаграфіі знешняй паралеллю арлоўскаму гнязду, але
гэта пакуль след прозвішча, а не даказаны маршрут Епіфань—Арол і тым больш
не маршрут Анфілогавых. Правяраць трэба ўжо не адно супадзенне прозвішча, а
сямейныя імёны, паручыцеляў, ранейшыя маёнткі і прамыя формулы «переписан с
города на город» (перапісаны з горада на горад). Параўнальная картка:
PUB-DESYATNI-1577-1605-ONANIN-PARALLELS.
Што ўдакладнілася па дарозе
- Шыфр арлоўскай кнігі ўстаноўлены. Загаловак публікацыі (с. 853): «Списокъ съ писцовыхъ книгъ 7103 (1594—1595) г. помѣстныхъ земель въ станахъ Неполоцкомъ, Каменскомъ, Корчаковскомъ, Ноугорскомъ и Тайчуковѣ, письма и мѣры Дементья Яковлева да подьячаго Леонтья Софонова. — Хранится въ Московскомъ Архивѣ Министерства Юстиціи подъ № 399 писцов. кн.» (Спіс з пісцовых кніг 7103 (1594—1595) г. памесных земляў у станах Няполацкім, Каменскім, Корчакаўскім, Ноўгарскім і Тайчуковым, пісьма і меры Дзям'яна Якаўлева ды падзьячага Ляўонція Сафонава. — Захоўваецца ў Маскоўскім архіве Міністэрства юстыцыі пад № 399 пісцовых кніг.) Сучасны афіцыйны каталог выпраўляе архіўную спасылку: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 329. Нумар 399 — ранейшая нумарацыя МАМЮ, а рукапіс, які захаваўся, — спіс XVII стагоддзя, а не пісцовы арыгінал Дзям'яна Якаўлева і Ляўонція Сафонава.
- Усе нашы, акрамя аднаго, у Корчакаўскім стане. Беляй, Восіп, тры Мікуліных, Іван Першын, Сафон, Іван Нячаеў — Корчакаўскі; Ермак Пахомаў — Нугорскі. Нікога ў Няполацкім, Каменскім і Тайчуковым.
- Хто яны па службе. Загаловак стана: землі «за дѣтми боярскими за полковыми и за станичными и за самопалными и за осадными и за вдовами и за недорослями въ помѣстьяхъ» (за дзецьмі баярскімі палкавымі, і станічнымі, і самапальнымі, і аблогавымі, і за ўдовамі, і за недарослямі ў маёнтках). Станічная служба — гэта раз'езды ў стэп.
- Суседзі па Баздыраве названы паіменна: Труновы, Нямцовы, Крывалапавы, Баздыравы. Вёска носіць імя Баздыравых; на пагосце царква Міколы цудатворцы на гасударавай зямлі. Гэта гатовы спіс для звяркі з белгародскімі і хотмыжскімі суседзямі 1640-х гадоў.
Што ўжо відаць у кнізе 1594/95 года
Да 1594 года гэта ўжо другое пакаленне — але кніга не называе яго радзімы
Восем фамільных артыкулаў аказаліся трыма рознымі пластамі
Становішча радкоў унутры кнігі дазваляе ўдакладніць ранейшую формулу «восем арлоўскіх уладальнікаў 1594 года». Іван Нячаеў сын Анпілогава запісаны ўжо пасля агульнага выніку звычайных трыманняў Корчакаўскага стана, пад асобным загалоўкам пра дзяцей баярскіх, якім дзікае поле «давано в службу и на льготу» (дадзена на службу і на льготу). Льгота датавана зусім дакладна: сем гадоў з 20 студзеня 1595 да 20 студзеня 1602 года. У яго артыкуле ёсць толькі дзікае поле, сенажаць і дуброва; памешчыцкага двара і ўзаранай зямлі яшчэ няма. Гэта не проста апісанне існуючага ўладання, а датаваны акт новай службовай дачы.
У Восіпа Васільевіча Анфілогава, наадварот, быў двор і ўзараная зямля, але яго жэрабя прама названа былым маёнткам Анохі Дзеева сына Крывалапава. Побач працягваў валодаць Леў Дзееў сын Крывалапаў: Восіп атрымаў адну частку ўжо існуючага мясцовага гнязда, а не пусты ўчастак. Астатнія шэсць фамільных артыкулаў паказваюць памешчыцкія двары і ўзараную зямлю без формулы новай льготнай дачы або названага староннага папярэдніка.
Такім чынам, фамільны круг кнігі складаецца па меншай меры з трох тыпаў:
- ужо асвоеныя жэраб'і Беляя Васільевіча, трох Мікуліных братоў, Івана Першына, Сафона Цімафеевіча і Ермака Пахомавіча;
- перададзены маёнтак Восіпа Васільевіча;
- новая льготная дача Івана Нячаевіча ад 20 студзеня 1595 года.
Гэта выключае простую мадэль, нібыта ўсе Анфілогавы прыбылі адной гатовай сям'ёй у адзін набор 1594/95 года. Але новая дача Івана ўсё яшчэ не паведамляе яго ранейшага горада: атрымальнікам мог быць прышлы служылы чалавек, мясцовы навік або малодшы прадстаўнік фамільнага круга, які ўжо жыў у Арле. Таму дата дадаецца да профілю і Record, а міграцыйны маршрут на карце не праводзіцца.
Для Ермака Пахомавіча, які асобна сядзеў у Нугорскім стане, знойдзены важны анамастычны кантроль. У першай кнізе Новгородских писцовых книг (Наўгародскіх пісцовых кніг), у перапісе Дзярэўскай пяціны каля 1495 года, на стб. 594 цытуецца радок: «Д. Папышево: дв. Матрейко Кузмин, дв. Ермачко Пахомов» (В. Папышава: дв. Матрэйка Кузьмін, дв. Ермачка Пахомаў). Дакладнае чытанне прывёў Я. Кузняцоў у даследаванні імені Ермака; назва тома, датаванне і старонка пацвярджаюцца бібліяграфіяй і пошукавым слоем лічбавай копіі, але сам здымак слупка яшчэ трэба захаваць. Гэта заведама не арлоўскі Ермак: паміж запісамі каля ста гадоў, прозвішча Анпілогаў у наўгародскім радку няма. Затое прыклад паказвае, што рэдкая на выгляд пара Пахом → Ермак магла ўзнікнуць незалежна як звычайнае імя сына і імя бацькі. Таму адной пары імёнаў недастаткова для маршруту; спатрэбяцца суседзі, якія супадаюць, служба, зямля або прамы запіс пра пераход. Профіль і кропка на карце для наўгародскага Ермачкі не ствараюцца.
Льготнікі 1595 года і навікі 1596 года — дзве розныя кагорты
Усе васямнаццаць паіменна названых атрымальнікаў корчакаўскіх льготных дач супастаўлены з поўным арлоўскім раздзелам дзесятні навікаў красавіка 1596 года — 147 згадак, 146 розных людзей. Ніводнага супадзення аднаго і таго ж чалавека па імені, імені па бацьку і фамільным іменаванні няма. Гэта заканамерна: той, хто атрымаў зямлю ў 1595 годзе, ужо не быў беспамесным, а дзесятня наступнага года адбірала менавіта неслужылых беспамесных сыноў, братоў і пляменнікаў.
Затое паміж спісамі працягваюцца пяць фамільных кругоў:
- Іван Нячаевіч Анпілогаў — Павел Цярэнцьевіч Анфілогаў;
- Пятрушка Фёдаравіч Сямёніхін — Савелій і Васіль Трафімавічы і Рыгор Ігнацьевіч Сямёніхіны;
- Мікула Паўлавіч і Акінша Сазонавіч Сотнікавы — Астафій Юр'евіч і Васіль Курбатавіч Сотнікавы;
- Іван Васільевіч Шчалкуноў — Цімафей Антонавіч Шчалкуноў;
- Учук Зуевіч Ярыгін — Іван Навумавіч і Ламак Клімянцьевіч Ярыгіны.
Супадзенне прозвішча без агульнага імені па бацьку яшчэ не ўстанаўлівае сваяцтва кожнай пары. Але на ўзроўні механізму выснова ўстойлівая: у 1595 і 1596 гадах дзяржава паслядоўна надзяляла зямлёй і вярстала розныя пакаленні і галіны адных і тых жа арлоўскіх служылых сем'яў. Для Анфілогавых Іван Нячаевіч і Павел Цярэнцьевіч — не два сляды аднаго перасяленца, а два паралельныя чалавекі. Значыць, дзесятня 1596 года таксама не з'яўляецца спісам новай перасяленчай партыі; яна афармляе маладое папаўненне ўжо складзенай карпарацыі.
Суцэльная праверка ўсяго арлоўскага раздзела дала колькасную апору таму, што раней было відаць толькі па асобных сем'ях. У тэксце знаходзіцца не менш за 193 прамыя формулы «отца его/их/её поместье» (маёнтак яго/іх/яе бацькі). Яшчэ прыкладна ў ста артыкулах участак апісаны як раней былы «в поместье за» (у маёнтку за) іншым трымальнікам. Гэта ніжняя мяжа: стары OCR псуе літары і разрывае словы пераносамі; лічацца формулы, а не ўнікальныя людзі.
За сухім лікам стаяць жывыя сем'і. Трынаццацігадовы Васіль Іванавіч Юрлаў трымаў бацькоўскі маёнтак, да таго былы за Ігнаціем Лёўшыным. У ўдавы Акуліны Доўгавай запісаны дзеці васьмі, шасці, пяці гадоў і гадавалы Усцін — усе на бацькоўскім маёнтку Лук'яна Доўгава, які да яго належаў Алешу Аксенцьеву. Рыгор Філіпавіч Даўжонкаў злучаў «старое его поместье» (свой стары маёнтак) з тым, што было за бацькам. Нарэшце, Кандрацій Вавілавіч Ананьін трымаў зямлю, якая была за яго дзедам Анпілогам Іванавічам Ананьіным.
Сэнс гэтых імёнаў не ў тым, што Юрловы, Доўгавы або Ананьіны ўжо жылі тут да 1566 года. Такая выснова была б занадта моцнай: бацькі маглі атрымаць дачы пасля заснавання крэпасці. Дакумент даказвае больш вузкую, але важную рэч — да 1594/95 года арлоўскае служылае асяроддзе ўжо паспела перажыць масавую змену пакалення і шматразовую перадачу ўчасткаў. Гэта не «набор 1590-х», а даўно працуючы памесны арганізм.
Адначасова поўны пошук не даў ніводнай прамой формулы «сведён из такого-то города» (выведзены з такога-та горада), «пришёл из» (прыйшоў з), «служил прежде из» (служыў раней з) або «переведён из» (пераведзены з). Пісцы апісвалі зямлю і правапераемства, а не першапачатковы набор. Таму спадчынная статыстыка пацвярджае ранняе ўкараненне, але не выбірае паміж Бялёвам, Навасілем, Тулай, Мцэнскам або мясцовым паходжаннем. Патрэбны той жа тып пары, які ўжо знойдзены ў кашыранца Аляксея Хацяінцова: стары маёнтак у адным павеце і новая дача ў іншым.
Асобная картка праверкі:
PUB-PKOU-1594-OREL-INHERITANCE-AUDIT. Карта не зменена: унутрыгарадское
спадкаванне не з'яўляецца даказаным фамільным перасяленнем.
Восем двароў і мінімум сем розных бацькоў: Цімафей, Нячай, Пахом, Васіль, Мікула, Перша і — па дзесятні навікаў 1596 года — Цярэнцій. Гэта не адна малая сям'я з бацькоў і дзяцей. Але гэта могуць быць некалькі галін аднаго шырэйшага роду, названага па агульным продку Анпілогу. Перад намі дарослае пакаленне, чые бацькі былі служылымі людзьмі ў 1550—70-х гадах, гэта значыць да заснавання Арла або ў самы яго момант.
Цяпер у гэтай агульнай мадэлі ёсць канкрэтны мясцовы кандыдат, а не толькі абстрактнае імя. Тая ж кніга дакументуе ланцужок Анпілог Іванавіч Ананьін → яго сын Вавіл → унук Кандрацій Вавілавіч Ананьін. Па пакаленнях ён дакладна паралельны шуканаму: Мікула, Васіль, Цімафей, Перша, Пахом, Нячай і Цярэнцій павінны былі жыць прыкладна ў пакаленні Вавіла, а іх дзеці Анфілогавы 1594–1596 гадоў — у пакаленні Кандрація. Таму рабочая версія цяпер фармулюецца строга: ці маглі гэтыя сем бацькоў быць сынамі аднаго старэйшага Анпілога і ўтварыць галіны Анпілогавых ужо ў Арле?
Гэта пакуль не радавод. Кандрацій працягвае называцца Ананьіным, артыкул не называе сем бацькоў сынамі Анпілога, а Ермак Пахомавіч сядзіць асобна ў Нугорскім стане. Але гіпотэза стала абвяргальнай. Вырашальны пошук — сярэдняе пакаленне: формула «Вавил Анпилогов сын Онаньин» (Вавіл Анпілогаў сын Ананьін) побач з Мікулам, Васілём, Цімафеем, Першам, Пахомам, Нячаем або Цярэнціем; слова пра братэрства, агульнага бацьку, агульную ранейшую дачу або сумеснае паручыцельства. Да такога запісу профілі сваяцтвам не злучаюцца і маршрут на карце не праводзіцца.
Сядзяць гнёздамі, а не ўраскід. У вёсцы Баздыравай на Сычовым калодзезі пад Міновым лесам — адразу пяцёра: браты Беляй і Восіп Васільевы і тры браты Мікуліных, Васіль, Цімафей і Карп, усе «на их жеребью» (на іх жэрабі). У вёсцы Белай на Оцне, пад тым жа Міновым лесам, — Іван Першын. Гэта карціна не адзіночнага вярстання, а пасялення раднёй, кустом. Так мог выглядаць і перавод групы служылых людзей на новы горад, і разрастанне ўжо мясцовага сямейнага гнязда; пісцовая кніга не дазваляе выбраць паміж гэтымі двума тлумачэннямі.
Зямля ледзь кранутая. Ральлі ўзаранай супраць дзікага поля: 4 на 36, 9 на 51, 6 на 51, 5 на 19, 7 на 19, 4 на 29. Першае-другое дзесяцігоддзе асваення.
Вёска Сафонава супадае імем з уладальнікам — Сафонам Цімафеевым сынам Анфілогавым. Верагодна, назва звязана з яе трымальнікам або ўладкавальнікам, але кніга прама не кажа, што менавіта ён яе заснаваў.
Новая знаходка: тое ж гняздо ў перапісе Кромскага павета 1710 года
Публічная пафамільная перадача сапраўднай перапісной кнігі РГАДА, ф. 1209, воп. 1, ч. 1, спр. 1040 захавала не менш за дзесяць пазіцый фамільнага шэрагу: рэйтар «Антилогов» (Антылогаў) у сельцы Слабадзе (арк. 106); тры Анпілогавы ў Чарамошнай — рэйтар на арк. 119 адв., рэйтар і недарасль на арк. 122; недарасль у Цецяравінцы на арк. 128; чатыры пазіцыі ў сяле Люцкім на арк. 149–150; удава Анпілогава ў вёсцы Доўгай Лопцевай на арк. 150. Форма «Антилогов» пакуль пакінута літаральна: без скана нельга вырашыць, ці гэта новы варыянт, ці памылка чытання.
Публікацыя тут з'яўляецца скарочаным фамільным канспектам: асабістыя імёны, імёны па бацьку і сем'і большасці двароў прапушчаны. Таму профілі невядомых рэйтараў, салдата, недарасляў і ўдавы не ствараюцца. Арыгінальная кніга сама абяцае падворны, паіменны і паўзроставы запіс; імёны павінны адкрыцца на мэтавых аркушах 106, 119 адв., 122, 128, 149–150.
Галоўная знаходка — не колькасць двароў, а паўтор мікрагеаграфіі. У 1594/95 годзе Сафон Цімафеевіч Анфілогаў валодаў вёскай Сафонавай пад Чарамошанскім ляском. Літаральна наступныя артыкулы апісваюць Чарамошну і землі на Людцкай плоці пад тым жа Чарамошанскім лесам. У 1710 годзе Анпілогавы зноў адначасова жывуць у Чарамошнай і Люцкім, потым запісана ўдава ў Доўгай Лопцевай.
Ёсць і другі паўтор. Непасрэдна перад Люцкім перапіс апісвае Курасаўку: на арк. 148–148 адв. там стаяць Баздыравы і Труновы. У Баздыраве 1594/95 года гэтыя ж два рэдкія прозвішчы былі суседзямі Анфілогавых. Такім чынам, праз 115 гадоў паўтараецца звязка Анпілогавы—Баздыравы—Труновы і адначасова звязка Чарамошная—Люцкае. Гэта самы моцны знойдзены пакуль доказ доўгачасовага арлоўска-кромскага служыла-зямельнага гнязда.
Мяжа высновы важная: пакуль не даказана, што адміністрацыйны пераход з Арлоўскага павета ў Кромскі быў перасяленнем, а не зменай мяжы; не пабудаваны пакаленны радавод; не ўстаноўлена дакладнае сучаснае месца Люцкага. Для прамежкавай ступені патрэбны прагляд межавой кнігі 1678–1681 гадоў: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, ч. 1, спр. 1038. Таму злучальны маршрут на карту не нанесены і ўмоўныя каардынаты не пастаўлены.
Структураваная картка:
PUB-RGADA-1209-1-1040-KROMY-ANPILOGOVY-1710.
Памесны абарот ужо ідзе: Восіп Васільеў атрымаў тое, «что было в поместье за Онохою за Дѣевымъ сыномъ Криволапова» (што было ў маёнтку за Анохам за Дзеевым сынам Крывалапава).
Імёны мірскія, некаляндарныя: Нячай, Ермак, Беляй, Перша, Мікула, Сафон. Той жа рэгістр, што ў самага ранняга запісу роду — «Тонкой Онфилогов» (Тонкі Онфілогаў), Угліч, 1536 год.
Адна кніга — тры напісанні прозвішча: Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў. Адзін пісец, адзін павет, адзін год. Гэта прамы доказ, што ў XVI стагоддзі «-ф-/-п-» і «А-/О-» яшчэ свабодна чаргаваліся, і спрачацца пра «правільную» форму бессэнсоўна.
Дзе шукаць паходжанне — па змяншэнні шанцаў
Новы вузкі калідор: Тула — Салова — Адоеў — Дзядзілаў
Пасля пераходу ад аднаго прозвішча да цэлага суседскага круга знойдзены першы паўтор адразу ўсіх чатырох адметных прозвішчаў Баздырава ў знешнім архіўным комплексе. Публічная паіменная перадача плацежных кніг РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 488 ахоплівае 2862 пазіцыі па дзевяці гарадах 1614–1620 гадоў. Потым знойдзены адкрыты камплект усіх 744 лічбавых кадраў і імянны паказальнік з імёнамі па бацьку і аркушамі. Праверка паказальніка і саміх аркушаў выправіла моцна скарочаныя вэб-імёны:
- Тула: Іван Рыгор'еў сын Крывалапаў, Заупскі стан, арк. 4 адв.; Іван Фёдараў сын Труноў, той жа стан, арк. 12; Чужын Андрэеў сын Нямцоў, Завастрожскі стан, арк. 19 адв.;
- Дзядзілаў: Пётр Восіпаў сын Труноў, арк. 59;
- Крапіўна: Рыгор Труноў, яго ўдава Матрона і сыны Філіп, Іван і Трафім, арк. 93 адв.; Федзька Іванаў сын Труноў, арк. 99 адв.; Іван Рыгор'еў і Смірны Пракоф'еў дзеці Труновы, арк. 100;
- Салова: Сямён Мікулін сын Труноў, Падгародны стан, арк. 108 адв.; Агей Мацвееў сын Баздыраў, Засалоўскі стан, арк. 110 адв.;
- Адоеў: Фёдар Пятроў сын Баздыраў і Усцін Сцяпанаў сын Нямцоў на адным арк. 467 Удзераўскага стана; Усцін паўтараецца на арк. 470 адв., 513 адв., 557 і 567 адв.; Іван Рыгор'еў сын Баздыраў, арк. 576.
Выявілася і істотная памылка пошукавай базы: яна адносіла людзей з крапіўенскіх арк. 61–103 да наступнай рубрыкі Саловы. Структура самой справы вылучае Крапіўну ў самастойны раздзел, а Салову пачынае з арк. 104. Таму ранейшыя «салоўскія» Матрона, Філіп, Іван і Трафім Труновы насамрэч знаходзяцца ў крапіўенскім раздзеле. Метку са знешняга індэкса надалей трэба абавязкова звяраць з аркушам.
Аднак раздзел кнігі нельга аўтаматычна ператвараць у асобны горад. Навуковы пашпарт гістарычнага паселішча Крапіўна, падрыхтаваны гісторыкам-архівістам Д. М. Яцкіным, спецыяльна разбірае формулу «на Плове, Солове и на Кропивне» (на Плаве, Салове і на Крапіўне). Аўтары лічаць памылковай трактоўку трох паралельных гарадоў: гаворка ішла пра адну мясцовасць з Крапіўнай як умацаваным цэнтрам. Памешчыкі яе акругі называліся салаўлянамі, а Салоўскі павет пазней стаў Крапіўенскім. Таму ў справы сапраўды дзве кніжныя рубрыкі, але ў гісторыка-геаграфічным сэнсе Труновы і Баздыраў адносяцца да аднаго крапіўенска-салоўскага служыла-зямельнага асяроддзя.
Гэта той самы рэдкі набор прозвішчаў, які акружае Анфілогавых у Баздыраве 1594/95 года: Труновы, Нямцоў, Крывалапавы і Баздыраў. Цяпер відаць не толькі размеркаванне па кнігах, але і тры галоўныя лакальныя вузлы: Крывалапаў і Труноў у адным Заупскім стане Тулы; сямейная група Труновых і пара Труноў—Баздыраў у адзінай Крапіўенска-Салоўскай акрузе; Баздыраў і Нямцоў на адным адоеўскім аркушы. Таму агульны верхнеакскі пошук звужаны да лініі Тула—Крапіўна/Салоўскі павет—Адоеў—Дзядзілаў. Але кірунак руху яшчэ не ўстаноўлены: плацежныя кнігі складзены на 19–26 гадоў пазней за арлоўскую кнігу і пасля Смуты. Сем'і маглі прыйсці адтуль у Арол, разысціся з Арла назад або мець галіны ў некалькіх гарадах адначасова.
Імёны не дазваляюць свабодных атаясамленняў. Іван Фёдаравіч Труноў, як паказаў пазнейшы запіс 1622 года, не можа быць мужам арлоўскай удавы Мар'і: гэта іншы, які заставаўся жывым, тульскі ўладальнік тых жа земляў. Іван Рыгоравіч Крывалапаў не злучаны з Анохам і Львом Дзеевічамі або сынамі Івана Крывалапава; Агей Мацвеевіч, Фёдар Пятровіч і Іван Рыгоравіч Баздыравы не супадаюць з арлоўскім Мікіфарам Аксёнавічам; Усцін Сцяпанавіч і Чужын Андрэевіч Нямцовы — з Гаўрылам Фёдаравічам. Пяціразовы запіс Усціна азначае паўторныя адоеўскія зямельныя запісы аднаго чалавека, а не пяць Нямцовых. Саміх Анфілогавых у паказальніку няма.
Суседскі след удалося перанесці ў 1587–1589 гады
Адкрыты скан друкаванага выдання больш ранняй кнігі мяняе храналогію гэтага калідора. Поўны архіўны спіс XVII стагоддзя захоўваецца ў РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 124, арк. 1–174; другі, няпоўны спіс — у спр. 487, арк. 861–1024. Абодва перадаюць пісцовую кнігу Івана Жарабцова з таварышамі 1587/88–1588/89 гадоў. Таму важна не змешваць дату вырабу спіса, які захаваўся, з датай перададзенага зямельнага апісання.
На с. 1128 Іван Фёдараў сын Труноў трымае вёску Улыбашаву ў Заупскім стане разам з трыма дочкамі Рыгора Трунова — Дар'яй, Усцінняй і Вольгай. На с. 1223 той жа поўны імянаслоў з'яўляецца ў Глуценскім стане: Ляпёхаўскі пачынак прама названы яго старым маёнткам, а яшчэ 36 чацвярцей лічацца за ім у Заупскім стане. На наступнай с. 1224 Мікула Сідараў сын Труноў таксама трымае стары маёнтак у вёсцы Яфімаўскай. Гэта ўжо не адно прозвішча, а некалькі пакаленных ліній тульскіх Труновых да арлоўскай кнігі.
Поўная старонка 974 арлоўскага выдання дала важную папраўку. Артыкул чытаецца: «За вдовою за Марьею за Ивановою женою Трунова да за ея детьми за Власком, а он служит, да за Илейкою, а он 6 лет, да за Демкою, а он 4 лет, да за Дениском, а он 8 лет, отца их поместья в дер. в Баздыреве…» (За ўдавою за Мар'яю за Іванаваю жонкаю Трунова ды за яе дзецьмі за Ўласкам, а ён служыць, ды за Ілейкаю, а яму 6 гадоў, ды за Дзёмкаю, а яму 4 гады, ды за Дзяніскам, а яму 8 гадоў, маёнтак іх бацькі ў в. Баздыраве…). Такім чынам, памерлага мужа сапраўды звалі Іванам Труновым, але дзеці не безыменныя: Улас ужо служыў; Дзянісу было восем гадоў, Іллі шэсць, Дзям'яну чатыры. Парадак артыкула не ўзроставы. Фотакопія старонкі захавана ў картцы.
На кароткі час тульскі Іван Фёдаравіч выглядаў моцным кандыдатам на арлоўскага мужа Мар'і. Новы кантрольны запіс гэтую гіпотэзу абверг. У апублікаванай Тульскай разборнай дзесятні 1622 года, арк. 172—172 адв., той жа Іван Фёдараў сын Труноў названы жывым, хоць старым і калекам. Замест яго рыхтаваўся служыць сын Васіль. За Іванам па-ранейшаму лічыліся 36 чацвярцей у вёсцы Улыбашава Заупскага стана і 15 чацвярцей у Глуценскім стане — дакладны працяг двух уладанняў 1587–1589 гадоў. Дзесятня дадаткова кажа, што ў іншых гарадах маёнткаў і вотчын за ім няма. Супадзенне поўнага імені, двух месцаў і памераў зямлі надзейна звязвае абодва тульскія запісы. Чалавек, жывы ў 1622 годзе, не мог быць памерлым бацькам арлоўскіх дзяцей у 1594/95 годзе: тульскі і арлоўскі Іваны Труновы — розныя людзі.
Поўны артыкул 1622 года пакуль правераны па апублікаванай цытаце з працы М. Р. Бядзелева і І. Г. Бурцава, а не па ўласнай фотакопіі архіўных аркушаў. Таму арк. 172—172 адв. застаюцца заказам для палеаграфічнай звяркі, але ранейшая кандыдатура знята. Новы пошук накіраваны на ўласны сямейны подпіс арлоўскага Івана: удава Мар'я; Улас Іванавіч ужо на службе; Дзяніс, Ілля і Дзям'ян Іванавічы павінны былі падыходзіць да вярстання ў пачатку XVII стагоддзя. Іх сумеснае з'яўленне ў дзесятні або разборным спісе будзе нашмат мацнейшым за адзінкавае супадзенне прозвішча.
Новы сямейны подпіс правераны па поўнай адкрытай табліцы служылых людзей на 421 676 радкоў. Да 1640 года дакладных Уласа, Дзяніса або Дзям'яна Труновых яна не дала. Адзінае імяннае трапленне — Ілля Труфанаў, Ражск, 1619 год, РГАДА, ф. 210, воп. 10, спр. 204; іншая фамільная форма, іншы горад і адсутнасць імені па бацьку не дазваляюць злучаць яго з арлоўскім Ільлёй Іванавічам. Поўны паказальнік да арлоўскага разбору РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 502 цяпер раскрыў імёны па бацьку і аркушы. У 1620–1621 гадах запісаны Сямён Філатаў сын Труноў на арк. 132, Барыс Анісімаў сын Труноў на арк. 136 і Фёдар Сямёнаў сын Труноў двойчы — на арк. 25 і 54. У спісе арлоўскіх служылых людзей 1642 года паўтараюцца роўна тыя ж тры поўныя імянасловы: Фёдар Сямёнавіч на арк. 374 адв., Сямён Філатавіч на арк. 380 адв. і Барыс Анісімавіч на арк. 382 адв. Гэта моцная паслядоўнасць адной арлоўскай групы праз дваццаць адзін год, хоць канчатковае тоеснасць кожнага чалавека запатрабуе супастаўлення саміх артыкулаў.
Для Барыса Анісімавіча знойдзена прамежкавае звяно, якое мяняе тактыку пошуку. У сапраўдным арлоўскім спісе 1627/28 года ён запісаны на арк. 139 з асобнай формулай: «Новик 133-го году, поверстан в Розряде за полон 250 чети, денег з городом 8 рублев» (Навік 133-га года, пасвярстаны ў Разрадзе за палон 250 чацвярцей, грошай з горадам 8 рублёў). Гэта адносіць разраднае рашэнне да 1624/25 года. Пры гэтым арыгінальны арк. 136 кнігі 1620/21 года ўжо ўтрымлівае самастойны службовы артыкул таго ж Барыса Анісімава сына Трунова. Такім чынам, «новик 133-го году» (навік 133-га года) нельга разумець як першае з'яўленне чалавека ў Арле: гаворка ішла пра новае вярстанне або змену службовага акладу.
Галоўны новы пошукавы адрас — само разраднае рашэнне 1624/25 года «за полон» (за палон). Такія паперы маглі паведамляць абставіны палону і вяртання, ранейшы полк або горад службы. Гэта пакуль не паходжанне Анпілогавых, але ўжо канкрэтны механізм паслясмутнага папаўнення іх бліжэйшага арлоўскага асяроддзя. Навуковы паказальнік пацвярджае тры поўныя імянасловы і аркушы 1627/28 года; поўная публікацыя захоўвае формулу Барыса. Арыгінал 1620/21 года і асобны фрагмент радка захаваны ў праекце. Публікацыя спіса 1627/28 года, навуковы імянны паказальнік.
Для сям'і Мар'і вынік адмоўны, але вырашальны: ніхто з гэтых людзей не з'яўляецца Уласам, Дзянісам, Ільлёй або Дзям'янам Іванавічам. Справу 502 больш не трэба праглядаць як магчымы схаваны спіс чатырох братоў. Пошук пераносіцца ў спісы Смутнага часу, раннія вярстанні і агульнапалкавыя роспісы, дзе Улас, які служыў, мог быць запісаны без прозвішча або з іншай графікай. Поўны паказальнік да справы 1620–1621 гадоў, поўны паказальнік арлоўскага спіса 1642 года.
Ёсць і геаграфічны след трэцяга прозвішча: адразу пасля заупскага артыкула Івана Трунова апісаны пачынак Крывалапаў і Крывалапава паляна. Жывы Крывалапаў уладальнікам тут не названы, таму тапонімы нельга ператвараць у даказанае сваяцтва. Але паслядоўнасць паказвае, што труноўскае і крывалапаўскае іменаванні ўжо былі лакалізаваны ў адной частцы Заупскага стана.
На с. 1271 Алфім Баздыраў запісаны сярод казакоў Лутювай сотні Дзядзілаўскага павета. Яму і чатыром таварышам далі па пяць чацвярцей зямлі па вярхоўі Шыварані пад Чарамхоўым імхом прама «за послугу» (за паслугу). Значыць, Баздыравы прысутнічалі не толькі ў разанска-ражскім і арлоўскім памесным асяроддзі, але і ў суседнім дзядзілаўскім казачым пласце.
Поўны пааркушавы тэкст даў больш вузкага кандыдата для адной канкрэтнай арлоўскай галіны. Іван Нячаеў запісаны ў Дзядзілаве двойчы. На арк. 15 адв. у яго была клець унутры крэпасці сярод клецяў казакоў Луговай і Дзяргілеўскай сотняў. На арк. 36 адв. ён названы дзесятскім Іванкам Нячаевым з асобным дваром у Дзяргілеўскай слабадзе; на яго зямлі жыў навапрыборны казак брат яго Панкратка. Двайны ўлік паказвае ўстойлівага служылага гаспадара, а не выпадковае супадзенне двух імёнаў. Праз шэсць–сем гадоў у новай арлоўскай льготнай раздачы першым запісаны Іван Нячаеў сын Анпілогаў.
Супадзенне ўсё яшчэ не роўнае тоеснасці. Дзядзілаўскі пісец не даў Івану фамільнага іменавання Анпілогаў; у іншай верхнеакскай крыніцы знойдзены Іван Нячаеў сын Зайцоў. Аднак цяпер праверачны подпіс складаецца ўжо не з пары Іван + Нячай, а з пяці прыкмет: пакаленне, казачая служба, чын дзесятскага, гарадская клець і двор з братам Панкраткам. Архіўная мэта таксама ўдакладнена: патрэбны фотакопіі РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 124, арк. 15 адв. і 36 адв. і выходныя дзядзілаўскія адводныя або адказныя выпісі пасля 1589 года.
Унутраны кантроль панізіў дзядзілаўскага кандыдата
Усе васямнаццаць атрымальнікаў дванаццаці корчакаўскіх займішчаў з льготай ад 20 студзеня 1595 года супастаўлены са звычайнымі артыкуламі той жа Арлоўскай пісцовай кнігі. Вынік мяняе сэнс раздзела: усе семнаццаць фамільных іменаванняў групы ўжо прадстаўлены ў Арлоўскім павеце па-за льготнай раздачай. Гэта не пералік адной прыбылай партыі.
Не менш за пяць льготнікаў незалежна названы тымі ж людзьмі ў мясцовым асяроддзі:
- Міней Васільевіч Даўжонкаў ужо меў памешчыцкі двор і зямлю ў Ледні (друкаваная с. 999);
- Філіп Сямёнавіч Сізаў жыў на зямлі брата Савы (с. 943);
- Барыс Фёдаравіч Сідараў жыў на зямлі брата Мацвея (с. 989);
- Іван Мартынавіч Каўыршын жыў на зямлі дзядзькі Івана Чалішчавіча;
- Іван Васільевіч Шчалкуноў прама названы дзядзькам уладальнікаў бацькоўскага маёнтка ў Вышніх Макрышчах (с. 961).
Яшчэ некалькі формул даюць мясцовую сям'ю на адно пакаленне глыбей. Пётр Фёдаравіч Сямёніхін мае верагодных братоў Сямёна і Астаню Фёдаравічаў; бацька Дакучая Кірэевіча Шчэніхіна Кірэй ужо жыве на зямлі брата Аверкія; Ламака Іванавіч Рэзанцоў мае верагоднага брата Максіма Іванавіча; бацька Мікулы Паўлавіча Сотнікава Павел — самастойны арлоўскі памешчык, а бацька Акіншы Сазонавіча Сазон жыве ў пляменніка Харытона Сотнікава. Апанас Ляўонцьевіч Цянецілаў раней названы трымальнікам, што межаваў, побач вядомы Аляксей Ляўонцьевіч Цянецілаў. Там, дзе крыніца не вымаўляе слова «брат», сваяцтва застаецца верагодным, але не абвяшчаецца даказаным.
Такім чынам, льготны раздзел фіксуе пашырэнне ўжо складзенай арлоўскай карпарацыі: уласныя трымальнікі, жыхары на сваяцкай зямлі і малодшыя члены мясцовых сем'яў атрымалі новыя ўчасткі. Іван Нячаевіч мог быць прышлым, але сама яго новая дача больш не падтрымлівае гэтае чытанне. Не менш праўдападобна, што ён быў малодшым прадстаўніком ужо існуючага арлоўскага куста Анфілогавых.
Дзядзілаўскі Іван Нячаеў застаецца адрасным цёзкам, але версія пераходу Дзядзілаў → Арол паніжана. Падняць яе зноў зможа толькі акт 1589–1595 гадоў, які назаве прозвішча Анпілогаў, брата Панкрата, ранейшы дзядзілаўскі двор або прамы перапіс службы. Для спіса 1577 года прыярытэт вяртаецца да старэйшага пакалення: Мікулы, двух Васіляў, Першы, Цімафея, Нячая, Пахома і Цярэнція. Профілі і маршрут па гэтай пераацэнцы не мяняюцца.
Новы паварот: магчымы бацька двух арлоўскіх Рэзанцовых знойдзены ў Дзядзілаве
Адзінкавыя супадзенні аказаліся занадта шумнымі, таму поўны арлоўскі раздзел 1594/95 года быў супастаўлены не толькі з Іванам Нячаевым, а з усім суседскім складам Дзяргілеўскай сотні. Гэты прыём даў першы двухсямейны подпіс.
На дзядзілаўскім арк. 33 адв. сярод казачых двароў Дзяргілеўскай сотні запісаны Іванка Рэзанцаў. Праз шэсць–сем гадоў у Арле знаходзяцца адразу два Рэзанцовы з бацькам Іванам:
- Максім Іванаў сын Рэзанцоў ужо меў памешчыцкі двор, адзін жылы і адзін пусты сялянскі двор у вёсцы Абломнае балота на Арле ля Панікова калодзежа (друкаваная с. 942);
- Ламака Іванаў сын Рэзанцоў двойчы названы на с. 1011–1012 у тым самым льготным раздзеле, дзе першым стаіць Іван Нячаеў сын Анпілогава.
Прамая праверка поўнага скана заадно выправіла старую спасылку Смірнова: Максім надрукаваны на с. 942, не на с. 1055; на с. 1055 знаходзіцца іншы чалавек — Мелех Фёдараў сын Рэзанцоў.
Максім і Ламака — верагодныя браты, паколькі супадаюць імя па бацьку і рэдкае фамільнае іменаванне. Дзядзілаўскі Іванка падыходзіць ім у бацькі па імені, пакаленні і прозвішчы. Побач з ім у той жа сотні знаходзіўся дзесятскі Іванка Нячаеў з братам Панкраткам. Атрымліваюцца два паралельныя магчымыя ланцужкі:
Иван Резанцев (Дедилов) → Максим и Ломака Ивановичи (Орёл)
Иван Нечаев (Дедилов) → Иван Нечаевич Анпилогов (Орёл)
Гэта не даказаны перавод: арлоўская кніга не называе Максіма і Ламаку братамі, дзядзілаўская не называе Іванку іх бацькам, а Іван Нячаеў не названы Анпілогавым. Але два ўзгодненыя сямейныя адбіткі ў адным служылым асяроддзі істотна мацнейшыя за супадзенне аднаго імені. Яны прапануюць новую мадэль пошуку: не чакаць спіса аднаразовай партыі 1595 года, а шукаць больш ранняе паэтапнае рассяленне сям'і, калі бацька заставаўся ў старым горадзе, адзін сын ужо меў арлоўскі двор, а другі атрымліваў новую зямлю. На карту гэты шлях пакуль не нанесены.
Кніга сама дапамагае звузіць дату магчымага сыходу. Для іншых двароў пісец прама адзначыў: «Гаврила сшол в Епифань» (Гаўрыла сышоў у Епіфань) і «Митка сшол за Шат» (Мітка сышоў за Шат). Пры Іване Нячаеве такой паметы няма, таму ў 1588/89 годзе ён яшчэ лічыўся дзядзілаўскім служылым чалавекам. Калі гэта будучы арлоўскі Іван, пераход павінен быў адбыцца паміж гэтай кнігай і выдачай арлоўскай льготы 20 студзеня 1595 года. Розніца чыноў пераходу не перашкаджае: у суседняй Епіфані ў 1585 годзе 300 казакоў адным актам пасвярсталі ў дзеці баярскія. Гэта даказвае магчымасць механізму, але не замяняе асабістага акта пра вярстанне Івана.
Позні кантроль не абверг кандыдата. Суцэльна правераны адкрыты паіменны аглядны спіс перадавога палка ў Дзядзілаве 1629 года: РГАДА, ф. 210, воп. 9, слупок 57, арк. 27–31 і наступныя апублікаваныя часткі (адкрытая перадача). Ні Івана Нячаева, ні Панкрата ў ім няма. Потым суцэльна праверана больш поўная перадача пісцовай кнігі Дзядзілаўскага павета 1627–1629 гадоў — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 491 (тэкст публікацыі). Браты ў ёй таксама не знойдзены, але ёсць два іншыя Нячаевічы з іншымі прозвішчамі: Злоба Нячаеў сын Баранаў на арк. 728 адв. і Позняк Нячаеў сын Калпакоў на арк. 743 адв. Значыць, імя па бацьку Нячаеў у мясцовым асяроддзі не ўнікальнае. Каштарысы (сметы) 1627, 1663 і 1665 гадоў таксама прагледжаны, але яны пераважна колькасныя і не даюць супастаўнага поўнага імянаслова. Знікненне менавіта братоў да 1629 года сумяшчальнае з сыходам з Дзядзілава, аднак не даказвае перасялення ў Арол: сарокагадовы разрыў дапускае смерць, змену службы і лакуну ўліку. Практычны вынік — цяпер шукаць трэба пераходны адводны, адказны або верставальны запіс паміж 1589 і 20 студзеня 1595 года.
Пааркушавая перадача адкрыла і другога адраснага цёзку, якога не было ў скарочаным друкаваным томе. На арк. 25 сярод двароў Луговай казачай сотні запісана: «д. сторожевой казак Шерапко Сысоев да на ево земле, д. бобыл Осипко Васильев» (дв. старожавы казак Шарапка Сысоеў ды на яго зямлі, дв. бабыль Восіпка Васільеў). Праз шэсць–сем гадоў у арлоўскім Баздыраве стаіць Восіп Васільеў сын Анфілогаў. Супадаюць імя, імя па бацьку, пакаленне і верхнеакскае памежнае асяроддзе; Дзядзілаў упершыню даў даарлоўскага кандыдата і для лініі Васіль → Восіп.
Але гэтая знаходка слабейшая за Іванку Нячаева. Восіп і Васіль — распаўсюджаныя імёны, дзядзілаўскі чалавек не названы Анфілогавым, улічаны бабылём на зямлі старожавага казака і не мае паметы пра сыход. Арлоўскі Восіп ужо быў сынам баярскім і атрымаў ранейшы маёнтак Анохі Крывалапава. Адміністрацыйны пераход паміж пластамі магчымы, але дакументам менавіта для Восіпа не засведчаны. Ёсць і прамы кантроль няўнікальнасці: 23 верасня 1615 года іншы або нявызначальны Восіпка Васільеў запісаны сярод казакоў, адпраўленых з маскоўскіх турмаў у Касімаў (РГАДА, ф. 210, Слупкі Безгласнага стала, № 11, арк. 24–26). Яго ранейшы горад і прозвішча не названы, таму гэты радок нельга далучыць ні да Дзядзілава, ні да Арла; ён паказвае, наколькі лёгка атрымаць ілжывую тоеснасць па адной распаўсюджанай пары.
Патрэбна фотакопія РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 124, арк. 25, потым пазнейшыя дзядзілаўскія кнігі і адводная або адказная грамата на арлоўскі маёнтак. Пакуль профіль, тоеснасць і маршрут не ствараюцца.
Альтэрнатыўны кантроль: вялікі наўгародскі масіў не паўтарыў Дзядзілава
Каб не прыняць выбраны кірунак за адзіна магчымы, правераны геаграфічна далёкі і значна большы масіў таго ж часу — паіменная перадача дазорнай кнігі пустых земляў Дзярэўскай пяціны 1593–1595 гадоў, РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 974, арк. 1–158 адв. У адкрытым паказальніку каля паўтары тысячы радкоў. Акадэмічнае апісанне датуе кнігу 1594–1596 гадамі, гэта значыць яна амаль сінхронная арлоўскай раздачы.
Увесь набор з сямнаццаці сямейных іменаванняў арлоўскіх льготнікаў правераны не па адным удалым супадзенні, а суцэльна. Дакладнымі змястоўнымі супадзеннямі аказаліся толькі Шалімаў і Рэзанцоў; ёсць адзін звычайны Ісакаў і блізкі, але не тоесны арлоўскаму Ярыгіну Яругін. Не знойдзены Анпілогавы/Анфілогавы, Сямёніхіны, Ваніны, Даўжонкіны, Шчэніхіны, Сізавы, Гняздзілавы, Сідаравы, Сотнікавы, Аўдакімавы, Каўыршыны, Шчалкуновы, Цянецілавы і дакладная форма Ярыгін.
Асабліва важна не зрабіць ілжывага супадзення з Мікулінымі. У Ноўгарадзе ёсць людзі з сямейным іменаваннем Мікулін, але арлоўскія Васіль, Цімафей і Карп названы Мікулінымі дзецьмі Анфілогавымі: Мікула ў іх імя бацькі, а Анфілогаў — даследаванае іменаванне. Таму наўгародскіх Мікуліных нельга залічваць у сямейны адбітак.
Кантроль не даказвае Дзядзілава, але мяняе адносную вагу кірункаў. У велізарным наўгародскім спісе арлоўскі пучок распаўся да двух рассеяных прозвішчаў; у невялікай Дзяргілеўскай сотні разам знаходзяцца пяць асноў, якіх няма і ў поўным епіфанскім спісе: Нячаеў, Рэзанцоў, Сувораў, Палянскі і Брэдзіхін. Значыць, дзядзілаўскае згушчэнне менш падобнае на звычайны фамільны шум і застаецца прыярытэтным адрасам для акта 1589–1595 гадоў. Наўгародскі маршрут і профілі не ствараюцца.
Паіменная перадача кнігі Дзярэўскай пяціны. Акадэмічнае апісанне крыніцы.
Цяпер калідор складаецца з двух часавых паверхаў: у 1587–1589 гадах у ім ужо відаць Труновы, Баздыраў і крывалапаўская тапанімія; у 1614–1620 гадах паўтараюцца ўсе чатыры прозвішчы баздыраўскага суседскага куста. Саміх Анфілогавых і асабістых форм Анфілог/Анфілоф у поўным распазнаным томе няма. Таму тактыка мяняецца з пошуку аднаго прозвішча на аднаўленне перадач старых маёнткаў, казачых сотняў і сямейных формул. Прамы маршрут Тула або Дзядзілаў — Арол усё яшчэ не праводзіцца.
Картка: PUB-PKMG-1587-TULA-DEDILOV-TRUNOV-BAZDYREV.
Адкрыты скан выдання.
Каталог РГБ.
Наступны крок стаў яшчэ больш дакладным: упэўнена дачытаць выцвілыя назвы
памесных паселішчаў, потым шукаць у даарлоўскіх выпісях ужо названых бацькоў —
Рыгора Крывалапава, Фёдара Трунова, Андрэя Нямцова, Мікулу Трунова,
Мацвея і Пятра Баздыравых. Карта не мяняецца да прамой формулы ранейшай
службы або даказанага сваяцтва. Картка:
PUB-RGADA-1209-1-488-UPPER-OKA-OREL-NEIGHBOURS.
Публічны пералік па справе.
Адкрыты камплект сканаў і паказальнік.
Навуковы пашпарт гістарычнага паселішча Крапіўна, 2008.
1. Паўночны і верхнеакскі калідор
Па апублікаванай рэканструкцыі галоўны агульны паток ішоў праз Серпухаў, Калугу, Бялёў, Навасіль і Крапіўну; побач удзельнічалі Мцэнск, Болхаў, Карачаў і землі будучага Ліўенскага павета, асобная галіна ішла з Пронска. Для Анфілогавых ніводзін з гэтых зыходных гарадоў пакуль не даказаны. Правяраць трэба не адно прозвішча, а рэдкае імя Анпілог/Анфілог і ўвесь круг суседзяў з Корчакаўскага стана.
- «Писцовые книги Московского государства» (Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы), т. I, адз. 2 — той жа том, з якога ўзята арлоўская кніга. У ім жа мясцовасці Тульскай, Калужскай, Яраслаўскай і Цвярской губерняў. Гэта значыць, суседнія паветы шукаць у тым жа выданні. Зроблена 21 жніўня 2026 — вынік адмоўны, гл. раздзел «Суцэльны пошук па ўсім томе» ў пачатку нататкі. Суседнія паўднёвыя паветы з гэтага тома (Тула, Дзядзілаў, Кашыра, Венёва, Епіфань) Анфілогавых не ведаюць. Поўныя кнігі Карачава, Болхава, Мцэнска, Навасіля, Чарнігава і Бранска ў гэты том не ўвайшлі. Аднак раннія мцэнскія, болхаўскія і карачаўскія кнігі цяпер часткова правераны па пазнейшых выпісях, якія захаваліся; вынік выкладзены ніжэй.
- РГАДА, ф. 210, воп. 4 не з'яўляецца, як меркавалася раней, гатовай падборкай арлоўскіх дзесятняў 1570—1590-х гадоў. Вопіс, які захаваўся, у асноўным пачынаецца справамі 1638/39 года. Ён патрэбны для нашчадкаў і аднаўлення служылага пласта XVII стагоддзя, але не замяняе пошуку ранніх разрадных дакументаў у ф. 181 і апублікаваных кнігах.
- Прыярытэтныя гарадскія комплексы: Бялёў, Навасіль, Крапіўна, Серпухаў, Калуга, Пронск, Мцэнск, Болхаў і Карачаў. Пошук: Анпілог, Анфілог, Онфілог, Амфілохій, Онанін, а таксама Труновы, Нямцовы, Крывалапавы, Баздыравы і Грэўцовы як магчымы круг, які перамяшчаўся.
Што захавалася ад ранніх кніг Мцэнска і Болхава
Афіцыйны каталог пісцовых кніг РГАДА і чатыры тамы «Актов служилых землевладельцев» (Актаў служылых землеўладальнікаў) дазваляюць замяніць агульнае «трэба праверыць Мцэнск» дакладнай архіўнай праграмай.
У 1573/74 годзе Мцэнскі павет дазіравалі Ушак Пятроў і падзьячы Сямейка Панкрацьеў. Асобная кніга ў каталогу не названа, але яе існаванне сведчаць тры пазнейшыя выпісі. Самая важная — грамата 9 лютага 1576 года. У ёй прыведзены гасудараў прынцып: дзяцей баярскіх загадана «испомещивать в одних городех, кто откуда служит» (надзяляць маёнткамі ў тых гарадах, хто адкуль служыць). Фёдар Нячаеў сын Ашыхмін меў зямлю ў Мцэнскім павеце, аднак у мцэнскім службовым сапраўдным спісе не лічыўся: ён быў запісаны па Чэрні і служыў з Чэрні. Таму яго мцэнскі маёнтак перадалі Сцяпану Кузьміну сыну Меркулаву.
Гэта першы знойдзены дакумент, які паказвае механіку літаральна: зямля, месца жыхарства і служылы горад не былі адным і тым жа. Разрадны прыказ звяраў чалавека са службовым спісам і мог пераразмеркаваць яго ранейшы маёнтак. Такім чынам, супадзенне прозвішча ў двух паветах яшчэ не азначае перасялення; патрэбна формула «служит с такого-то города» (служыць з такога-та горада), запіс пра перапіску або паручыцельская сетка.
Для 1584/85 года захаваліся дзве дакладныя выпісі з мцэнскіх кніг Рыгора Каледзінскага і Пятага Сабурава: па Арцемію Рыгор'еву сыну Коптаву ў Вялікім Гарадскім стане і Васілю з Пахомам Філіпавым дзецям Сцяпанава Саклакова ў Чэрнскім стане. Пазнейшыя акты паказваюць, што кнігі таго ж Рыгора Каледзінскага выкарыстоўваліся і па Болхаву. Поўных гарадавых спісаў гэтыя выпісі не замяняюць, але даюць імёны пісцоў, год і канкрэтныя слупкі, дзе могуць ляжаць іншыя фрагменты.
Суцэльны пошук па поўным тэксце тамоў II–IV «Актов служилых землевладельцев» (Актаў служылых землеўладальнікаў) не выявіў Анфілогавых, Анпілогавых, Онфілогавых, Ампілогавых або Ананьіных. Не знойдзены і адметны баздыраўскі круг — Баздыравы, Крывалапавы і Грэўцовы; Труноў у корпусе аказаўся маскоўскім падзьячым Пятром, а асобны Іван Кірылаў сын Нямцоў пакуль не звязаны з арлоўскім Гаўрылам Фёдаравічам Нямцовым.
Правераны і часта прыцягваемы спіс выбарных дваран 1577 года. Гэта маскоўскі спіс эліты і дваровых чыноў, а не агульны рэестр дзяцей баярскіх Арла. У ім ёсць асобныя службовыя паметы «в Новосили» (у Навасілі) і «в Карачев» (у Карачаў), але няма даследаванай сям'і і яе суседскага куста. Таму гэты спіс нельга ператвараць ні ў роспіс першапасяленцаў Арла, ні ў доказ пераходу Кашыра—Мцэнск.
Структураваная картка праверкі:
PUB-ASZ-1573-1585-UPPER-OKA-SERVICE-BOOKS. Крыніцы:
АСЗ, т. III і
каталог пісцовых кніг РГАДА.
Першы імянны мост: Коптавы паміж Тулай, Мцэнскам і Арлом
Супастаўленне кніг дало першы прыклад, у якім агульны верхнеакскі паток відаць ужо не толькі па ўладкаванні службы, але і па паўтаральнай фамільнай формуле.
- У роспісе старож 1577 года Цімафей Рыгор'еў сын Коптаў названы галавой тульскай старожы. Тульская пісцовая кніга 1587–1589 гадоў паказвае таго ж Цімафея ўладальнікам старых маёнткаў у Заупскім і Растовецкім станах. Палова сяла Пятніцкага дасталася яму пасля прама названага брата Булгака Коптава. Значыць, Цімафей не выпадкова апынуўся пры Туле ў 1577 годзе: яго служба працягвалася ўстойлівай зямельнай прыналежнасцю.
- У мцэнскіх кнігах 1584/85 года і акце 1587 года запісаны Арцемій Рыгор'еў сын Коптаў, памешчык вёскі Прокінай на Сухой Мцэне.
- У Арлоўскім павеце 1594/95 года Іван Рыгор'еў сын Коптаў валодаў жэрабем вёскі Галодныя Сычы пад Корчакавым лесам. Ён быў не адзінокі: у той жа вёсцы жылі Епіш Фацееў сын Коптаў, яго прама названы брат Афонька і Іван Булгакаў сын Коптаў; асобны куст Коптавых знаходзіўся ў Брусені.
- Дзесятня 1596 года дадае маладых служылых наступнага пакалення: Васіля Іванава сына Коптава па Туле і Фаму Васільева сына Коптава па Арлу, абодвух з акладам 250 чацвярцей. Фама з тым жа поўным імем ужо запісаны памешчыкам Брусені ў 1594/95 годзе: гэта амаль напэўна адзін чалавек, спачатку бачны ў пісцовай кнізе, а потым афіцыйна пасвярстаны. У тульскай кнізе 1587–1589 гадоў побач з Цімафеем названы Іван Сцяпанаў сын Коптаў, сауладальнік сяла Пятніцкага; ён падыходзіць у бацькі тульскаму Васілю Іванавічу, але дакумент прама гэтага не кажа.
Тры чалавекі запар — Цімафей, Арцемій і Іван — маюць аднолькавую формулу «Григорьев сын Коптев» (Рыгор'еў сын Коптаў) у Туле, Мцэнску і Арле. Яны маглі быць сынамі аднаго Рыгора Коптава і прадстаўляць галіны сям'і, што разышліся па гарадах. Гэта моцная рабочая гіпотэза, але пакуль не даказаны факт: ніводзін знойдзены дакумент не называе іх братамі. Прама даказана толькі братэрства Цімафея і Булгака, а таксама арлоўскіх Епіша і Афонькі.
Знаходка важная як мадэль паходжання арлоўскага ядра: да 1590-х гадоў у Арле відаць ужо група аднаго служылага прозвішча, тады як старэйшы носьбіт таго ж імені па бацьку ўстойліва служыць і валодае зямлёй у Туле, а яшчэ адзін з'яўляецца ў прамежкавым Мцэнску. Гэта нашмат канкрэтней за агульны аповед пра перасяленне «з верхаўскіх гарадоў», але яшчэ не маршрут Анфілогавых. Патрэбная доказная звязка — запіс пра дзяцей Рыгора Коптава, паручны запіс або перадача маёнтка паміж тульскай, мцэнскай і арлоўскай галінамі. Пара Фама 1594/95—1596 такога пераходу не паказвае, затое даказвае, што вярстанне навіка магло афармляць чалавека, які ўжо знаходзіўся ўнутры арлоўскай зямельнай супольнасці.
Структураваная картка: PUB-KOPTEV-TULA-MTSENSK-OREL-1577-1596.
Крыніцы: роспіс старож 15 сакавіка 1576 года, памылкова надрукаваны пад 1577-м,
пісцовыя кнігі,
АСЗ, т. III і
дзесятня 1596 года.
Коптавы не выключэнне: чатыры сямейныя масты
Пасля знаходкі Коптавых усе ўладальніцкія загалоўкі Арлоўскай кнігі былі супастаўлены з кнігамі Тулы, Дзядзілава, Кашыры, Венёва і Епіфані. У выбарку ўвайшлі 1089 арлоўскіх, 321 тульская, 71 дзядзілаўская, 386 кашырскіх, 57 венёўскіх і 10 епіфанскіх формул «імя + імя па бацьку + фамільнае іменаванне». Дакладнага поўнага імені аднаго чалавека па абодва бакі пакуль не знойдзена, затое выявіліся яшчэ тры моцныя сямейныя паралелі.
- Елагіны. У Тульскім павеце 1587–1589 гадоў Меншы Рыгор'еў сын Елагін валодаў старым маёнткам у Глуценскім стане. У Арле ў 1594/95 годзе Сцяпан Рыгор'еў сын Елагін і яго прама названыя родныя браты Нікан і Федзька атрымалі бацькоўскі маёнтак у Астроўні. Супадаюць прозвішча і бацька Рыгор; Меншы мог быць яшчэ адным братам, але прама братам не названы.
- Глебавы. Сямён Іванаў сын Глебаў валодаў старым тульскім маёнткам і яшчэ 28 чвэрцямі ў Алексіне. Іван Іванаў сын Глебаў запісаны арлоўскім памешчыкам у Люцкім гарадзішчы на Оцне. У 1596 годзе сярод тульскіх навікаў з'яўляецца Фёдар Іванаў сын Глебаў. Гэта падобна на некалькі галін дзяцей аднаго Івана Глебава, але прамога сваяцкага запісу пакуль няма.
- Болатавы. Васіль Іванаў сын Болатаў меў кашырскую пустку Болатава ў 1578/79 годзе, Міця Іванаў сын Болатаў — зямлю ў Тульскім павеце ў 1587–1589 гадах, Цімафей Іванаў сын Болатаў — арлоўскае жэрабя ў вёсцы Болатава ў 1594/95 годзе. Трохгарадская паслядоўнасць моцная, але тут асабліва патрэбна асцярожнасць: празванне магло незалежна ўтварыцца ад розных паселішчаў Болатава.
Такім чынам, формула Коптавых паўтарылася ў чатырох фамільных груп. Гэта яшчэ не спіс перасяленцаў, затое ўжо сістэмная прыкмета: Арол атрымліваў не выпадковых адзіночак, а, верагодна, асобныя галіны сем'яў, іншыя галіны якіх заставаліся ў старых верхнеакскіх гарадах.
Як выглядаў сапраўдны спіс набору: Венёў, 1571/72 год
У той жа публікацыі захаваўся амаль ідэальны ўзор дакумента, які трэба шукаць для Арла. Пры падзеле Венёўскага павета пісцы прама запісалі, што адводзілі маёнткі «новым помещикам Коширянам и Тулянам» (новым памешчыкам кашыранам і тулянам). Потым механізм паўтораны падрабязней: дзецям баярскім з дваровых гарадоў палову акладу давалі ў ужо ўзаранай зямлі, а другую палову — з дзікага поля і дуброў. Першая формула стаіць ужо на арк. 3 адв. рукапісу, адразу пасля загалоўка і гасударавага наказу, гэта значыць гэта прызначэнне ўсёй кампаніі, а не пазнейшая здагадка па асобных прозвішчах.
Гэта не аналогія з пазнейшага стагоддзя, а дакумент 1571/72 года, усяго праз пяць гадоў пасля заснавання Арла. Значыць, пры ўладкаванні новай крэпасці мог існаваць той жа камплект папер:
- гасудараў наказ пісцам;
- пералік новых памешчыкаў з указаннем зыходных гарадоў;
- адводная кніга з памерам акладу і канкрэтнай зямлёй;
- пазнейшыя запісы пра недастатковую зямлю, здачу і перадачу маёнткаў.
Менавіта такі арлоўскі наказ або адводная кніга, а не звычайная позняя пісцовая кніга, здольны прама адказаць, адкуль прыйшло ядро. Венёўскі прыклад даказвае самую адміністрацыйную форму, але не дазваляе аўтаматычна назваць арлоўцаў кашыранамі або тулянамі.
У гэтага ўзору цяпер устаноўлены сучасны адрас. Поўны спіс XVI стагоддзя захаваўся ў РГАДА: ф. 137, воп. 1, Венёў, спр. 1, ч. 1, арк. 1–200; афіцыйны вопіс адзначае мікрафільм. Епіфанскі працяг знаходзіцца ў той жа справе, ч. 2, арк. 201–247. Таму наступны этап можна выканаць па рукапісе: праверыць палі, скрэпы і першапачатковыя загалоўкі, якія маглі не трапіць у выданне 1877 года, і высветліць, ці падпісаны зыходны горад каля канкрэтных уладальнікаў.
Самае важнае — метад удалося праверыць на канкрэтным чалавеку. Аляксей Фёдараў сын Хацяінцоў запісаны сярод новых венёўскіх памешчыкаў 1571/72 года: у Ясянецкім стане ён атрымаў долю сяла Цецякова, ральлю і дзікае поле з чатырохгадовай льготай. Кашырская кніга 1578/79 года паведамляе, што жэрабя пусткі Суроўшчыны раней было за тым жа Аляксеем Фёдаравым сынам Хацяінцовым, потым «после Алексея лежал в порозжих землях» (пасля Аляксея ляжаў у пустых землях) і быў аддадзены Васілю Мікуліну.
Кашырскі тэкст не вымаўляе гатовую фразу «Аляксей пераведзены ў Венёў», але супадаюць рэдкае поўнае імя, кірунак, загадзя названы пісцамі, і храналогія. Перад намі першы адноўлены асабісты след: стары кашырскі маёнтак → новае венёўскае надзяленне маёнткам → ранейшая зямля ляжыць пустой і перадаецца іншаму. Менавіта такую пару дакументаў цяпер трэба шукаць для кожнага кандыдата ў арлоўскія першапасяленцы.
Структураваная картка:
PUB-PKMG-UPPER-OKA-OREL-FAMILY-BRIDGES-1571-1596. Асноўная публікацыя:
«Писцовые книги Московского государства» (Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы),
афіцыйны вопіс фонду 137.
2. Дзесятня навікаў 1596 года
Ужо вядомая: ф. 181, воп. 2, спр. 120, арк. 58 адв., Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў, аклад 250 чацвярцей. Поўная публікацыя мяняе сэнс знаходкі. Гасудар загадаў запісваць маладых «неслужилых беспоместных» (неслужылых беспамесных) сыноў, братоў і пляменнікаў дзяцей баярскіх кожнага горада, распытваючы пра іх мясцовых служылых людзей. Павел стаіць у арлоўскай групе і таму паказвае, што да 1596 года сям'я Цярэнція ўжо ўваходзіла ў арлоўскае служылае асяроддзе.
Аднак рукапіс, які дайшоў, — позняя копія пачатку XVIII стагоддзя са страчанага арыгінала. М. П. Ліхачоў адзначыў, што яе звяралі з яшчэ існуючым арыгіналам, выпраўляючы апіскі і ўстаўляючы прапушчаныя словы. Уводная формула гаворыць пра роспыт гарадавых дзяцей баярскіх, але не даказвае, што да дзесятні існавалі асобныя пісьмовыя сямейныя пратаколы і што капіст іх прапусціў. Суседнія радкі даюць толькі іншых арлоўскіх навікаў з тым жа акладам 250 чацвярцей і не называюць ранейшага горада Паўла. Наступная мэта — гарадавыя разборныя дзесятні, паручныя і памесныя справы, а не меркаваная прапушчаная частка гэтага спіса. Публікацыя: «Десятня новиков 1596 года» (Дзесятня навікаў 1596 года).
Цяпер чытанне праверана і па лічбавым выяўленні самой справы. У
афіцыйным праглядальніку РГАДА
разварот 0060.jpg паказвае арк. 58 адв.–59; на левай старонцы прама чытаецца
«Павел Терентьев сын Анфилогов» (Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў). Архіўная картка ўдакладняе статус
рукапісу: гэта позняя копія канца XVII — пачатку XVIII стагоддзя на 88 аркушах,
арыгінал страчаны. Публікацыя М. П. Ліхачова выйшла ў 1909 годзе; арлоўскі
раздзел займае с. 169–173.
На апошнім аркушы арлоўскай рубрыкі захавалася яшчэ адно, раней не выкарыстанае імя: «А у верстанья у роспросу был Тарас [Онсин?] сын Мартемьянов» (А пры вярстанні пры роспыце быў Тарас [Онсін?] сын Мартам'янаў). Ліхачоў няўпэўнена надрукаваў імя па бацьку як «Аисин (?)», але пісцовая кніга 1594/95 года незалежна вырашае разначытанне. У Каменскім стане запісаны Тарас і Ларя, Онсіны дзеці Мартам'янава; у абодвух былі асобныя памешчыцкія двары ў агульнай вёсцы Мартам'янавай пад Долім лесам, на Домавым версе. Супадаюць рэдкае імя Тарас, горад, дата і трэцяе іменаванне. Значыць, Паўла Цярэнцьевіча і ўсю арлоўскую групу пацвярджаў дарослы мясцовы памешчык, дакументаваны ў павеце ўжо двума гадамі раней.
Гэта не адкрывае радзімы Анфілогавых і не робіць Мартам'янавых сваякамі.
Але цяпер устаноўлены канкрэтны чалавек, які прысутнічаў пры роспыце
і мог ведаць, чыім сынам, братам або пляменнікам быў кожны навік. Дзесятня не
паведамляе, ці запісваліся яго паказанні асобна. Адрасны пошук звужаецца да
гарадавых разборных кніг, паручных і памесных спраў, дзе Тарас Онсін сын
Мартам'янаў выступае сведкам або акладчыкам. Скан: РГАДА, ф. 181, воп. 2,
спр. 120, арк. 62, разварот 0063.jpg;
пісцовая паралель: «Писцовые книги Московского государства» (Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы), Арлоўскі
павет, с. 995–996, зыходны аркуш 516.
Імёны і сэнс. Павел — асабістае імя. «Терентьев сын» (Цярэнцьеў сын) — патронім, які прама называе бацьку Цярэнція; Анфілогаў — устойлівае сямейнае іменаванне. Сучасная кароткая форма была б «Павел Цярэнцьевіч Анфілогаў», але крыніца не ўжывае імені па бацьку на -ич. Слова навік тут азначае маладога чалавека, упершыню афіцыйна пасвярстанага маёнткам і ўключанага ў гасудараву службу. Яно не азначае «чалавек, які нядаўна прыехаў у Арол». Аклад 250 чацвярцей — разліковая норма зямельнага забеспячэння, а не плошча, якую Павел ужо араў адным участкам.
Арлоўскі спіс удалося палічыць і супаставіць цалкам. У ім 144 імянныя радкі; тры радкі называюць па два браты, гэта значыць атрымліваецца 147 згадак. Міхайла Ігнацьеў сын Казначэеў механічна паўтораны двойчы, таму розных навікаў 146. Усе яны змешчаны ў адну акладную групу па 250 чацвярцей.
Галоўнае новае назіранне дае параўнанне з пісцовай кнігай 1594/95 года. Не толькі Фама Васільеў сын Коптаў, але не менш за 32 навікі ўжо названы там па тым жа спалучэнні асабістага імені, імені па бацьку і сямейнага іменавання. Сярод іх: Рыгор Траццякоў сын Якунін, Дзмітрый Данілаў сын Панкоў, Лук'ян Ларын сын Каменеў, Іван Рыгор'еў сын Дурнеў, Іван Дамашнеў сын Дуракоў, Пракуда Васільеў сын Пянькоў, Еўдакім Мацвееў сын Каменеў, Фама Васільеў сын Коптаў, Іван Васільеў сын Шчацінін, тры Казначэевы — Міхайла Ігнацьевіч, Якаў Мікітавіч і Іван Іванавіч, Ігнацій Савін сын Есіпаў, Восіп Ярмолаў сын Родцаў, Іван Ніканаў сын Пахомаў, Ігнацій Цітаў сын Ісакаў, Клімянцій Антропаў сын Вараб'ёў, Уладзімір Цімафееў сын Савянок, Міна Рыгор'еў сын Афрэмаў, Ждан Якімаў сын Карнілаў, Фама Худзякоў сын Дзёмін, Селіван Васільеў сын Савін, Харытон Сцяпанаў сын Савянок, Васіль Фёдараў сын Юдзін, Рыгор Васільеў сын Шаўлякоў, Сямён Іванаў сын Розінкаў, Аўдзей Аксёнаў сын Юшкоў і Пётр Пракоф'еў сын Алёхін. Абедзве кнігі называюць таксама братоў Багдана і Рыгора Істоміных дзяцей Залатарэвых і Савелія і Васіля Трафімавых дзяцей Сямёніхіных.
Гэта мяняе рабочую мадэль. Многія з гэтых людзей у 1594/95 годзе прама
пазначаны «в службу поспел» (у службу паспеў) або ўжо «служит» (служыць), а праз год трапілі ў верставальную
дзесятню. Такім чынам, арлоўскі раздзел 1596 года ў значнай частцы
фіксуе афіцыйнае афармленне маладога пакалення ўжо размешчаных у
павеце сем'яў, а не новую хвалю прыезджых. Для пошуку зыходных гарадоў важнейшае
папярэдняе пакаленне — бацькі, удовы і сямейныя маёнткі ў кнізе 1594/95 года —
і самастойныя разборныя, паручныя і зямельныя дакументы. Структураваная картка дапоўнена:
RGADA-181-2-120-L58OB-PAVEL.
Поўны спіс цяпер правераны па ўсіх 72 гарадскіх і тэрытарыяльных раздзелах. Афіцыйны каталог РГАДА лічыць той жа матэрыял як 67 павятовых служылых карпарацый: гэта розныя спосабы групоўкі, а не два спісы. Анфілогаў у ім адзін — Павел, і ён стаіць менавіта ў Арле; у Бялёве, Болхаве, Мцэнску, Навасілі, Чэрні і Карачаве прозвішча няма. У самой арлоўскай групе навікаў таксама няма Ананьіных, Труновых, Нямцовых, Крывалапавых, Баздыравых і Грэўцовых. Гэта не даказвае, што такіх дарослых служылых у Арле не было: дзесятня пералічвае толькі навікаў. Але яна паказвае, што шукаць паходжанне Паўла па суседстве радкоў бессэнсоўна. Ключавы пласт трэба шукаць у дакументах старэйшага пакалення, а не ў гіпатэтычным страчаным дадатку да гэтай дзесятні.
Працяг навікаў у дакументах Смуты, 1605–1618 гады
Новы кантроль зроблены па адкрытым паказальніку Аляксандра Шатохіна «Служилые люди Смуты 1605–1618 гг.» (Служылыя людзі Смуты 1605–1618 гг.). Аўтар паведамляе пра 2730 запісаў з розных спраў Разраднага прыказа РГАДА. Гэта неаднародны корпус: часцей за ўсё ён фіксуе тых, хто трапіў у палон, і абставіны палону, але ўключае таксама памешчыкаў, чые сяляне былі ўзяты ў палон, і служылых людзей, якія атрымалі грашовыя або памесныя прыдачы. У публічнай табліцы пакінуты толькі прозвішча, імя і горад; архіўны шыфр, поўны тэкст і выява кожнага запісу не раскрыты.
Па горадзе Арлу знойдзена 23 імені. Два з іх даюць моцны працяг арлоўскай дзесятні навікаў 1596 года:
- Дзмітрый Галянеў(?) вельмі верагодна супадае з Дзмітрыем Кузьміным сынам Голеневым 1596 года: рэдкае прозвішча адрозніваецца адной літарай, а позні паказальнік сам пазначае чытанне пытаннем;
- Багдан Залатароў вельмі верагодна супадае з Багданам Істоміным сынам Залатаровым, запісаным у 1596 годзе побач з братам Рыгорам.
Гэта пакуль не канчатковыя ідэнтыфікацыі: у табліцы Смуты няма імёнаў па бацьку. Аднак спалучэнні імені, прозвішча і горада дастаткова рэдкія, каб лічыць абодва запісы прыярытэтнымі для атрымання поўных выпісак. Яшчэ тры радкі — Мікіта Есіпаў, Андрэй Неўбытаў/Неўбутаў і Аляксей Тактамышаў — працягваюць фамільныя шэрагі арлоўскіх навікаў 1596 года, але не супадаюць з імі па асабістым імені і таму даказваюць толькі ўстойлівасць сямейнага асяроддзя.
Асабліва важныя два тэхнічна парныя запісы ў базе sluzhilye.ru:
- Сямён Ліпоўскі стаіць пад Ельцом і Арлом у суседніх радках 191117–191118;
- Якаў Ціханаў стаіць пад Арлом і Дарагабужам у суседніх радках 354772–354773.
Тоеснае імя і паслядоўныя ўнутраныя нумары робяць верагодным, што кожная пара ўзнікла з аднаго зыходнага дакумента, якому далі дзве гарадскія меткі. Але гэта яшчэ не маршрут перасялення: запіс можа апісваць палон, службу, чалабітную, памесную прыдачу або толькі згадваць людзей двух гарадоў. Сямёна і Якава няма сярод дакладных імёнаў арлоўскіх уладальнікаў 1594/95 года і навікаў 1596 года; калі поўныя тэксты сапраўды пакажуць іх пераход у Арол, гэта стане прамым сведчаннем працяглага папаўнення карпарацыі пасля першага зямельнага ядра.
Такім чынам, прамежкавая выснова стала дакладнейшай: Арол не быў закрытай групай,
аднойчы набранай да 1566 або 1594 года. Маладыя людзі, пасвярстаныя ў
1596 годзе, працягвалі службу ў Смуту, а побач з'яўляюцца кандыдаты на
наступнае міжгароднае папаўненне. Для доказу кірунку цяпер
патрэбны не новы пошук па прозвішчах, а чатыры адрасныя поўныя выпіскі —
Голенеў, Залатароў, Ліпоўскі і Ціханаў. Структураваная картка:
PUB-RGADA-210-SMUTA-1605-1618-OREL-CROSSCHECK. Адкрытыя публікацыі:
паказальнік «Дом предков» (Дом продкаў),
дзесятня навікаў 1596 года.
Папулярнае сцвярджэнне пра «48 родаў, перасяленых з Кашыры ў Мцэнск», якое сустракаецца ў генеалагічных абмеркаваннях, таксама нельга пакуль прымаць як гатовы перасяленчы спіс. Даступная Кашырская дзесятня 1570 года захавалася толькі ў выглядзе позняга пааркушавага алфавіта (РГАДА, ф. 388, воп. 1, спр. 102, арк. 260—264; ранейшы нумар 853), а лік 48 атрыманы сучасным супастаўленнем прозвішчаў гэтага алфавіта з мцэнскімі ўладальнікамі 1596—1627 гадоў. Супадзенне прозвішчаў стварае гіпотэзу кірунку, але не замяняе формулы пераводу канкрэтнага чалавека.
3. Разрадныя кнігі 1475—1605
Даступныя часткі лічбавай публікацыі правераны па фамільных варыянтах, рэдкім імені і формулах «в Орёл» (у Арол), «на Орёл» (на Арол), «из Орла» (з Арла), «орляне» (арляне). Прамога пераводу першых служылых людзей у крэпасць не знойдзена. Формула «на орловские места» (на арлоўскія месцы) адносіцца да кірунку варожага прыходу, а «збирать орлян» (збіраць арлян) — да збору людзей, якія ўжо лічыліся па Арле. Ператвараць гэтыя радкі ў перасяленчыя нельга.
Знойдзена важная імянная паралель. У артыкуле 7065 года сярод маскоўскіх дзякаў
стаіць Онфім Селівёрстаў; іншыя спісы таго ж тэксту даюць Олфім і
Онфіл. Гэта 1556/57 год — за дзевяць-дзесяць гадоў да заснавання Арла. Запіс
паказвае жывое ваганне блізкай формы імені непасрэдна ў маскоўскім
служылым асяроддзі, але не звязвае дзяка з Арлом або Анфілогавымі. Створаны
профіль P9659 і картка PUB-RK-1556-MOSCOW-ONFIL-SELIVERSTOV.
Такім чынам, агульны прагляд разраднай кнігі не замяняе адсутнага радавога роспісу. Асаблівы прыярытэт застаецца за паперамі пра першае камплектаванне Арла ў 1566—1572 гадах і персанальнымі дадаткамі да актаў 1577 года.
4. Угліцкі след 1536 года
«Тонкой Онфилогов» (Тонкі Онфілогаў), сельца Прылук Гарадскога стана Угліцкага павета — двор неаральны, селянін. Калі правяраць гэтую лінію ўсур'ёз: пісцовыя і прыправачныя кнігі Угліцкага павета XVI стагоддзя і алфавіты да кніг Маскоўскага (воп. 1) і Уладзімірскага (воп. 2) сталоў ф. 210.
Асобная зачэпка: суседзі пераязджаюць разам
У арлоўскай кнізе 1594 года займішча Івана Нячаева сына Анпілогава ляжыць «противъ Захара Нечаева сына Гревцова съ товарищи» (насупраць Захара Нячаева сына Грэўцова з таварышамі).
У белгародскім перапісе 1646 года ў сяле Сажным побач з Мікіфарам Анпілогавым запісаны Крыўцовы, Азёравы, Афросімавы, Мязенцовы, Чурсіны, Лодыгіны, Валабоевы — набор прозвішчаў верхнеакскага, арлоўска-кромскага круга. Грэўцоў у самым саженскім радку не названы: яго нельга дадаваць да суседзяў толькі з-за арлоўскага запісу 1594 года. Той жа Афросімаў, чый аднафамілец сядзеў ваяводам у Кромах.
Важна не склейваць усіх Мікіфараў. Белгародская адказная кніга 1637—1642 гадоў называе Нікіфара Дзмітрыевіча Анпілогава, а дзесятня 20 ліпеня 1646 года — Мікіфара Яфімавіча Онпілогава. Гэта два чалавекі. У перапісе Сажнага імя па бацьку прапушчана, таму памешчыка нельга ўпэўнена аднесці ні да Дзмітрыевіча, ні да Яфімавіча. Суседскі куст пацвярджае прысутнасць фамільнай серыі ў белгародскім перасяленчым асяроддзі, але не біяграфію аднаго канкрэтнага Нікіфара.
Служылыя людзі перасяляліся на новыя гарады групамі, суседзямі, і паўтаральны набор суседзяў — самастойны аргумент пра кірунак руху. Гэта правяральна: параўнаць спіс суседзяў сяла Сажнага 1646 года са спісамі арлоўскіх і кромскіх памешчыкаў 1594/95 года. Нават вялікая колькасць супадаючых прозвішчаў будзе моцным групавым паказчыкам, але не канчатковым доказам маршруту: патрэбны супадзенні імёнаў, імёнаў па бацьку, сваяцтва або прамыя формулы пра перавод у новы горад.
Выпраўленне: «ліўенскі вож Анпілогаў» 1599 года не знойдзены
Папулярны артыкул пра першых белгародцаў уключае Анпілогавых у доўгі шэраг прозвішчаў саженскіх памешчыкаў, якія нібыта ўжо сустракаліся сярод ліўенскіх важоў 1599 года. Гэта выглядала як рэдкі гатовы маршрут і запатрабавала праверкі па самой паіменнай крыніцы.
Цалкам правераны ўсе пяць частак адкрытай перадачы адводнай кнігі Белгарада 1599 года — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, ч. 2, спр. 15828: 180 нумараваных зямельных артыкулаў і наступныя за імі апісанні ўгоддзяў. Форм Анпилогов, Анфилогов, Онпилогов, Онфилогов, Ампилогов, Амфилогов і Антилогов у тэксце няма. Таму формулу «Анпілогаў — ліўенскі вож» нельга лічыць архіўным фактам. Магчыма, аўтар артыкула перанёс на прозвішча агульную выснову па суседскім круге або карыстаўся іншым чытаннем; да выяўлення літаральнага радка гэты маршрут выключаны з доказнай схемы і не наносіцца на карту.
Асобна захоўваецца форма «Никита Ефимов сын Анпилогов» (Мікіта Яфімаў сын Анпілогаў), прыведзеная
другасным артыкулам для Сажнага 1616 года. Яна канфліктуе з надзейна
апублікаваным Мікіфарам Яфімавым сынам Онпілогавым белгародскай дзесятні
1646 года. Мікіту нельга аўтаматычна ператвараць у асобны профіль або
аб'ядноўваць з Мікіфарам: спачатку патрэбны зыходны аркуш дазорнай/прыправачнай
кнігі 1616 года. Картка праверкі:
PUB-RGADA-1209-1-15828-BELGOROD-1599-ANPILOGOV-AUDIT.
Поўны прагляд адказных кніг 1977 года: Арол, Курск і Белгарад
Разбор 1620/21 года: тры розныя прыступкі, але ніводнага ранейшага горада
Патронім на арыгінальным арк. 67 захоўвае яшчэ аднаго чалавека старэйшага
пакалення: Дзмітрыя, бацьку Васіля Анпілогава. Ён не названы асобным
службовым радком, аднак формула «Анпилогов Василей Дмитреев» устанаўлівае
бацькоўства гэтак жа прама, як «Павел Терентьев сын Анфилогов» захоўвае імя
Цярэнція. Для Дзмітрыя створаны даследчы профіль P99345 без уласнай
кропкі на карце.
Поўны пайменны склад фамільнага рада ў кнізе 1594/95 года дае Мікулу, двух розных Васіляў, Першу, Нячая, Цімафея і Пахома як бацькоў або старэйшых, але Дзмітрыя сярод васьмі ўладальнікаў няма. Гэта важнае абмежаванне: бацьку Васіля Дзмітрыевіча нельга далучыць ні да адной ранняй галіны толькі па храналогіі. Адсутнасць не даводзіць прыезду з іншага горада — Дзмітрый мог памерці да апісання, не мець самастойнай зямлі або не трапіць у зямельную кнігу. Шуканым дакументам цяпер з'яўляецца не яшчэ адно супадзенне прозвішча, а артыкул пра першапачатковае верстанне Васіля, спадкаванне яго долі ў Баздыраве або позні радаводны выпіс, дзе бацька будзе названы разам з месцам службы.
Па адкрытых фотакопіях РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 502 лакалізаваны і звераны тры самастойныя запісы фамільнай серыі. Важныя не толькі імёны, але і месца кожнага чалавека ўнутры службовых рубрык:
| чалавек | аркуш | рубрыка і чытэльная формула | што гэта даводзіць |
|---|---|---|---|
| Васіль Дзмітрыевіч Анпілогаў | 67 | «в службу написан вновь» [у службу запісаны нанова] | у 1620/21 годзе пачаў самастойную службу па Арле |
| Аляксей Васільевіч Анфілохаў | 94 адв. | «без окладов» [без акладаў]; «Поместья ему нету» [Маёнтка ў яго няма] | знаходзіўся ў арлоўскім разборы да наступнага навіцкага верстання 1621/22 года |
| Іван Васільевіч Анфілохаў | 109 | навікі 7128-га і 7129-га гадоў | ужо належаў да навіцкай групы; дакладны год унутры пары і лічбы акладаў яшчэ чытаюцца |
Рубрыкі ўстаноўлены не па адной сучаснай здагадцы. Васіль стаіць паміж Котавым і Селяхавым, якія разам з ім пералічаны ў апублікаваным раздзеле нанова запісаных у службу; Аляксей — паміж Цёплавым і Онахіным з раздзела без акладаў; за Іванам ідуць Чупахін і два Казаковы з раздзела навікоў. Парадак імяннога паказальніка супадае з бесперапынным парадкам блокаў на арыгінальных аркушах.
Для пытання пра паходжанне вынік адначасова моцны і адмоўны. Ён паказвае унутранае папаўненне арлоўскага служылага ядра: адзін Анпілогаў уваходзіў у службу нанова, другі яшчэ не меў маёнтка, трэці быў навіком. Але ні ў адным з трох запісаў пакуль не знойдзена «з такога-то горада», «пераведзены» або «служыў раней». Навік мог быць дарослым прыхаднем, але мог быць і сынам ужо мясцовага арлоўскага служылага чалавека. Таму гэтыя аркушы лепш падтрымліваюць мадэль разрастання некалькіх мясцовых галін, чым гіпотэзу аднаразовага прыезду гатовага роду; доказам мясцовага нараджэння яны таксама не з'яўляюцца.
Карткі арыгіналаў: RGADA-210-14-502-L67, RGADA-210-14-502-L94,
RGADA-210-14-502-L109. Апублікаваная структура спіса і імянны паказальнік:
тэма ВГД з апісаннем справы.
Ранняя курская галіна: Сямён у 1619 годзе і Іван у 1624 годзе
Імянны паказальнік А. І. Раздорскага да прыходных раздзелаў 18 курскіх мытных кніг вывеў на два раннія запісы фамільнага рада: «Анпилогов Семен; *; **; 1619» і «Анпилогов Иван; *; Курск; 1623/24». Поўныя тэксты аказаліся ўжо апублікаванымі С. І. Коткавым і Н. С. Коткавай у 1982 годзе і даюць значна больш сэнсу, чым радкі паказальніка.
22 чэрвеня 1619 года Цярэшка Іваноў зарэгістраваў у Курску куплю саврасай кабылы за пяць рублёў і быў названы «Семенов крестьянин Анпилогов» [Сямёнаў селянін Анпілогаў]. Гэта прама даводзіць, што Сямён Анпілогаў меў залежнага селяніна, але не дазваляе аўтаматычна называць самога Сямёна памешчыкам: від права на зямлю і месцазнаходжанне ўладання запіс не паведамляе. Арыгінал: РГАДА, ф. 210, воп. 8, вязка 1, ч. 1, № 10, арк. 62—62 адв.; публікацыя — с. 93—94.
21 мая 1624 года «курченин Иван Онпилогов» [курчанін Іван Онпілогаў] купіў цёмна-гнядога мерына за два рублі. Тут месца вызначана прама: Іван названы жыхаром Курска. Архіўны шыфр удакладнены па заключнай даведцы на с. 132 выдання і па позняй працы Раздорскага: РГАДА, ф. 210, воп. 6-ж, кн. 79, арк. 78 адв. Ранейшая спасылка карткі на кн. 82 і с. 159 была памылковай: кн. 82 адносіцца ўжо да наступнай курскай кнігі 1626/27 года.
Курскага Івана нельга без новага дакумента аб'ядноўваць з арлоўскім Іванам Васільевічам Анпілогавым. Апошні ўжо складаўся ў арлоўскім служылым ядры ў 1620/21 годзе і зноў названы арлянінам, сынам баярскім, у 1625 годзе; імя па бацьку курскага Івана невядомае. Для паходжання абедзве знаходкі важныя як доказ ранняй курска-арлоўскай зоны распаўсюджання прозвішча, але не як маршрут Курск → Арол: арлоўская група дакументавана з 1594/95 года, гэта значыць прыкметна раней за абодва курскія запісы.
Цалкам прагледжана акадэмічнае выданне С. І. Коткава і Н. С. Коткавай «Памятники южновеликорусского наречия. Отказные книги» [Помнікі паўднёвавялікарускай гаворкі. Адказныя кнігі] (М., 1977). Уводная частка дае дакладную адпаведнасць апублікаваных раздзелаў архіўным кнігам РГАДА, ф. 1209: Белгарад — воп. 156, кн. 15820; Курск — воп. 188, кн. 15684; Арол — воп. 199, кн. 10054.
Арол, 19 красавіка 1625 года. На арк. 39—41 арлоўскай кнігі пры адводзе зямлі пад Міновым лесам сярод «орлян детей боярских» [арлоўскіх дзяцей баярскіх] стаяць побач Аляксей Онфілогаў і Іван Онфілогаў. Па імёнах, рэдкім прозвішчы, горадзе і храналогіі гэта моцны працяг профіляў Аляксея і Івана Васільевічаў, вядомых па разборы 1620/21 года і аглядзе 1626 года. Сам запіс 1625 года імя па бацьку не паўтарае, таму доказ тоеснасці складаны, а не літаральны.
30 жніўня 2026 года архіўная прывязка праверана яшчэ адным незалежным спосабам — па афіцыйным рукапісным паактавым вопісе РГАДА. Пачатковая табліца тома адносіць кнігу 10054 да аркушаў рэестра 49–145, а на арк. 49 акт ад 19 красавіка 7133 года стаіць артыкулам № 1. Кароткі загаловак называе атрымальнікаў зямлі: Сямёна і Якава Радзівонавых і Савелія Канстанцінава; аб'ём артыкула — тры аркушы. Імёны і дата супадаюць з публікацыяй арк. 39–41, дзе Онфілогавы пералічаны сярод сведкаў. Гэта не толькі пацвярджае шыфр: стала ясна, чаму пошук па загалоўках рэестра не знаходзіць Івана і Аляксея. Сведкі ў кароткі вопіс не вынесены. Значыць, далей патрэбныя два паралельныя прагляды: уладальнікі і перадачы маёнткаў — па ўсім рэестры, схаваныя сведчанні — па поўных артыкулах кнігі 10054.
Белгарад, 1637—1642 гады. Нікіфар Анпілогаў тройчы названы белгародскім сынам баярскім. 7 студзеня 1637 і 23 сакавіка 1642 года ён выконваў ролю адказчыка: выязджаў на зямлю, збіраў мясцовых людзей, апісваў і адводзіў маёнткі. 27 сакавіка 1641 года ён сам знаходзіцца сярод белгародскіх дзяцей баярскіх, якія прасілі зямлю. Першапачаткова імянны паказальнік дазволіў прачытаць яго як Нікіфара Дзмітрыевіча і выказаць здагадку пра брацтва з арлоўскім Васілём Дзмітрыевічам. Поўная праверка с. 24, 29—31 гэта адмяніла: імя па бацьку ў Нікіфара няма, а Дзмітрыевічам на с. 24 названы ваявода Апанас Тургенеў. Вытворны паказальнік тут ніжэйшы за поўны тэкст; гіпотэза пра брацтва знята.
Курскі павет, 28 студзеня 1642 года. На арк. 628—630 курскай кнігі сказана, што Васка Онпілогаў раней жыў у Падгародным стане, «в деревне Анпилоговой дяди своего в Гавриловом поместье Анпилогова» [у вёсцы Анпілогавай свайго дзядзькі ў Гаўрылавым маёнтку Анпілогава]. Гэта першая знойдзеная поўная формула, якая злучае двух сваякоў, прозвішча і аднайменную вёску. Да таго часу Гаўрылаў маёнтак ужо раздалі Івану Лукіну, Яфрэму Лужэцкаму і Логвіну Поспехаву. Прычына пераразмеркавання не названа. Курскі Васка пакінуты асобна ад арлоўскага Васіля Дзмітрыевіча: без імя па бацьку аб'ядноўваць іх рана.
Арол, 5 кастрычніка 1640 года. Удакладнена роля Афонькі Анпілогава. Ён не проста ўдзельнік зямельнага запісу: заключная формула прама кажа «а отказныя книги писал орленин Афонька Анпилогов» [а адказныя кнігі пісаў арлянін Афонька Анпілогаў]. Устаноўлены шыфр: РГАДА, ф. 1209, воп. 199, кн. 10054, арк. 851—852 адв. Форма «Аеонька Фнеилогов» з артыкула Вашчанкі адносіцца да перадачы яго почырку, але без арыгінала яе нельга называць аўтографам.
Гэтая серыя мяняе кірунак высновы. Пакуль яна не паказвае перасялення ў Арол з Курска або Белгарада. Наадварот, найбольш асцярожная мадэль — арлоўскае служылае гняздо ўжо існавала да 1596 года, а да 1630—1640-х сваяцкае кола разышлося па Курску і Белгарадзе. Для даказанага маршруту патрэбныя імя па бацьку курскага Ваські і прамы запіс пра сваяцтва Нікіфара і Васіля Дзмітрыевічаў.
Чаго рабіць не трэба
Не шукаць «адкуль» па адным прозвішчы. У XVI стагоддзі яно пішацца трыма спосабамі, а палова носьбітаў яшчэ завецца мірскімі імёнамі. Шукаць трэба кола — гняздо радні плюс сталых суседзяў — і тады пераезд відаць як перамяшчэнне цэлага куста, а не аднаго чалавека.
Цэнтральныя служылыя рэестры 1550-х гадоў: адмоўная праверка
Цалкам правераны Тысячная кніга 1550 года з дадаткамі і Дваровы сшытак 1550-х гадоў. У іх няма Анфілогавых, Анпілогавых, Онфілогавых, Ампілогавых або блізкага напісання даследаванага прозвішча. Не збіраецца і арлоўскае суседскае кола Баздыравых, Трунавых, Нямцовых, Крывалапавых і Грэўцовых.
Асобна правераны рэдкія імёны меркаваных бацькоў першага арлоўскага пакалення. Мікулы, Нячаі, Пахомы і Цярэнціі ў вялікіх спісах сустракаюцца, але ніводзін не дае патрэбнай сям'і. Асабліва важны адмоўны вынік па звязцы Мікула — Васіль, Цімафей і Карп: такога спалучэння бацькі і сыноў няма. Імя Перша таксама не знойдзена ў прыдатнай сямейнай формуле. Напрыклад, зубцоўскія Іван і Мікула, Кітаевы дзеці Львова, — толькі аднайменныя людзі без сувязі з Арлом.
Гэта не азначае, што продкі не служылі або належалі да ніжэйшага слоя: абодва помнікі адлюстроўваюць цэнтральную служылую эліту, а не ўсіх гарадавых дзяцей баярскіх Рускай дзяржавы. Але версія прамога паходжання арлоўскага гнязда з Гасударава двара або выбранай тысячы цяпер мае менш падстаў. Пошук варта засяродзіць на правінцыйных гарадавых спісах, пісцовых выпісах і адказных кнігах Бялёва, Навасіля, Крапіўны, Мцэнска, Болхава, Карачава і Бранска.
Структураваная картка праверкі:
PUB-TKD-1550-DVOROVAYA-TYSYACHNAYA-ANFILOGOV-AUDIT.
Крыніцы: Тысячная кніга і
Дваровы сшытак.
Усе дзесяць захаваных дзесяцень XVI стагоддзя: корпус закрыты адмоўна
Паўторная праверка пашырана ад асобных перспектыўных гарадоў да ўсяго захаванага корпуса. У прадмове да выдання В. М. Сторажаў прама піша, што ў Архіве Міністэрства юстыцыі ўцалела ўсяго дзесяць дзесяцень XVI стагоддзя і што ён публікуе іх поўны тэкст. Гэта Каломна 1577 года, Пераяслаўль 1590-га, Мурам 1597-га, Епіфань 1585 і 1591 гадоў, Кашыра 1599-га і чатыры ражскія кнігі 1579, 1591, 1594 і 1597 гадоў.
Усе трынаццаць электронных частак гэтых дзесяці кніг прыведзены да адзінай кадзіроўкі і правераны па формах Анфилог-, Анпилог-, Онфилог-, Ампилог-, Анфилоф-, па імені Мікула і вытворных, а таксама па спалучэннях Васіля, Цімафея і Карпа з патронімам ад Мікулы. Затым прагледжаны кантэкст усіх радкоў з асновай Микул-. Ні даследаванага прозвішча, ні звязкі Мікула — Васіль, Цімафей і Карп у корпусе няма. Івашка Мікулін сын Вальцоў, Кірыла Мікулін сын Хамуцкага, Мікула Васільеў сын Хамуцкага і шматлікія ражскія Мікульшыны маюць іншыя поўныя формулы і не з'яўляюцца нашай сям'ёй.
Адмоўны вынік мацнейшы за ранейшыя асобныя праверкі, але яго мяжа
строгая. Ён закрывае паўторны пошук па дзесяці ўцалелых кнігах, а не ўсе
служылыя гарады XVI стагоддзя: большасць дзесяцень загінула, а бацька мог быць
запісаны яшчэ без прозвішча. Прыярытэт цяпер канчаткова пераносіцца на
персанальныя выпісы з загінулых дзесяцень, асобныя і адказныя кнігі,
месніцкія справы і познія цяжбы, якія цытавалі старыя служылыя запісы.
Маршрут на карце не ствараецца. Картка:
PUB-DESYATNI-XVI-SURVIVING-CORPUS-ANFILOGOV-AUDIT.
Прадмова Сторажава.
Рэдкі сямейны подпіс Мікулы: апублікаваны корпус вычарпаны
Пасля агульнага фамільнага пошуку асобна праверана самая моцная формула старэйшага пакалення: Мікула — Васіль, Цімафей і Карп. У арлоўскай кнізе яна запісана не як рэканструкцыя, а літаральна: «За Васильемъ, да за Тимоффемъ, да за Карпомъ за Микулиными детьми Анфилогова» [За Васілём, ды за Цімафеем, ды за Карпам, за Мікулінымі дзецьмі Анфілогава]; браты трымалі тры памешчыцкія двары ў Баздыраве «на их жеребью» [на іх жэрабі, г. зн. долі].
Поўны электронны тэкст «Писцовых книг Московского государства» [Пісцовых кніг Маскоўскай дзяржавы] правераны па ўсіх формах «Микулины дети». Дакладная тройка сустрэлася толькі ў самым арлоўскім артыкуле. Астатнія сямейныя формулы адносяцца да Енкавых, Уласавых і Грэкавых і змяшчаюць іншыя наборы сыноў. З тым жа вынікам ужо правераны Тысячная кніга, Дваровы сшытак, дзесяць захаваных дзесяцень XVI стагоддзя і чатыры тамы «Актов служилых землевладельцев» [Актаў служылых землеўладальнікаў].
Гэта моцны адмоўны вынік, але не доказ мясцовага паходжання. Большасць гарадавых спісаў загінула, а сам Мікула мог быць запісаны без позняга прозвішча. Формула «на их жеребью» таксама не кажа прама «бацькоўскі маёнтак». Таму наступная крыніца павінна быць іншага жанру: ранні асобны або адказны запіс на Баздырава, выпіс пра стары маёнтак Мікулы, зямельная цяжба або поўныя арлоўскія кнігі 1625/26 года з цытатай ранейшай дачы. Новых профіляў і маршруту на карце гэты аўдыт не стварае.
Пошукавая база «Дом предков»: прозвішча замянілі імёнамі бацькоў
Дадаткова праверана адкрытая база з 421 095 індэксных радкоў. Пошук ішоў не толькі па звыклых пачатках Анпи-, Ампи-, Анфи-, Онпи-, Онфи-, але і па імёнах меркаваных бацькоў арлоўскай групы — Мікула, Пахом, Нячай, Перша — і па суседзях Баздырава: Трунавых, Баздыравых, Крывалапавых і Нямцовых. Гадавыя фільтры 156, 157, 158 і 159 ахапілі выдачу 1560–1599 гадоў.
Прамога даарлоўскага Анпілогава/Анфілогава ў гэтай выдачы няма. Пошук Неча- дае дзясяткі наўгародскіх цёзак, што яшчэ раз паказвае неўнікальнасць імя і не дазваляе ператвараць любога Івана Нячаева ў арлоўскага ўладальніка. Па Баздыр-, Криволап- і Пахом- у правераных дзесяцігоддзях прыдатнага радка таксама не атрымалася.
Адзінае ранняе супадзенне па Анфи- аказалася карысным кантролем, а не продкам: Анфінаген Залатухін, Ноўгарад, Абанежская пяціна, 1583 год, справа 1209-1-725. Анфінаген — самастойнае каляндарнае імя; гэта не варыянт Анфілога або Анфілофа. Таму профіль і кропка карты для яго не ствараюцца.
Адмоўны вынік абмежаваны складам індэкса: ён не ахоплівае ўсе
захаваныя дакументы і тым больш страчаныя дзесятні. Але ён закрывае
паўтарэнне агульнага прэфікснага пошуку ў гэтай базе. Наступны ход павінен быць
адрасным: выпісы з загінулых дзесяцень, адказныя кнігі і познія цяжбы, дзе
маглі працытаваць ранейшае месца службы. Картка праверкі:
PUB-DOMPREDKOV-FASTTABLE-XVI-ANFILOGOV-SEARCH-AUDIT.
База,
старонка адзінага кантрольнага супадзення.
Прамежкавая выснова
Сучасная навуковая рэканструкцыя: зыходныя гарады ўжо названы
Ёсць і першасны кантроль таго, што далёкі паўночны паток у суседнія верхнеакскія гарнізоны быў рэальнасцю, а не высновай толькі з позніх прозвішчаў. У архіўным урыўку 1593 года названы болхаўскія служылыя казакі: Міхалка Мікулін-наўгародзец, Андрушка-масквіцін, Васька-яраславец, Васька-балаханец і Івашка-мяшчэрак; сярод іх таварышаў — Івашка-юр'евец, Васька-казанец, Кандрашка-валагжанін і Федзька-юр'евец. Шыфр публікацыі: РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1593 г., спр. 1, арк. 33 адв.; В. І. Карэцкі, 1975, с. 84–85.
Імёны тут працуюць як геаграфічныя меткі: Ноўгарад, Масква, Яраслаўль,
Балахна, Мяшчора, Юр'еў, Казань і Волагда сышліся ў адной невялікай групе
болхаўскіх казакоў. Для Арла гэта моцнае пацвярджэнне самога механізму
далёкага набору ў суседні гарнізон. Але гэта ўсё яшчэ Болхаў, не Арол:
перапісваць дзевяць чалавек у першапасяленцы Арла нельга. Праверка поўнага
арлоўскага раздзела 1594/95 года не дала ніводнага супадзення поўнага імя з
гэтымі казакамі; два безыменныя «масквіціны» сярод арлоўскіх гандляроў для
атаясамлення бескарысныя. Картка:
PUB-KORETSKY-1975-BOLKHOV-COSSACK-ORIGINS-1593.
У 2023 годзе К. Б. Кудланаў і Р. А. Голубкоў апублікавалі спецыяльнае супастаўленне траекторый засялення Пуціўльскага і Арлоўскага паветаў. Для першага Арла яны вылучаюць не няпэўную «поўнач», а канкрэтныя крыніцы патоку. Пасля заснавання горада ў 1566 годзе аўтары звязваюць служылае засяленне перш за ўсё з Бялёвам, Навасілем і Крапіўнай, а таксама з Пронскам. Моцная навакольная лінія ішла з Болхава, Мцэнска, Карачава і Лівенскай акругі; паўночны паток дадаткова прасочваецца ад Сярпухава і Калугі.
Кантроль зносак патрабуе істотнай агаворкі. На с. 95 гэты пералік прыпісаны звесткам В. М. Нядзеліна, але пастаўленая спасылка [9] у бібліяграфіі — сучасная «Карта Орловского уезда» [Карта Арлоўскага павета] на dor-zhur.livejournal.com, а не архіўная ведамасць XVI стагоддзя. Сярпухаўскі і калужскі кірункі аўтары выводзяць з прозвішчаў у Д. К. Зяленіна. Таму дакладныя гарады — абгрунтаваная гістарыяграфічная карта пошуку, але не знойдзены спіс сведзенцаў.
Аўтары адрозніваюць тры склады першых пасяленцаў: сведзенцаў, якіх дзяржава пераводзіла са старых служылых гарадоў; сходцаў, якія прыйшлі самастойна; і мясцовых людзей. Галоўным яны лічаць паўночны вялікарускі паток з акской рачной сістэмы, асабліва з гарадоў Тульскай абарончай рысы. Мясцовы і навакольны паток быў другім па значэнні; заходні, усходні і паўднёвы — дапаможнымі.
Гэтае даследаванне незалежна ўзгадняецца з нашай праверкай першасных кніг. Прозвішчы Калугіных, Серпухавіцінавых, Пуціўльцова і Старадубцова сапраўды чытаюцца ў арлоўскай кнізе 1594/95 года; сем'і Копцевых, Елагіных, Глебавых і Болатавых утвараюць асцярожныя масты да Тулы, Мцэнска і Кашыры; вянёўская кніга 1571/72 года прама паказвае сам дзяржаўны механізм надзялення маёнткамі тулякоў і кашыранаў у новым павеце.
Але артыкул не ператварае Бялёў або Навасіль у даказаную радзіму Анфілогавых. Ён устанаўлівае калідоры ўсяго арлоўскага насельніцтва. Таму гэтыя гарады ўнесены ў даследчую картку, але агульны маршрут не праведзены на фамільнай карце: для лініі патрэбны ранні Анпілог/Анфілог, сям'я, якая супадае, або прамая формула «сведён на Орёл» [зведзены ў Арол].
Картка: PUB-KUDLANOV-GOLUBKOV-2023-OREL-SETTLEMENT-TRAJECTORIES.
Артыкул, с. 91–101,
DOI: 10.22281/2413-9912-2023-07-02-91-101.
Аўсяннікавы: магчымы тульска-арлоўскі мост, але не «пераезд з Крапіўны»
Адно з позніх радаводных апавяданняў называе Аўсяннікавых выхадцамі з Крапіўны і датуе пераход у Арол 1593 годам. Падстава датавання аказалася не перасяленчым запісам: у 1593 годзе з Крапіўны выступаў полк з ваяводамі Жданам Сабуравым і князем Сямёнам Звянігародскім. У палкавой формуле няма Аўсяннікавых і няма паведамлення пра перавод сем'яў у Арол. Сам аўтар апавядання прама папярэджвае, што будуе гіпотэзу. Ваенны выхад з горада нельга ператвараць у сямейны маршрут. Не пацверджана і дапаможная дата: спецыяльнае даследаванне Крапіўны адзначае адсутнасць надзейнага дакумента пра яе перанос на новае месца ў 1587 годзе. Новая Крапіўна несумненна існавала да 1627 года, а яе становішча на мяжы XVI–XVII стагоддзяў устанаўліваецца толькі меркавана.
Аднак праверка першасных кніг дала больш змястоўную зачэпку. У Тульскім павеце 1587–1589 гадоў запісаны Раман Максімавіч, Лёва Елізар'евіч, Максім Васільевіч і Рыгор Максімавіч Аўсяннікавы. Лёва прама валодаў бацькоўскім маёнткам; Рыгор — старым маёнткам; Максім Васільевіч прасочваецца ў Нюхаўскім і Веркашскім станах. У Арлоўскім павеце 1594/95 года запісаны Васіль Рыгоравіч Аўсяннікаў. Па часе і імені па бацьку ён можа быць сынам тульскага Рыгора Максімавіча: атрымліваецца сумяшчальны ланцужок Максім — Рыгор — Васіль. Але ніводзін артыкул пакуль не называе гэтага Рыгора бацькам менавіта арлоўскага Васіля і не кажа пра пераход з Тулы.
У самой арлоўскай кнізе ёсць і даказанае ўнутранае сваяцтва: Ісай Сафронавіч Аўсяннікаў названы дзядзькам Якушкі Самсонавіча Аўсяннікава. Побач запісаны Філімон Сафронавіч Аўсяннікаў, верагодны брат Ісая, але без прамой брацкай формулы. Іншы Філімон Аўсяннікаў ужо названы ранейшым трымальнікам пачынка Аўсяннікава на Мокрым Бенску. Гэтыя людзі паказваюць развітае арлоўскае сямейнае кола, але не даводзяць Крапіўну.
Створана даследчая картка
PUB-OVSYANNIKOV-TULA-OREL-1587-1595-CROSSCHECK. Профілі і лінія на карце не
дададзены: прозвішча служыць кантрольным прыкладам агульнага арлоўскага ядра, а
тоеснасць пакаленняў і сам пераезд яшчэ не пацверджаны. Поўны збор навікоў
1596 года таксама правераны: прозвішча Аўсяннікаў у ім няма ні ў тульскім, ні ў
арлоўскім, ні ў астатніх раздзелах. Гэта не абвяржэнне існавання сям'і,
а адсутнасць патрэбнай прамежкавай звязкі ў канкрэтнай верстальнай кампаніі.
«Адводная кніга па Арле» 1591/92 года: выяўлена сістэматычнае змяшэнне з Уфой
М. І. Лавіцкая ў 2009 годзе паведаміла пра першае масавае надзяленне маёнткамі арлоўскіх служылых людзей у 1591–1592 гадах і спаслалася на «Отводную книгу по Орлу» 1591/1592–1629 гадоў: РГАДА, ф. 1209, воп. 2, спр. 15108. З яе ж аўтар прывяла чатыры імёны. Сын баярскі Якаў Савенкаў нібыта атрымаў у 1591 годзе ральлю, якую раней араў Сцяпан Міхайлаў. У 1594 годзе жылец Мацвей Васільеў атрымаў дачу, часткай якой раней карыстаўся стралецкі сотнік Астафій Марцінаў.
Гэтая знаходка выглядала як прамы шлях да першага арлоўскага зямельнага размеркавання, таму спасылка была праверана не па пераказах, а па лічбавых сканах афіцыйнага вопісу 2 фонду 1209. На друкаваных старонках 75–76, у раздзеле «31. Орел и Болхов» [31. Арол і Болхаў], пералічаны кнігі № 10052–10072, 12850 і 12852. Арлоўскія матэрыялы гэтага раздзела пачынаюцца толькі 1617 годам. Затым быў правераны выніковы паказальнік на сканах 0432–0436: ён размяркоўвае па гарадах усе 1303 адзінкі гэтай часткі вопісу. № 15108 у ім няма ўвогуле, а не толькі ў арлоўскім раздзеле. Такім чынам, заяўлены сучасны шыфр немагчымы.
Праблему ўзмацняе амаль дакладнае супадзенне загалоўка з вядомай «Отводной книгой по Уфе» [Адводнай кнігай па Уфе] 1591/92–1626 гадоў, апублікаванай Н. Ф. Дзямідавай. Уфімская кніга захоўваецца ў тым жа фондзе 1209: воп. 1, кн. 517; яе даследаванне гэтак жа будуецца вакол масавага адводу зямлі ў пачатку 1590-х гадоў, больш ранняга заяўніцкага землекарыстання і казённага забеспячэння гарнізона. Арлоўскі абзац Лавіцкай ідзе за той жа логікай.
Вырашальным стала не стылістычнае падабенства, а дакладная лічба 417. Лавіцкая піша, што ў яе распараджэнні мелася 417 увозных, адказных і раздзельных грамат па Арле. Але ў аўтарэфераце доктарскай дысертацыі Б. А. Азнабаева 2006 года прама сказана пра 417 адказных грамат Уфімскага павета з фондаў «Спорные дела Генерального межевания» [Спрэчныя справы Генеральнага межавання] і «Уфимская приказная изба» [Уфімская прыказная хата]. Такім чынам, адначасова супалі назва кнігі, гады, логіка даследавання і рэдкая дакладная колькасць дакументаў. Гэта ўжо не тлумачыцца простай памылкай друку ў архіўным нумары. Арлоўскі статыстычны блок і пабудаваную на ім перыядызацыю нельга лічыць даказанымі без асобнай арлоўскай базы.
У прыватнасці, фраза Лавіцкай пра рэзкае папаўненне Арла дваранамі з Ліўнаў, Ельца і іншых гарадоў адносіцца толькі да яе этапу 1636–1680 гадоў, не да ядра 1590-х гадоў. Асобнай спасылкі на імянную пераводную ведамасць пры гэтай фразе няма. Пасля выяўлення ўфімскай статыстычнай крыніцы яна не можа служыць доказам шляху першых арлоўцаў.
Правераны і больш ранні абзац артыкула на с. 115. Лавіцкая піша, што дзеці не менш за 62 старых «жыльцоў» служылі ў Арле ў канцы XVI — пачатку XVII стагоддзя, а нашчадкі больш як 150 старых жыльцоў складалі аснову служылага горада ў першай палове XVII стагоддзя. Аднак імяннога рэестра гэтых людзей няма. Зноска пасля слова «жыльцоў» толькі тлумачыць тэрмін, а наступны пералік першых землеўладальнікаў забяспечаны агульнай спасылкай на ф. 1209, воп. 1 без кнігі і аркушаў.
Асабліва паказальны ўнутраны кантроль: у надрукаваным пераліку 54 прозвішчаў першых землеўладальнікаў няма Анфілогавых ні ў адным варыянце. Між тым поўны першасны тэкст 1594/95 года незалежна фіксуе дзевяць уладальнікаў даследаванага рада, прычым некалькі з іх атрымалі бацькоўскія маёнткі. Значыць, пералік артыкула заведама выбарачны. Лічбы 62 і 150 можна захаваць толькі як агульную аўтарскую мадэль пераемнасці ранніх служылых сем'яў; яны не называюць продка Анфілогавых, ранейшы горад або маршрут перасялення.
Чатыры імёны ўсё ж нельга проста адкінуць. У сапраўднай арлоўскай пісцовай кнізе 1594/95 года сапраўды знойдзены два Якавы Савенкавы: Якаў Кузьмін сын Савенкаў у вёсцы Савенкавай Каменскага стана і Якаў Цімафееў сын Савенкаў у пачынку Грэшынскім Елкава Корчакаўскага стана. Лавіцкая не прыводзіць імя па бацьку, таму ніводнага нельга ўпэўнена атаясаміць з атрымальнікам зямлі 1591 года. Незалежных супадзенняў для Сцяпана Міхайлава, Мацвея Васільева і Астафія Марцінава пакуль няма. Імёны захаваны як пошукавыя ключы; профілі і маршрут на карце не створаны.
Картка: PUB-LAVITSKAYA-2009-OREL-OTVODNAYA-CITATION-AUDIT.
Артыкул Лавіцкай,
афіцыйны вопіс РГАДА,
даследаванне кнігі па Уфе,
аўтарэферат Б. А. Азнабаева.
Паходжанне арлоўскага служылага насельніцтва ў цэлым пакуль акрэслена толькі як рэканструкцыя: перш за ўсё паўночны вялікарускі паток з басейна Акі праз Сярпухаў, Калугу, Бялёў, Навасіль і Крапіўну, дапоўнены людзьмі з Мцэнска, Болхава, Карачава, Лівенскай акругі і Пронска. Гэта не захаваны спіс перасяленцаў. Дакументы 1577 года надзейна паказваюць іншае: засяленне і набор яшчэ працягваліся, людзей рэзка не хапала, персанальныя спісы загадвалі складаць, а тры змены з арлоўскімі казакамі рэальна выйшлі на службу.
Паходжанне Анфілогавых у прыватнасці пакуль не зведзена да аднаго горада. Наймацнейшая знешняя гіпотэза — паўночны/верхнеакскі калідор. Наймацнейшая сямейная гіпотэза — мясцовае ўтварэнне прозвішча ў Корчакаўскім стане ад асабістага імя Анпілог; чалавек з такім імем і іншым прозвішчам, Анпілог Іванаў сын Онаньін, ужо знойдзены ў тым жа стане. Наступны доказны крок — знайсці да 1594 года не абавязкова «Анфілогава», а Анпілога і ўсё знаёмае кола прозвішчаў у кнігах дзевяці зыходных гарадоў.
Шасціаркушовы разбор вопісу 21: не Арол, а Каломна 1599 года
На першым аркушы вопісу 21 асабліва спакуслівым выглядала РГАДА, ф. 210, воп. 21, спр. 4, арк. 1–6 (па старой нумарацыі 50–55): «Разборная книга служилых людей (отрывок)» [Разборная кніга служылых людзей (урывак)], не раней за 1597 год, за скрэпай дзяка Андрэя Іванава. Без горада ў загалоўку яго можна было прыняць за рэшту северскага агляду 1597 года, які працягваў агульнадзяржаўнае верстанне навікоў 1596-га.
А. Л. Станіслаўскі ўжо выканаў патрэбную атрыбуцыю па ўнутраных прыкметах. Поўны прыпіс чытаецца «Дияк Андрей Иванов сын Татьянин» [Дзяк Андрэй Іванаў сын Таццянін]. У ўрыўку названы акладчыкі Сямён Бірэў, Мацвей Дубенскі, Мікіта Ігнацьеў, Іван Нораў і Мікіта Фамін — тыя ж людзі стаяць у Каломенскай дзесятні 1577 года. Сярод навікоў прысутнічаюць Сцяпан Сямёнавіч Ігнацьеў і Назарый Іванавіч Хатунскі, якія служылі пазней у выбары па Каломне. Нарэшце, вопіс спраў, выратаваных пры пажары 1626 года, прама называе каломенскую кнігу 107-га/1599 года грашовай раздачы і навіцкага памеснага верстання за прыпісам Андрэя Таццяніна.
Такім чынам, спр. 4 надзейна выключана: гэта абрывак Каломенскай дзесятні
1599 года, а не северскі або арлоўскі роспіс. Адмоўны вынік
карысны метадычна — позні каталог скараціў поўнае найменне дзяка і
схаваў горад, а геаграфію аднавіла група акладчыкаў. Але заказваць гэтыя
шэсць аркушаў дзеля паходжання арлоўскага ядра больш не трэба. Картка:
PUB-RGADA-F210-OP21-D4-KOLOMNA-1599-AUDIT.
Афіцыйны вопіс,
навуковая атрыбуцыя Станіслаўскага.
Што ўсё-ткі дае агляд 1597 года
Хоць шасціаркушовы кандыдат аказаўся каломенскім, сам разрадны запіс 1597 года застаецца важным працягам арлоўскага рада. 15 сакавіка цар Фёдар Іванавіч загадаў пажалаваць грашовым жалаваннем дзяцей баярскіх «всю землю» [усю зямлю] і разаслаць камісіі па служылых цэнтрах. Пятра Мікітавіча Шарамецева і думнага дваранына Елізарыя Лявонцевіча Ржэўскага адправілі «в Северу во Брянске и во все северские городы» [у Северу, у Бранск і ва ўсе северскія гарады]; імя наступнага за імі дзяка ў разрадным запісе страчана пасля слоў «да диака» [ды дзяка].
М. Г. Кротаў устанавіў сувязь двух агульнадзяржаўных мерапрыемстваў: навікоў, пастаўленых у верстанне маёнткамі ў Маскве ў 1596 годзе, на аглядзе 1597-га дадаткова версталі грашовым жалаваннем; тых, хто не з'явіўся годам раней, маглі верстаць і маёнткам, і грашыма. Значыць, арлоўская група 1596 года павінна была прайсці наступны адміністрацыйны ўлік. Але ўказ не называе Арол прама і не пералічвае ўсе гарады камісій: нельга пакуль вырашыць, аглядала арлоўцаў северская, тульская ці берагавая камісія.
Ёсць і важны адмоўны кантроль. У храналагічным вопісе Кротава пад 1597 годам адноўлены дзесятні дванаццаці паветаў: арыгіналы па Мураму і Ражску, выпісы па Арзамасу, Кашыры, Каломне, Луху, Мяшчоры, Ніжняму Ноўгараду, Пераслаўлю-Залескаму і Суздалю. У выніковым паказальніку гарадоў Арол названы толькі пад 1596 годам. Такім чынам, «арлоўская дзесятня 1597 года» пакуль не вядомая архіўная справа, а верагодны страчаны прадукт агульнага агляду. Да выяўлення ўласнага загалоўка, алфавіта або выпісу цытаваць яе як захаваны дакумент нельга.
Шукаць цяпер трэба не новы агульны загад, а дакументальнае патомства
страчанага арлоўскага ўліку 1597 года: фамільны алфавіт, выпіс Разраднага
архіва, формулу пазнейшай дзесятні «по верстанью 105-го году» [па верстанні 105-га года] або памесны
акт пра выдачу грашовага жалавання. Такі матэрыял зможа раздзяліць старое
арлоўскае ядро, навікоў 1596 года, тых, хто не з'явіўся, і беспамесных. Картка:
PUB-KROTOV-1597-SEVERSKY-MUSTER-OREL-BRIDGE.
Даследаванне М. Г. Кротава,
дзесятня навікоў 1596 года.
Чатыры справы Геральдыі: першы фамільны архіўны мост
Пошук дакументальнага патомства страчанай дзесятні ўпершыню вывеў не да агульнага фонду, а да дакладнага фамільнага комплексу. У афіцыйным каталогу РГИА знойдзены чатыры справы Дэпартамента геральдыі Сената па Курскай губерні:
- ф. 1343, воп. 16, спр. 2345, «Дело о дворянстве. Анфилоговых» [Справа аб дваранстве. Анфілогавых], 1826–1887 гады;
- спр. 2348, тое ж напісанне прозвішча, 1867–1886 гады;
- спр. 2164, «Дело о дворянстве. Анпилоговых» [Справа аб дваранстве. Анпілогавых], 1851 год;
- спр. 2165, тое ж напісанне, 1859 год.
Галоўны прыярытэт — спр. 2345. Яе шырокі дыяпазон дат дазваляе чакаць першапачатковы доказ дваранства, рашэнні Геральдыі і пазнейшыя дапаўненні. Менавіта ў такой вытворчасці магла захавацца архіўная даведка, з якой паходзіць вядомая формула пра Васіля Дзмітрыевіча Анфілогава, «записанного по городу Орлу Московского стола в десятках» [запісанага па горадзе Арле Маскоўскага стала ў дзесятнях]. Калі даведка ёсць, важная не толькі цытата, але і яе службовы апарат: год, назва кнігі, стары шыфр, аркушы і ўстанова, якая выдала выпіс.
Змест аркушаў яшчэ не даступны. Таму нельга сцвярджаць, што спр. 2345 ужо змяшчае гэты выпіс, аўтаматычна аб'ядноўваць чатыры справы ў адну галіну або лічыць названага ў будучыні «родапачынальніка» біялагічным заснавальнікам усяго прозвішча. У дваранскай вытворчасці родапачынальнікам мог называцца самы ранні продак, ад якога заяўнікам удалося юрыдычна даказаць бесперапынны ланцужок.
Ёсць і практычная зачэпка па доступе. 30 жніўня 2024 года чытач РГИА прасіў на генеалагічным форуме перафатаграфаваць менавіта спр. 2345 і назваў яе мікрафільмаванай. Гэта не афіцыйнае апісанне носьбіта і не публікацыя аркушаў, але павышае шанец хутка атрымаць копію ў чытальнай зале. Пошук гатовых агульнадаступных выяў выніку не даў. Пералік прозвішчаў і месцаў у подпісе аўтара паведамлення нельга выдаваць за змест справы.
Асобны збор запісаў Курскай дваранскай радаводнай кнігі ўдакладніў храналогію. Пад формай Анфілогавы VI частка пазначана не адзін раз, а за 1824, 1830, 1833, 1835, 1849, 1852, 1853, 1886 і 1887 гады; пад формай Анпілогавы — за 1839 год. Адначасова абедзве формы сустракаюцца ў II частцы, а Анфілогавы яшчэ і ў III. Такім чынам, перад намі не адно разавае «прызнанне прозвішча», а некалькі галін і падстаў: старажытнасць роду, вайсковая і грамадзянская служба. Асабліва важны 1824 год: ён папярэднічае пачатковай даце спр. 2345, таму ў самой справе можа ляжаць не першапачатковае губернскае рашэнне, а яго перагляд або працяг. Збор няпоўны і не замяняе кніг Геральдыі, але дае дакладныя гады для пошуку вызначэнняў.
Па гэтых гадах знойдзены непасрэдны папярэднік. РГИА, ф. 1330, воп. 18, спр. 137 А–Б — справа унтэр-афіцэра Анфілогава з яго братам-аднадворцам пра зямлю, 26 студзеня 1822 — 25 кастрычніка 1823 года. Асноўная частка займае 124 аркушы, дададзеная сенацкая вытворчасць — яшчэ 67. Два родныя браты пазначаны рознымі статусамі ўнутры старога служылага грамадства; зямельная спрэчка скончылася непасрэдна перад запісам прозвішча ў VI частку. У ёй могуць ляжаць уладальніцкія выпісы і доказы спадкавання, але каталог не называе ні імёнаў братоў, ні зямлі, ні выніку справы. Цяпер запіс з імяннога паказальніка лакалізаваны дакладна: РГИА, ф. 1343, воп. 51, спр. 593, арк. 30. На гэтым аркушы афіцыйна праіндэксаваны «Анфилогов А. Ф., дворянин» [Анфілогаў А. Ф., дваранін] і «Анфилогов Р., унтер-офиц.» [Анфілогаў Р., унтэр-афіц.]. Картка ўсёй алфавітнай радаводнай кнігі за 1788–1875 гады пазначана архівам як такая, што мае адсканаваныя аркушы, і раскрывае склад з 471 аркуша; адкрытая картка арк. 30 паказвае імёны, але не аддае файл выявы. Супадзенне прозвішча і чына робіць Р. моцным кандыдатам на ўдзельніка зямельнай справы, аднак не раскрывае поўнага імя, а суседства з А. Ф. у алфавітнай кнізе не даводзіць сваяцтва.
Цяпер афіцыйна праверана і сама першая кніга старажытнага дваранства: РГИА, ф. 1343, воп. 51, спр. 155, «Родословная книга дворян Курской губернии» [Радаводная кніга дваран Курскай губерні], 1824 год. Каталог пазначае наяўнасць сканаў і індэксуе ў кнізе на дакладным арк. 100 «Анфилогова А. М.» — тытулярнага саветніка курскай паліцыі. Для аркуша існуе асобная афіцыйная картка, хоць саму выяву адкрыты каталог не аддае. Гэта першая імянная кропка ў паслядоўнасці: зямельная справа братоў 1822–1823 гадоў → запіс у VI частку 1824 года → справа Геральдыі 1826–1887 гадоў. Яна не даводзіць, што А. М. быў адным з братоў або што менавіта ён прадстаўляў усю галіну Васіля Дзмітрыевіча: поўныя імя, імя па бацьку і радавод у адкрытым каталогу не паказаны. Прыватны алфавіт наступнай кнігі, спр. 164 за 1833 год, зноў называе А. М. Анфілогава; пакуль гэта навігацыйная падказка, а не замена афіцыйнага радка. Па адных ініцыялах асобны профіль не створаны. Кніга 1824 года, аркуш 100, алфавіт кнігі 1833 года.
Апублікаваныя штаты Курскай губерні дазволілі зняць адно ілжывае атаясамленне. У частках II месяцасловаў на 1824 і 1825 гады непасрэдна правераны развароты курскага раздзела. У абодвух выданнях курскім паліцмайстрам названы калежскі асесар Іван Нестаравіч Гендзелеў; А. М. Анфілогава сярод пералічаных кіраўнікоў і чыноў прысутных месцаў няма. Такім чынам, каталожная пазнака «Курская полиция» [Курская паліцыя] не дазваляе называць Анфілогава паліцмайстрам. Ён мог займаць ніжэйшую або часовую пасаду, якая не ўвайшла ў скарочаны роспіс. Поўнае імя гэты шлях не раскрыў, таму арк. 100 радаводнай кнігі застаецца неабходным. Месяцаслоў 1824 года, частка II, месяцаслоў 1825 года, частка II.
Свежы незалежны пошукавы збор выпісаў са спраў ГАКО, абноўлены 9 жніўня 2026 года, дадаў гіпотэзу, якую можна праверыць. У ім названы Васіль Радзівонаў Анпілогаў, для якога адзначаны склад сям'і ва ўмоўным дыяпазоне 1840–1870 гадоў, Міхаіл Міронаў Анпілогаў, канцылярыст з паслужным спісам 1820–1850 гадоў, і Любоў Анпілогава, дачка паручніка. Імя па бацьку Васіля дазваляе выказаць здагадку, што ініцыял «Р.» унтэр-афіцэра мог азначаць Радзівон, а Васіль мог быць яго сынам. Але прыватны збор не публікуе архіўны шыфр, дакладную дату, месца або сваяцкую формулу; таму «Радзівон Анфілогаў» застаецца пошукавай гіпотэзай, а не ўстаноўленым чалавекам. Наступны кропкавы заказ — поўны выпіс пра сям'ю Васіля Радзівонава. Збор выпісаў ГАКО.
Яшчэ на адзінаццаць гадоў раней два сенацкія апісанні называюць канкрэтнага
чалавека: калежскага рэгістратара Якава Анфілогава, забітага каля сяла
Вялікія Шчыгры. Вызначэнне па справе датавана 11 снежня 1811 года, выпіс
з журнала — 7 лютага 1812 года. Вялікія Шчыгры пазней выступаюць буйным
гняздом Анпілогавых; таму спадчыннікі Якава могуць звязаць ранняе
шчыгроўскае кола з братамі 1822 года і дваранскай вытворчасцю. Пакуль
імя па бацьку і сваяцтва невядомыя. Для Якава створаны профіль P9678, Record
PUB-RGIA-1330-23-143-YAKOV-ANFILOGOV-1811 і кропка падзеі ў Вялікіх
Шчыграх. Картка зямельнай справы:
PUB-RGIA-1330-18-137-ANFILOGOV-BROTHERS-LAND-1822.
Правераны і мясцовы архіўны дублёр. Афіцыйны вопіс ГАКО, ф. 1436, Курскі дваранскі дэпутацкі сход змяшчае толькі 19 захаваных спраў за 1760–1864 гады; самастойнай справы Анфілогавых або Анпілогавых у ім няма. Гэта не даводзіць, што мясцовай вытворчасці ніколі не было, але робіць сенацкія справы РГИА галоўным захаваным комплексам.
Поўныя раздзелы «Імёны і сэнс», мяжа доказу і парадак чытання
унесены ў картку
PUB-RGIA-1343-16-ANFILOGOV-NOBILITY-DOSSIERS і працоўную зачэпку
LEAD-RGIA-1343-16-2345-ANFILOGOV-NOBILITY. Самі чатыры каталожныя
загалоўкі не ствараюць людзей і маршрутаў; адзіная новая імянная падзея
на карце адносіцца да Якава Анфілогава ў Вялікіх Шчыграх.
Асноўная справа РГИА,
зямельная справа, частка А,
сенацкі дакумент пра Якава,
збор Курскай радаводнай кнігі,
паведамленне пра мікрафільм,
афіцыйны вопіс ГАКО.
Змешаныя вопісы фонду 210: раннія крайнія даты пераскокваюць праз 1577 год
Дадаткова правераны два вопісы, якія па каталогу выглядалі магчымым сховішчам страчаных арлоўскіх спісаў. Зводны вопіс 15/16/23 пачынаецца з 1545 года і ўключае разнародныя слупы, у тым ліку Памеснага стала. Аднак ранняя адзінка № 29 «Отрывки разрядов» [Урыўкі разрадаў] злучае разрады 1550–1553 і 1580–1582 гадоў: 1577 года ў яе апісанні няма.
Яшчэ больш пераканаўча ўладкаваны вопіс 21 з крайнімі датамі 1512–1711 гадоў. На першым аркушы ўласна вопісу паслядоўна стаяць: спр. 1 — спіс удзельнікаў Смаленскага паходу 1512 года; спр. 2 — позні спіс разраднай кнігі 1537–1552 гадоў; спр. 3 — позні спіс разраднай кнігі 1556–1561 гадоў; наступная адзінка, спр. 4, ужо датавана 1597 годам. Ніжняя мяжа вопісу ствараецца некалькімі старажытнымі кнігамі, а не бесперапынным радам спраў.
Тым самым асобнай справы 1577 года не аказалася і ў двух самых ранніх
змешаных вопісах. Гэта не даводзіць фізічную страту кожнага пайменнага
спіса: аркуш мог быць укладзены ў познюю звязку і не трапіць у загаловак.
Практычная выснова ўжо надзейная — заказваць гэтыя вопісы суцэльна толькі з-за
дат 1545 або 1512 года не варта; вяртацца да іх мае сэнс па канкрэтнай
архіўнай спасылцы. Вынік унесены ў карткі
PUB-RGADA-F210-EARLY-OREL-CATALOG-AUDIT і
LEAD-210-6-1-OREL-NAMED-LISTS-1577.
Вопіс 15/16/23,
вопіс 21,
першы аркуш храналагічнага рада.
Поўны ранні корпус дзесяцень: сем спраў і ніводнай асобнай арлоўскай
Афіцыйны вопіс 4 фонду 210 цяпер правераны не па паменшаных малюнках праглядніка, а па ўсіх 31 поўнапамерных архіўных выявах. Два незалежныя праходы распазнавання і пастаронкавая зверка далі адзін і той жа замкнёны рад спраў да 1596 года:
- спр. 17 — Каломна, 1577 год, разборная дзесятня, грашовая раздача і верстанне навікоў, 106 аркушаў;
- спр. 94 — Ражск, 1579 год, грашовая раздача, 80 аркушаў;
- спр. 221 — Епіфань, 1585 год, верстанне казакоў у дзеці баярскія, 13 аркушаў;
- спр. 13 — Пераслаўль-Залескі, 1590 год, верстанне і грашовая раздача, 8 аркушаў;
- спр. 95 — Ражск, 1591 год, верстанне і грашовая раздача, 156 аркушаў;
- спр. 222 — Епіфань і Вянёў, 1591 год, грашовая раздача, 57 аркушаў;
- спр. 96 — Ражск, 1594 год, агляд, 53 аркушы.
Поўныя апублікаваныя тэксты ўсіх сямі кніг правераны на формы Анфилог-, Анпилог-, Онфилог-, Онпилог-, Ампилог- і Амфилог-, а таксама на рэдкі сямейны подпіс Мікула — сыны Васіль, Цімафей і Карп. Мэтавага прозвішча і такой тройкі ў іх няма. Гэта важны адмоўны вынік: ранняя частка спецыялізаванага вопісу вычарпана цалкам, таму паўтараць агульны пошук па ёй больш не трэба. Арлоўскі набор варта шукаць у страчаных кнігах, укладзеных спісах, пазнейшых уладальніцкіх выпісах і чалабітных пра перапіску службы.
Тры поўнапамерныя фрагменты афіцыйнага вопісу захаваны ў публічнай картцы
PUB-RGADA-F210-EARLY-OREL-CATALOG-AUDIT; картка цяпер адкрыта як Record і
тлумачыць імёны, метад праверкі і мяжу адмоўнай высновы. Карта не
мяняецца: адсутнасць прозвішча ў корпусе не з'яўляецца падзеяй перамяшчэння.
Каломенская дзесятня 1577 года: поўны пайменны кантроль не даў пераходу ў Арол
Афіцыйны вопіс фонду 210 пацвярджае дакладны шыфр самай ранняй справы ў спецыялізаваным зборы дзесяцень: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 17. Гэта Каломенская разборная дзесятня 7085/1577 года, грашовая раздача і памеснае верстанне навікоў, 106 аркушаў. Разбор праводзілі баярын Пётр Васільевіч Марозаў і дзяк Васіль Нізаўцоў. Наступнай асобнай ранняй Арлоўскай дзесятні ў вопісе няма; Арол упершыню прама ўключаны ў захаваную верстальную дзесятню толькі ў 1628 годзе.
Поўная публікацыя Каломенскай дзесятні была супастаўлена з уладальніцкімі загалоўкамі Арлоўскай кнігі 1594/95 года. У зыходным каломенскім радзе аддзелены акладчыкі, выбар, дваровыя і гарадавыя — усяго прыкладна 301 чалавек. Знойдзены дзесяць агульных фамільных формаў: Васільеў, Есіпаў, Захараў, Кішкін, Парфёнаў, Пратасаў, Сафонаў, Сумарокаў, Цішкоў і Фёдараў. Але ні ў адной пары адначасова не супалі прозвішча і імя па бацьку; дакладнага трохчастковага імя таксама няма. Большасць формаў патранімічныя і маглі ўзнікаць незалежна.
Асабліва паказальны кантроль Сумарокавых. У Каломне 1577 года названы Міця Верашчагін сын Сумарокаў, Івашка Турабьеў сын Сумарокаў і паручыцель Істома Сцяпанаў сын Сумарокаў. У Арле 1594/95 года жыў Істома Пятроў сын Сумарокаў, які атрымаў зямлю пасля брата Івана. Імя і прозвішча супадаюць, але імёны па бацьку розныя: гэта не адзін чалавек. Пара, якая ўзнікла пры першым машынным параўнанні, з Няўдачай Пятровым сынам Сумарокавым аказалася ілжывай: Няўдача надрукаваны ў познім каломенскім спісе 1648 года, змешчаным у каментарыі да той жа публікацыі, а не ў дзесятні 1577-га.
Такім чынам, Каломна застаецца магчымай часткай агульнага акскага калідора, але
пакуль не з'яўляецца даказанай крыніцай арлоўскай сям'і. Маршрут на карту не
нанесены. Картка: PUB-KOLOMNA-1577-OREL-1594-CROSSCHECK.
Каломенская дзесятня, частка 1,
частка 2,
афіцыйны вопіс РГАДА.
Епіфань 1585 года: адразу чатыры магчымыя брацкія пары з Арлом
Значна больш змястоўным аказаўся поўны спіс Епіфані. Яго загаловак прама кажа: гэта «десятня детей боярских епифанцов, которые верстаны ис казаков» [дзесятня дзяцей баярскіх епіфанцаў, якія пастаўлены ў верстанне з казакоў] баярынам князем Дзмітрыем Іванавічам Хварасцініным і дзяком Васілём Шарапавым у 7093 годзе. Вынік публікацыі яшчэ больш дакладны: у 1585 годзе з епіфанскіх казакоў былі пастаўлены ў верстанне як дзеці баярскія 300 чалавек. Семдзесят атрымалі памесныя аклады па 40 чацвярцей, астатнія 230 — па 30.
Такім чынам, крыніца паказвае сам сацыяльны механізм: казацкае насельніцтва новага памежнага горада не знікала і не замянялася гатовым дваранствам, а адным разборам ператваралася ў памесных дзяцей баярскіх. Для першых арлоўцаў гэта асабліва важная паралель: прысуд 1577 года таксама апісвае мясцовых арлоўскіх казакоў з малымі маёнткамі і адбор прыдатных людзей.
Поўныя 300 епіфанскіх імёнаў супастаўлены з уладальніцкімі загалоўкамі Арлоўскай пісцовай кнігі 1594/95 года. Атрыманы чатыры пары, у якіх супадаюць адначасова імя па бацьку і фамільнае найменне, але адрозніваюцца асабістыя імёны:
-
Іванка Юр'еў сын Вараб'ёў, № 15 у Епіфані — Фетка Юр'еў сын Вараб'ёў у арлоўскім пачынку Дзеткіле;
-
Фомка Кузьмін сын Іваноў, № 205 — Максім Кузьмін сын Іваноў на арлоўскім займішчы каля Акі;
-
Сцяпанка Васільеў сын Копцеў, № 151 — Фама Васільеў сын Копцеў у арлоўскай вёсцы Брусені;
-
Акінша Іванаў сын Новікаў, № 175 — Павел Іванаў сын Новікаў у арлоўскай вёсцы Смародзічнай.
Кожная формула сумяшчальная з роднымі братамі: розныя асабістыя імёны, але адзін названы бацька і адна фамільная частка. Аднак слова «брат» ні ў адной з гэтых пар пакуль не знойдзена, таму сваяцтва нельга лічыць устаноўленым.
Імёны і сэнс. Іванка — Іван, Фетка — гутарковая форма Фёдара, Фомка — Фама, Сцяпанка — Сцяпан. Акінша — рэдкая бытавая форма, верагодна звязаная з каляндарным імем Акінф/Іакінф або блізкай формай. Важная не мадэрнізацыя імёнаў, а аднолькавая дакументальная канструкцыя: напрыклад, абодва Копцевы названы «Васильев сын Коптев» [Васільеў сын Копцеў], гэта значыць кожны называе бацькам Васіля і адносіцца да Копцевых.
Пара Копцевых асабліва моцная. Сцяпанка Васільевіч Копцеў у 1585 годзе яшчэ належаў да епіфанскага казацкага кола, якое тады паставілі ў верстанне як дзяцей баярскіх. Фама Васільевіч Копцеў ужо валодаў зямлёй у Арле ў 1594/95 годзе і з тым жа поўным імем запісаны сярод арлоўскіх навікоў 1596 года. Раней былі знойдзены Цімафей Рыгоравіч Копцеў у тульскай старажавой службе 1577 года і старым тульскім маёнтку, Арцемій Рыгоравіч у Мцэнску і Іван Рыгоравіч у Арле. Цяпер перад намі не прамая лінія аднаго перасяленца, а магчымая сямейная сетка Тула — Мцэнск — Епіфань — Арол.
Новікавы даюць іншую важную дэталь. Пра арлоўскага Паўла Іванавіча Новікава пісар кажа: «отца его поместье» [яго бацькі маёнтак]. Значыць, бацька Паўла Іван Новікаў быў звязаны з арлоўскай зямлёй раней за 1594/95 год. Калі епіфанец Акінша сапраўды быў братам Паўла, сям'я не цалкам «прыйшла з Епіфані»: яе сыны ўжо былі размеркаваны паміж двума гарадамі. Менавіта такую мадэль сямейных двароў і рэгуляванага падзелу братоў пазней прама паказвае справа арлоўскіх казакоў Логачавых 1592 года.
Асобна правераны небяспечны для фамільнага пошуку радок: Перша Онаньін сын Лявонцьева, № 125. Тут «Онаньин» стаіць на месцы імя па бацьку — Перша быў сынам Онані, — а фамільная частка запісу Лявонцьеў. Гэта не епіфанскі Онаньін па прозвішчы і не падстава злучаць яго з Анпілогам Іванавым сынам Онаньіным з Арлоўскага павета.
Для кантролю тым жа спосабам разабрана Ражская дзесятня 1579 года: у 461 служылым блоку няма ніводнага супадзення з Арлом адначасова па імені па бацьку і фамільнай частцы. Таму чатыры епіфанскія пары прыкметна больш змястоўныя за агульны фамільны фон.
Паўторная Епіфанская дзесятня ад 30 кастрычніка 1591 года дазволіла праверыць лёс саміх чатырох людзей. Іванка Юр'еў сын Вараб'ёў працягваў служыць па Епіфані пад № 10; за яго паручыліся Андрэй Уласаў, Мітроха Кошкараў, Сямён Мядзведзеў і Майсей Яфанаў. Акінша Іванаў сын Новікаў заставаўся там жа пад № 68; яго паручыцелямі сталі Максім Увараў, Майсей Яфанаў, Сідар Ларын і Сава Копцеў. Сцяпанка Васільеў сын Копцеў пад № 302 пазначаны адным словам: «умре» [памёр]. Фомка Кузьмін сын Іваноў увайшоў у рэдактарскі пералік 39 людзей 1585 года, якіх у дзесятні 1591-га ўжо няма; прычына не названа.
Гэта істотна мяняе сэнс супастаўлення. Іванка і Акінша дакладна не з'яўляюцца арлоўскімі Феткам і Паўлам, а Сцяпанка ўвогуле не мог пазней перайсці ў Арол. Такім чынам, калі аднолькавыя формулы сапраўды звязваюць сем'і, перад намі не чатыры асабістыя пераезды, а магчымыя браты або галіны, падзеленыя паміж Епіфанню і Арлом. Адсутнасць Фомкі не дазваляе абвяшчаць яго перасяленцам: чалавек мог памерці, трапіць у палон, страціць прыдатнасць, не прыехаць да раздачы або знікнуць са спіса па іншай прычыне.
Поўнае супастаўленне спіса 1591 года дадало яшчэ дзве паралелі. Епіфанскі Сава Іванаў сын Юраў і арлоўскі Нікіфар Іванаў сын Юраў сумяшчальныя з брацтвам. Васьмігадовы Суханка Іванаў сын Рыгор'еў фармальна падыходзіць да арлоўскіх Максіма і Ігната Іванавічаў Рыгор'евых, але найменне Рыгор'еў надта шырокае, а ўзроставая дыстанцыя вялікая; гэта слабая гіпотэза.
Важная і структура паручыцельства. Сава Копцеў ручаўся за Акіншу Новікава, гэта значыць дзве са знойдзеных фамільных груп уваходзілі ў адно епіфанскае служылае кола. Іншы епіфанец, Іван Сцяпанаў сын Копцеў, пазней меў незвычайнага паручыцеля-іншагародца — тульскага губнога старасту Андрэя Маслава. Гэтыя запісы ўзмацняюць уяўленне пра міжгарадскую сетку Копцевых, але ўсё яшчэ не называюць бацькоў і братоў.
Архіўная спасылка захавана роўна ў форме публікацыі: Маскоўскі архіў Міністэрства юстыцыі, кніга дзесяцень № 221, друкаваны вопіс № 83 для 1585 года і кніга № 222, друкаваны вопіс № 84 для 1591 года. Сучасныя шыфры РГАДА пакуль не ўстаноўлены і не падстаўляюцца па здагадцы. Картка: PUB-EPIFAN-1585-OREL-1594-FAMILY-CROSSCHECK. Маршрут на карту не нанесены: прамога пераезду няма, Копцевы, Новікавы, Вараб'ёвы і Івановы не адносяцца да даследаванага фамільнага рада. Епіфанская дзесятня 1585 года, Епіфанская дзесятня 1591 года.
Ражск 1591 года: прамыя перапісчыкі з Разані і след Баздыравых
У адрозненне ад Арлоўскай пісцовай кнігі, Ражская дзесятня 1591 года з'яўляецца службовай кнігай грашовай раздачы і разбору. Таму яна захоўвае менавіта тую формулу, якую хацелася б знайсці для першых арлоўцаў. Шэсць нумароў рэдактар аб'ядноўвае прамым тлумачэннем: яны «переписались на службу с Рязани с Каменскаго и Пехлецкаго станов» [перапісаліся на службу з Разані з Каменскага і Пехлецкага станаў].
Названы ўсе людзі і ранейшыя месцы:
-
Іван Пятроў сын Лунін, № 507 — служыў з Разані ў Каменскім стане;
-
Фёдар Іванаў Патулаў, № 508 — адтуль жа;
-
Рыгор Пятроў сын Лунін, № 509 — адтуль жа;
-
Петруша Нікіфараў сын Баздыраў, Свірыдаў тож, № 518 — служыў з Разані ў Пехлецкім стане, у Ражску запісаны сярод аблогавых з акладам 40 чацвярцей;
-
Грыша Іванаў сын Масолаў, № 522 — з Каменскага стана;
-
Федзька Аляксееў сын Бужанінаў, № 529 — служыў з Разані ў Каменскім стане з 7096/1587–1588 года.
Гэта не рэканструкцыя і не супадзенне прозвішчаў, а дакументаваны імянны пераход. Дзесятня паказвае, што канцылярыя сапраўды ўжывала дакладныя формулы ранейшай службы: чалавек, стары горад, стан, часам год. Адсутнасць такіх слоў у Арлоўскай кнізе цяпер тлумачыцца перш за ўсё тыпам крыніцы: арлоўская кніга апісвала зямлю, а ражская — службовы разбор.
Ражск 1594 года: тая ж група вырасла да дванаццаці чалавек
Поўнае факсімілэ наступнай Ражскай дзесятні дало другі, яшчэ мацнейшы кантроль механізму. У сакавіку 1594 года асобная рубрыка №№ 635–646 паведамляе: акладчыкі сказалі пра гэтых ражан, «что они служат с Рязани» [што яны служаць з Разані]. У выніковым разборы кнігі В. М. Сторажаў называе іх прама — «переписавшихся на службу с Рязани — двенадцать человек» [тых, хто перапісаўся на службу з Разані, — дванаццаць чалавек].
Названы князь Рыгор Фёдаравіч Дулаў; Іван і Рыгор Пятровічы Луніны; Фёдар і Канстанцін Іванавічы Патулавы; Грыша Іванавіч Масолаў; Івашка Аляксеевіч Бужанінаў; Дзмітрый Міхайлавіч і Пётр Сідаравіч Сазонавы; браты Багдашка і Федзька Нікіфаравічы Быкоўскія; Хрэнка Міхайлавіч Дубавіцкі. Артыкулы захоўваюць аклады ад 400 да 100 чацвярцей, Каменскі стан і асобную атаманскую службу.
Чацвёра людзей бясспрэчна паўтараюць пераходчыкаў 1591 года: два браты Луніны, Фёдар Патулаў і Грыша Масолаў. Канстанцін Патулаў з тым жа бацькам Іванам утварае верагодную пару братоў з Фёдарам, а Багдашка і Федзька прама названы Нікіфаравымі дзецьмі Быкоўскага. Атрыманы важны адказ пра структуру крыніцы: пазнака ранейшага горада магла захоўвацца не адзін раз, а група, якая перайшла, заставалася адрознай праз некалькі паслядоўных дзесяцень разам з сямейнымі сувязямі.
Для Анфілогавых прамога супадзення няма. Ніводзін з дванаццаці не адпавядае
сямі арлоўскім бацькоўскім лініям. Сазонавы толькі сугучныя з Акіншам Сазонавым
сынам Сотнікавым з Арла, але іншае другое найменне выключае тоеснасць.
Таму карта зноў не мяняецца. Затое цяпер вядома, якой якасці мог
быць страчаны арлоўскі службовы спіс: ранейшы горад, зямельны стан,
аклад, паўтор паміж гадамі і браты ў адной рубрыцы. Фотакопіі друкаваных
с. 354–355 і поўны імянны разбор дададзены ў картку
PUB-RYAZHSK-1591-OREL-1594-BAZDYREV-NETWORK.
Петруша Баздыраў і магчымы бацька ў Арле
Самае важнае імя — Петруша Нікіфараў сын Баздыраў, Свірыдаў тож. Баздыравы — не выпадковае агульнае прозвішча: у Арлоўскім павеце менавіта ад яго атрымала назву вёска, дзе ў 1594/95 годзе сядзелі Бяляй і Восіп Васільевічы Анфілогавы і тры браты Мікулічы Анфілогавы.
У той жа вёсцы пісар запісаў Нікіфара Аксёнава сына Баздырава. Ён трымаў «отца его поместье» [яго бацькі маёнтак], гэта значыць зямля раней належала яго бацьку Аксёну Баздыраву. Атрымліваецца правільная трохпакаленная канструкцыя:
-
Аксён Баздыраў — ранейшы ўладальнік арлоўскага маёнтка;
-
яго сын Нікіфар Аксёнавіч Баздыраў — арлоўскі памешчык 1594/95 года;
-
магчымы сын Нікіфара — Петруша Нікіфаравіч Баздыраў, які служыў спачатку па Разані ў Пехлецкім стане, потым перапісаўся ў Ражск.
Супадаюць рэдкае прозвішча, імя названага бацькі і храналогія. Таму гэта наймацнейшая знойдзеная гіпотэза сваяцтва паміж чалавекам з дакументаваным ранейшым горадам і ўладальнікам з непасрэднага арлоўскага суседскага куста. Але дакумент не кажа «Петруша, сын арлоўскага Нікіфара», таму ставіць сувязь як даказаную пакуль нельга.
Ёсць прынцыповая агаворка пра кірунак. Нават калі Пётр акажацца сынам арлоўскага Нікіфара, гэта не абавязкова шлях Разань — Арол. Нікіфар трымаў бацькоўскі арлоўскі маёнтак, тады як Пётр служыў па Разані і перайшоў з яе ў Ражск. Магчымыя ранняе рассяленне з Арла, адначасовая служба членаў сям'і ў розных гарадах або больш складаная паслядоўнасць. Знойдзены дакладна маршрут Пятра Разань — Ражск, але не маршрут яго бацькі.
Падвойнае найменне «Баздырев, Свиридов тож» [Баздыраў, ён жа Свірыдаў] таксама патрабуе асцярожнасці. У Ражску існавала вялікае кола Свірыдавых. Адна форма магла быць родавым найменнем, другая — мянушкай або прыналежнасцю да іншай галіны. Без паручнага або зямельнага запісу парадак паходжання прозвішчаў не ўстанаўліваецца.
Новая знаходка ў адкрытым скане: жэрабя Пятра ў Мякішаве
Праверка поўнага факсімілэ плацёжнай кнігі Пехлецкага стана выправіла ранейшы адмоўны вынік. На друкаванай с. 134 запісана:
«Въ той же д. жеребей за Петрушкою за Микифоровымъ сыномъ Свиридова; на его жеребей сошного письма въ живущемъ и въ пустѣ пол-полчети сохи, да не дошло 5 ч. пашни; а платити ему зъ живущего съ 3 ч.»
Пераклад: «У той жа в[ёсцы] жэрабя за Петрушкам, за Мікіфаравым сынам Свірыдава; на яго жэрабя сашнага пісьма ў жывучым і ў пустым паўпалчэці сахі, ды не дайшло 5 ч[ацвярцей] ральлі; а плаціць яму з жывучага з 3 ч[ацвярцей]».
Папярэдняя старонка раскрывае скарачэнне «у той жа вёсцы»: гэта вёска Мякішава на Прудзішчах, Соф'еўскія селішчы. Імя Петруша, бацька Нікіфар, найменне Свірыдаў і Пехлецкі стан адначасова супадаюць з Пятром Нікіфаравічам Баздыравым, «Свиридовым тож» [ён жа Свірыдаў], з Ражскай дзесятні 1591 года. Сукупнасць прыкмет робіць атаясамленне вельмі верагодным, хоць асобнай формулы «той самы чалавек» плацёжны артыкул не змяшчае і празванне Баздыраў у ім прапушчана.
Гэта мяняе біяграфічную мадэль. Пётр не проста знік пасля перапісу на службу ў Ражск: кніга 1594–1597 гадоў працягвае ўлічваць за ім разанскае зямельнае жэрабя. Перад намі, найверагодней, не просты канчатковы пераезд, а размеркаванне службы і ўладанняў паміж суседнімі гарадавымі карпарацыямі. Адначасова знаходка паказвае метадычную пастку: пошук толькі па форме Баздыраў даў ілжывы нуль, бо другая крыніца ведае чалавека толькі як Свірыдава.
Захаваны адкрытыя фотакопіі друкаваных с. 133–134 з выдання 1898 года;
расшыфроўка і ацэнка тоеснасці дададзены ў картку
PUB-RYAZHSK-1591-OREL-1594-BAZDYREV-NETWORK. Профіль Пятра і кропка на
сямейнай карце не ствараюцца: ён адносіцца да суседскага, а не даследаванага
фамільнага рада, і маршрут Баздыравых да Арла ўсё яшчэ не даказаны.
У Ражскіх дзесятнях 1594 і 1597 гадоў Пётр Нікіфаравіч і форма Баздыраў ужо не знойдзены. Гэта не доказ сыходу ў Арол: ён мог памерці, трапіць у палон, перамяніць службу або не трапіць у канкрэтны спіс.
Ражская дзесятня раскрыла сам механізм прыбору — і двух поўных цёзак
Паўторная праверка бацькоўскіх пар арлоўскага ядра дала не продкаў, а важны кантроль метаду. У ражскім корпусе выявіліся адразу дзве поўныя пары, якія супадаюць з арлоўскімі:
-
Бяляй Васільеў сын Каросцялёў некалькі разоў паручаўся за служылых людзей у дзесятні 1591 года. У сакавіцкай дзесятні 1594 года ён стаіць пад № 687 у раздзеле памерлых, а кніга 1597 года ўдакладняе, што ён памёр у 7101 годзе — паміж 1 верасня 1592 і 31 жніўня 1593 года. Гэта іншы чалавек і іншы сямейны рад, не арлоўскі Бяляй Онфілогаў;
-
Восіпка Васільеў сын Пахацінскі запісаны ў сакавіку 1594 года пад № 461 сярод «атаманов рязских Васильева прибору Биркина» [атаманаў ражскіх Васілёвага прыбору Біркіна]. Гэтых атаманаў раней прынялі на службу, але яшчэ не версталі гасударавымі маёнткамі; Трубяцкі і дзяк Сапун Аўрамаў далі Восіпу 100 чацвярцей. У 1597 годзе ён паўтораны пад № 524 з тым жа памесным акладам і ўпершыню атрымаў чатыры рублі грашовага жалавання.
Запіс Восіпа асабліва каштоўны не як кандыдат, а як амаль сучасная Арлу мадэль набору: прыбор Васіля Біркіна каля 1591/92 года → памеснае верстанне ў 1594 годзе → грашовае верстанне ў 1597-м. Менавіта такога кшталту паслядоўнасць магла існаваць і для ранняга Арла, але яго разборная дзесятня не захавалася або пакуль не знойдзена. Адначасова Каросцялёў і Пахацінскі даводзяць, што нават рэдкае імя з супалым імем па бацьку не з'яўляецца дастатковым сямейным подпісам. Для арлоўскіх Бяляя і Восіпа адрозным застаецца увесь комплекс: фамільная форма, Баздырава, суседзі, ранейшы ўладальнік зямлі і службовая паслядоўнасць. Старонім ражскім цёзкам профілі і кропкі карты не ствараюцца.
Дакладная пара Сафон — Цімафей выявілася ў Шацкім павеце
У выпісе 1712 года з пісцовай кнігі Фёдара Чаботава за 1623 год знойдзены яшчэ адзін поўны цёзка арлоўскай бацькоўскай лініі. Сярод 151 палацавага сялянскага двара сяльца Цямешава на Цне, на арк. 101, пад № 146 у сучаснай нумарацыі расшыфроўшчыка стаіць: «Софонко Тимофеев сын» [Сафонка Цімафееў сын]. Шыфр устаноўлены дакладна: СПбИИ РАН, калек. 115, воп. 1, спр. 173, арк. 101 — справа 1712 года пра межаванне зямель Нарышкіных, якая змяшчае выпіс з шацкай кнігі 1623 года. У навуковай літаратуры паралельны комплекс цытуецца таксама як РГАДА, ф. 1209, воп. 4, спр. 6034.
Поўны адкрыты PDF выпуску 37 Известий Тамбовской учёной архивной комиссии [Вестак Тамбоўскай вучонай архіўнай камісіі] 1893 года правераны па выявах. На с. 77 сапраўды надрукаваны гаспадарчы артыкул «Сельцо Темешево на реке на Цне» [Сяльцо Цямешава на рацэ на Цне], але падворны пералік 151 імя выдавец прапусціў. Фотакопія гэтай старонкі захавана, аднак яна пацвярджае месца і артыкул, а не само імя. Дакладны імянны радок пакуль правяраецца па адкрытай паркушовай расшыфроўцы арк. 101; для канчатковай звяркі патрэбны здымак гэтага аркуша СПбИИ РАН.
Храналогія дапускае тоеснасць: арлоўскі Сафон быў дарослым у 1594/95 годзе, а шацкі запіс маладзейшы на 28 гадоў. Але сацыяльная і зямельная карціна яму супярэчыць. У Цямешаве названы палацавы селянін без прозвішча, тады як каля 1625 года арлоўскі рэестр усё яшчэ ведае «Сафоново поместье Тимофеева сына Анфилогова» [Сафонаў маёнтак Цімафеевага сына Анфілогава]. Апошняя формула магла захоўваць імя ранейшага ўладальніка і не даводзіць, што ён быў жывы, але без запісу пра страту маёнтка, змену статусу і пераход у Шацк злучаць людзей нельга. Цяпер гэта дакладны позні цёзка або слабы біяграфічны кандыдат. Ён атрымлівае асобны Record, але не профіль і не маршрут на карце.
Баздыравы былі і ў дзядзілаўскім казацкім слоі
Прыправачная кніга Дзядзілаўскага павета 1588/89 года дадае Алфіма Баздырава. Ён запісаны сярод казакоў Лутювай сотні, якім па вярхоўі Шывароні пад Чарамхавым мохам далі па пяць чацвярцей пералогу і дзікага поля «за послугу» [за паслугу]. Друкаваны запіс знаходзіцца на с. 1271.
Так прозвішча адначасова выяўляецца:
-
у казацкай сотні Дзядзілава;
-
у Разанскім Пехлецкім стане і сярод перапісчыкаў у Ражск;
-
у арлоўскім памесным гняздзе пад Міновым лесам.
Гэта ўжо не адзінае падобнае прозвішча, а сапраўдная верхнеакская служылая сетка.
Яшчэ чатыры сямейныя масты Ражск — Арол
Супастаўленне 580 трохчастковых імёнаў Ражскай дзесятні 1591 года з арлоўскімі ўладальнікамі выявіла яшчэ чатыры групы з аднолькавым імем па бацьку:
-
ражскія Андруша і Сцяпанка Іванавы дзеці Аўдакімавы — арлоўскія Іван і Гаўрыла Іванавы дзеці Аўдакімавы;
-
ражскі Анашка Васільеў сын Свірыдаў — арлоўскі Курдзюм Васільеў сын Свірыдаў;
-
ражскі Сенька Іванаў сын Новікаў — арлоўскі Павел Іванаў сын Новікаў;
-
ражскі Родка Дзмітрыеў сын Пахомаў — арлоўскі Даніла Дзмітрыеў сын Пахомаў.
Ніводная пара не названа братамі, але Новікавы ўтвараюць асабліва ясную трохгарадскую канструкцыю. Акінша Іванаў сын Новікаў працягваў служыць у Епіфані ў 1591 годзе, Сенька Іванаў сын Новікаў устойліва запісаны па Ражску ў 1591, 1594 і 1597 гадах, а Павел Іванаў сын Новікаў трымаў у Арле бацькоўскі маёнтак. Тры розныя чалавекі адначасова называлі аднаго бацьку Івана і насілі адно прозвішча. Гэта можа быць сям'я з трох братоў, падзеленая паміж Епіфанню, Ражскам і Арлом.
Што гэта мяняе для Анфілогавых
Ражскія кнігі не змяшчаюць Анфілогавых або іх варыянтаў. Аднак упершыню ранейшы горад знойдзены ў прадстаўніка прозвішча, якое дало імя самой вёсцы Баздырава. Таму Разанскі павет, асабліва Пехлецкі стан, становіцца адрасным кірункам пошуку Анфілогавых, Трунавых, Нямцовых і Крывалапавых, а не проста яшчэ адной кропкай на агульнай карце Верхняй Акі.
Доказная мяжа застаецца строгай:
-
Пётр Баздыраў сапраўды перайшоў з Разані ў Ражск;
-
яго сваяцтва з арлоўскім Нікіфарам Баздыравым вельмі праўдападобнае, але не даказанае;
-
пераход Баздыравых або Анфілогавых з Разані ў Арол пакуль не знойдзены.
Картка: PUB-RYAZHSK-1591-OREL-1594-BAZDYREV-NETWORK. На сямейную карту маршрут не нанесены: дакументаваны пераход належыць староннаму прозвішчу, а рух да Арла застаецца гіпотэзай. Ражская дзесятня 1591 года, частка 1, частка 2, Ражск 1594, Ражск 1597, частка 1, частка 2.
Павел Цярэнцьеў сын Іеўлеў: наймацнейшы кандыдат на даарлоўскую біяграфію
У Ражскай дзесятні 1591 года двойчы, у паручных групах пры № 142 і № 290, названы Павел Цярэнцьеў сын Іеўлеў. Імя і патронім да літары супадаюць з арлоўскім навіком 1596 года Паўлам Цярэнцьевым сынам Анфілогавым. Гэта найбольш блізкае персанальнае супадзенне, знойдзенае ў поўным раннім корпусе дзесяцень.
Абодва запісы правераны не толькі па сеткавай публікацыі, але і па скане тома 1891 года. На друкаванай с. 272 Павел стаіць сярод паручыцеляў за службу Шастачкі Іванава сына Строілава (артыкул № 142); на с. 294 — сярод паручыцеляў за Посніка, ён жа Позняк, Савіна сына Голцава (артыкул № 290). Два незалежныя паручыцельствы важнейшыя за адзінкавую згадку: да 1591 года гэта дарослы ражскі служылы чалавек, якому давяралі адказваць за службу іншых дзяцей баярскіх. Фотакопіі абедзвюх старонак захаваны ў картцы арлоўскага Паўла.
Поўнага атаясамлення пакуль няма. Ражскі радок дае іншае трэцяе найменне — Іеўлеў, не паведамляе пра пераход у Арол і не называе другім празваннем Анфілогава. Але дакладная форма Паўла не паўтараецца ў Ражскіх дзесятнях 1594 і 1597 гадоў, а праз пяць гадоў у Арле з'яўляецца Павел з тым жа імем і патронімам. Гэта дае звязную, хоць і не даказаную паслядоўнасць: Ражск 1591 → адсутнасць у двух наступных ражскіх зрэзах → Арол 1596.
Істотна перагледжаны сэнс слова навік. Раней ражскую кандыдатуру аслабляла меркаванне, што паручыцель, які служыў раней, не мог зноў апынуцца навіком. Але ў самой арлоўскай рубрыцы ёсць кантроль: Фама Васільеў сын Копцеў ужо меў зямлю па пісцовай кнізе 1594/95 года і ўсё ж названы навіком у верстанні 1596 года. Такім чынам, «навік» апісвае становішча чалавека ў канкрэтным верстанні і не гарантуе, што ён ніколі раней не служыў або не валодаў зямлёй. Ранняя ражская служба Паўла больш не з'яўляецца аўтаматычным пярэчаннем супраць тоеснасці.
Асобна правераны артыкул № 299 ужо па фотакопіі друкаванай с. 296: «Панка Орбеев, а Терентьев сын Иевлев тожъ» [Панка Арбееў, ён жа Цярэнцьеў сын Іеўлеў]. Гэта не памылка OCR — слова Терентьев сапраўды надрукавана. Суцэльная праверка ўсіх чатырнаццаці канструкцый з «тож/тоже» ў кнізе выявіла прамыя паралелі падвойнага імя бацькі: № 110 — «Фетка Матвеев сын, а Тимофеев тож, Облов» [Фетка Мацвееў сын, ён жа Цімафееў, Аблоў]; № 68 — «Юшко Семенов сын Ретюнской, а Селиванов сын тож» [Юшка Сямёнаў сын Рэцюнскі, ён жа Селіванаў сын]. Таму Орбей/Арбей і Цярэнцій, найверагодней, два імені бацькі Панкі, а Іеўлеў — сямейнае найменне. Гэта істотна ўзмацняе брацтва з Паўлам Цярэнцьевым сынам Іеўлевым. У 1594 і 1597 гадах Панка працягвае служыць у Ражску як Панка Арбееў сын Іеўлеў, таму самім арлоўскім Паўлам быць не можа. Прамой формулы «браты», агульнага маёнтка або спадкавання ўсё яшчэ няма; сваяцтва застаецца моцнай гіпотэзай.
Асобна правераны ранні аднайменны кандыдат: Трэнка Сямёнаў сын Іеўлева, № 362 дзесятні 1579 года. Друкаваныя с. 244–245 змяшчаюць яго пад загалоўкам памерлых або забітых, пасля якіх «не осталось жон и детей, а поместья лежат пусты» [не засталося жонак і дзяцей, а маёнткі ляжаць пустыя]. Таму яго нельга аўтаматычна абвясціць двухімённым бацькам Орбеем/Цярэнціем. Ужо аддзеленыя дарослыя сыны тэарэтычна маглі не ўлічвацца як тыя, што засталіся пры маёнтку, але крыніца гэтага не паведамляе, а пусты маёнтак не паказвае спадкавання Паўлам або Панкам.
Праверана магчымасць пераходу разам з паручным колам. У двух артыкулах Паўла названы 23 іншыя ражскія служылыя людзі. Ніводзін не паўтараецца ў поўнай Арлоўскай пісцовай кнізе 1594/95 года як той жа чалавек па спалучэнні імя, бацькі і трэцяга наймення. У Арле сустракаюцца іншыя Голцавы і Пахомавы, але не ражскія Сафон Іванавіч, Позняк Савінавіч, Шосты Васільевіч і Пётр Меншавіч Голцавы і не Сава Рыгоравіч Пахомаў. Прыкметы групавога пераходу няма; гэта не выключае адзіночнага шляху Паўла праз сваяцтва або новае верстанне.
Ражская дзесятня 1579 года пацвярджае, што Іеўлеў — устойлівае мясцовае сямейнае імя: Мартынка Рыгор'еў сын Іеўлеў запісаны пад № 298 сярод пешых служылых з зямлі, а Трэнка Сямёнаў сын Іеўлева — пад № 362 сярод памерлых або забітых, пасля якіх не засталося жонак і дзяцей. Апошні радок не дазваляе абвясціць Цярэнція бацькам Паўла: дарослы аддзелены сын тэарэтычна мог не лічыцца спадчыннікам, які застаўся пры маёнтку, але крыніца гэтага не кажа.
Правераны і два ілжывыя шляхі з аднолькавым імем па бацьку. У Туле Цярэнцій Ратаеў сын Растапчын 1587–1589 гадоў застаецца ўнутры сям'і Растапчыных: побач названы бацька Ратай, брат Бясон, пляменнік Аляксандр, а ў тульскай дзесятні 1596 года — Бялянін Цярэнцьеў сын Растапчын. У Арле 1594/95 года Захар Цярэнцьеў сын Бабынін трымаў маёнтак брата Багдана, узятага ў палон у 1591 годзе. Абедзве лініі тлумачацца сваімі сямейнымі найменнямі і да Паўла Анфілогава пакуль не далучаюцца.
Выніковы статус павышаны з «аслабленага супадзення» да самага моцнага персанальнага кандыдата на даарлоўскую біяграфію Паўла Анфілогава. Гэта ўсё яшчэ не даказаная тоеснасць. Патрэбна формула «Иевлев, Анфилогов тож» [Іеўлеў, ён жа Анфілогаў], запіс пра выбыццё або перавод з Ражска, агульная зямля, спадкаванне або паўторнае сваяцкае паручнае кола. Да такой знаходкі асобны профіль Паўлу Іеўлеву не ствараецца, а маршрут Ражск — Арол на карту не наносіцца.
Ражская дзесятня 1579 года. Адкрыты скан тома 1891 года.
Плацёжная кніга Пехлецкага стана пацвердзіла чатыры сувязі
Наступны кантроль праведзены ўжо не па дзесятні, а па выявах поўнага выдання плацёжных кніг гарадоў Разані, Пронска і Ражска і станаў Акалагароднага, Каменскага і Пехлецкага па пісьме і меры Траццяка Рыгоравіча Вельямінава з таварышамі 1594–1597 гадоў. У выданні Разанскай вучонай архіўнай камісіі гэты комплекс займае с. 1–156, а ўласна Пехлецкі стан — с. 94–156.
Праверка звязала чатыры імёны Ражскай дзесятні 1591 года з канкрэтнымі пехлецкімі маёнткамі:
-
Петрушка Мікіфараў сын Свірыдава, с. 134, трымаў жэрабя ў вёсцы Мякішаве; імя, імя па бацьку, другое найменне і Пехлецкі стан робяць яго атаясамленне з Пятром Нікіфаравічам Баздыравым, «Свірыдавым тож», вельмі верагодным;
-
Радка Дзмітрыеў сын Пахомаў, с. 125, трымаў жэрабя ў вёсцы на Рагу ў Талбузаўскім селішчы; на яго долю прыходзілася 20 чацвярцей жывучай і пустой ральлі;
-
Сенька Іванаў сын Новікаў, с. 132, трымаў жэрабя ў вёсцы Новікавай на Істабенскім версе пад навалакам;
-
Анашка Васільеў сын Свірыдаў, с. 136, трымаў жэрабя ў вёсцы Княжой у Собіным селішчы; плацёж лічыўся з чатырох чацвярцей жывучай ральлі.
Чытанні звераны непасрэдна з выявамі старонак, а не толькі з OCR. Такім чынам, дзесятня паведамляе іх службу, а плацёжная кніга незалежна паказвае іх зямлю. Гэта не чатыры выпадковыя падобныя найменні, а ўстойлівыя ражска-пехлецкія людзі канца XVI стагоддзя.
Арлоўскія адпаведнасці ад гэтага становяцца больш змястоўнымі, але не мяняюць свайго доказнага статусу. Арлоўскія Даніла Дзмітрыевіч Пахомаў, Павел Іванавіч Новікаў і Курдзюм Васільевіч Свірыдаў маглі быць братамі трох названых пехлецкіх уладальнікаў. Ніводная кніга, аднак, не ўжывае слова «брат» і не паведамляе пра пераход у Арол.
Асабліва важная змена наймення. Форма Баздыраў у плацёжнай кнізе не знойдзена, але Пётр выяўлены пад другой формай з дзесятні — Свірыдаў. Гэта паказвае, як адзін і той жа чалавек мог знікнуць з пошуку па галоўным прозвішчы, застаючыся ў кнізе пад іншым празваннем. Пераезду ў Арол гэты запіс усё роўна не даводзіць: ён працягвае яго пехлецкую зямельную сувязь.
Гэтак жа не выяўлены Анфілог, Анпілог, Онфілог, Ампілог і Амфілог. Сустрэліся Панфілаў і Панфілаўскае, але гэта іншы імянны рад. Нулявы вынік атрыманы суцэльным распазнаваннем старадрукаванага тэксту, а не ручной літарнай вычыткай усіх 156 старонак, таму ён моцны, але не абсалютны.
Пасля гэтага знойдзена другая публічная выдача таго ж скана і правераны ўжо увесь том да с. 416. Змест паказвае, што за ранейшым дыяпазонам ідуць плацёжныя кнігі Зарайска і шасці станаў (с. 157–254), прыправачныя кнігі Пронска і Каменскага стана (с. 255–370), затым Разані і Акалагароднага стана (с. 371–416). Суцэльны машынны пошук па пашыраным корпусе таксама не даў формаў Анфилог, Анпилог, Онфилог, Онпилог, Ампилог, Амфилог, а ў дададзеных раздзелах не выявіў надзейных Баздыравых, Крывалапавых, Трунавых або Нямцовых. Гэта карыснае звужэнне апублікаванага корпуса 1594–1598 гадоў, але не замена страчаных гасударавых кніг 1560–1570-х гадоў. Тытул і змест звераны па выявах; астатнія старонкі прайшлі пошукавае распазнаванне, а не ручную літарную вычытку.
Вынік: Пехлецкі стан застаецца адраснай зонай сямейных паралеляў з Арлом, аднак прамой крыніцы арлоўскага ядра або Анфілогавых пакуль не даў. Сямейная карта не мяняецца: усе пацверджаныя перамяшчэнні і зямельныя кропкі тут адносяцца да старонніх прозвішчаў. Лічбавая копія выдання і зместу, другая публічная выдача поўнага тома, скан тома I, выпуску 1.
Да 1591 года: знойдзены рэальны механізм пераводу і спадчыннага набору
Праверка храналогіі разанскіх пісцовых кніг змяніла самую пастаноўку пошуку. Афіцыйны каталог РГАДА паказвае, што ўжо з 1560-х гадоў у Пехлецкім стане існавала асобная карпарацыя служылых людзей з цэнтрам у Ражску. Пры гэтым ніводнай сапраўднай пісцовай кнігі Разанскага павета XVI стагоддзя цалкам не захавалася. Асабліва важныя для нас кнігі Міхаіла Азерава і падзьячага Хрысціяніна Пятрова 1573/74 года па Каменскім і Пехлецкім станах вядомыя толькі па выпісах і пазнейшых спасылках.
Аднак адзін сапраўдны акт папярэднічае першаму вялікаму арлоўскаму роспісу. 13 ліпеня 1571 года разанскія пісцы Захарый Траханіётаў і Мацвей Чамаданаў далі Фёдару Фёдаравічу Лежнёву і Елізару Сямёнавічу Галіцыну 100 чацвярцей у вёсцы Ухорскай слабадцы Каменскага стана. Формула пераходу літаральная: новае ўладанне «дано им против старого их поместья, что за ними было в Пехлецком стану в деревне в Серезеве» [дадзена ім замест старога іх маёнтка, што за імі было ў Пехлецкім стане ў вёсцы ў Серазеве]. Зямля вызвалілася пасля Елізара Цімафеевіча Карамышава: яго забілі татары, жонкі і дзяцей не засталося. Шыфр арыгінала: РГАДА, ф. 1209, слупы па Разані, № 854/41287, арк. 29; на выпісе захаваліся дзве чарнавасковыя пячаткі. Публікацыя: АСЗ, т. II, № 96.
Гэта не пераход у Арол, але ўпершыню знойдзены дакумент амаль патрэбнага часу і патрэбнага тыпу: ён адначасова называе служылых людзей, стары маёнтак, новы маёнтак і прычыну вызвалення зямлі. Менавіта такім павінен быў быць страчаны выпіс першага арлоўскага надзялення маёнткамі.
Грамата 1587 года аднаўляе канцылярскі ланцужок яшчэ паўней. Для адводу Багдану Абруціну сыну Скобеева 50 чацвярцей у вёсцы Наземнай Пехлецкага стана да ражскага засечнага прыказчыка Івана Цютчава паслалі выпіс з кніг Міхаіла Азерава «слово в слово» [слова ў слова]. Прыказчыку загадалі запісаць двары, людзей, ральлю, сена, лес і ўгоддзі, а новую кнігу адразу даслаць у Маскву, у Памесны прыказ. Арыгінал: РГАДА, ф. 1209, слупы па Ражску, № 36/42020; АСЗ, т. III, № 389. Сам № 389 — гэта грамата жніўня 1587 года, а не захаваны аркуш кнігі 1573/74 года. Яна называе памерлага бяздзетным ранейшага ўладальніка Андрэя Іванава сына Елчына, суўладальніка іншай часткі Наземнай Васіля Большава і новага атрымальніка Багдана Абруціна сына Скобеева. Тэкст і заўвага надрукаваны на с. 314—315 тома III; звераны па выявах 315 і 316 лічбавай копіі. Такім чынам, чаканы ланцуг для Арла выглядае так:
старая писцовая выпись → государева грамота → местный отвод → новая книга → Поместный приказ.
Пажар Памеснага прыказа 1626 года мог знішчыць менавіта апошні, цэнтральны канец гэтага ланцужка. Таму шукаць трэба не толькі «Арлоўскую дзесятню», але і познія ўвозныя граматы, цяжбы і спісы, якія цытуюць ранейшую адводную кнігу.
Нарэшце, грамата 16 чэрвеня 1590 года паказвае спадчынны спосаб папаўнення служылай карпарацыі. Пасля смерці Барыса Якімава яго 150 чацвярцей замацавалі за сынамі — Рюмкам 11 гадоў, Іванам 7 гадоў і Ігнатам 3 гадоў — з прамой умовай: калі кожнаму споўніцца пятнаццаць, ён павінен пачаць гасудараву службу з бацькоўскага маёнтка. Шыфр: РГАДА, ф. 1209, слупы па Разані, № 133/40969; АСЗ, т. I, № 90.
Для Арла гэта прынцыпова: людзі кнігі 1594/95 года маглі быць не толькі перасяленцамі першага набору, але ўжо другім пакаленнем, якое вырасла ў сем'ях пасяленцаў 1566–1571 гадоў. Браты Мікулічы Анфілогавы, якія трымалі бацькоўскі маёнтак, асабліва добра адпавядаюць такой мадэлі, хоць ранейшы горад іх бацькі Мікулы крыніца не паведамляе.
У поўным тэксце чатырох тамоў АСЗ арлоўскага адводнага выпісу або формулы пераводу чалавека ў Арол не знойдзена. Выцягі з кніг Міхаіла Азерава таксама не называюць Анфілогавых, але дайшлі толькі чатыры лакальныя фрагменты, таму гэта не адмоўная праверка ўсёй кнігі.
Бібліяграфічная пераправерка па афіцыйным каталогу РГАДА ўдакладніла гэты лік. Чатыры лакальныя ўладанні не азначаюць чатыры акты: сама дазорная кніга Азерава засведчана роўна трыма спасылкамі — АСЗ, т. I, № 293; т. III, № 259 і 389. АСЗ I № 90 апісвае спадкаванне маёнтка ў 1590 годзе і застаецца важным для механізму папаўнення службы, але кнігу Азерава не згадвае. Таму наступны пошук звужаны да трох сапраўдных дакументальных ланцужкоў: трэба правяраць поўныя тэксты, выдавецкія заўвагі, адвароты і суседнія архіўныя аркушы № 293, 259 і 389, а не шукаць неіснуючае чацвёртае сведчанне.
Пры гэтым разанскі кірунак мае незалежны анамастычны фон. У акце 1483—1503 гадоў названы дарослы княжацкі чалавек Антыпа Анфілогаў сын, гэта значыць сын Анфілога, які жыў яшчэ ў XV стагоддзі; у вобыску 1530-х гадоў прама ўдзельнічае вялікакняжацкі селянін Анфілог Іванаў сын Канстанцінава. Абодва з'явіліся ў Разанскай зямлі раней за заснаванне Арла. Гэта ўзмацняе праўдападобнасць разанскага кірунку для самога імя, але не ператварае патронім і асабістае імя ў спадчыннае прозвішча і не даводзіць іх сваяцтва з арлоўскімі Анфілогавымі.
Поўная праверка адкрытых імянных паказальнікаў да ўсіх чатырох тамоў Збору А. І. Цяпкова цяпер акрэсліла мяжу гэтага следу. Рэдактар III тома нармалізаваў радок як «Анпилог (Анфилог) Иванов сын Константинова, крестьянин» [Анпілог (Анфілог) Іванаў сын Канстанцінава, селянін]. Па асновах Анфил-, Анпил-, Онфил-, Онпил-, Амфил- і Ампил- гэта адзіная мэтавая пазіцыя ўсяго чатырохтомнага паказальніка. У тамах I, II і IV іншых носьбітаў рада няма; у III томе няма другога такога чалавека або названых сыноў з патронімам Анфілогаў/Анпілогаў. Такім чынам, разанскі кандыдат пацверджаны як асобны ранні чалавек, але не ўтварыў у апублікаваным корпусе бачнага сямейнага ланцужка. Гэта памяншае вагу простай версіі «гатовая сям'я Анфілога Канстанцінава перасялілася ў Арол», не выключаючы іншага механізму: яго сыны маглі лічыцца пад новым найменнем або быць пастаўлены ў верстанне на службу.
Геаграфічная праверка ўдакладніла адрасы гэтага пошуку. Рупасава з акта — не месца, якое знікла без следу, а цяперашняе Рубцова Разанскага раёна: разанскі тапанімічны слоўнік прама праводзіць ланцужок Рупасава → Рубцова. Менавіта Рупасава было месцам гасударава вобыску, таму картка Анфілога цяпер мае правераную картаграфічную кропку ў сучасным Рубцове. Падклетнае таксама аказалася рэальным асобным паселішчам, а не толькі словам «подклетное» [падклетнае] у значэнні разраду палацавага сяла: краязнаўчая лакалізацыя змяшчае яго паміж цяперашнімі Страхавам і Цяпкіным на левым беразе Скніжкі. Старатумава застаецца не лакалізаваным; выдавец дапускае чытанне Старадумава. Істотная агаворка: пасля двух сёл акт называе двух сялян — Анфілога і Ісая — але не размяркоўвае іх па паселішчах. Таму нельга пакуль сцвярджаць, што Анфілог быў менавіта з Падклетнага. Наступны адрасны пошук — дваровыя склады і выбылыя людзі абодвух паселішчаў у кнігах 1550—1570-х гадоў.
Імянны паказальнік, том I, том II, том III, том IV, поўны тэкст разанскага акта, тапанімічны слоўнік Разанскай вобласці, лакалізацыя зніклага Падклетнага.
Картка: PUB-RYAZAN-1571-1590-PRE-OREL-RECRUITMENT-MECHANISM. Карта не
мяняецца: пацверджаны маршрут Пехлецкі стан — Каменскі стан адносіцца
да старонніх прозвішчаў.
Храналогія пісцовых кніг Разанскага павета,
афіцыйны каталог РГАДА.
Арлоўская смета 1642 года аддзяляе наяўных людзей ад «сошедших с Орла»
У справе РГАДА, ф. 210, оп. 4, д. 260 знайшлася карысная кантрольная структура. Асноўны спіс арлоўскіх дзяцей баярскіх займае арк. 369 адв.—429, а на арк. 431 пачынаецца асобная рубрыка: «Дети боярские сошли с Орла, живут по розным городам» (Дзеці баярскія сышлі з Арла, жывуць па розных гарадах). У ёй зафіксаваны людзі, якія апынуліся ў Курску, Мцэнску, Яфрэмаве, Ліўнах, Бялёве, Чэрні, Чугуеве і іншых месцах. Далей ідуць асобныя пералікі палонных, памерлых і загінулых.
Усе сем носьбітаў прозвішчавага рада знаходзяцца раней, у асноўным наяўным радзе: Васіль Дзмітрыеў сын Анпілаў на арк. 374 адв.; Аляксей Васільеў сын Анфілогаў на арк. 375; Іван Васільеў на арк. 388; Апанас Восіпаў на арк. 392 адв.; Кузьма Карпаў на арк. 393 адв.; Рыгор Васільеў на арк. 402; Фёдар Васільеў Анфілогаў на арк. 403 адв. Сярод апублікаваных радкоў рубрыкі «сошли с Орла» прозвішча няма.
Гэта важная мяжа высновы. Да 1642 года некалькі галін не проста захоўвалі арлоўскае імянаванне па старой памяці, а працягвалі ўлічвацца ў наяўнай гарадавой карпарацыі. Таму белгарадскага Нікіфара Дзмітрыевіча і курскіх Анпілогавых нельга аўтаматычна абвясціць людзьмі, якія нядаўна выйшлі з Арла: для іх маршруту патрэбны ўласны пераводны радок. Адначасова смета нічога не паведамляе пра паходжанне старэйшых арлоўскіх пакаленняў XVI стагоддзя, таму адваротны маршрут да 1566 года з яе не будуецца.
Картка вопісу і структуры справы: RGADA-210-OP4-OPIS-D260.
Парадковы паказальнік і рубрыкі кнігі.
Пераяслаўль-Залескі 1590 года: поўны горад даў нулявы вынік
Для параўнальнага кантролю разабрана адзіная вядомая дзесятня Пераяслаўля XVI стагоддзя. Загаловак падкрэслівае, што князь Мікіта Раманавіч Трубяцкой і дзяк Постнік Дзмітрыеў аглядалі ў Вялікім Ноўгарадзе дзяцей баярскіх «всего города» (усяго горада). Выдавец налічыў 107 пераяслаўскіх служылых людзей. Стары архіўны шыфр: МАМЮ, книга десятен № 13, печатная опись № 219.
Са спіса вылучаны 89 поўных канструкцый «імя — імя па бацьку — прозвішчавае імянаванне»; астатнія запісы скарочаны або пашкоджаны ў друкаванай вёрстцы. Ніводная поўная канструкцыя не супала з Арлом адначасова па імені па бацьку і прозвішчы. Дакладнага трохчасткавага імя таксама няма.
Елізар Восіпаў сын Онаньін, № 97, сапраўды запісаны прозвішчам Онаньін: ён быў неслужылым навікам першай статці, упершыню прыехаў на гасудараву службу і атрымаў маёнткавы аклад 250 чацвярцей. Але яго імя і імя па бацьку не супадаюць ні з адным арлоўскім Онаньіным. Гэта сведчанне шырокага распаўсюджання прозвішча, а не пераезду ў Арол.
Пераяслаўль застаецца часткай агульнага паўночнага служылага свету, але паіменна не пацвярджаецца як крыніца арлоўскага ядра. На такім нулявым фоне епіфанскія і ражскія сямейныя масты становяцца больш значнымі. Картка: PUB-PEREYASLAVL-1590-OREL-1594-CROSSCHECK. Маршрут не нанесены. Пераяслаўская дзесятня 1590 года.
Сярпухаў 1556 і Мешчара 1580: раннія прозвішчавыя паралелі без імёнаў
Па паўночным і паўночна-ўсходнім калідорах знойдзена крыніца, больш ранняя, чым сам Арол. М. Г. Кротаў рэканструяваў страчаныя дзесятні па старых паркушовых алфавітах і генеалагічных выпісах Разрадна-Сенацкага архіва. Гэта не пераказ позняга радаводу: алфавіты фіксуюць прозвішчавыя рубрыкі і аркушы сапраўдных служылых кніг, хоць амаль заўсёды губляюць асабістыя імёны.
У сярпухаўскай частцы 1556 года, складзенай за дзесяць гадоў да заснавання Арла, на арк. 11 стаіць прозвішча Нямцоў (Немцов). Імя алфавіт не захаваў. У арлоўскім Баздыраве 1594/95 года вядомы Гаўрылка Фёдараў сын Нямцоў. Супадзенне стварае дакладны архіўны адрас для праверкі сярпухаўскага напрамку, але не даказвае сваяцтва: няма ні імя, ні імя па бацьку, ні формулы пераходу.
У Мешчарскай дзесятні 1580 года прозвішча Онаньін адзначана на арк. 35, 36 і 67. Першыя дзве пазіцыі знаходзяцца ў пятай статці старых служылых людзей з маёнткавым акладам 100 чацвярцей; трэцяя — сярод неслужылых навікаў, якія прыехалі да вярстання. Тры аркушовыя пазіцыі нельга без арыгінала лічыць трыма рознымі людзьмі. Іх імёны таксама не захаваліся, таму ніводнага пакуль нельга злучыць з арлоўскімі Кандратам Вавілавічам, Самойлам Юр'евічам, дзецьмі Трафіма, Цімафеем Ламанавічам, Данілам Алімпіевічам або больш раннім Анпілогам Іванавічам Онаньіным.
Правераны і крыніцазнаўчы апарат рэканструкцыі. Калі поўнае імя аднаўляецца з генеалагічнага выпісу Разрадна-Сенацкага архіва, Кротаў паказвае дакладны шыфр: напрыклад, загаловак «Мещера» і запіс Пятра Васільевіча Базарава ўзяты з РГАДА, ф. 388, кн. 883, арк. 177 адв., звесткі пра Ц. Н. Багданава — з кн. 872, арк. 65, пра Бажэна і Дзмітрыя Слепцовых — з кн. 774, арк. 388. Пры трох пазіцыях Онаньіных такой спасылкі няма. Значыць, вядомыя аўтару і выкарыстаныя ім выпісы фонду 388 іх імёнаў не раскрылі; прозвішчы адноўлены толькі па алфавіце ф. 210, кн. 7, арк. 177–181. Новы дакладны запыт у РГАДА — не паўторны прагляд ужо працытаваных выпісаў, а пошук самастойнай радаводнай даведкі Онаньіных/Ананьіных і арфаграфічных варыянтаў у вопісе фонду 388. Адсутнасць спасылкі ў Кротава не даказвае, што такой невыяўленай даведкі не існуе.
Небяспечнае знешняе падабенства разабрана асобна. У Мешчары шматразова запісаны Труніны, у тым ліку Істомка Нікіцін сын Трунін. Гэта не арлоўскія Трунавы. Пакуль няма рукапіснага ланцужка варыянтаў, Труніна і Трунава нельга аб'ядноўваць у адзін род.
Такім чынам, Сярпухаў і Мешчара ўпершыню правераны па ранніх рэестрах і далі
дзве рэальныя прозвішчавыя паралелі — Нямцова і Онаньіных. Анфілогавых і
дакладных асабістых супадзенняў няма. Карта не мяняецца: пацверджанага маршруту
носьбіта даследаванага прозвішчавага рада крыніца не ўтрымлівае. Картка:
PUB-KROTOV-1985-SERPUKHOV-MESCHERA-OREL-CROSSCHECK.
Даследаванне і крыніцазнаўчы каментарый,
рэканструяваны тэкст дзесятняў.
Першы мешчарска-арлоўскі сямейны мост: Якаўлевы дзеці Багданава
Наступная мешчарская крыніца захавала ўжо поўныя імёны. Грашовая дзесятня складзена 13 студзеня 1590 года; да нас дайшоў спіс XVII стагоддзя з афіцыйнага дакумента, зроблены для сям'і Любоўнікавых, які захоўваўся ў рукапісным зборніку Румянцаўскага музея № 3277, арк. 180–212. Нумарацыя заканчваецца № 162, але артыкул 18 уключае яшчэ брата пад № 18а, таму Ю. У. Гацье налічыў 163 чалавекі.
З поўнага мешчарскага рада вылучана 151 стандартная формула «імя — імя па бацьку — прозвішча»; нестандартныя і кароткія радкі правераны асобна. Пры супастаўленні з арлоўскай кнігай 1594/95 года поўных асабістых супадзенняў не аказалася. Затое знойдзена адзінае супадзенне адначасова па імені па бацьку і прозвішчы: Якаўлеў сын Багданаў.
- Мешчара, 1590, № 149: Багдан Якаўлеў сын Багданаў. Ён стаіць у заключным раздзеле людзей без грашовага акладу.
- Арол, 1594/95, с. 947: Антып (Онтипа) Якаўлеў сын Багданаў і адразу за ім Рыгор Якаўлеў сын Багданаў. Абодва валодаюць жэраб'ямі ў адной вёсцы Істобнай на рацэ Арол.
Імёны тут даюць магчымую сямейную канструкцыю: Багдан, Антып і Рыгор маглі быць сынамі аднаго Якава Багданава. Онтипа — дакументальная форма імя Антыпа, а не памылка чытання. Суседства двух арлоўцаў у адной вёсцы ўзмацняе верагоднасць іх брацтва, але крыніца прама не кажа «братья» (браты).
Асабліва важна, што сам мешчарскі Багдан не знік. У дзесятні 1615 года ён запісаны пад № 105 з акладам 500 чацвярцей і 14 рублямі; акладчыкі паведамілі, што ён «справлен на Москве» (спраўлены ў Маскве), гэта значыць яго аклад прайшоў цэнтральную прыказную праверку. Значыць, Багдан працягваў служыць па Мешчары і не быў чалавекам, які пераехаў у Арол. Калі сваяцтва пацвердзіцца, гаворка пойдзе не пра пераезд аднаго чалавека, а пра падзел адной сям'і паміж двума служылымі гарадамі.
Гэта першы адрасны мост Мешчара — Арол, заснаваны на спалучэнні імя па бацьку
і прозвішча, а не толькі на агульнай прозвішчавай форме. Ён адносіцца да Багданавых,
а не да Анфілогавых, і пакуль застаецца верагоднай сямейнай сувяззю. Таму профілі
і лінія на прозвішчавай карце не ствараюцца. Картка:
PUB-GAUTIER-1911-MESCHERA-OREL-1590-1595-BOGDANOV.
Поўны тэкст дзесятняў 1590 і 1615 гадоў,
арлоўская кніга 1594/95 года.
Мяшчоўск і Бранск 1584 года: чатыры сямейныя масты
А. Л. Станіслаўскі апублікаваў роспіс дзяцей баярскіх Мяшчоўска, Апакова і Бранска, які ўзнік каля снежня 1584 года. У яго аснову лягла дзесятня 1583/84 года, складзеная ў Калузе. Арыгінал захоўваецца ў РГАДА: ф. 210, Столбцы Московского стола, № 1094, столпик 3, арк. 1–20. Спіс няпоўны: у ім 360 мяшчоўцаў пры не менш чым 400 у 1604 годзе, а апакаўцаў дзевяць замест пятнаццаці, вядомых па бітве пры Молодзях.
Суцэльнае супастаўленне імёнаў з Арлоўскай пісцовай кнігай не дало ніводнага поўнага супадзення аднаго чалавека і не знайшло Анфілогавых або варыянтаў даследаванага прозвішча. Затое выяўлены чатыры супадзенні адначасова па імені па бацьку і прозвішчавым імянаванні:
- Ждан Якаўлеў сын Багданаў служыў па Мяшчоўску ў 1584 годзе. Разам з мешчарскім Багданам Якаўлевым сынам Багданавым 1590 года і арлоўскімі Антыпам і Рыгорам, Якаўлевымі дзецьмі Багданава 1594/95 года ён пашырае ранейшую канструкцыю да чатырох магчымых сыноў аднаго Якава Багданава ў трох служылых цэнтрах.
- Мяшчоўцы Някрас і Васька, Іванавы дзеці Варанцова, супастаўляюцца з арлоўскім Ігнатам Іванавым сынам Варанцова, які валодаў жэраб'ем у вёсцы Платах Нугорскага стана. Гэта верагодная група трох братоў, але слова «братья» (браты) у дакументах адсутнічае.
- Мяшчоўскі Раман Рыгораў сын Грыдуноў супастаўляецца з арлоўскім Конанам Рыгоравым сынам Грыдуновым з Булакава Тайчукова стана. Рэдкасць звязкі ўзмацняе гіпотэзу брацтва, не ператвараючы яе ў даказаны пераход.
- Бранскі Сяргей Іванаў сын Карташоў супастаўляецца з арлоўскім Гаўрылам Іванавым сынам Карташовым. Апошні артыкул асабліва каштоўны: разам з Гаўрылам запісаны яго пляменнік Мацюшка Абрамаў сын Карташоў. Тым самым дакумент прама даказвае існаванне другой бацькоўскай галіны: Абрам Карташоў быў братам Гаўрылы. Сяргей застаецца верагодным, але не даказаным братам Гаўрылы.
Для кантролю адкінуты два ілжывыя супадзенні. Авонка Васільеў сын Мікалаеў стаіць не ў Арле, а ў тульскай частцы вялікага выдання. Павел Іванаў сын Данілаў-Лунёў мае састаўное імянаванне і не можа аўтаматычна супастаўляцца з бранскім Кандратам Іванавым сынам Данілавым.
Асобна праверана самая спакуслівая пара для самой даследаванай сям'і. На арк. 10 запісаны Іван Нячаеў сын Кулешаў; выдавец выправіў гэтае чытанне з «Кумшев». За адзінаццаць гадоў да арлоўскай льготнай дачы поўная пара Іван + Нячай супадае з Іванам Нячаевым сынам Анпілогавым. Але на арк. 6 таго ж роспісу ўжо стаіць Фёдар Нячаеў сын Кулешаў. Два Нячаевічы з адным сямейным імянаваннем паказваюць самастойную мяшчоўскую лінію Кулешавых. Таму Іван Кулешаў захоўваецца як карысны кантроль па цёзку, але не лічыцца раннім запісам арлоўскага Анпілогава. Розныя сямейныя імянаванні пераважваюць супадзенне імя і імя па бацьку; скан арк. 10 патрэбны толькі для праверкі рэдактарскага выпраўлення Кулешев з Кумшев. Профіль і маршрут Мяшчоўск → Арол не ствараюцца.
Атрымалася першая серыя з чатырох незалежных сямейных мастоў ад аднаго
ранняга спіса да Арла. Яна падтрымлівае мадэль размеркаванага сямейнага
рэкрутынгу: у новы горад маглі выдзяляць асобных братоў або галіны,
пакідаючы іншых членаў сям'і на ранейшай службе. Але гэта яшчэ не знойдзены
ўказ пра масавы перавод і не даказанае паходжанне Анфілогавых. Профілі
старонніх прозвішчаў і маршруты на прозвішчавай карце не ствараюцца. Картка:
PUB-STANISLAVSKY-1974-MESCHOVSK-BRYANSK-OREL-1584-1595.
Поўны тэкст роспісу 1584 года,
Арлоўская кніга, с. 1027,
с. 1059,
с. 1068.
Два Онаньіны ў паўднёвым служылым поясе: Кромы і Ноўгарад-Северскі
Наступная праверка пайшла па адрасе, указаным самім А. Л. Станіслаўскім: кнізе раздачы жалавання абаронцам Ноўгарада-Северскага. 31 студзеня 1605 года стольнік князь Пётр Чумакоў-Чаркаскі і ваяводы ўзнагароджвалі людзей, якія вытрымалі аблогу войска Ілжэдзмітрыя I. Дакумент апублікаваны пад № 42 у першым томе «Актов Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы], с. 65–77; стары шыфр рукапісу — «Десятня роздачи бояром золотых № 209», арк. 1–32.
Кніга асабліва каштоўная тым, што дзеліць людзей па гарадах і відах службы: бранскія і ноўгарад-северскія дзеці баярскія, маскоўскія стральцы, ноўгарад-северскія пушкары, затыншчыкі і казакі, бялёўскія, трубчэўскія і кромскія казакі. У двух самастойных раздзелах знойдзена адна прозвішчавая форма:
- с. 73, пад загалоўкам «Новогородка Северскаго казаком» (ноўгарад-северскім казакам) — Багдашка Онаньін (Богдашко Онаньин). У групе 76 казакоў ён атрымаў дарагу — прывазную шаўковую тканіну, чатыры аршыны добрага сукна і тры рублі;
- с. 76, пад загалоўкам кромскіх казакоў — Цішка Онаньін (Тишка Онаньин). Ён таксама ўдзельнічаў у ноўгарад-северскай аблозе і быў узнагароджаны звыш асноўнага роспісу.
Багдашка — бытавая форма імя Багдан. Поўная форма імя Цішкі не ўстаноўлена: яна магла ўзыходзіць да Ціхана або блізкага імя, але крыніца гэтага не тлумачыць. У абодвух радках Онаньін займае прозвішчавую пазіцыю пасля асабістага імя. Гэта адрозніваецца ад каломенскага «Федко Онаньин сын Новокрещенов», дзе Онаньін з'яўляецца імем па бацьку, а прозвішчавае імянаванне — Новакрэшчанаў.
Цяпер побач з арлоўскім гняздом 1594/95 года бачная пазнейшая сетка Арол — Кромы — Ноўгарад-Северскі. Арлоўская кніга ведае Кандрата Вавілавіча, Самойлу Юр'евіча, Якава, Увара і Мікіту Трафімавічаў, Цімафея Ламанавіча і Данілу Алімпіевіча Онаньіных; ранейшым уладальнікам аднаго жэрабя быў дзед Кандрата Анпілог Іванаў сын Онаньін. Праз некалькі гадоў прозвішчавая форма дакументавана ўжо ў дзвюх суседніх паўднёвых казацкіх службах.
Гэта мацней за далёкія адзінкавыя супадзенні прозвішча: крыніца сама захоўвае дзве гарадавыя прыналежнасці ўнутры агульнага памежнага гарнізона. Але імёны па бацьку Багдашкі і Цішкі не названы, таму іх нельга абвясціць братамі, нашчадкамі Анпілога або раднёй арлоўскіх Анфілогавых. Прозвішча магло незалежна ўзнікнуць ад розных людзей па імені Онання (Онанья).
Кантроль бранскай часткі пацвердзіў якасць супастаўлення. Гаран Давыдаў сын Галянішчаў 1584 года амаль напэўна паўтораны як Гаран Галянішчаў; Барыс Ігнацьеў сын Крэктышаў — як Барыс Крэктышаў; Іван Рыгораў сын Панюцін захаваў поўную формулу. Карташовых, Варанцовых і Грыдуновых сярод узнагароджаных бранцаў няма, аднак гэта спіс удзельнікаў канкрэтнай аблогі, а не поўная дзесятня горада.
Службовая сувязь Арла і Кромаў пацвярджаецца асобным дакументам роўна таго ж часу, што і арлоўская пісцовая кніга. «Роспись Кромским сторожам» [Роспіс кромскім старожам] ад 9 красавіка 1595 года загадвае Арлу і Кромам сумесна пасылаць па два чалавекі на чатыры старожы: на Быстрай Сасне; на Рудзе ля вярхоўя Очкі; на Ацэ ля Быстрага; на Свапе ля вусця Турэі. На трох напрамках да іх далучаўся Мцэнск, а на Быстрай Сасне таксама Навасіль і Ліўны. Імёны старажоў не запісаны, таму звязаць Цішку з адным з гэтых пастоў нельга. Але даказана галоўнае для механізму рассялення: Кромы былі не проста суседнім горадам, а гарнізонам агульнай з Арлом палявой службы.
Наступны архіўны арыенцір удакладнены па афіцыйным рэестры РГАДА. Для Кромаў указаны ф. 1209, оп. 1, кн. 1037: копіі пісцовай кнігі Рэчыцкага стана 1627–1630 гадоў і кніг кромскіх служылых слабод 1639–1642 гадоў. Сустрэтая другасная спасылка на кнігу 214 не пацвердзілася і ў план пошуку не ўключаецца.
Новая картка:
PUB-AMG-1605-NOVGOROD-SEVERSKY-KROMY-ONANINY.
Раздатачная кніга 1605 года,
роспіс кромскім старожам 1595 года,
арлоўскі артыкул пра Анпілога і Кандрата Онаньіных.
Карта не мяняецца: Онаньіны не адносяцца да публічнага прозвішчавага рада,
а прамога маршруту носьбіта Анфілогавай формы дакумент не ўтрымлівае.
Максім Іванаў сын Анпілогаў: прозвішча пацверджана ў Кромах
У сыскной кнізе служылых людзей украінных гарадоў 7181 (1672/73) года знойдзены першы правераны па арыгінальным аркушы Анпілогаў з Кромаў. Архіўны адрас: РГАДА, ф. 210, оп. 6д, д. 63, арк. 35. Па царскім указе жылец Міна Сямёнавіч Шахаў аб'язджаў Бялёў, Болхаў, Карачаў, Арол, Кромы і Бранск, шукаючы ратных людзей, якія не выехалі ў полк князя Юрыя Мікітавіча Бараціна (Барятинского).
Кромскі раздзел паведамляе, што з 21 жніўня 7181 года пушкары і стральцы шукалі па даездах нетчиков (нетчыкаў) — адсутных па палкавым спісе. Знойдзеных бралі на парукі і адпраўлялі з прыставамі ў полк. У працягу пераліку на арк. 35 другім радком запісана:
Максим Иванов сын Анпилогов.
Пераклад: Максім Іванаў сын Анпілогаў.
Чытанне падзяляе ўсе тры часткі без здагадкі: Максім — асабістае імя; Іванаў сын — патранімічная формула, гэта значыць сын Івана; Анпілогаў — прозвішчавае імянаванне даследаванага рада. Слова «нетчик» даказвае няяўку на збор, але не тлумачыць яе прычыну, таму называць Максіма дэзерцірам нельга. Яго канкрэтны чын на аркушы таксама не ўказаны.
Для гісторыі арлоўскага ядра гэта позні, але важны геаграфічны якар. У 1595 годзе Арол і Кромы разам выстаўлялі людзей на чатыры старожы; у 1605 годзе сярод кромскіх казакоў быў Цішка Онаньін; у 1673 годзе ў тым жа горадзе ўжо прама названы Анпілогаў. Гэта даказвае працяглую прысутнасць прозвішчавага рада ў агульнай служылай сетцы, але не запаўняе васьмідзесяцігадовы разрыў да арлоўскіх Анфілогавых 1594/95 года.
Створаны профіль P9672 і картка
PUB-RGADA-210-6D-63-L35-MAKSIM-ANPILOGOV. На карту дадаюцца Кромы як
месца службы Максіма; маршрут да палка не праводзіцца, бо канчатковы
пункт у прагледжаным фрагменце не названы.
Адкрытая пошукавая база дала яшчэ адну важную кантрольную кропку. Для дакладнай формы «Анпилогов Максим» знаходзяцца чатыры архіўныя радкі:
- Кромы, 1670 — РГАДА, ф. 210, оп. 5, д. 35;
- Кромы, 1687 — РГАДА, ф. 1157, оп. 1, д. 8;
- Кромы, 1689 — РГАДА, ф. 210, оп. 5, д. 68;
- Арол, 1697 — РГАДА, ф. 210, оп. 6г, д. 25.
Ранейшая гіпотэза адной службовай біяграфіі цяпер абвергнута. Поўны апублікаваны пералік 1686/87 года называе Максіма Андросава Анпілогава, гэта значыць Максіма Андрэевіча, тады як арыгінал 1673 года ясна называе Максіма Іванава сына. У Кромах адначасова існавала як мінімум два Максімы Анпілогавы. Радкі 1670, 1689 і 1697 гадоў без імёнаў па бацьку нельга загадзя аддаць ніводнаму з іх; маршрут Кромы — Арол не наносіцца.
Затое супастаўленне спісаў 1670 і 1686/87 гадоў дало тры больш дакладныя кандыдатуры працягу:
- Карп Анпілогаў → Карп Дзеевіч Анпілогаў;
- Максім Анпілогаў → Максім Андрэевіч Анпілогаў;
- Сазон Анпілогаў → Сазон Нефядовіч, апублікаваны як «Анталогов Сазон Нефедев».
Ва ўсіх трох выпадках супадаюць Кромы, імя і прозвішчавы малюнак з прамежкам шаснаццаць гадоў. У Сазона імя асабліва рэдкае, таму супадзенне моцнае, але форма «Анталогов» патрабуе абавязковай звяркі скана. Так спіс 1670 года ўпершыню раскрывае магчымае пакаленне бацькоў — Дзея, Андрэя і Нефяда. Поўныя казкі 1686/87 года павінны ўтрымліваць зямельны і грашовы аклад, службу бацькі, уласную службу, дзяцей і сваякоў, узбраенне; гэта найлепшы наступны камплект аркушаў для праверкі трох тоеснасцей.
Для дзесяці людзей, чые поўныя формы ў публікацыі чытаюцца менавіта як
Анпілогавы, створаны асобныя профілі P99452–P99461. Сазону
Нефядовічу асобны профіль па познім радку пакуль не ствараецца: прозвішча
перададзена як «Анталогов» і павінна быць пацверджана арыгіналам. Ён застаецца
аргументаваным запісам унутры Record, як патрабуе рэжым працы з
сумнеўным чытаннем.
Для пяці названых людзей спіса 1670 года створаны асобныя асцярожныя
профілі: P99447 Гаўрыла, P99448 Карп, P99449 Максім, P99450 Сазон
і P99451 Сцяпан. Два радкі з неразабранымі імёнамі застаюцца без
профіляў да чытання арыгінала. Картка фіксуе, што адкрытая публікацыя
ўтрымлівае 4540 запісаў і 513 арлоўцаў, 502 кромчаніны; зыходныя артыкулы звычайна
даюць яўку або няяўку, прычыну, маёнткавы аклад і дадатковыя звесткі.
Асобная перакрыжаваная праверка ўзмацніла біяграфію выбылага Аверкія
Рыгоравіча Анпілогава. У паказальніку да РГАДА, ф. 210, оп. 6, д. 105 ужо
ёсць Аверкій Анпілогаў: справа складзена ў 1679 годзе пра людзей, параненых
на Чыгірынскай службе 1678 года і якія атрымалі прыбаўку да маёнткавага і
грашовага акладаў. Рэдкае імя, тое ж прозвішча і інтэрвал сем–восем гадоў
робяць верагоднай паслядоўнасць: раненне пад Чыгірынам → узнагарода за
рану → пазнейшы выхад з Кромскага павета. Але ранні паказальнік хавае
імя па бацьку і горад, таму створаны два асобныя профілі (P99462 і
P99457), а не адна склееная біяграфія.
Заадно выпраўлена крынічная памылка: картка справы 210-6-105 раней спасылалася на вэб-старонку іншага спіса — палка Сямёна Хаванскага, ф. 210, оп. 5, д. 50, дзе пералічаны пскавічы, пусторжаўцы і неўляне і Анпілогава няма. Няправільная спасылка выдалена; архіўны шыфр і сэнс чыгірынскага запісу захаваны па правільным паказальніку.
Аляксей Іванавіч: верагодны след Кромы → Курск, 1686/87–1693
Для другога выбылага ўжыты не пошук аднаго імя, а праверка ўсёй міграцыйнай групы. З раздзела «Из Кромского уезда сошли (указано куда и в каком году)» (З Кромскага павета сышлі (указана куды і ў якім годзе)) вылучаны ўсе 195 спалучэнняў прозвішча і імя. Яны супастаўлены з 5504 радкамі агляднага (смотренного) спіса палка Венядзікта Змеева ў Курску 1693 года, РГАДА, ф. 210, оп. 5, д. 72.
Супалі дванаццаць розных спалучэнняў прозвішча і імя; восем з іх маюць у палкавым спісе курскі радок. Сярод кантрольных супадзенняў — Гаўрыла Рыжкоў, Сямён Маслаў, Іван Кананаў, Даніла Гарэлага, Сцяпан Чарнышоў, Сіла Грыбанаў і Міхей Шахаў. У гэтую ж пераважна курскую групу трапіў Аляксей Анпілогаў.
Атрымліваецца паслядоўнасць-кандыдат:
- 1686/87: Аляксей Іванавіч Анпілогаў ужо змешчаны сярод тых, хто сышоў з Кромскага павета;
- 1693: Аляксей Анпілогаў складаецца ў курскай частцы палка Змеева.
Гэта мацней за выпадковае супадзенне двух Аляксеяў: праверка дала агульны след кагорты. Але гэта яшчэ не доказ адной асобы. Публікацыя кромскай кнігі прапусціла якраз вырашальныя словы пра месца і год сыходу, а курскі паказальнік не дае імя па бацьку і аркуша. Акрамя таго, у раскрытых казках курскіх Анпілогавых 1697 года Аляксей не знойдзены. За чатыры гады ён мог памерці, зноў выбыць, змяніць службовы разрад або проста не трапіць у вылучаную групу, таму адмоўная праверка тоеснасць не абвяргае.
Створаны асобны профіль курскага Аляксея P99693; ён не аб'яднаны з
кромскім P99458. Карткі абодвух дакументаў звязаны яўнай гіпотэзай. Маршрут
на карце пакуль не праводзіцца.
Спроба працягнуць гэты ланцуг яшчэ далей назад, у Арол, дала важны адмоўны вынік. Індэкс сапраўды называе Аляксея Анпілогава ў Арле ў 1641/42 годзе і Аляксея Онпілогава там жа ў 1648 годзе. Але першы чалавек ужо правераны па першасным арк. 375 справы 210-4-260: гэта Аляксей Васільевіч Анфілогаў, які бесперапынна служыў у Арле з 1620/21 па 1645 год. Кромскі выбылы — Аляксей Іванавіч. Розніца імёнаў па бацьку разрывае прыгожы, але ілжывы ланцужок Арол 1642 → Кромы 1687. Радок 1648 года без імя па бацьку перш за ўсё працягвае арлоўскага Васільевіча; ён звязаны з яго профілем як вядучая ідэнтыфікацыя, але ўсё роўна чакае арыгінала.
Навуковы артыкул К. В. Пятрова ўдакладняе сэнс самой формулы «сошёл» (сышоў). У XVII стагоддзі сыход са служылага горада не абавязкова быў афіцыйным пераводам і не заўсёды адразу пазбаўляў чалавека ранейшага маёнтка. У курскіх казках 1697 года ёсць прамы кантроль: Кірэй Дуракоў казаў, што сышоў менавіта з Рэчыцкага стана Кромскага павета, а бацькоўскі маёнтак там застаўся пустым. Таму ў арыгінальным артыкуле Аляксея трэба шукаць не толькі новы горад, але і лёс старога кромскага маёнтка, службовы разрад і формулу паступлення ў Курск.
Аглядны спіс палка Змеева 1693 года, разборная кніга Кромаў 1686/87 года, К. В. Пятроў пра пераходы паміж служылымі гарадамі.
Пакаленны працяг Баздырава: рэестр 1625 года
Выпраўлена імя пісца. У позняй гістарычнай вопісі і яе сучаснай публікацыі стаіць «Иван Коптев» (Іван Копцеў), але гэта другасная памылка. П. П. Смірноў на с. 4 даследавання 1910 года друкуе Иван Кутузов (Іван Кутузаў), тое ж чытанне дае афіцыйны каталог РГАДА 2013 года і літаральная цытата пісцовага наказу 1681 года: «с орловских дозорных книг письма и меры Ивана Кутузова да подьячего Ивана Коровина 134-го» (з арлоўскіх дазорных кніг пісьма і меры Івана Кутузава ды падзьячага Івана Каровіна 134-га [года]). Таму шукаць звязаныя дакументы трэба па Кутузаву, а «Коптев» захоўваць толькі як памылковую форму гістарычнага рэестра.
Публічная транскрыпцыя рэестра пісцовай кнігі Арлоўскага павета пісьма і меры Івана Кутузава і падзьячага Івана Каровіна 7133–7134 гадоў захавала на арк. 200–200 адв. адразу чатыры артыкулы Анфілогавых у вёсцы Баздыраве:
- Іван Васільеў сын Анфілогава — Баздырава (Боздырево) і пустэча Токарна;
- Васіль Дзмітрыеў сын Анфілогава — асобнае трыманне ў Баздыраве;
- Аляксей і Рыгор, Васільевы дзеці Анфілогава;
- Марцін і Кузьма, Карпавы дзеці Анфілогава.
Апошнія дзве формулы ўпершыню даюць не меркаванае супадзенне імёнаў па бацьку, а два прамыя брацтвы. Аляксей і Рыгор былі сынамі аднаго Васіля; Марцін і Кузьма — сынамі аднаго Карпа. Кузьма Карпавіч потым упэўнена прасочваецца ў арлоўскіх кнігах 1641/42 і 1645 гадоў. Найбольш моцная гіпотэза — тоеснасць яго бацькі з Карпам Мікулавічам Анфілогавым, які валодаў бацькоўскім маёнткам у тым жа Баздыраве ў 1594/95 годзе. Дакладная геаграфія, рэдкае прозвішча і храналогія ўзгадняюцца, аднак рэестр 1625 года не паўтарае імя па бацьку Карпа і не фармулюе перадачу зямлі, таму сваяцтва пакуль нельга пазначаць як даказанае.
Імя Марцін (Мартын) таксама нельга аўтаматычна выпраўляць на Марка. Марка Карпавіч дакументаваны службовымі спісамі 1626–1628 гадоў; да прагляду арыгінала рэестра гэта альбо яшчэ адзін брат, альбо памылка позняга перапісчыка/складальніка. Дакладная наступная крыніца цяпер вядомая: РГАДА, ф. 1209, оп. 1, кн. 330–331, арк. 200–200 адв., а потым адказныя і асобныя кнігі паміж 1595 і 1625 гадамі, дзе можа быць запісана перадача карпавага жэрабя дзецям.
Прыярытэт пашыраны з аднаго рэестравага развароту да поўнага тэксту кніг 330–331. Смірноў устанавіў, што Кутузаў і Каровін атрымалі для «приправки» (прыпраўкі, звяркі) копію кнігі Дземянція Якаўлева і Лявонція Сафонава 1594/95 года. Поўны тэкст апісання 1625/26 года мог захаваць супастаўленні са старым пісьмом, акладным спісам і ранейшымі дачамі, якія не ўвайшлі ў кароткі ўладальніцкі рэестр. Гэта асабліва каштоўны канал таму, што праца пачалася да пажару Маёнткавага (Поместного) прыказа 1626 года, а прыпраўчая копія старой арлоўскай кнігі знаходзілася ў выязных пісцоў. Захаваныя кнігі 330–331 з'яўляюцца спісамі 1669–1674 гадоў з апісання 1624–1626 гадоў.
Два самастойныя тапонімы: Курск і Козельск
Трэба строга раздзяляць двух новых Анпілогавых. У Курскім павеце запіс 1766 года на арк. 535 справы РГАДА, ф. 1209-ДМЛ, Курск-15724, кн. 7, д. 35 пераказвае адказ капітана Мітрафана Крэтава 7198 (1689/90) года. У вёсцы Анпілогавай на рачулцы Курыцы знаходзіўся маёнтак Сямёна Якаўлевіча Анпілогава, спраўлены за яго ўнукамі Фёдарам і Пракопам Дземянцьевічамі Анпілогавымі. Браты прамянялі 80 чацвярцей Гаўрылу Іванавічу Апанасьеву. Граматыка прама аднаўляе прамежкавае пакаленне: іх бацька — Дземянцій Сямёнавіч Анпілогаў. Гэта трохпакаленная курская галіна і моцная сувязь прозвішча з назвай вёскі, але не даказаны заснавальнік і не сувязь з Арлом. Гістарычнае паселішча пазней падзялілася на 1-е і 2-е Анпілогава на Вялікай Курыцы; на карце паказана іх агульная зона без ілжывага выбару аднаго.
Асобна афіцыйны каталог РГАДА выявіў вёску Анпілогава на рачулцы Мядзведцы ў Падгародным стане Казельскага павета: ф. 281, оп. 11, д. 5901/20. Выпіс 1682/83 года зроблены з пісцовых кніг Васіля Талбузіна і Івана Глазава 1628–1631 гадоў. Пералічаныя ў загалоўку ўладальнікі — Гадуноў, Жалябужскі, Румянцавы і Вікенцьеў — не тлумачаць назву. Значыць, тапонім старэйшы за вядомы ланцуг позніх уладальнікаў і можа ўзыходзіць да ранейшага Анпілога, але такога чалавека каталог не называе. Профіль і карта да прагляду трох аркушаў справы не ствараюцца.
Перапіс 1664 года: 33 служылыя імёны і знойдзеныя аркушы Баздырава
Выяўлена і праверана па архіўнай спасылцы вялікая справа РГАДА, ф. 1209, оп. 1, д. 9768 — перапісная кніга горада Арла і Арлоўскага павета Сцяпана Іванавіча Кандырава ад 30 красавіка 1664 года. Навуковы змест справы дакладна змяшчае Корчакаўскі стан на арк. 311–396 адв., а вёску Баздырава — на арк. 349 адв.–352; з арк. 352 адв. ужо пачынаецца вёска Крыўцова. Здымкі ўсіх баздыраўскіх аркушаў знойдзены ў адкрытым праекце «Сказочки, сказки и сказищи Орловщины» [Казачкі, казкі і казішчы Арлоўшчыны] і захаваны лакальна для парадковай працы.
Адкрыты алфавітны паказальнік да гэтай кнігі дае 33 запісы даследаванага прозвішча, і ўсе яны аднесены да дваран і дзяцей баярскіх:
- 16 формаў Анпилогов: імя не прачытана, Аким, Богдашка, Васька, Деменшка, Ефимка, два Ивана, Ивашка, Любимка, Ма…, Мартин, Сафронка, Серёжка, Фомка, Якушка;
- 17 формаў Анплиогов: Агейка, Ананья, Андрюшка, Гришка, Гурка, Дениска, Ивашка, Исайка, Кузьма, Ларион, Меркушка, Микитка(?), Микишка, Панка, Серёжка, Стенька, Филимошка.
Форма Анплиогов разглядаецца як перастаноўка літар унутры таго ж прозвішча, а не як асобны род. Памяншальныя формы імёнаў звычайныя для прыказнага запісу XVII стагоддзя і самі па сабе не азначаюць, што чалавек быў дзіцём.
Тут важная строгая мяжа. Алфавітны паказальнік не друкуе нумары аркушаў
і населеныя пункты асобных людзей. Баздыраўскія аркушы сапраўды
змяшчаюць доўгую паслядоўнасць служылых двароў, але пакуль нельга
аўтаматычна змясціць у гэтую вёску ўсе 33 імёны. Для гэтага патрэбна поўная
расшыфроўка: аддзяліць гаспадароў ад сыноў, прачытаць імёны па бацьку, узрост, полк і
страты ад татарскага прыходу. Таму карта не атрымлівае новай фіктыўна
дакладнай кропкі, а картка RGADA-1209-1-9768-OREL-ANPILOGOVY сумленна
раздзяляе арыгінал і інтэрнэт-паказальнік.
Нават без заўчаснага размеркавання па дварах маштаб высновы мяняецца. Да 1664 года ў Арлоўскім павеце існавала не адзінокае сямейства, а вялікая служылая супольнасць носьбітаў прозвішча. Гэта значна лепш узгадняецца з спадчынным ростам ядра, якое ўжо трымала зямлю ў 1594/95 і 1625 гадах, чым з познім прыездам адной сям'і. Аднак ранейшы службовы горад старэйшага пакалення перапіс пакуль не назваў.
Імёны і іх даследчы сэнс. Богдашка — Багдан, Васька — Васіль,
Деменшка — Дземянцій, Ефимка — Яфім, Ивашка — Іван, Серёжка — Сяргей,
Фомка — Фама, Якушка — Якаў; Агейка — Агей, Андрюшка — Андрэй, Гришка —
Рыгор, Дениска — Дзяніс, Исайка — Ісай, Микитка — Мікіта, Стенька —
Сцяпан, Филимошка — Філімон. Аким звычайна адпавядае Іаакіму, Сафронка —
Сафрону. Формы Гурка, Меркушка, Микишка і Панка пакуль пакінуты без
гвалтоўнага разгортвання: тут патрэбны арыгінальны аркуш. Канчатак
-ка/-шка — паніжаная прыказная форма, а не доказ дзіцячага
ўзросту. Два Іваны, Ивашка і два Серёжкі асабліва ясна паказваюць, чаму
нельга ствараць адзін профіль на супалае імя без імя па бацьку і двара. Затое
рэдкія Ананья і Филимошка становяцца адраснымі ключамі для наступных
разбораў: паўтор імя па бацьку, узросту і сям'і здольны звязаць пакаленні.
Тэхнічная мяжа, якую лічылі архіўнай, аказалася памылкай нашай лакальнай копіі. 30 жніўня 2026 года ў адкрытым воблаку праекта знойдзены і захаваны тры поўныя развароты арк. 349 адв.–352 памерам 4624 × 2608 пікселяў. Правыя краі і працягі дваровых формул на іх прысутнічаюць; абрэзаныя былі толькі ранейшыя вытворныя фрагменты сайта. Картка і папярэджанне выпраўлены, старыя фрагменты пакінуты побач як дапаможныя павелічэнні. Цяпер перашкода не тэхнічная, а палеаграфічная: імёны, імёны па бацьку, узрост і склад двароў трэба чытаць з поўных разваротаў, не размяркоўваючы загадзя ўсе 33 індэксныя імёны па Баздыраву.
Крок назад ад 1664 года: дзе ляжыць перапіс 1645/46 года
Пасля аднаўлення поўных аркушаў 1664 года пошук перанесены на папярэдні суседні зрэз. У адкрытым воблаку знаходзіцца РГАДА, ф. 1209, оп. 1, д. 14, арк. 212–408: 205 поўнапамерных разваротаў перапіснай кнігі Арла і павета Д. М. Нясвіцкага 1645/46 года. Аднак афіцыйны склад архіўнай копіі паказвае яшчэ больш зручны адрас: РГАДА, ф. 1209, оп. 1, д. 10042. У ім алфавіт уладальнікаў Арла займае арк. 24–82, а сама арлоўская кніга — арк. 326–523; горад Арол знаходзіцца на арк. 515–521. Адкрыты камплект справы 14 утрымлівае толькі частку тэксту і не ўтрымлівае гэтага алфавіта.
Дыяпазоны даюць працоўную адпаведнасць двух экзэмпляраў у іх агульнай асноўнай частцы. Тэкст справы 14 займае арк. 212–408, а арлоўскі тэкст у справе 10042 пачынаецца з арк. 326: нумар аркуша копіі атрымліваецца дадаваннем 114 да нумара адкрытага арыгінала. Кантрольная кропка супадае: гарадскі раздзел арк. 515–521 копіі пераводзіцца ў арк. 401–407 справы 14, і гэтыя развароты сапраўды прысутнічаюць у адкрытым камплекце. Таму спасылку алфавіта на асноўны тэкст можна пераводзіць назад: напрыклад, арк. 400 справы 10042 адпавядае арк. 286 справы 14. Апошнія аркушы 521–523, дзе апісанне адзначае вопіс паправак, трэба звяраць асобна, а не лічыць механічным працягам.
Алфавіт застаецца карысным для пошуку людзей па ўсім павеце, але лакалізацыю Баздырава ўдалося вырашыць абыходным шляхам. У старой тэматычнай дыскусіі знайшлася дакладная архіўная спасылка на шэсць паслядоўных разваротаў справы 14: арк. 240 адв.–241, 241 адв.–242, 242 адв.–243, 243 адв.–244, 244 адв.–245 і 245 адв.–246. Усе шэсць поўнапамерных кадраў 30 жніўня 2026 года спампаваны з адкрытага камплекта і захаваны для парадковага чытання. Загаловак вёскі пачынаецца ўнізе арк. 241; пасля яе двароў на арк. 245 адв. пачынаецца наступны раздзел. Таму ранейшая ідэя спачатку здабываць алфавіт больш не з'яўляецца абавязковай умовай для чытання самога паселішча.
Першы ўпэўнены вынік арыгінала знаходзіцца на арк. 243, двор № 441:
«Двор того ж помещика Ивана Васильева сына Онпилогова» (Двор таго ж памешчыка Івана Васільева сына Онпілогава). Гэта не індэкснае
імя без імя па бацьку. Рэдкае прозвішча, поўная бацькоўская формула і вёска
злучаюць запіс з ужо дакументаваным Іванам Васільевічам: арлоўскім
навікам 1620/21 года, уладальнікам у Баздыраве 1625 года, удзельнікам аглядаў
1626 года і служылым чалавекам кнігі 1641/42 года. Такім чынам, у
1645/46 годзе яго асобны двор усё яшчэ знаходзіўся ўнутры старога прозвішчавага
гнязда. Картка RGADA-1209-1-14-L243-IVAN-ONPILOGOV дададзена ў профіль і
на карту як назіранне ў Баздыраве; маршрут не ствараецца, бо
перасяленне гэты артыкул не апісвае.
Астатнія радкі шасці разваротаў працягваюць разбірацца. На суседніх аркушах відаць двары Трунавых і іншыя старыя трыманні, але імёны залежных людзей і сваяцкія формулы нельга падмяняць здагадкамі. Галоўная новая праверка — знайсці сярод іх Аляксея і Рыгора Васільевічаў, Васіля Дзмітрыевіча, Марціна і Кузьму Карпавічаў з рэестра 1625 года або дакументаваць іх адсутнасць менавіта ў гэтым паселішчы. Перапіс стаіць паміж паіменнай прысягай 1645 года і вялікім арлоўскім спісам 1647/48 года і здольны паказаць, якія галіны захавалі двары, а якія да гэтага часу перамясціліся.
Адкрыты камплект справы 14, склад арлоўскіх кніг фонду 1209.
Асобны болхаўскі куст: дзесяць радкоў 1686–1687 гадоў
Новая пошукавая база служылых людзей вывела на разборную кнігу бялёўцаў і
болхаўцаў РГАДА, ф. 1157, оп. 1, д. 7. Па Болхаву два адкрытыя паказальнікі
супадаюць у дзесяці радках прозвішчавага рада: Анпилов .., Карп, Навум, два
Першкі; два Васілі Анпілогавы, Ісай, Мікола і Федотка. Для дзевяці імянных
радкоў створаны асобныя папярэднія профілі; безыменны радок захаваны
толькі ў Record. Падвойныя Першка і Васіль пакуль азначаюць два індэксныя
з'яўленні, а не даказаных цёзак: гэта можа быць і паўтор аднаго чалавека.
Галоўнае адрозненне ад ранейшых індэксных знаходак — знойдзены поўны адкрыты камплект арыгінала: праект «Сказочки, сказки и сказищи Орловщины» выклаў 524 кадры болхаўскай часткі, арк. 1–289. Працоўныя прэв'ю спампаваны 27 жніўня 2026 года для лакалізацыі радкоў. Паказальнікі не паведамляюць нумары аркушаў, а аўтаматычнае распазнаванне прыказнай скорапісі ненадзейнае, таму імёны па бацьку, узрост, дзеці, маёнткі, зброя і пачатак службы яшчэ не перанесены ў карткі.
Імёны тут самі становяцца інструментамі пошуку. Карп, Навум і Ісай рэдкія; Мікола (Никола) — гэта Мікалай, а не Нікіфар; Федотка — прыказная форма імя Федот і не прыкмета дзіцячага ўзросту. Першка пакінуты літаральна: разгортваць яго ў Перша або Пярвушу да чытання радка нельга. Супадзенне болхаўскага Карпа з арлоўскім Карпам Анфілогавым або болхаўскіх Васіляў з арлоўскімі Васілямі не прымаецца за сваяцтва без імя па бацьку.
Гэта самастойная група, якая існавала адначасова з арлоўскай. Яна робіць Болхаў абавязковым напрамкам ранняга пошуку, але пакуль не адказвае, хто да каго перасяліўся. На карту дададзена толькі дакументаваная падзея ў Болхаве 1686–1687 гадоў; маршрут Болхаў—Арол не праведзены.
Заадно пераправерана папулярная версія пра «ливенского вожа Анпилогова» (ліўенскага важа Анпілогава) у Белгарадзе 1599 года. Поўны апублікаваны пералік ліўенскіх важоў называе Каменева, Крыўцовых, Ладыгіна, Маслава, Цялятнікава, Фурсава і Чорнага, але Анпілогава сярод іх няма. Мікіта Яфімаў сын Анпілогаў з'яўляецца ў Сажным толькі ў пазнейшай перадачы кнігі 1616 года, а прозвішча зноў адзначана ў пісцовай кнізе 1626 года. Значыць, супадзенне прозвішчаў з ліўенскім кантынгентам — групавое назіранне аўтара артыкула, а не асабісты маршрут нашага носьбіта; гіпотэза Ліўны → Белгарад застаецца знятай.
Паўторная праверка зводнай базы: што яна дадала і чаго не знайшла
25 жніўня 2026 года нанава правераны ўвесь публічны пошукавы сэрвіс «Дом
предков» [Дом продкаў] на 421 095 радкоў: асобна запытаны формы Анпилогов, Анфилогов,
Онфилогов, Онпилогов, Анплиогов, Ампилогов і кароткія формы без -лог-.
Новага запісу, ранейшага за арлоўскае землеўладанне 1594/95 года, не знойдзена. У
агульным спісе 1627–1628 гадоў, які сэрвіс звязвае з РГАДА, ф. 210,
оп. 19, д. 2, прозвішчавага радка таксама няма.
Самы ранні неарлоўскі радок застаецца ранейшым: Фёдар Анпілогаў, Курск, 1605–1618 гады, але замест справы сэрвіс паказвае толькі ўмоўнае «сборн» і не называе аркуш. Ён на дзесяць і больш гадоў пазнейшы за арлоўскіх землеўладальнікаў 1594/95 года. Таму Фёдара нельга ператвараць ні ў продка, ні ў доказ руху з Курска ў Арол. Наадварот, упэўнена правяраемыя радкі 1620-х гадоў спачатку паказваюць ужо існае арлоўскае ядро, а потым паралельную прысутнасць у Курску.
Сэрвіс карысны як пошукавая сетка, але не як першакрыніца. У яго выдачы дагэтуль ёсць два радкі, ужо абвергнутыя поўным імянным паказальнікам і арыгіналам справы 1620/21 года: «Анпилогов Марк» і «Онпилогов Илюшка». Значыць, адсутнасць ранняй знаходкі — змястоўны адмоўны вынік, а любы будучы станоўчы радок усё роўна павінен прайсці праверку па аркушы.
Ананія Анпілогаў: асабістая казка як найлепшая позняя крыніца
Упершыню створаны асобны профіль чалавека, якога можна прасачыць амаль дваццаць гадоў. Ананія Анпілогаў (Ананья Анпилогов) стаіць у арлоўскім разборы 1686/87 года, у двух розных комплексах 1697 года, у разборы 1700 года і зноў у 1705 годзе:
- РГАДА, ф. 1157, оп. 1, д. 9 — разбор 1686/87 года;
- ф. 210, оп. 12, д. 1583 — асабістыя казкі 1697 года;
- ф. 210, оп. 6г, д. 25 — агляд 1697 года;
- ф. 210, оп. 6г, д. 26 — разбор 1700 года;
- ф. 1157, оп. 1, д. 19 — разбор 1705 года.
Спалучэнне рэдкага імя, прозвішча, аднаго горада і бесперапыннай храналогіі робіць тоеснасць вельмі верагоднай. Але пакуль гэта індэксны ланцужок: для фармальнага аб'яднання патрэбны паўторныя імя па бацьку, узрост, чын або сямейны склад.
Галоўная знаходка — сапраўдны загаловак справы 1583. Гэта не агульны спіс, а казкі арлоўцаў, служылых людзей іншаземнага строю, пра службу, сямейны склад і маёмаснае становішча, пададзеныя на з'езджым двары стольніку Івану Васільевічу Залатарову. Гэта значыць, унутры ляжыць аповед самога Ананіі. Яго канкрэтны аркуш пакуль невядомы, але цяпер архіўны запыт гранічна вузкі: трэба знайсці толькі адну казку і выпісаць пачатак службы, бацькоўскую службу, сям'ю, маёнтак і ранейшае ўладанне. Гэта найбольш верагодны позні дакумент, які здольны рэтраспектыўна злучыць галіну з пакаленнямі XVII стагоддзя.
Ананья Анплиогов ёсць і ў паказальніку 1664 года. Ён мог быць тым жа чалавекам
у маладосці або старэйшым сваяком, але дваццацідвухгадовы разрыў і
адсутнасць імя па бацьку не дазваляюць аб'яднаць запісы. Створаны профіль P9679
і картка PUB-DOMPREDKOV-1686-1705-OREL-ANANYA-ANPILOGOV.
Чаму познія «пришлые люди» (прыхадні) не тлумачаць ядро
Для кантролю праверана спецыяльная справа РГАДА, ф. 350, оп. 2, ч. 2, д. 2439, арк. 1–90 — «Сказки пришлых людей, жителей города Орла» (Казкі прыхадняў, жыхароў горада Арла) 1721 года. Поўныя здымкі справы таксама знаходзяцца ў адкрытым арлоўскім праекце.
Даследаванне І. Я. Кушалёва ўстанаўлівае, што за трыццаць гадоў да 1721 года ў Арол прыбыло ўсяго 75 прыхадняў. Ніхто не меў уласнага двара; большасць кармілася чорнай работай, амаль палова хадзіла на стругах кашэварамі, а да 1748 года ў горадзе замацаваліся толькі адзінкі. У апублікаваным пераліку прыхадных прозвішчаў формаў Анпилогов, Анфилогов, Онфилогов або Ампилогов няма.
Гэта адмоўны, але змястоўны вынік. Ён паказвае, як выглядае
сапраўдная позняя міграцыйная дакументацыя — з ранейшым месцам, шляхам
прыбыцця, заняткам і адсутнасцю свайго двара — і адначасова выключае
гіпотэзу, што старое прозвішчавае ядро ўзнікла з гарадскога прытоку
1691–1721 гадоў. Справа адносіцца да горада, а не да ўсіх павятовых дзяцей
баярскіх, і нічога не кажа пра перасяленне XVI стагоддзя; таму яна служыць
кантролем, а не адказам. Зафіксаваны lead
LEAD-350-2-2439-OREL-INCOMING-1721.
Абноўленая прамежкавая выснова
Цяпер доказная паслядоўнасць выглядае так:
- У 1594/95 годзе Анфілогавы ўжо трымаюць зямлю некалькімі сваяцкімі групамі ў Баздыраве і суседніх вёсках.
- У 1596 годзе большасць арлоўскіх навікаў — не свежыя перасяленцы, а маладыя людзі ўжо існага землеўладальніцкага асяроддзя.
- У 1625 годзе Баздырава захоўвае некалькі прозвішчавых трыманняў і дзве прама названыя пары братоў.
- Да 1664 года перапіс індэксуе 33 Анпілогавых/Анпліогавых (Анплиоговых) з дваран і дзяцей баярскіх — вынік працяглага спадчыннага росту.
- У 1686/87–1705 гадах Ананія і іншыя носьбіты прозвішча прасочваюцца ў паўторных службовых разборах; асабістая казка Ананіі можа растлумачыць канкрэтную галіну.
- Позні прыток «пришлых людей» (прыхадняў) у горад быў малы і прозвішчавага ядра не сфармаваў.
Значыць, галоўны разрыў цяпер размешчаны не паміж 1590-мі і XVIII стагоддзем, а перад першай пісцовай кнігай: адкуль прыйшло старэйшае пакаленне, якое ўжо атрымала арлоўскія жэрабі да 1594/95 года. Прыярытэт застаецца за двума тыпамі крыніц: раннімі разраднымі імяннымі спісамі Арла 1577–1590-х і адказнымі/асобнымі кнігамі 1595–1625 гадоў, дзе перадача бацькоўскага маёнтка можа захаваць ранейшы горад або формулу першапачатковай гасударавай дачы.
Старэйшае пакаленне цяпер мае імёны
Патранімічныя формулы дазволілі замяніць безыменнае «пакаленне бацькоў» васьмю асцярожнымі пошукавымі профілямі. Гэта Мікула — адзін прама названы бацька Васіля, Цімафея і Карпа; два не аб'яднаныя Васілі — бацькі Беляя і Восіпа; Перша — бацька Івана; Цімафей — бацька Сафона; Нячай — бацька Івана; Пахом — бацька Ермака; Цярэнцій — бацька Паўла, паверстанага ў 1596 годзе.
Тут асабліва важныя дзве межы. Беляй і Восіп маглі быць братамі, аднак кніга не называе іх «Васильевыми детьми» (Васільевымі дзецьмі), таму адзін агульны Васіль быў бы заўчасным зліццём. Цімафей, бацька Сафона, мог быць Цімафеем Мікулавічам, але пакуль няма прамой перадачы маёнтка або сваяцкай формулы. Прозвішчавае імянаванне належыць поўным формулам сыноў; самі бацькі не запісаны асобнымі ўладальнікамі. Таму профілі фіксуюць даказанае імя і бацькоўства, але не атрымліваюць уласных дат, уладанняў або кропак на карце.
Практычны вынік — сем рэдкіх або кантраляваных імёнаў для праверкі ў даарлоўскіх спісах 1550–1580-х гадоў. Асабліва адрозныя свецкія імёны Перша і Нячай і трайная звязка «Мікула — Васіль, Цімафей, Карп»: супадзенне такой групы ў іншым горадзе было б істотна мацнейшым за простае супадзенне прозвішча.
Поўная дысертацыя Захарава знойдзена ў РГБ: дакладныя старонкі для заказу
Афіцыйная картка РГБ пацвердзіла, што за кароткім аўтарэфератам стаіць алічбаваная 246-старонкавая дысертацыя А. Л. Захарава «Служилые люди» и дворянство на территории Орловской губернии в конце XVI–XVIII вв.» [«Служылыя людзі» і дваранства на тэрыторыі Арлоўскай губерні ў канцы XVI–XVIII ст.]. Яе сістэмны нумар — 01004419514. Адкрыты праглядальнік паказвае змест, але поўны тэкст па правілах аўтарскага права даступны толькі ў чытальных і віртуальных чытальных залах РГБ.
Змест упершыню дазволіў звузіць будучы заказ да чатырох фрагментаў:
- с. 40–61 — служылыя людзі Маскоўскай дзяржавы і засечнай рысы;
- с. 62–68 — Какурыны як прыклад стараарлоўскага служылага прозвішча;
- с. 113–127 — дзеці баярскія і механізм іх пасялення;
- с. 169–184 — «Арлоўскія» дваранскія прозвішчы XVI–XVIII стагоддзяў.
Апошні фрагмент мае найвышэйшы прыярытэт: аўтарэферат прама кажа, што ў ім разбіраюцца асноўны спіс прозвішчаў, іх паходжанне, час надзялення маёнткамі і лёс у рэгіёне. Менавіта там трэба шукаць Анпілогавых, нават калі яны адсутнічаюць у прадметным пошуку адкрытай часткі. Да чытання гэтых старонак нельга прыпісваць Захараву выснову пра горад паходжання сям'і.
Паралельна ўстаноўлены тры кароткія артыкулы аўтара, якія могуць паўтараць матэрыял закрытага раздзела: «Землевладение орловского дворянства в начальный период Орловского края» [Землеўладанне арлоўскага дваранства ў пачатковы перыяд Арлоўскага краю] (2008, № 2, с. 22–28), «Города Орловского края на защите южных рубежей… Возникновение “коренного” дворянства» [Гарады Арлоўскага краю на абароне паўднёвых рубяжоў… Узнікненне «карэннага» дваранства] (2008, № 2, с. 32–35) і «Поместное землевладение Орловского региона» [Маёнткавае землеўладанне Арлоўскага рэгіёна] (2008, № 3, с. 23–42). Свабодных поўных копій пакуль не знойдзена.
Картка дысертацыі ў РГБ, афіцыйны праглядальнік, свабодны аўтарэферат.
Дакладны адрас у адказных кнігах: «Ампиловы» (Ампілавы), ч. 1, кн. 3, № 400
Афіцыйны алфавіт РГАДА да адказных кніг па Арле і Болхаве за 1619–1746 гады даў не агульную параду «глядзець фонд 1209», а канкрэтную спасылку. На арк. 2 асобнай рубрыкай запісана: «Ампиловы: ч. 1, кн. 3, № 400» (Ампілавы: ч. 1, кн. 3, № 400). У пачатковай табліцы таго ж архіўнага тома трэцяя кніга першай часткі адпавядае сучаснаму агульнаму нумару 10054. Значыць, наступны прыярытэтны дакумент: РГАДА, ф. 1209, оп. 1, кн. 10054, стары артыкул № 400.
На стадыі аднаго алфавіта нельга было сцвярджаць, што запіс адносіцца менавіта да Арла або Баздырава: загаловак аб'ядноўвае Арол з Болхавам і не друкуе дату артыкула. Таму асабісты профіль і картаграфічная прывязка павінны былі чакаць паактавага вопісу. Наступны раздзел здымае частку гэтых абмежаванняў.
Артыкул № 400 раскрыты: Неўстрой Русінаў сын Ампілаў, 1649 год
Паактавы вопіс да кнігі знойдзены ў тым жа афіцыйным комплексе РГАДА. На арк. 135–136 артыкул № 400 пераказаны так: 7 верасня 7158 года Неўстрою Русінаву сыну Ампілаву адказаны тры ўладанні ў Арлоўскім павеце. Дата адпавядае 7 верасня 1649 года па юліянскім календары. Ранейшымі ўладальнікамі названы Аляксей Някрасаў і Лявонцій Прохараў сын Рышкоў; з зямель упэўнена чытаюцца Навасёлка (Новоселка) і вёска Перавесная (Перевесная), а назва першага ўрочышча каля сельца пакуль чытаецца папярэдне як «Рогоживец».
Гэта адразу выпраўляе некалькі ранейшых абмежаванняў. Запіс адносіцца менавіта да Арлоўскага павета, паведамляе поўнае імя носьбіта прозвішча і дае бацькоўскае імя: Русін. Створаны профіль Неўстроя P9680; два ранейшыя ўладальнікі іншага прозвішча застаюцца толькі ў расшыфроўцы. На карце падзея адносіцца да Арлоўскага павета, але тры старыя зямлі пакуль не атрымліваюць ілжывых дакладных каардынат.
Для паходжання вынік важны не як гатовы адказ пра перасяленне, а як новы двухпакаленны мост. Русіна Ампілава цяпер трэба шукаць у арлоўскіх кнігах 1620–1640-х гадоў, а Неўстроя — у перапісе 1664 года. Калі ў арыгінальным артыкуле будзе сказана «отца его поместье» (маёнтак яго бацькі), названы ранейшы горад або калі перапіс дасць супадаючае імя па бацьку, можна будзе звязаць яго з пакаленнем 1625 года. Пакуль такая сувязь застаецца задачай, а не ўстаноўленым сваяцтвам.
Адкрытая акадэмічная публікацыя 1977 года праверана як магчымая замена арыгіналу. Яна сапраўды падрыхтавана па той жа Арлоўскай адказной кнізе РГАДА, ф. 1209, оп. 199, кн. 10054, аднак яе змест прама абмяжоўвае арлоўскую выбарку тэкстамі 1625–1648 гадоў. Артыкул Неўстроя датаваны 7 верасня 1649 года і таму загадзя застаўся за мяжой адбору. Яго адсутнасць у друкаваным томе не з'яўляецца адмоўным вынікам па чалавеку: для поўнай формулы адказу па-ранейшаму патрэбны арыгінал артыкула № 400 або іншая незалежная копія менавіта гэтага акта.
Мясцовы мост да справы Геральдыі: 14 спраў Курскай палаты грамадзянскага суда
Афіцыйны імянны паказальнік ГАКО да фонду 59, вопісу 2 упершыню даў не агульную рэкамендацыю, а 14 дакладных нумароў спраў з варыянтамі Анпілогаў, Анфілогаў і Анпілаў. Паказальнік адносіцца да Курскай палаты грамадзянскага суда, фонд якой ахоплівае 1780–1869 гады.
Дваранска-памешчыцкае кола ўключае:
- А. Н. Анпілогава, памешчыка і капітана — д. 5078;
- Г. П. Анпілогава, фацежскага памешчыка — д. 2513;
- І. М. Анпілогава, рыльскага двараніна — д. 6907;
- А. І. Анпілогаву, фацежскую дваранку — д. 5335;
- Ф. Анфілогава, памешчыка — д. 2827;
- Анфілогаву без ініцыялаў, памешчыцу — д. 1644;
- А. Анфілогаву, памешчыцу — д. 1362;
- А. І. Анфілогаву, шчыгроўскую памешчыцу, і І. Я. Анфілогаву, шчыгроўскую дваранку — адна агульная д. 6898.
Асобны аднадворча-сялянскі пласт прадстаўлены С. І. Анпілогавым з вёскі Пол-сяла Гараінава (д. 6916), Анпіламі Старааскольскага павета (д. 6456) і чатырма справамі Анпілогавых сяла Нікольскага Фацежскага павета (дд. 6490, 4459, 5074 і 6917; у апошняй названы ініцыялы Т. І., Ф. І. і К. В.).
Гэта яшчэ не пакаленны роспіс і не доказ паходжання з Арла. Паказальнік не друкуе загалоўкаў, дат, сваяцтва і зместу спраў. Але ён стварае важны мясцовы абыход да сенацкай справы РГИА, ф. 1343, оп. 16, д. 2345: грамадзянскія працэсы пра зямлю, спадчыну і саслоўны стан маглі ўключаць купчыя, раздзелы, старыя крэпасці і завераныя выпіскі з дваранскіх доказаў. Першымі трэба атрымліваць загалоўкі спраў 2513, 5335 і 6898: іх Фацежска-Шчыгроўская геаграфія бліжэй за ўсё да позняй галіны, якая падала доказы ў Геральдыю.
На афіцыйнай старонцы навукова-даведачнага апарату ГАКО поўны вопіс фонду 59 цяпер не раскрыты: апублікаваны паказальнік, але не загалоўкі спраў. Значыць, наступны крок патрабуе архіўнага запыту або прагляду вопісу ў чытальнай зале. У запыце трэба спачатку атрымаць назву, даты і аб'ём спраў 2513, 5335 і 6898, а ўжо потым заказваць першыя аркушы і ўнутраныя вопісы. Пошукавая выдача па адных нумарах спраў гэтую праверку не замяняе.
Радкі правераны не па пошукавым сніпеце: афіцыйны PDF не мае
тэкставага слоя, таму старонкі былі распазнаны, а ўсе прозвішчавыя пазіцыі
на кадрах 13–15 потым прачытаны па выявах. Створана даследчая
картка PUB-GAKO-F59-O2-ANPILOGOV-INDEX. Адны ініцыялы ў гэтым вопісе пакуль
не ствараюць профіляў і карты да атрымання дат і загалоўкаў саміх спраў.
Геаграфічны паказальнік да таго ж вопісу дадаў незалежныя прывязкі. Рыльскі дваранін І. М. Анпілогаў у справе 6907 звязаны з сялом Каменевым Курскага павета; А. І. Анпілогава са справы 5335 — з горадам Фацежам; дзве Анфілогавы са справы 6898 — з горадам Шчыграмі. Справы 6490 і 6917 пацверджаны ў сяле Нікольскім Фацежскага павета, а справа 6916 адначасова індэксавана пры вёсцы Гараінавай і Нікольскім. Гэтыя сувязі ўдакладняюць геаграфію пошуку, але па-ранейшаму не замяняюць загалоўкаў спраў.
І. М. Анпілогаў у Дзерлаве: дзве дакладныя судовыя справы 1887–1891 гадоў
У суседнім афіцыйным комплексе ўдалося перайсці ад паказальніка да поўнага вопісу. Праверана ГАКО, ф. 32, оп. 1, Курскі акруговы суд, том 1. На PDF-кадры 362 справа № 2730 названа даслоўна: справа па абвінавачванні сялян Дзерлава Фацежскага павета «в покушении на частную собственность дворянина И. М. Анпилогова» (у замаху на прыватную ўласнасць двараніна І. М. Анпілогава). Вытворчасць ішла з 28 лістапада па 12 снежня 1887 года, аб'ём — 42 аркушы.
На PDF-кадры 392 знаходзіцца справа № 2974: сяляне таго ж сяла абвінавачваліся
ва ўзброеным нападзе на двараніна І. М. Анпілогава. Яна пачалася
29 лютага 1888 года, завяршылася 4 ліпеня 1891 года і займае
196 аркушаў. Супадаюць рэдкае прозвішча, абодва ініцыялы, дваранскі статус,
месца і паслядоўны маёмасны кантэкст. Таму створаны адзін
профіль P99102, два асобныя Records і кропка гістарычнага Дзерлава
(Дзернава), сучаснага Дзерлава Залатухінскага раёна. Маршрут да Арла,
Рыльска або Фацежа не праводзіцца: паходжанне чалавека не названа.
Імянны паказальнік фонду 32 звязвае з тым жа І. М. яшчэ справу № 4868, але даступны афіцыйны том вопісу заканчваецца раней за гэты артыкул. Яго трэба атрымліваць асобна. Не зацверджана і тоеснасць з рыльскім дваранінам І. М. Анпілогавым з ф. 59, д. 6907: аднолькавыя ініцыялы робяць гэтую версію цікавай, аднак загаловак справы 6907 пакуль адсутнічае.
Для галоўнага пытання XVI стагоддзя гэта не прамы адказ, а новы позні вузел. Калі 196-аркушовая справа ўтрымлівае дакументы на ўласнасць, даверанасці або поўнае імя, чалавека можна будзе супаставіць з курскім дваранскім роспісам і сенацкай справай РГИА, ф. 1343, оп. 16, д. 2345. Менавіта такое супастаўленне можа паказаць, адкуль слоўнік 1911 года ўзяў Васіля Дзмітрыевіча як родапачынальніка.
Афіцыйны вопіс фонду 32, старонка навукова-даведачнага апарату ГАКО, даведка пра Дзерлава (Дзернава) па спісе 1862 года.
Рэестр 1625 года: восем прозвішчавых артыкулаў; дзявяты аказаўся Філіпаўскім
Поўная праверка імяннога паказальніка і абедзвюх частак апублікаванага рэестра, а потым афіцыйных лічбавых выяў самога рукапісу выявіла восем прамых прозвішчавых артыкулаў: 79, 80, 81, 84, 129, 512, 523 і 1347. Раней у працоўнай выбарцы былі разабраны толькі чатыры баздыраўскія артыкулы. Дадатковыя прамыя запісы даюць:
- артыкул 129, арк. 203 адв.: Ілля, Васіль і Антон — Іванавы дзеці Анфілогава — сумесна валодаюць у вёсцы Белай;
- артыкул 512, арк. 227 адв.: Сафонаў маёнтак Цімафеева сына Анфілогава, ужо пустэча Сафонава;
- артыкул 523, арк. 228 адв.: Іванаў маёнтак Нячаева сына Анпілогава на Радомлі;
- артыкул 1347, арк. 290: Ермакоўскі маёнтак Анпілогава ў пустэчы Малцоўскай.
Тры апошнія імянныя формулы амаль напэўна працягваюць уладанні Сафона Цімафеевіча, Івана Нячаевіча і Ермака Пахомавіча, апісаныя ў 1594/1595 годзе: супадаюць рэдкія поўныя імянаванні і тыя ж малыя ўрочышчы. Артыкул 129 дадае раней не разабраную брацкую групу і прама захоўвае імя іх бацькі Івана. Паколькі ў Белай у 1594/1595 годзе сядзеў Іван Першын Анфілогаў, сваяцкая пераемнасць верагодная, але пакуль не даказана: «Першин» (Першын) — патронім ад імя Перша, і рэестр 1625 года не называе бацьку братоў «Иваном Першиным» (Іванам Першыным).
Важнае абмежаванне: рэестр фіксуе назву маёнтка, але не заўсёды кажа, ці жывы яшчэ чалавек, па якім ён названы. Ён даказвае працягласць прозвішчавай зямельнай памяці, а не само па сабе перасяленне або бесперапынную асабістую службу ўладальніка.
Першапачаткова суцэльная праверка таго ж раздзела дала і нібыта дзявяты запіс: артыкул 1361, арк. 291 прачыталі як «Анфилоговское поместье Брежнева да племянника его Курдюка в пустоши Брежневой» (Анфілогаўскі маёнтак Брэжнева ды пляменніка яго Курдзюка ў пустэчы Брэжневай). Гэтае чытанне аказалася ілжыва станоўчым. Поўны артыкул кнігі 1594/1595 года на друкаванай с. 1017 называе на тым жа ўчастку Філіпа Сцяпанава сына Брэжнева і яго пляменніка Курдзюка Пятрова сына Брэжнева ў вёсцы Брэжневай. Унутры артыкула асобна стаяць «двор помещиков Филиппов» (двор памешчыкаў Філіпаў) і «двор помещиков Курдюков» (двор памешчыкаў Курдзюкоў).
Супалі пяць незалежных прыкмет: Філіп, прозвішча Брэжнеў, рэдкае імя пляменніка Курдзюк, прамое сваяцтва і вёска/пустэча Брэжнева. Таму скорапісная форма рэестра павінна чытацца «Филипповское поместье» (Філіпаўскі маёнтак), а не «Анфилоговское». Ніякага невядомага ранейшага Анфілога артыкул не ўводзіць. Record захаваны як адмоўны кантроль і забяспечаны абедзвюма фотакопіямі, але выключаны з ліку ранніх ужыванняў даследаванай асновы; профіль, кропка і маршрут для Брэжневых не ствараюцца.
Адначасова выпраўлена архіўная атрыбуцыя ўсіх пяці створаных па гэтым рэестры картак. Дакладныя бачныя радкі знаходзяцца ў РГАДА, ф. 1209, оп. 85, д. 13, а ф. 1209, оп. 1, кн. 330–331 — зыходныя пісцовыя кнігі, якія рэестр коратка пераказвае. Афіцыйныя выявы таксама ўдакладнілі аркушы: артыкул 512 размешчаны на арк. 227 адв., артыкул 523 — на арк. 228 адв. Афіцыйны вопіс удакладняе склад зыходнага комплексу: кн. 330 утрымлівае Корчакаўскі і Непалоцкі станы, а кн. 331 — Каменскі, Тайчукоў і Нугорскі. Значыць, артыкулы Ермака і Брэжневых знаходзяцца менавіта ў кн. 331. Поўны артыкул 1594/1595 года ўжо вырашыў спрэчку па Брэжневых; для Ермака поўны артыкул 1625/26 года па-ранейшаму застаецца асобнай задачай.
Афіцыйная выява арк. 291, публічная публікацыя рэестра, друкаваная с. 1017, афіцыйны вопіс 1, ч. 1.
Разанская сотная 1567/68 года: праверана пакаленне заснавання Арла
У поўным тэксце сотнай граматы разанскім архіепіскапскім дзецям баярскім правераны служылы склад непасрэдна перад заснаваннем Арла. Дакумент ахоплівае восем станаў Разанскага павета, у тым ліку асабліва важны для працоўнай гіпотэзы Пехлецкі стан. Выпраўлены даследчы падлік дае 153 чалавекі з 80 прозвішчаў.
У поўным прозвішчавым пераліку няма формаў Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў, Ампілогаў і блізкіх варыянтаў. Няма таксама Баздыравых, Крывалапавых, Трунавых і Нямцовых — найбліжэйшага суседскага кола першай арлоўскай кнігі. Асобныя Пахомы і Нячаі адносяцца да іншых прозвішчавых формул і не даюць сваяцкай сувязі. Вынік правераны па друкаванай публікацыі на с. 458–462, лічбавай копіі РГБ з паўнатэкставым слоем і поўным даследчым пераліку прозвішчаў.
Гэта істотнае звужэнне, але не адмова ад разанскай версіі. Сотная грамата пералічвае архіепіскапскую служылую карпарацыю, а не ўсіх гасударавых дзяцей баярскіх Разанскага павета. Таму цяпер выключаны канкрэтны шлях з архіепіскапскіх людзей, тады як гасударавы служылыя землеўладальнікі Пехлецкага, Каменскага і суседніх станаў застаюцца галоўным неправераным напрамкам. Асобныя профілі і кропкі на карце па адмоўнай праверцы не ствараюцца.
Картка выдання ў РГБ, лічбавая копія, даследаванне складу разанскай карпарацыі.
Чаму няма гасударавай разанскай дзесятні: дакументаваная страта 1626 года
Даследаванне архіўнага лёсу разанскага служылага «горада» дало прамое тлумачэнне галоўнага прабелу. Яшчэ ў 1625 годзе пры разборы месніцкай справы з Разраднага архіва здабывалі «резанскую десятню 89-го году» (разанскую дзесятню 89-га года), гэта значыць кнігу 7089 (1580/1581) года. Пасля маскоўскага пажару наступнага года дзякі ўжо адказвалі на запыты: «резанские старые десятни в московский пожар 134-м году в Розряде згорели» (разанскія старыя дзесятні ў маскоўскі пажар 134-га года ў Разрадзе згарэлі). Спасылка ў даследаванні вядзе да РГАДА, ф. 210, оп. 10, д. 46, арк. 602.
Значыць, гасудараў паіменны спіс найбліжэйшага да заснавання Арла пакалення існаваў, але асноўны комплекс загінуў. Гэта не пацвярджае Анфілогавых у Разані; яно тлумачыць, чаму прамы адмоўны пошук па захаваных кнігах не можа вырашыць пытанне.
Пошук цяпер пераносіцца на дакументы-замяшчальнікі: выпіскі з дзесятняў у месніцкіх справах, кармлёныя і прыходна-расходныя кнігі чацвяртэй (четвертей), маёнткавыя памяці і родавыя архівы. З самога разанскага комплексу ацалеў толькі фрагмент разборнай дзесятні 1621/22 года; вядомыя таксама пяць спісаў 1610–1620-х гадоў, захаваных пры радаводных роспісах. Для зыходнага пакалення найважней знайсці выпіс з загінулай дзесятні 1580/81 года або больш раннюю акладную памяць з формулай ранейшай службы.
Поўны тэкст дысертацыі І. А. Кірпічнікава.
Першая знойдзеная выпіска з загінулай дзесятні: Сямён Ляпуноў
Паведамленне пра страту ўдалося давесці да канкрэтнага захаванага артыкула. У першым томе афіцыйных Разрадных кніг на стб. 1053–1054 надрукаваны разбор 1625 года. Прыказ падняў старую кнігу і запісаў:
«…служилъ съ Резани и въ Резанской десятнѣ 89-го году отецъ его Семенъ Іевлевъ сынъ Ляпуновъ написанъ въ помѣстномъ окладѣ въ 250 четяхъ; а онъ Ульянъ служитъ съ Резани жъ…»
Пераклад: «…служыў з Разані, і ў Разанскай дзесятні 89-га года бацька яго Сямён Іеўлеў сын Ляпуноў запісаны з маёнткавым акладам у 250 чацвярцей; а ён, Ульян, служыць таксама з Разані…»
Такім чынам, дзесятня 7089 (1580/1581) года яшчэ за год да пажару дазваляла праверыць тры рэчы: ранейшы служылы горад, поўнае імя бацькі і памер яго маёнткавага акладу. Выпіска адносіцца да Сямёна Іеўлевіча і Ульяна Ляпуновых, а не да Анфілогавых, таму асобныя профілі і карта не ствараюцца.
Для пошуку паходжання гэта ўсё ж прынцыповая знаходка: даказана, што месніцкія справы захоўвалі персанальныя вытрымкі менавіта з патрэбнай загінулай кнігі. Цяпер перспектыўны не абстрактны пошук «разанскай дзесятні», а суцэльная праверка спраў 1613–1626 гадоў і пазнейшых копій па формулах «служил с Резани» (служыў з Разані), «в Резанской десятне» (у Разанскай дзесятні) і «в поместном окладе» (у маёнткавым акладзе).
Скан стб. 1053 у Google Books.
Сінхронная праверка 1596 года: Павел — арлоўскі, а не разанскі навік
Страта старых разанскіх дзесятняў часткова кампенсуецца агульнадзяржаўнай дзесятняй навікаў 1596 года. У ёй цалкам апублікаваны асобны разанскі раздзел: паводле выніковай пометы, нанава паверстаны 266 разанцаў — неслужылыя і беспамесныя сыны, пляменнікі і браты мясцовых служылых людзей.
У поўным разанскім пераліку няма Анфілогавых, Анпілогавых, Онфілогавых, Ампілогавых або блізкага варыянта. Няма і дакладнага супадзення кантраляваных сямейных формул. Іван Раманаў сын Мікулін, Мікіта Нячаеў сын Ліхачоў, Фёдар і Сава Рыгоравы дзеці Пафомавы і Цярэнцій Бялаеў сын Панфілаў — іншыя людзі і іншыя імянныя рады.
Асаблівая каштоўнасць выніку ў сінхроннасці: Павел Цярэнцьевіч Анфілогаў запісаны ў тым жа дакуменце, але ў арлоўскай рубрыцы. Значыць, у красавіку 1596 года яго служылы горад ужо адназначна Арол. Гэта не ўстанаўлівае месца нараджэння Паўла або ранейшую службу яго бацькі Цярэнція: старэйшае пакаленне магло перайсці раней. Але прадстаўляць Паўла разанскім навікам, якога ў 1596 годзе перавялі ў Арол, цяпер нельга.
Крыніца: РГАДА, ф. 210, оп. 4, д. 120/167; М. П. Ліхачоў. «Десятни новиков, поверстанных в 1596 году» [Дзесятні навікаў, паверстаных у 1596 годзе] // Известия Русского генеалогического общества. Вып. 3. СПб., 1909. С. 113–209.
Публікацыя разанскага раздзела і даведка пра дзесятні.
Дзве падзеленыя сям'і Разань — Арол у адным спісе
Поўны разанскі раздзел дадаткова супастаўлены з усімі здабывальнымі ўладальніцкімі формуламі Арлоўскай кнігі 1594/95 года. Дакладнага поўнага імя аднаго чалавека ў абодвух гарадах няма, затое знойдзены дзве звязкі, дзе супадаюць адначасова бацька і прозвішча:
- Навум Іванаў сын Балотаў, разанскі навік з акладам 100 чацвярцей, — Цімафей Іванаў сын Балотаў, арлоўскі памешчык у вёсцы Балотаве на Лісіцы. Разам з Васілём Іванавічам Балотавым у Кашыры і Міцем Іванавічам Балотавым у Туле гэта ўжо чатырохгарадская гіпотэза дзяцей аднаго Івана Балотава.
- Васіль Іванаў сын Каменеў, разанскі навік з акладам 100 чацвярцей, — Іван Іванаў сын Каменеў і Цярэх Іванаў сын Каменеў, два самастойныя арлоўскія памешчыкі. У артыкуле Івана асобна названы двор яго бацькі Івана, што пацвярджае не памылкова прачытанае імя па бацьку, а рэальнае старэйшае пакаленне на Арле.
Крыніцы не называюць людзей братамі, таму індывідуальны маршрут не даказаны. Аднак два незалежныя супадзенні паказваюць, што падзел галін паміж Разанню і Арлом быў не толькі тэарэтычна магчымым. Для паходжання Анфілогавых гэта ўзмацняе мадэль агульнага разанска-верхнеакскага сямейнага рэзервуара, але не замяняе прозвішчавага запісу. Балотавы і Каменевы не атрымліваюць профіляў або маршрутаў на сямейнай карце.
Чацвяртныя кнігі пасля Смуты: адзін арлоўца прасочваецца з 1594 да 1617 года
Цалкам праверана выданне Л. М. Сухоціна «Четвертчики Смутного времени (1604–1617)» [Чацвярцікі Смутнага часу (1604–1617)]. Гэта не агульная дзесятня, а ўлік больш вузкай групы служылых людзей, якім выдавалі грашовае жалаванне з чацвяртэй (четвертей). Таму адсутнасць прозвішча нельга ператвараць у адмаўленне арлоўскай службы ўсёй сям'і.
У корпусе знойдзены тры арлоўцы:
- Воін Кіпрыянаў сын Вераб'ёў: 29 жніўня 1614 года яму пацвердзілі стары аклад 18 рублёў і прыбавілі чатыры рублі за мцэнскую службу 1612/13 і 1613/14 гадоў;
- Міхаіл Апанасьеў сын Жылін: 14 верасня 1613 года яму аднавілі дзевяцірублёвы аклад часоў цара Васіля, бо адпаведныя артыкулы кнігі 1610 года «в разоренье пропали» (прапалі ў разарэнні);
- Рыгор Іванаў сын Сотнікаў: 3 студзеня 1617 года яго ранейшы аклад у шэсць рублёў аднавілі па арлоўскім спісе, які Пётр Данілаў прыслаў з Арла ў 1613/14 годзе.
Апошні запіс дае дакладнае міжкніжнае супадзенне. У пісцовай кнізе 1594/95 года Рыгорка (Гриша) Іванаў сын Сотнікаў ужо трымаў бацькоўскі маёнтак у вёсцы на Гасударнінай сялішчы разам з братамі Кандратам, Аляшкам і Антонкам — «Ивановыми детьми Сотникова» (Іванавымі дзецьмі Сотнікава). Супадаюць імя, бацька, прозвішча і арлоўская служылая карпарацыя. Інтэрвал у 22 гады нармальны, таму перад намі амаль напэўна адзін чалавек: памешчык 1594/95 года, даваенны чацвярцік пры Васілі Шуйскім, удзельнік арлоўскага спіса 1613/14 года і атрымальнік адноўленага акладу ў 1617 годзе.
Для нашай задачы важны механізм. Пасля разарэння прыказ аднаўляў страчаныя артыкулы па разрадным сыску і нанава прысланых гарадавых спісах. Значыць, шукаць трэба не толькі загінулыя дзесятні, але і прашэнні пра аднаўленне жалавання, сыскныя матэрыялы і сам спіс Пятра Данілава. Поўны спіс мог уключаць арлоўскіх дзяцей баярскіх, якія не трапілі ў вузкае кола чацвярцікаў.
Формаў Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў, Ампілогаў і Онпілогаў у поўным выданні няма. Для Воіна Вераб'ёва і Міхаіла Жыліна дакладных супадзенняў у арлоўскай кнізе 1594/95 года таксама няма; аднолькавыя прозвішчы не аб'ядноўваюцца без супадзення поўнага імя. Чужыя прозвішчы не атрымліваюць профіляў і кропак на сямейнай карце.
Лічбавая копія выдання 1912 года.
Вялікая раздатачная кніга 1615–1618 гадоў: сучасны шыфр знойдзены
Друкаваны вопіс Маскоўскага архіва Міністэрства юстыцыі раскрыў наступную, значна больш шырокую крыніцу. Пад № 1 кніг Наўгародскага стала апісаны раздатачныя кнігі грашовага жалавання 1615–1618 гадоў на 226 аркушах. Яны ахопліваюць казакоў, стральцоў і іншых служылых людзей Ноўгарада, Бялёва, Болхава, Арла, Кромаў, Ноўгарада-Северскага, Ціхвіна, Валакаламска, Вязьмы і Мажайска.
Сучасны архіўны адрас устаноўлены як РГАДА, ф. 210, оп. 6в, д. 1. Адпаведнасць падтрымліваюць цяперашняя назва вопісу — «Книги Новгородского стола» (Кнігі Наўгародскага стала), яго крайняя дата 1615 год і незалежныя апісанні імянных раздач 1617 года, якія прама спасылаюцца на гэтую справу.
Афіцыйны каталог РГАДА апісвае вопіс 6в як комплекс з 79 кніг за 1615–1704 гады, а яго лічбавы вопіс пачынаецца менавіта са справы № 1. Сучасны паіменны праект пазначае апрацаваны слой гэтай справы як «Дворяне и дети боярские разных городов 1617 г.» (Дваране і дзеці баярскія розных гарадоў 1617 г.). Гэта тлумачыць уяўную разбежнасць: праект выпісаў толькі шэсць гарадоў — Яраслаўль, Арзамас, Алатыр, Тулу, Кашыру і Разань, тады як архіўны загаловак усёй справы значна шырэйшы. Значыць, адсутнасць Арла ў адкрытай табліцы паказвае мяжу выбаркі, а не склад арыгінальнай кнігі.
Наступны слой праверкі выкананы па афіцыйным чатырохтомным алфавіце РГАДА да кніг Наўгародскага стала — паказальнікі 115–118. Паказальнік 115 ахоплівае кнігі № 1–12 і адкрыты цалкам: 291 лічбавая выява. Для кнігі № 1 раздзел прозвішчаў на А займае выявы 0003–0005, раздзел на О — выявы 0169–0170. У абодвух раздзелах правераны напісанні Анфилогов, Анпилогов, Ампилогов, Онфилогов і Онпилогов; іх няма. Такім чынам, гэта ўжо не нулявы вэб-пошук, а адмоўны вынік афіцыйнага архіўнага паказальніка да патрэбнай кнігі.
Колькасць аркушаў праверана непасрэдна на выяве с. 140 друкаванага вопісу: там стаіць «226 л.» (226 арк.). Ранейшае чытанне «2926» узнікла з OCR, які зліў працяжнік з лікам. Той жа аб'ём і сучасны шыфр незалежна паўтораны ў тэматычным спісе спраў па Арлоўскім павеце на форуме ВГД. Дзякуючы гэтаму пошук скарочаны з памылкова меркаваных тысяч да 226 аркушаў.
Мяжа выніку істотная. Алфавіт не замяняе прагляду 226 аркушаў і можа не ахапіць запіс без прозвішча, незвычайна прачытаны або прапушчаны запіс. Акрамя таго, адкрытая другасная выгрузка справы загадзя няпоўная: у ёй 395 радкоў 1617 года — Яраслаўль 183, Алатыр 67, Разань 49, Кашыра 43, Тула 38 і Арзамас 15, але ніводнага арлоўскага радка. Таму па ёй нельга рабіць адмоўную выснову пра Арол.
Дадатковая адрасная праверка выканана праз Рыгора Іванава сына Сотнікава. Ён зручны як кантрольны арлоўца: памешчык з такім поўным імем прасочваецца ад кнігі 1594/95 года да аднаўлення жалавання па арлоўскім спісе 1613/14 года. У афіцыйным паказальніку 115 цалкам прагледжаны раздзел «С» па кнігах № 1–12 — выявы 0211–0233. Сотнікава там няма. Значыць, раздатачную кнігу 1615–1618 гадоў нельга лічыць ні копіяй, ні поўным працягам спіса Пятра Данілава. Адсутнасць у ёй Анфілогавых і Сотнікава цяпер з'яўляецца характарыстыкай складу крыніцы, а не ўказаннем на знікненне гэтых арлоўскіх сем'яў.
Праверана і абноўленая публічная Google-табліца праекта служылых людзей. Па дакладным шыфры 210-6в-1 яна вяртае 396 радкоў тых жа шасці гарадоў і не ўтрымлівае схаванага арлоўскага раздзела. Скразны пошук па варыянтах прозвішча ва ўсёй актуальнай базе не даў ніводнага новага даарлоўскага носьбіта: самы ранні дадатковы слой пачынаецца арлоўскімі запісамі 1626 года, ужо вядомымі праекту. Пошук Анфілога, Анпілога, Анфілафа (Анфилофа) і Онфілога ў пазіцыі асабістага імя таксама даў нуль радкоў. Гэта не замяняе архіўнага прагляду, але закрывае здагадку, што ранні перасяленец ужо знаходзіцца ў сучаснай адкрытай выгрузцы пад асабістым імем.
Нельга таксама аўтаматычна атаясамліваць кнігу са спісам Пятра Данілава 1613/14 года: комплекс пачынаецца ў 1615-м. Наступны адрасны крок — устанавіць арлоўскія аркушы самой справы і праверыць формулы старога акладу, ранейшай службы, бацькоўскага артыкула і аднаўлення пасля разарэння.
Асобна знята небяспечная аднайменная зачэпка. РГАДА, ф. 1209, оп. 1, д. 1059, названая ў сучасным вопісе «дозорной книгой Орловского уезда 1617–1619 годов» (дазорнай кнігай Арлоўскага павета 1617–1619 гадоў), адносіцца да вяцкага прыгарада Арлова і ідзе разам з Хлынаўскім паветам. Поўная вяцкая публікацыя пацвярджае, што кніга апісвае цяглыя і аброчныя вёскі Вяцкай зямлі. Да крэпасці Арол на Ацэ і да арлоўскіх дзяцей баярскіх яе далучаць нельга.
Асобна паўторна правераны інтэрнэт-паказальнік да арлоўскага разбору 1620/21 года. Яго радкі «Марк Анпилогов» і «Илюшка Онпилогов» ілжывыя: у поўным паказальніку і прагледжанай лічбавай справе іх няма. Сапраўдны носьбіт прозвішча на арк. 67 — Василей Дмитреев Анпилогов (Васіль Дзмітрыеў Анпілогаў), ужо заведзены ў праекце як Васіль Дзмітрыевіч. Новыя профілі па двух памылковых радках не ствараюцца.
Дакладны лічбавы разварот друкаванага вопісу, с. 140. Спіс спраў па Арлоўскім павеце з тым жа шыфрам і аб'ёмам. Афіцыйны Паказальнік 115, пачатак раздзела А кнігі № 1, пачатак раздзела О кнігі № 1, працяг раздзела О.
1570: арлоўскія людзі ўжо выходзілі «по их спискам» (па іх спісах)
Поўны тэкст «Разрядной книги 1475–1598 годов» [Разрадная кніга 1475–1598 гадоў] даў больш раннее прамое сведчанне персанальнага ўліку арлоўскага корпуса. У роспісе 7075 года (1566/67) Арол упершыню ўключаны ў лік украінных гарадоў: там пастаўлены ваявода князь Васіль Растоўскі і Уладзімір Безабразаў. Гэты запіс на с. 224 называе толькі камандаванне.
Роспіс 7078 года (1570) значна больш змястоўны. На Арле названы ваявода князь Андрэй Васільевіч Рэпнін і галава Сямён Міхайлаў сын Хатунскага. Пры пагрозе нападу яны павінны былі выйсці з Арла і далучыцца да вялікага палка разам з іншымі сходнымі ваяводамі ўкраінных гарадоў. Распараджэнне завяршаецца прынцыповай формулай: «а люди с ними по их списком» (а людзі з імі па іх спісах).
Гэта не проста здагадка пра тое, што спіс калісьці павінен быў існаваць. Дакумент паказвае спіс у дзеянні: па ім кантынгент выводзілі з горада і ўключалі ў палявую армію. Значыць, не пазней за 1570 год Арол ужо меў улічаную мясцовую служылую карпарацыю. Акно першапачатковага набору звужаецца да 1566/67–1570 гадоў — раней за агульны колькасны рэестр пачатку 1572 года і спецыяльныя паіменныя спісы, прадпісаныя аглядам 1577 года.
Саміх радавых Гасудараў разрад не называе: ён захоўвае камандны каркас, а персанальныя гарадавыя роспісы пакідае асобнымі дакументамі. Формула адносіцца да ўсіх пералічаных украінных камандзіраў і не дае дакладнай назвы арлоўскага дадатку. Таму прысутнасць Анфілогавых у спісе 1570 года пакуль не даказана, але цяпер вядома, які дакумент трэба шукаць.
Новая архіўная мэта — не толькі спіс агляду 1577 года, але таксама процівені, выпісы і пазнейшыя спасылкі на роспісы 7075–7078 гадоў. Пошукавыя формулы: «люди по их спискам», «с Орла по списку», «роспись украинных городов» і «сходные воеводы». Асабліва важныя познія зямельныя цяжбы, дзе ўладальнікі маглі цытаваць старыя разрадныя і маёнткавыя выпісы пасля страты асноўных кніг.
Асноўны тэкст выдання правераны па лічбавай копіі: с. 224 і 231–232.
Картка: PUB-RK-1570-OREL-PEOPLE-BY-LISTS.
Лічбавая копія Разраднай кнігі.
1565: першы даарлоўскі верхнеакскі Ананьін знойдзены ў Адоеве
Змена пошукавай адзінкі з гатовага прозвішча Анфілогаў на поўныя асабістыя формулы, раннія другія найменні і суседскія сямействы дала першую знаходку ў непасрэдна даарлоўскім пласце. У навуковай публікацыі сотнай з адоеўскіх пісцовых кніг ад 25 мая 1565 года сярод манастырскіх сялян сяльца Марцінаўскага Паўлаўскага стана запісаны двор Сцяпанкі Ананьіна («Степанка Онаньина»). Дакумент старэйшы за заснаванне Арла на адзін год.
Арыгінал сотнай выяўлены выдаўцамі ў пазнейшай справе па цяжбе страпчага І. П. Ваейкава з Настасавым манастыром за сенажаці на пусташы Ласінскай у Пагарэльскім стане Бялёўскага павета. Архіўны адрас усяго комплексу ўказаны ў артыкуле як ЦГАДА, ф. 1209, столбцы по Москве, № 32739, ч. 1–2; цяпер гэта РГАДА. Тэкст сотнай пачынаецца з арк. 88 справы. Публікацыя: В. Ю. Белікаў, Е. І. Калычава, «Документы о землевладении князей Воротынских во второй половине XVI — начале XVII вв.» [Дакументы пра землеўладанне князёў Варатынскіх у другой палове XVI — пачатку XVII ст.], Архив русской истории, 1992, вып. 2, дакумент № 1 на с. 100 і далей.
Знаходка важная не прамым сугуччам з Анфілогавымі, а больш вузкай сувяззю. У арлоўскай кнізе 1594/95 года Ананьіны ўжо складаюць асобнае служылае гняздо, і ўнутры яго ранейшым уладальнікам названы Анпілог Іванаў сын Ананьіна; дакумент дазваляе аднавіць тры пакаленні: Анпілог → яго неназваны ў артыкуле сын Вавіл → унук Кандрацій Вавілавіч. Цяпер форма Онаньин упершыню выяўлена ў верхнеакскай зямлі непасрэдна перад стварэннем Арла. Таму Адоеў становіцца канкрэтным адрасам пошуку ранняга асяроддзя імені, а не толькі адным з суседніх старых гарадоў.
Гэта яшчэ не маршрут. Сцяпанка — манастырскі селянін, тады як арлоўскія Ананьіны — служылыя землеўладальнікі; яго імя па бацьку і нашчадкі не названыя. Няма ні супадзення поўнага імені, ні сваяцкай формулы, ні запісу пра верстанне або перасяленне. Акрамя таго, сотная апісвае толькі ўладанні Настасава манастыра і іх межы, а не ўвесь Адоеўскі павет. У ёй не знойдзены Анфілогавы і варыянты, асабістыя Анфілогі/Анфілофы, а таксама Баздыравы, Нямцовы, Труновы і Крывалапавы з арлоўскага суседскага куста; для абмежаванага выпісу гэта слабы адмоўны вынік.
Наступны адрасны пошук — астатнія часткі адоеўскага апісання 1565/66 года і памесныя артыкулы за межамі манастырскай сотнай. Галоўная праверачная формула: Вавил Анпилогов сын Онаньин (Вавіл Анпілогаў сын Ананьін) і яе арфаграфічныя варыянты. Для Сцяпанкі асобны профіль і пункт на карце не ствараюцца: ён носьбіт староннага найменння і пакуль толькі параўнальная згадка.
Лічбавая копія выпуску «Архива русской истории».
Змена тактыкі: шукаць не прозвішча, а набор першых арлоўцаў
Масавы пошук напісанняў Анфилогов, Анпилогов, Онпилогов, Онфилогов, Ампилогов і Анфилофов па адкрытых паказальніках вычарпаны: да вядомага арлоўскага пласта ён не вывеў. Гэта чакана для XVI стагоддзя, калі адно і тое ж сямейнае найменне магло яшчэ запісвацца як патронім, мянушка або зусім не трапляць у скарочаны паказальнік. Паўтараць той самы пошук пад новымі варыянтамі больш не з'яўляецца асноўным напрамкам.
Новая адзінка пошуку — фарміраванне служылай карпарацыі новага Арла паміж 1566/67 і 1570 гадамі. Да 1570 года людзі ўжо выходзілі з горада «по их спискам» [па іх спісах], значыць, першапачатковы ўлік быў складзены ў вельмі вузкім чатырохгадовым акне. Трэба шукаць не толькі сам спіс, але ўвесь адміністрацыйны след, які яго нарадзіў: загад пра набор, прызначэнні пісцоў, агляд, акладныя артыкулы, першыя памесныя дачы і пазнейшыя выпісы з гэтых папер.
Пошук падзелены на тры лініі:
- Адміністрацыйная. Хто будаваў Арол, хто набіраў і спамяшчаў яго першых служылых людзей, якія пісцы і пад'ячыя выконвалі прысуд 15 сакавіка 1577 года і якія іншыя гарады ўваходзілі ў іх камандзіроўку. Кнігі аднаго пісца маглі захавацца пад назвай суседняга горада, хоць арлоўская частка страчана або не названа ў загалоўку.
- Сямейная. Замест адзіночнага прозвішча правяраюцца сем бацькоў ранніх арлоўскіх галін — Мікула, два пакуль не аб'яднаныя Васілі, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій. Самы моцны ідэнтыфікатар — рэдкая адначасовая тройка братоў Васіль, Цімафей і Карп, сыны Мікулы.
- Суседская. Анфілогавы з вёскі Баздыравай шукаюцца разам з Баздыравымі, Труновымі, Нямцовымі і Крывалапавымі. Сумеснае з'яўленне некалькіх сем'яў у старым павеце больш адрознае, чым супадзенне аднаго прозвішча, і можа выявіць не асобнага перасяленца, а групу першапачатковага спамяшчэння.
Крытэрый доказу застаецца строгім. Аднайменны Мікула або Ананьін — толькі пошукавая падказка. Маршрут на карту можна дадаць толькі пасля формулы «переведён из» [пераведзены з], «служил прежде» [служыў раней], назвы ранейшага горада, прамой перадачы старой дачы або недвухсэнсоўнага сваяцкага запісу. Таму Сцяпанка Ананьін 1565 года застаецца важным адоеўскім адрасам даследавання, але не атрымлівае сямейнага маршруту.
Епіфань 1572 года: знойдзены дакладны аналаг першага арлоўскага спіса
Для Епіфані, заселенай у тым самым 7075/1566–1567 годзе, захаваўся менавіта той тып дакумента, якога не хапае Арлу: апісанне новага астрога, пасада, стралецкіх і казацкіх слабод з паіменнымі дварамі. Сучасны архіўны адрас устаноўлены па афіцыйным вопісе: РГАДА, ф. 137, воп. 1, Венёв, спр. 1, ч. 2, арк. 201–247. Кнігу пісалі князь Іван Васільевіч Масальскі і Рыгор Барысавіч Ярцоў з таварышамі. Тая ж камісія апісвала Венёў, таму епіфанская частка захавалася ўнутры справы пад верхнім загалоўкам «Венёв».
Выніковая формула паведамляе, што людзі пасяліліся ў Епіфані ў князя Івана Фёдаравіча Мсціслаўскага на дзесяцігадовай льготе ў 7075 годзе. Паіменная частка паказвае змешаны набор літаральна: Васка Карачевец, Васка и Гриша Резанцовы, Онанья Дедиловский, Васка Крапивенский, Истомка Коломнетин, Васюк Медынец. Побач стаяць людзі з паметамі «новоприход», «новоприходец» і «приходец» [новапрыбылы, новапрыбылец, прыбылец]. Пустыя месцы пакідаліся пад двары казакоў, якіх яшчэ трэба было «прибрать» [набраць]. Значыць, новы горад камплектаваўся не адным перасяленнем гатовай карпарацыі, а працяглым наборам з некалькіх старых гарадоў.
Мікулка Майсееў — першы адрасны кандыдат па рэдкай сямейнай формуле
На арк. 214 адв. у Карабьінай слабадзе, у сотні Сцяпана Ліхарава, запісаны радавы казак Микулка Мосеев (Мікулка Мосееў). Памяншальная форма Мікулка не азначае дзіця; так пісцы звычайна запісвалі дарослых служылых людзей. Мосееў — патронім ад Майсея, а не гатовае прозвішча.
Па пакаленні гэты чалавек сумяшчальны з Мікулам, чые тры дарослыя сыны — Васіль, Цімафей і Карп Мікулічы Анфілогавы — разам трымалі бацькоўскі жэрабя ў Арлоўскім павеце 1594/95 года. Але пакуль супадае толькі рэдкае імя бацькі. Епіфанская кніга не называе Мікулку Анфілогавым, не пералічвае яго сыноў і не кажа пра пераход у Арол. Таму гэта кандыдат для адраснай праверкі, а не знойдзены продак.
У епіфанскай дзесятні 1585 года Мікулкі Майсеева ўжо няма. Новая парадковая праверка не дазваляе лічыць гэта асаблівым міграцыйным сігналам. З усіх чатырнаццаці людзей яго шэрагу 1572 года толькі рэдкі Малец Ондреев упэўнена паўтараецца ў 1585 годзе; амаль усе астатнія таксама знікаюць або маюць толькі занадта агульныя супадзенні імені. Значыць, дзесятня верстала выбарку казакоў, а не паўтарала ўвесь ранейшы склад. Мікулка мог памерці, выбыць, змяніць службу або не трапіць у верстанне, але яго адсутнасць сама па сабе не робіць маршрут Епіфань → Арол больш верагодным.
Для Архіпкі Ананьіна ранейшае параўнанне было няправільным. Ён запісаны пешым стральцом, а дзесятня 1585 года не з'яўляецца перапісам стральцоў. Таму яго адсутнасць у ёй не азначае ні смерці, ні выбыцця, ні перасялення. Архіпа трэба шукаць у стралецкіх роспісах, грашовых і хлебных раздачах і парукавых запісах, не змешваючы іх з казацкімі дзесятнямі. Названыя ў 1585 годзе Антон Еўсееў сын Ананьін і Перша Ананьін сын Лявонцьеў — іншыя поўныя формулы; у Першы слова Онаньин з'яўляецца імем па бацьку, а Левонтьев — фамільным найменнем.
Архіпка Ананьін — яшчэ адзін ранні верхнеакскі Ананьін
На арк. 209 сярод пешых стральцоў Вялікай вуліцы Епіфанскай Стралецкай слабады запісаны Архипко Онаньин (Архіпка Ананьін). Пасля адоеўскага Сцяпанкі Ананьіна 1565 года гэта другі даарлоўскі верхнеакскі носьбіт формы Онаньин. Пазней у Арле існуе асобнае служылае гняздо Ананьіных, унутры якога ранейшым трымальнікам названы Анпілог Іванаў сын Ананьіна.
Сваяцтва не ўстаноўлена: Архіп быў стральцом, адоеўскі Сцяпанка — манастырскім селянінам, а арлоўскія Ананьіны — памешчыкамі. Але цяпер форма Онаньин сустрэта ў двух старых верхнеакскіх пунктах непасрэдна да і неўзабаве пасля заснавання Арла. Гэта робіць калідор Адоеў — Епіфань — Арол змястоўнай зонай пошуку, хоць яшчэ не сямейным маршрутам.
Ёсць і асцярожны суседскі сігнал. У той жа Епіфанскай Стралецкай слабадзе запісаны Иванко Овсянников (Іванка Аўсяннікаў). У Арлоўскім павеце 1594/95 года таксама прысутнічаюць развітыя кругі Ананьіных і Аўсяннікавых. Сумеснае паўтарэнне двух найменняў мацнейшае за выпадковае супадзенне аднаго імені, але поўныя асобы і імёны па бацьку адрозніваюцца. Пакуль гэта прыкмета агульнага верхнеакскага рэкруцкага рэзервуара.
Якія прамежкавыя кнігі сапраўды існавалі
Каталог пісцовых кніг К. В. Баранава звузіў наступны пошук да аднаго пісцовага цыкла. У 1584/85 годзе Елізарый Ржэўскі і дзяк Сямейка Пахомаў апісвалі адразу Венёўскі і Епіфанскі паветы. Епіфанская кніга засведчана выпісамі, надрукаванымі ў «Актах служилых землевладельцев» [Акты служылых землеўладальнікаў], т. III, № 65 і 445; венёўская — № 317 і 318. Адначасова Канстанцін Навумаў складаў Дзядзілаўскую кнігу, вядомую па № 254 таго ж тома.
Гэта пакуль не азначае, што поўны епіфанскі арыгінал 1584/85 года захаваўся: каталог фіксуе кнігу па пазнейшых актавых спасылках і выпісах. Але замест неабмежаванага пошуку «дзе-небудзь паміж 1572 і 1585 гадамі» з'явіўся дакладны корпус: выпісы Ржэўскага—Пахомава, перадачы казацкіх дач і асобныя стралецкія роспісы таго ж горада. Галоўная метадычная выснова — больш не лічыць адсутнасць у чужой службовай кнізе прыкметай перасялення.
Варварыны: кантрольны ланцужок ад першага казака да братавага маёнтка
Два выпісы аказаліся не проста бібліяграфічнымі спасылкамі. Акт № 65 дазваляе праверыць на рэальнай сям'і ўвесь метад, які патрэбны для арлоўскіх Анфілогавых.
У Уланавай казацкай слабадзе 1572 года запісаны Сенька Варварин (Сенька Варварын). У дзесятні 1585 года пад № 283 стаіць Иевко Семёнов сын Варварин (Іеўка Сямёнаў сын Варварын) — адзін з казакоў, павёрстаных у дзеці баярскія. У паўторнай дзесятні 1591 года той жа Іеўка пад № 310 пазначаны: «взят в полон» [узяты ў палон].
Увазная грамата верасня 1591 года раскрывае адсутныя сувязі. Кондрашко Семёнов сын Варварин (Кандрашка Сямёнаў сын Варварын) прама называе Іева родным братам. Іева захапілі крымскія людзі падчас «царёва прихода» [царскага прыходу] 1591 года; пасля яго засталіся жонка Аніца і паўтарагадовая дачка Ульяніца. Кандрату часова перадалі братаў маёнтак з абавязкам служыць, утрымліваць нявестку і пляменніцу, а калі Іеў вернецца з палону — аддаць яму зямлю разам з даходамі і хлебам.
Акт даслоўна цытуе Епіфанскую кнігу Елізарыя Ржэўскага і Сямейкі Пахомава 1584/85 года: у Іеўкавым жэрабі Раждзественскай слабады лічылася 10 чвэрцяў ворыва і 11 чвэрцяў пералогу ў полі. Сучасны адрас граматы: РГАДА, ф. 1209, столбцы по Туле, № 365/37572, арк. 77; публікацыя — АСЗ, т. III, № 65.
Імёны і сэнс. Сенька — Сямён, Іеўка — Іеў, Кандрашка — Кандрат. Формула «Семёнов сын Варварин» адначасова паведамляе імя бацькі і сямейнае найменне. Сенька Варварын 1572 года з высокай верагоднасцю з'яўляецца бацькам Іева і Кандрата: супадаюць горад, прозвішча, пакаленне і названы бацька. Але літаральнай фразы «Сенька, бацька Іева і Кандрата» пакуль няма, таму старэйшая сувязь застаецца моцнай ідэнтыфікацыяй. Брацтва Іева і Кандрата даказана самім актам. «Царегородский полоненик» [царагародскі палоннік] пры Кандраце апісвае яго ўласны досвед або статус вызваленага з палону, а не месца паходжання сям'і.
Для Мікулкі гэта дае дакладную схему пошуку: першы казак → дзеці з патронімам → перадача бацькоўскага або братавага маёнтка. Таму галоўнымі пошукавымі формуламі становяцца не толькі «Микулка Моисеев», але і Василий Микулин, Тимофей Микулин, Карп Микулин, Микулины дети, отцовское поместье, братнее поместье [Васіль Мікулін, Цімафей Мікулін, Карп Мікулін, Мікулавы дзеці, бацькоўскі маёнтак, братаў маёнтак]. Суцэльная праверка апублікаваных дзесяцень XVI стагоддзя і поўнага тома АСЗ III пакуль не дала гэтай тройкі па-за Арлом; гэта адмоўны вынік захаванага корпуса, а не доказ мясцовага паходжання.
Ёсць і кантроль непасрэдна з шэрагу Мікулкі. Правераны ўсе чатырнаццаць формул гэтага шэрагу: Кузьма Юрьев, Фетко Иевлев, Иванко Иванов, Игнатко Истомин, Филатко Гаврилов, Ермолка Иванов, Олексейко Иванов, Малец Ондреев, Микулка Мосеев, Проня Родинов, Алистратко Иванов, Иванко Олексеев, Михалко Фёдоров і Куземка Иванов. Толькі рэдкі Малец Ондреев (Малец Андрэеў), які стаяў побач з ім у 1572 годзе, паўтараецца ў 1585-м пад № 265 як Малец Ондреев сын Бабин. Амаль напэўна гэта адзін чалавек, але позні запіс дадаў сямейнае найменне Бабін. Такім чынам, супастаўленне ўстойлівай пары «асабістае імя + бацька» сапраўды здольнае знайсці чалавека раней, чым у крыніцы праявіцца яго фамільная частка. Адначасова адзін паўтор з чатырнаццаці паказвае, чаму адсутнасць Мікулкі нельга ператвараць у доказ перасялення. У 1591 годзе Мальца ўжо няма; прычына не названа.
Картка кантрольнага ланцужка:
PUB-EPIFAN-1572-1591-VARVARIN-FAMILY-LAND-CHAIN. Профілі і карта не
дадаюцца: Варварыны і Бабіны не адносяцца да даследаванага фамільнага шэрагу,
а перасялення ў Арол дакументы не паказваюць.
Картка:
PUB-RGADA-137-1-VENEV-1-2-EPIFAN-FIRST-SETTLERS-1572.
Поўная пааркушная расшыфроўка,
афіцыйны вопіс фонду 137,
лічбавая копія выдання 1877 года.
Профілі і карта не мяняюцца: ніводзін запіс яшчэ не звязвае канкрэтнага
носьбіта даследаванага імені з пераходам з Епіфані ў Арол.
Другая змена тактыкі: не адзін «род», а сем арлоўскіх галін
Кніга 1594/95 года не паказвае адну сям'ю, якая раптам прыехала ў Арол. У васьмі ранніх артыкулах названы як мінімум сем розных бацькоў: Мікула, Васіль, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій; пры гэтым два Васільевічы пакуль нават не даказаныя братамі. Значыць, аднолькавае найменне магло ўжо аб'ядноўваць некалькі галін, а магло незалежна ўтварыцца ад асабістага імені Анфілог. Шукаць адзін агульны зыходны горад для ўсіх — занадта моцнае меркаванне.
Цяпер кожная галіна вядзецца як самастойная справа. У Мікулы шукаецца рэдкая тройка сыноў Васіль—Цімафей—Карп; у Восіпа Васільевіча — асобная грамата пра перадачу былога маёнтка Аноха Крывалапава; у Івана Першына і Ермака Пахомава — рэдкія пары імені і імя па бацьку; у Паўла Цярэнцьевіча — гарадавая разборная кніга, парука або зямельны акт з бацькам Цярэнціем. Толькі пасля знаходжання агульнай старэйшай асобы галіны можна будзе аб'ядноўваць.
Паралельна складаецца асобны атлас асабістага імені Анфилог / Анфилоф (Анфілог / Анфілоф) XV–XVI стагоддзяў: Разань, Кашын, Яраслаўль, Дзвіна, Цвер і сам Арлоўскі павет. Гэта не карта продкаў. Яе задача — паказаць, дзе імя рэальна бытавала і дзе ад яго маглі незалежна ўзнікнуць патранімічныя найменні. Ніводзін такі чалавек не абвяшчаецца продкам арлоўскіх Анфілогавых без пераходнага запісу.
Галоўны архіўны паварот — ад кароткіх імянных спісаў да зямельных спраў. Поўная Арлоўская адказная кніга 1619–1701 гадоў праходзіць пад гістарычным шыфрам РГАДА, ф. 1209, воп. 199, кн. 10054. Навуковае выданне «Памятники южновеликорусского наречия. Отказные книги» [Помнікі паўднёвавялікарускай гаворкі. Адказныя кнігі] (М., 1977) друкуе з яе толькі акты, выбраныя па моўных прыкметах; у апублікаванай выбарцы Анфілогавы і Баздырава не знойдзены. Гэта не адмоўная праверка рукапісу. Поўны том застаецца прыярытэтным, таму што менавіта адказы і адзельныя звычайна называюць ранейшага ўладальніка, памерлага бацьку, роднага брата, удаву, дзяцей і старую гасудараву дачу.
Практычны парадак цяпер такі: першы служылы чалавек без устойлівага прозвішча → яго дзеці па патронімах → перадача бацькоўскага або братавага маёнтка → толькі потым маршрут. Кантрольны ланцужок Варварыных у Епіфані даказаў, што гэты метад працуе. Для Анфілогавых патрэбная апошняя звязка пакуль не знойдзена, таму карту паходжання заўчасна дамалёўваць нельга.
Канцылярскі след агляду 1577 года
З'явіўся яшчэ адзін спосаб шукаць страчаны арлоўскі спіс: не па прозвішчы і не толькі па слове «Орёл», а па людзях, праз якіх дакумент праходзіў паміж Разрадам і Памесным прыказам. Навуковы даведнік па прыказах называе ў Памесным прыказе 1577 года Андрэя Шэрафедзінава, Васіля Калударава, Андрэя Судакова-Мясного і Багдана Ксенафонтава. Апошні дакументаваны там з 14 студзеня 1577 года да 30 верасня 1578-га — гэта якраз верагоднае акно выканання сакавіцкага прысуду пра арлоўскі агляд і прырэзку зямлі.
Прадмова да першага тома «Актов Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы] спачатку дала новую архіўную мішэнь: трыццаць слупоў (столбцов), прама названых спісамі служылых людзей — № 14, 17, 19, 21–24, 29, 31–33, 36–37, 41–45, 49, 53, 55, 57, 61–63, 70, 78, 91, 95 і 103. Аднак іх поўная зверка па афіцыйным вопісе 9 фонду 210 адразу адсекла ілжывы шлях: усе трыццаць адзінак датаваныя 1616–1648 гадамі.
Найстаражытнейшы спіс 1577 года, надрукаваны ў АМГ пад № 26, знаходзіцца не сярод іх, а ў справе № 1, слупку 3. Афіцыйны вопіс на с. 3 апісвае яго гранічна ясна: «7085/1576–77 гг. Список боярский. — 36 л.» [7085/1576–77 гг. Баярскі спіс. — 36 арк.] Гэта агульны прыдворны выбарны спіс, а не арлоўскі дадатак да прысуду пра казакоў. Фотакопіі с. 2–3 вопісу захаваны ў картцы. Такім чынам, ні агульны спіс № 26, ні трыццаць пазнейшых спісавых слупоў не з'яўляюцца шуканай паіменнай роспіссю арлоўцаў; іх праверку можна закрыць.
Цяпер гэта пацверджана не толькі вопісам і друкаваным выданнем, але і самім
афіцыйным лічбавым арыгіналам РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1. Арлоўскі
артыкул пачынаецца на арк. 235 і працягваецца на арк. 235 адв.–236; загад
скласці асобныя імянныя спісы знаходзіцца на арк. 241 адв.–242. Арк. 243 адв.
завяршае прысуд, арк. 244 пусты, а на арк. 245 пачынаецца іншы дакумент.
Такім чынам, шуканая роспісь не была прыкладзена да прысуду ў гэтай кнізе.
Пяць кантрольных разваротаў рукапісу захаваны ў картцы
PUB-AMG-T1-N23-OREL-KAZAKI-1577; спасылка openScan цяпер вядзе прама на
афіцыйную пааркушную копію РГАДА.
Асабліва важны суседні акт АМГ, т. I, № 21. Ён паказвае жывы маршрут паперы ўсяго за дзень да цікавага нам прысуду. 2 сакавіка памяць пра пуцівельскіх і рыльскіх дзяцей баярскіх паслалі з Разраду «к Ондрею Мясному да к Богдану Ксенофонтьеву» [да Андрэя Мясного ды да Багдана Ксенафонтава]; 14 сакавіка з Памеснага прыказа вярнуліся памяць і выпіс «за приписью диака Ондрея Мясново» [з прыпісам дзяка Андрэя Мясного]. 15 сакавіка быў прыняты прысуд пра перагляд украінных казакоў і арлоўскіх дзяцей баярскіх. Значыць, арлоўская выканаўчая памяць або яе процівень маглі ўлічвацца па імені аднаго з гэтых дзякаў, а не пад самастойным загалоўкам «Орловский список» [Арлоўскі спіс].
Чытанне праверана па афіцыйнай пааркушнай копіі РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 223–226. Адначасова выявілася і выпраўлена важная памылка: Васіль Калудараў быў падстаўлены ў гэтую фразу з агульнага штатнага пераліку Памеснага прыказа, але ў самім акце № 21 яго няма. Дата Андрэя Шэрафедзінава 27 лютага 1577 года ў даведніку ўзыходзіць да старонняй пашахонскай граматы АСЗ, т. I, № 305; Калудараў пацверджаны іншым актам АСЗ, т. III, № 250. Нарэшце, даты Мясного і Ксенафонтава ў Вясёлоўскага абапіраюцца на той жа акт № 21, а не на асобную арлоўскую справу. Таму дакументальна даказаная звязка тут толькі адна: Мясной — Ксенафонтаў.
Сам акт № 21 цяпер вынесены ў асобную кантрольную картку
PUB-AMG-T1-N21-PUTIVL-RYLSK-PROCEDURE-1577. Яна фіксуе поўны камплект
папер, якія ўзнікалі: памяць, памесны выпіс, імянны спіс, расходныя кнігі
і парукавыя запісы. Палявы выканаўца Рыгор Лабадзімскі раздаў грошы ў
Пуцівлі і Рыльску і вярнуў кнігі і парукавыя запісы ў Разрад. Для Арла гэта не
тоеснасць асоб, а дакладны працэдурны ўзор: наступная галоўная невядомая —
імя чалавека, якому перадалі арлоўскія спісы для выканання на месцы.
У самога Арла цяпер з'явіўся першы гэтак жа дакладны імянны арыенцір. Разрадная кніга паведамляе, што ў красавіку 1577 года ваяводамі там былі Раман Дзмітрыевіч Бутурлін і Рыгор Фёдараў Андрэева-Паўлаў. Пры палявым сходзе абодва паўторна названы «с Орла» [з Арла] у перадавым палку. Сінхронны баярскі спіс АМГ № 26 ставіць Рыгора ў раздзел «Кашира» [Кашыра] і забяспечвае паметай «на Орле» [на Арле]. Гэта ўжо не агульны гістарычны фон, а дакументаваны выпадак прысылкі ў Арол камандзіра са старой кашырскай служылай карпарацыі непасрэдна пасля прысуду 15 сакавіка.
Чытанне мае агаворку, якую нельга хаваць: асноўная рэдакцыя называе яго «Григорей Федоров ... сын Павлов», тады як спіс О ў першай згадцы дае «Дмитреев». Паўторны радок палявога сходу і незалежная форма «Григорей Федоров Ондреева-Павлов» у баярскім спісе падтрымліваюць чытанне Фёдараў, але варыянт Дмитреев (Дзмітрыеў) захаваны ў картцы. Там жа адзначаны папярэднік: у 1575/76 годзе ў Арле служыў Іван Цімафеевіч Фустаў, таксама улічаны ў 1577 годзе па Кашыры. Працягваць яго арлоўскую службу да 15 сакавіка 1577 года нельга: пазнейшая формула «воеводы по прежней росписи» [ваяводы па ранейшай роспісі] імёнаў не паўтарае.
Мяжа высновы прынцыповая. Дакументы даказваюць канал Кашыра → Арол для
начальніка, але не перавод радавых кашырскіх дзяцей баярскіх,
казакоў або сем'яў. Рыгор Паўлаў не названы пісцом агляду. Таму маршрут
Анфілогавых не ствараецца, затое Раман Бутурлін і Рыгор Паўлаў становяцца
новымі адраснымі ключамі да сакавіцкіх–летніх ваяводскіх адпісак і папер
палявога выканаўцы. Вынік вынесены ў кантрольную картку
PUB-RK-AMG-1575-1577-OREL-KASHIRA-COMMAND.
Для Бутурліна адноўлена і папярэдняя ратацыя непасрэдна па разрадных запісах: у 1575/76 годзе ён быў ваяводам Навасіля, увосень 1576 года — Болхава, у красавіку 1577 года — Арла. Гэта робіць верхнеакскі памежны пояс не проста верагоднай геаграфіяй, а дакументаваным кругам перамяшчэння начальнікаў. Але гэта ўсё яшчэ маршрут аднаго ваяводы, не яго падначаленых і не сям'і Анфілогавых.
Цяпер адрасны пошук вядзецца па спалучэнні гэтых двух імёнаў, дат сакавік 1577 — верасень 1578 года і службовых формул старые 20 четвертей, придача 30 четвертей, всего 50 четвертей, смотр на лицо, месячные сторожи [старыя 20 чвэрцяў, прыдача 30 чвэрцяў, усяго 50 чвэрцяў, агляд асабіста, месячныя старожы]. На карце гэта пакуль нічога не мяняе: знойдзены канцылярскі ланцужок, але не ранейшы горад ніводнага Анфілогава. Андрэя Судакова-Мясного таксама нельга аўтаматычна атаясамліваць з Іванам Нікіцічам Судаковым-Мясным, пазнейшым арлоўскім гарадавым галавой: асабістыя імёны розныя, а сваяцтва тут не даказана.
Даведнік С. Б. Вясёлоўскага дае поўную біяграфію падпісанта: гэта Андрэй Нікіціч Судакоў-Мясной, у 1549 годзе сын баярскі «у коня» [пры кані], у 1550 годзе тульскі сын баярскі трэцяй стацці і тысячнік, потым ганец у Крым і дзяк Памеснай ізбы. Тульская біяграфія важная на фоне ўжо знойдзенага тульска-крапівенскага суседскага следу, але сама па сабе не азначае набору тулякоў у Арол: прысуд загадваў выбіраць людзей, якія ўжо стаялі на арлоўскай службе.
Ёсць і амаль дэтэктыўнае супадзенне. Цвярскую пісцовую кнігу 1539/40 года на аркушах з Онфілогавам скрэпліваў дзяк Андрэй Мяснов. Пакуль невядома, ці той гэта Андрэй Нікіціч: імя па бацьку ў загалоўку кнігі няма, паміж дакументамі 38 гадоў, а даведнік Вясёлоўскага не ўключае цвярскую скрэпу ў яго біяграфію. Таму прыгожы аповед «адзін дзяк бачыў Онфілогава, а потым размяркоўваў арлоўскія землі» яшчэ не даказаны — і нават даказаная тоеснасць чыноўніка не стала б доказам перасялення жыхароў. Зачэпка захавана для параўнання сапраўдных скрэп і ранняй службовай біяграфіі, без новага маршруту на карце. Адкрытая Старожавая кніга 1577 года тут не вырашае пытання: на арк. 223–230 яна перапісвае паведамленне пра адказную памяць «за приписью» [з прыпісам] Мясного, але яго аўтографа не захоўвае. Для палеаграфічнага параўнання патрэбны іншы сапраўдны акт Андрэя Нікіціча.
Акт № 21, прысуд № 23, даведнік Інстытута расійскай гісторыі.
Поўны том АМГ: позняй спасылкі на арлоўскую роспісь няма
29 жніўня правераны не толькі бліжэйшы блок актаў, але ўвесь распазнаны тэкст першага тома «Актов Московского государства» — дакументы Разраднага прыказа за 1571–1634 гады. Пошук праведзены па поўных і ўсечаных формах даследаванага прозвішча, усіх арлоўскіх уваходжаннях і канцылярскіх словах пра пісцоў, пад'ячых, роспісі, Памесны прыказ і прыдачы 20, 30 і 50 чвэрцяў. OCR выкарыстаны толькі для навігацыі; значныя месцы звяраліся з друкаваным тэкстам і раней захаванымі аркушамі рукапісу.
Новых фамільных супадзенняў няма. У томе таксама няма позняга акта, які называў бы выканаўцу арлоўскага агляду, спасылаўся на вернуты імянны спіс або паведамляў ранейшы горад ранніх арлоўцаў. Змястоўныя арлоўскія месцы XVI стагоддзя зводзяцца да ўжо разабранай старожавай і наборнай дакументацыі 1576–1579 гадоў; пазнейшыя дакументы даюць толькі агульныя колькасці, палкавыя прызначэнні і не звязаныя эпізоды.
Гэта важная адмоўная мяжа, а не доказ гібелі роспісі. Закрыты паўторны пошук унутры апублікаванага тома; адкрытымі застаюцца неапублікаваныя і няяўна апісаныя слупы фондаў 210 і 1209, процівені, парукавыя кнігі, памесныя памяці і познія зямельныя цяжбы. Наступны пошук вядзецца па звязцы Андрэй Мясной — Багдан Ксенафонтаў — Раман Бутурлін — Рыгор Андрэева-Паўлаў і па формулах выканання прысуду, а не па загалоўку «Орловский список».
Поўная пошукавая копія тома на Internet Archive.
1700: арыгінал асабістай сказкі Акіма Іванавіча Анпілогава
У адкрытым комплексе сканаў знойдзена справа РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 1888 — сказкі ліўенскіх салдат, рэйтараў і людзей гарадавой службы пра службу, сям'ю і маёнткі. Афіцыйны вопіс датуе справу 1700 годам і указвае аб'ём 1252 аркушы. Фамільны паказальнік прыводзіць Анпілогава на арк. 1182; праверка паказала, што на гэтым аркушы знаходзіцца адваротная памета, а асноўны тэкст асабістай сказкі займае папярэдні арк. 1181.
Апавядальнік — Аким Иванов сын Анпилогов (Акім Іванаў сын Анпілогаў), арлоўскі жыхар, сын баярскі і памешчык вёскі Баздыравай (Боздыревой). Ён паведамляе, што яго маёнткам без дачы гвалтоўна завалодаў стольнік Міхаіл Дзямідаў сын Касогаў, дом і маёмасць былі разбураныя, а селяніна Філку Афанасьева павялі разам з жонкай і дзецьмі. У той жа сказцы прама названы «внук мой Тит Анпилогов» [унук мой Ціт Анпілогаў], за якім было 30 чвэрцяў у Ліўенскім павеце, Затруцкім стане, сяле Дзмітрыеўскім, «Щигры тож» [яно ж Шчыгры].
Гэта моцны доказ, але скіраваны ў процілеглы ад першапачатковага пошуку бок: ліўенская галіна выйшла з арлоўскага Баздырава, а не прынесла прозвішча ў Арол. Ліўны цяпер выключаюцца з кандыдатаў на прарадзіму арлоўскага ядра і фіксуюцца як пазнейшая зона рассялення. Створаны асобныя профілі Акіма і Ціта, Record з разгорнутым разборам імёнаў, сямейнага і службовага сэнсу, а таксама картаграфічны маршрут Баздырава → ліўенскія Шчыгры. Прамежкавы бацька Ціта не названы і не аднаўляецца здагадкай. [PUB-RGADA-210-12-1888-L1181-1182-AKIM-TIT-ANPILOGOVY]
Трэцяя змена тактыкі: шукаць перасяленую групу, а не прозвішча
Некалькі цыклаў пошуку паказалі мяжу ранейшага метаду. Простае супадзенне формы Анфилогов / Анпилогов / Ампилов да заснавання Арла або не знаходзіцца, або не дазваляе даказаць тоеснасць чалавека. Гэта чакана: у раннім спісе перасяленец мог быць запісаны толькі па імені і бацьку, а ўстойлівае сямейнае найменне магло праявіцца ўжо ў яго сыноў на новым месцы. Таму пошук аднаго гатовага прозвішча замяняецца рэканструкцыяй служылай групы.
Адзінкай параўнання становіцца не адзін Анфілогаў, а ўвесь бліжэйшы круг кожнай галіны: рэдкія пары імені і імя па бацьку, браты, ранейшыя ўладальнікі зямлі і суседзі па адным урочышчы. Самая моцная сігнатура — Мікула → Васіль, Цімафей і Карп. Для Восіпа Васільевіча кантрольнай звязкай служаць Аноха і Леў Дзеевічы Крывалапавы; для баздыраўскага куста — адначасовае суседства Труновых, Нямцова, Крывалапавых і Баздырава. Супадзенне аднаго імені будзе лічыцца слабым, двух рэдкіх элементаў — падставай чытаць арыгінал, трох і больш у адным даарлоўскім спісе — сур'ёзным кандыдатам на зыходную карпарацыю.
Гэта важна і для пытання пра адзінае паходжанне. У кнізе 1594/95 года за Анфілогавымі стаяць прынамсі сем бацькоў: Мікула, Васіль, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій. Яны не абавязкова былі адным родам ужо ў момант заснавання горада. Магчымыя як мінімум тры мадэлі: некалькі сваяцкіх сем'яў перасялілі адной групай; незалежныя людзі з розных месцаў ужо насілі аднолькавае найменне; частка прозвішчаў узнікла ў самім Арле ад асабістага імені Анфілог. На карысць апошняй магчымасці сведчыць мясцовы Анпілог Іванавіч Ананьін, ранейшы ўладальнік зямлі і дзед Кандрата Вавілавіча Ананьіна. Але гэта прыклад дзеяння імені, а не продак Анфілогавых.
Першы круг супастаўлення цяпер абмежаваны не ўсёй Руссю, а служылым калідорам Адоеў — Тула — Дзядзілаў — Епіфань — Мцэнск — Карачаў — Арол. Тут ужо знойдзены даарлоўскія або амаль сучасныя Арлу элементы суседскага куста: Крывалапаў і Труноў у Заупскім стане Тулы, Баздыраў у Дзядзілаве, некалькі ліній Труновых у крапівенска-салоўскай акрузе, Баздыраў і Нямцоў у Адоеве. Пакуль яны не складваюцца ў адну перасяленую групу: супадаюць фамільныя элементы, але не даказаныя тыя ж бацькі, браты і зямельная перадача. Гэта робіць верхнеакскі калідор галоўным напрамкам, але не гатовым маршрутам на карце.
Другі круг — дакументы, якія могуць прама назваць ранейшы горад: выканаўчая памяць пра агляд арлоўцаў 1577 года; чарнавыя і імянныя спісы першапачатковага набору 1566/67–1570 гадоў; адказныя і адзельныя граматы на ўчасткі, ужо занятыя ў 1594/95 годзе; познія дваранскія і зямельныя працэсы з заверанымі выпісамі са страчаных кніг. Афіцыйны каталог РГИА пацвердзіў галоўную справу пра дваранства Анфілогавых Курскай губерні — ф. 1343, воп. 16, спр. 2345, 1826–1887 гады, — але паказвае яе як канечную адзінку без адкрытых аркушаў і ўнутранага вопісу. Значыць, далейшы абыход каталога замяняецца кропкавым заказам складу справы і разрадных даведак.
Новая мяжа доказу строгая. На карту паходжання патрапіць толькі формула накшталт «переведён из…» [пераведзены з…], «прежде служил по…» [раней служыў па…], «поместье отца, который был испомещён из…» [маёнтак бацькі, які быў спамешчаны з…] або супадаючы дакументальны ланцужок чалавека, дзяцей і зямлі. Сумеснае паўтарэнне суседзяў будзе паказана як даследчая сувязь у картках, але не як ужо здзейсненае перасяленне.
Першы вынік групавой тактыкі: дваранскія справы Баздыравых
Пошук не толькі Анфілогавых, але і іх бліжэйшага зямельнага асяроддзя даў першы дакладны архіўны абыход. У афіцыйным каталогу РГИА знойдзены дзве справы Дэпартамента герольдыі пра дваранства Баздыравых Курскай губерні: ф. 1343, воп. 17, спр. 307 за 1840, 1857 і 1859 гады і спр. 308 за 1859 год. Гэта не выпадковая аднапрозвішчная паралель. У арлоўскай кнізе 1594/95 года Нічыпар Афанасьеў сын Баздыраў валодаў часткай той самай вёскі Баздырава, дзе знаходзіліся пяць двароў Анфілогавых; назва вёскі сама захавала гэтае найменне.
Выяўлена і прачытана поўная лічбавая копія той самай алфавітнай радаводнай кнігі дваран Курскай губерні — РГИА, ф. 1343, воп. 51, спр. 593. Яна зняла няяснасць каталожных ініцыялаў і, галоўнае, падзяліла запісы па частках кнігі.
На арк. 30, запіс № 392, стаяць паручнік Кірыла Іванавіч Анпілогаў, яго жонка Праскоўя Піменаўна і дзеці Пётр, Любоў, Аляксандр і Кацярына. Сям'я ўнесена ў II частку, гэта значыць па вайсковай службе; зацвярджэнне адбылося ўказам Герольдыі 24 лютага 1848 года № 5182. Гэты запіс карысны для позняй галіны, але старажытнага радаводу да XVI стагоддзя не абяцае.
Зусім іншы характар мае запіс № 941 на арк. 64: Якаў Сямёнавіч Баздыраў, пратакол 24 чэрвеня 1835 года, VI частка старажытных дваранскіх родаў, з наступным зацвярджэннем 11 сакавіка 1841 года № 1350. На арк. 81 адв., запіс № 1228, знаходзіцца ўжо іншая сям'я: падпаручнік Дзяменцій Іванавіч Баздыраў, жонка Іванна Пятроўна і дзеці Васіль, Анфіса і Марфа; гэта зноў II частка, зацверджаная ў 1859 годзе. Такім чынам, позніх Баздыравых нельга механічна лічыць адной лініяй: кніга прама паказвае старажытную і службовую галіны.
Менавіта запіс Якава Сямёнавіча ў VI частцы мяняе прыярытэт. Цяпер справу Баздыравых № 307 трэба чытаць не наогул «на ўдачу», а правяраць як магчымае доказнае справаводства старажытнай галіны: якія акты яна прад'явіла, з якога продка пачала роспіс і які маёнтак назвала. Справу № 308 за 1859 год лагічна супастаўляць перш за ўсё са службовай сям'ёй Дзяменція Іванавіча. Гэта рабочая гіпотэза, пакуль нумары спраў не звязаныя з запісамі ўнутранымі аркушамі.
Для двух іншых прозвішчаў суседскага куста знойдзены зямельныя працэсы: РГИА, ф. 1583, воп. 2, спр. 169, 31 аркуш, «Однодворцев Труновых об имении» [Аднадворцаў Труновых пра маёнтак] за 1821 год, і ф. 1583, воп. 5, спр. 1769, шматгадовая спрэчка аднадворцаў Крывалапавых з Гранкінымі пра зямлю. Павет апошняй справы і Паўленкі пакуль не ўстаноўлены, таму яна застаецца кантрольнай. Каштоўнасць такіх працэсаў у магчымых старых крапасных актах і выпісах, а не ў позняй даце самой спрэчкі.
Новы парадак праверкі: спачатку атрымаць унутраны вопіс і радаводны роспіс справы Баздыравых № 307 і праверыць яго сувязь з Якавам Сямёнавічам; потым аддзяліць ад яе справаводства Дзяменція Іванавіча і прачытаць кароткую справу Труновых, каб устанавіць маёнтак. Доказам паходжання будзе толькі стары горад, ранейшая служба, супадаючы маёнтак або неперарыўны ланцужок пакаленняў да людзей 1594/95 года. Пакуль такой формулы няма, карта не мяняецца. Поўны архіўны навігатар захаваны ў картцы PUB-RGIA-OREL-BAZDYREVO-NEIGHBOUR-DOSSIERS.
Перша аказаўся пошукавым варыянтам Пятрушы
Праверка рэдкага імені бацькі Івана Першына Анфілогава дала важную папраўку да метаду. У епіфанскай дзесятні 1585 года пад № 263 стаіць Перша Тимофеев сын Филатов (Перша Цімафееў сын Філатаў), а спасылка вядзе да № 307 наступнай дзесятні. У 1591 годзе пад гэтым нумарам запісаны Петруша Тимофеев сын Филатов, умре [Пятруша Цімафееў сын Філатаў, памёр]. Супадаюць імя па бацьку, другое найменне і перакрыжаваны нумар. Гэта адзін чалавек, запісаны дзвюма формамі імені.
Другая пара яшчэ мацнейшая. У 1585 годзе № 276 — Перша Семёнов сын Росляков, спасылка на № 93; у 1591 годзе № 93 — Петруша Семёнов сын Росляков. У той жа кнізе 1591 года пад № 247 той самы парукаўца зноў названы Першею Росляковым. Такім чынам, Перша і Пятруша маглі чаргавацца не толькі паміж дзвюма кнігамі, але і ўнутры аднаго дакументальнага комплексу.
Тая ж дзесятня паказвае наступны крок — утварэнне наймення. У ёй стаяць Матюша Петрушин сын Тимофеева і Бориско Першин сын Левонтьева: гэта дзве незалежныя сям'і, дзе імя па бацьку ўтворана ад Пятрушы або Першы. Побач названы памерлы Влас Першин сын Фомина і служылы Авилко Власов сын Першин. Поўнае спалучэнне робіць верагодным ланцужок Перша → Улас → Авілка: ва Уласа Першин яшчэ чытаецца як імя па бацьку, а ў яго верагоднага сына ўжо ўтрымліваецца сямейнай часткай. Прамой фразы пра тоеснасць двух Уласаў няма, таму гэтая трохпакаленная звязка адзначаецца як моцная, але не канчатковая.
Для агульнай задачы гэта важней за асобнае супадзенне. Дакумент паказвае жывы механізм, пры якім аднолькавыя найменні маглі незалежна ўзнікнуць у дзяцей розных людзей з аднолькавым асабістым імем, а потым замацавацца. Значыць, сем бацькоўскіх галін арлоўскіх Анфілогавых сапраўды маглі мець не адно, а некалькі паходжанняў. Гэта пакуль гістарычна пацверджаная мадэль, не доказ паходжання якой-небудзь канкрэтнай галіны.
Гэта не дазваляе аўтаматычна назваць арлоўскага Першу Пятром. Кантрольная пара Перша Онаньин сын Левонтьев захоўвае форму Перша і ў 1585, і ў 1591 годзе, а анамастычныя даведнікі дапускаюць для Першы таксама сувязь з Парфірыем. Надзейная выснова ўжо такая: патронім Першин паведамляе форму імені бацькі, але не яго несумненнае поўнае хроснае імя.
Тактыка для галіны мяняецца. Бацьку Івана цяпер шукаем па шэрагу Перша — Пятруша — Пётр/Петр, з кантрольнымі формамі Парфірый — Порша. Звычайны Пётр з сынам Іванам усё яшчэ занадта слабае супадзенне: патрэбны сямейны элемент Анфілогаў, рэдкія суседзі, тое ж зямельнае асяроддзе або прамы запіс пра пераход службы. Ранейшы адмоўны вынік пошуку толькі па слове «Перша» больш не лічыцца вычарпальным. Картка Івана і профіль яго бацькі абноўлены; на карце маршрут не з'яўляецца, бо епіфанскія Філатаў, Рослякоў і Лявонцьеў не атаясамленыя з арлоўскім Першам.
Справа 1629 года цяпер адкрыта цалкам
У дынамічнай базе «Дома предков» [Дом продкаў] пацверджаны чатыры арлоўскія радкі з адной справы: Анпилогов Васка, Анпилогов Ивашка, Анпилогов Марк і Анпилогово Олешка. Апошняя форма з канцавым -о пакуль захоўваецца як літаральнае індэкснае чытанне, а не выпраўляецца аўтаматычна. Гэта пошукавы паказальнік: ён не паведамляе аркушаў і не замяняе чытання рукапісу.
Галоўная змена — знойдзена адкрытая фотакопія ўсёй справы РГАДА, ф. 210, воп. 12 ч. 1, спр. 27: 299 кадраў у дзвюх папках, арк. 1–107 і 108–147. Таму лід больш не мае статусу «сканы чакаюцца». Пры першасным праглядзе ўстаноўлена, што запісы нельга шукаць як суцэльны арлоўскі блок. На арк. 59 пачынаецца раздзел «Городовые» [Гарадавыя], а ўнутры яго людзі размеркаваны па групах памеснага акладу; на арк. 66 упэўнена чытаецца загаловак «по 150 чети» [па 150 чвэрцяў]. Менавіта акладныя групы, а не першыя аркушы справы, задаюць правільны калідор пошуку.
Для супастаўлення ўжо ёсць незалежныя даныя 1627/28 года: Васка Дзмітрыеў атрымліваў 200 чвэрцяў, Івашка Васільеў — 150, Алешка Васільеў — 200, Марка Карпаў — 100. Яны дазваляюць шукаць чатыры радкі адрасна, але яшчэ не даказваюць, што аклады да 1629 года не змяніліся і што кароткія індэксныя імёны адносяцца менавіта да тых самых людзей. Таму новыя Records і фрагменты сканаў будуць апублікаваны толькі пасля ўпэўненага чытання прозвішча на канкрэтным радку.
Першы канкрэтны аркуш ужо лакалізаваны з агаворкай. На арк. 61 у двух
кадрах, што перакрываюцца, упэўнена чытаецца пачатак радка «Олешко Васильев
сын …» [Алешка Васільеў сын …]. Супалі рэдкае прыказнае імя, імя па бацьку, арлоўскі раздзел і група,
якая стаіць раней за загаловак «по 150 чети»; таму гэта моцны кандыдат на
Аляксея Васільевіча, надрукаванага ў паказальніку як «Анпилогово Олешка».
Аднак прозвішча трапіла ў зацемненую правую частку аркуша. У літаральную
расшыфроўку яно пакуль не падстаўляецца з паказальніка. Абодва зыходныя кадры і
даследчы фрагмент захаваны ў
public/archive/evidence/rgada/f210-op12-d27/pages/; статус ліда зменены на
scans-open-candidate-line-l61. Гэта прасоўванне да канкрэтнага аркуша, але
яшчэ не падстава для асобнага канчатковага Record.
Адкрытая папка: https://disk.yandex.ru/d/beTOHQ7SI7x1RQ. Картка справы:
RGADA-210-OP12-1-OPIS-D27; рабочы лід:
LEAD-210-12-27-OREL-1629. Карта пакуль не мяняецца: спіс пацвярджае
арлоўскую прыпіску, але сам па сабе не называе ранейшы горад і не даказвае
маршрут перасялення.
323 арлоўцы ў Цараве-Барысаве: новы спіс-кандыдат 1602 года
Змена пошуку з прозвішча на цэлыя арлоўскія атрады дала яшчэ адзін дакладны архіўны адрас. У артыкуле Ю. В. Анхімюка па роспісах Царава-Барысава сказана, што з «Осенина дня» [Восеньскага дня] 1602 года ў крэпасці стаялі 323 арлоўскія дзеці баярскія палкавыя, з іх 200 з пішчалямі. Спасылка вядзе да рукапісу: ОПИ ГИМ, ф. 440, № 359, арк. 76–77.
Гэта не першыя пасяленцы Царава-Барысава і не людзі, пераведзеныя туды назаўсёды. Слова «полковые» [палкавыя] і кантэкст гарнізонаў, што змяняліся, паказваюць далёкі службовы атрад, прысланы з Арла. «Орловские» [арлоўскія] абазначае горад службы, а не месца нараджэння. Апублікаваны радок не называе ніводнага чалавека, таму Анфілогавых нельга аўтаматычна ўключаць у лік 323 і нельга будаваць маршрут на фамільнай карце.
Колькасць важная як кантроль. Паміж кнігай 1594/95 года і разборамі 1620-х значная частка арлоўскай карпарацыі магла адначасова знаходзіцца на гадавой службе далёка ад свайго павета. Але для паходжання ядра знаходка каштоўная перш за ўсё фармулярам: на арк. 76–77 мог быць вынік больш падрабязнай паіменнай роспісі або спасылка на яе. Наступны кропкавы заказ — самі два аркушы і іх акружэнне, а не новы агульны пошук слова «Анфилогов».
Крыніца: Ю. В. Анхімюк, «К истории русской колонизации Дикого поля:
гарнизон крепости Царев-Борисов в конце XVI — начале XVII в.» [Да гісторыі рускай каланізацыі Дзікага поля: гарнізон крэпасці Цароў-Барысаў у канцы XVI — пачатку XVII ст.], 2022,
с. 342–343, PDF. Картка:
PUB-OPI-GIM-440-359-OREL-TSAREV-BORISOV-1602.
Красавік 1599 года: арлоўскі спіс перададзены другому ваяводу
У Гасударавым разрадзе 1598–1604 гадоў знайшлася не проста спасылка на калісьці складзеныя спісы, а вестка пра рух канкрэтнага арлоўскага дакумента. У паходзе 1599 года Арол складаў старожавы полк. Першым ваяводам быў князь Барыс Пятровіч Тацеў, другім — Багдан Іванавіч Палеў. На друкаванай с. 73, якая адпавядае рукапіснаму арк. 50, запісана:
«А с Орла писал к государю воевода князь Борис Татев, что у нево воевода Богдан Полев списки взял».
Пераклад: «А з Арла пісаў да гасудара ваявода князь Барыс Тацеў, што ў яго ваявода Багдан Палеў спісы ўзяў».
Сэнс слова «списки» [спісы] раскрывае непасрэдна папярэдні навасільскі эпізод: там гаворыцца пра «списки дворян и детей боярских, которым велено быть с ним в Новосили» [спісы дваран і дзяцей баярскіх, якім загадана быць з ім у Навасілі]. Таму арлоўскі радок адносіцца не да зямельнай пісцовай кнігі, а да служылага рэестра людзей, прызначаных у полк. Месніцкая спрэчка двух камандзіраў захавала рэдкую справаводчую падрабязнасць: спіс першапачаткова знаходзіўся ў Тацева, а потым быў фізічна перададзены Палеву. Гэта мог быць спіс людзей, даручаных менавіта другому ваяводу, а не абавязкова поўны рэестр усіх служылых людзей Арла.
Падзея датуецца вузкім прамежкам паміж 1 і 23 красавіка 1599 года: першай датай адкрываецца паходная роспісь, другая ідзе пасля разгляданага эпізоду. Гэта ўсяго чатыры гады пасля пісцовай кнігі 1594/95 года і тры гады пасля дзесятні навікоў 1596 года. Такім чынам, спіс мог уключаць дарослых арлоўскіх Анфілогавых ужо вядомага пакалення. Але апублікаваны Гасудараў разрад радавых не называе, таму іх прысутнасць пакуль нельга сцвярджаць.
Тактыка пошуку цяпер адрасная: патрэбны пратограф адпіскі Барыса Тацева з Арла, яе дадаткі, процівень спіса або прыёмны запіс Багдана Палева. Шукаем па спалучэнні імёнаў абодвух ваявод, формуле «с Орла» і словах «списки взял» у слупах Разраднага прыказа і месніцкіх справах. Асноўны апублікаваны спіс — позняя копія РГАДА, ф. 181, спр. 100; варыянт — ф. 199, спр. 130, ч. 2; яшчэ адзін спіс знаходзіцца ў ОР РНБ, Эрмітажны збор, спр. 390б. Гэтыя копіі могуць не змяшчаць дадаткаў першапачатковай перапіскі. Асобная рэдакцыя Разраднай кнігі 1550–1636 гадоў пацвярджае поўную форму імені Багдан Іванавіч Палеў.
Публікацыя: «Разрядные книги 1598–1638 гг.», М., 1974, с. 73;
уводзіны да выдання,
ключавы фрагмент.
Картка: PUB-RK-1599-OREL-ROSTER-TRANSFER. Карта не мяняецца: фамільнага
імені і маршруту ў радку няма.
Захавалася сапраўдная справа суседняй міхайлаўскай пары
Афіцыйны вопіс сапраўдных месніцкіх спраў Разраднага прыказа даў першы дакладны адрас дакумента з таго ж канфліктнага вузла: РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 3, слупок 2, 142 аркушы. Вопіс фармулюе яго так: «7108/1599–1600 гг. Местническое дело Артемия Васильевича Измайлова с Иваном Осиповичем Полевым (без конца)» [7108/1599–1600 гг. Месніцкая справа Арцемія Васільевіча Ізмайлава з Іванам Восіпавічам Палевым (без канца)].
Гэта не арлоўскія Барыс Тацеў і Багдан Палеў. Іван Восіпавіч Палеў быў ваяводам у Міхайлаве, а Арцемій Ізмайлаў — галавой пры ім. Але менавіта іх спрэчка запісана ў Гасударавым разрадзе адразу пасля арлоўскай перадачы спіса: Ізмайлаву загадалі служыць па роспісі і ўзяць спіс дзяцей баярскіх.
Цяпер гіпотэза пра працяг спрэчкі пацверджана. Поўны тэкст справы быў надрукаваны яшчэ ў 1838 годзе: «Русский исторический сборник» [Рускі гістарычны зборнік], т. 2, с. 157–213. Справа адкрываецца 25 сакавіка 1600 года, а ў чалабітнай Арцемій прама піша, што яму было загадана быць з Іванам Палевым у Міхайлаве падчас мінулай летняй службы і што суд абяцалі пасля яе заканчэння. Гэта той самы канфлікт 1599 года.
Публікацыя дае і дакладнае значэнне слова «списки» [спісы]. На с. 193 прыведзена грамата 1560 года: гасудар паслаў ваяводам паіменныя спісы дзяцей баярскіх; людзі павінны былі быць пры іх па гэтых спісах, а адсутных загадана адшукваць і высылаць. На с. 207 ранейшым начальнікам загадана перадаць новаму ваяводу спісы разанскіх дзяцей баярскіх; асобныя імёны людзей, якія заставаліся пры іншым начальніку, абяцана даслаць асобна. На с. 175 Васіль Ізмайлаў «не был и списков не взял, и на съезд не ездил» [не быў і спісаў не ўзяў, і на з'езд не ездзіў] з-за месніцкай спрэчкі; на с. 190 князь Іван Барацінскі, наадварот, «списки отдал» [спісы аддаў], адмовіўшыся служыць ніжэй за Багдана Палева.
Імёны і сэнс: Ізмайлавы і Палеў тут не кандыдаты ў продкі Ампілогавых. Яны дакументуюць сам матэрыяльны ланцужок: адзін начальнік захоўваў паіменны склад, другі прымаў яго, па спісе збіралі людзей, а пры адмове спіс вярталі. Таму арлоўская фраза «Богдан Полев списки взял» [Багдан Палеў спісы ўзяў] азначае існаванне рэальнага імяннога дакумента — магчыма, асобнай выбаркі людзей другога ваяводы, а не абавязкова ўсёй арлоўскай карпарацыі.
Афіцыйны PDF вопісу: ф. 210, воп. 9, с. 3.
Адкрытая фотакопія выдання 1838 года.
Шэсць ключавых старонак захаваны ў праекце. Выяў самога арыгінала
РГАДА пакуль няма; архіўны заказ патрэбны для зверкі друку з рукапісам і пошуку
магчымых пропускаў выдаўца. Рабочы лід:
LEAD-210-9-3-STOLPIK2-MIKHAILOV-1599. Карта і профілі не мяняюцца.
Дзесяць імёнаў для праверкі спіса 1599 года
Каб будучы прагляд не ператварыўся ў чарговы пошук аднаго прозвішча, складзены кантрольны імянны пералік. У кнізе 1594/95 года дакументаваны дзевяць дарослых уладальнікаў: Беляй Васільевіч, Васіль, Цімафей і Карп Мікулавічы, Восіп Васільевіч, Іван Першын, Сафон Цімафеевіч, Іван Нячаевіч і Ермак Пахомавіч Анфілогавы/Анпілогавы. У 1596 годзе да іх дадаецца арлоўскі навік Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў.
Усе дзесяць храналагічна маглі быць служылымі людзьмі Арла ў 1599 годзе, але гэта не даказвае іх прысутнасці менавіта ў перададзеным Багдану Палеву спісе. Чалавек мог памерці, захварэць, знаходзіцца ў адпачынку, атрымаць іншае прызначэнне або быць запісаны за першым ваяводам Тацевым. Таму пералік выкарыстоўваецца толькі як кантроль чытання: супадзенне прымаецца пасля фіксацыі літаральнага радка, аркуша, імя па бацьку, формы прозвішча і службовай рубрыкі.
18 чэрвеня 1600 года: арлоўскі атрад пайшоў у Курск па спісах
Наступная разрадная роспісь дала больш моцны працяг красавіцкай знаходкі. Па курскай вестцы пра татарскі рух каля Белгарада і магчымы напад на Курск гасудар загадаў адправіць з Арла старожавы полк князя Барыса Пятровіча Тацева. Поўны тэкст на друкаваных с. 103–104 кажа:
«…велел государь им итти с Орла со всеми детми боярскими и с казаки, которые с ними по списком, в новой город, в Куреск…»
Пераклад: «…загадаў гасудар ім ісці з Арла з усімі дзецьмі баярскімі і з казакамі, якія з імі па спісах, у новы горад, у Курск…»
Тут упершыню побач стаяць тры элементы: зыходны горад, увесь прызначаны служылы склад і дакумент, па якім гэты склад вызначаўся. Гэта не проста вестка, што ваявода трымаў паперы: спіс практычна выкарыстоўвалі пры руху арлоўскага палка. Аднак слова «всеми» [усімі] адносіцца да ўсіх дзяцей баярскіх і казакоў, якія былі пры ваяводах па паходных спісах. Яно не гарантуе прысутнасці кожнага дарослага памешчыка павета: хворы, адпушчаны, адсутны або прызначаны на іншую службу чалавек мог не ўвайсці ў атрад.
Дзве навуковыя рэдакцыі захоўваюць важнае разначытанне. Выданне Разраднай кнігі 1475–1605 гадоў называе ў загадзе Барыса Тацева, але працягвае множным «им» [ім]. Гасудараў разрад 1598–1604 гадоў прама называе абодвух пасланых з Арла ваявод: Барыса Тацева і Івана Палева. Імя па бацьку Івана ў гэтым радку не прыведзена; атаясамліваць яго з Іванам Восіпавічам Палевым з міхайлаўскай справы пакуль нельга.
Для фамільнай гісторыі гэта новы спіс-кандыдат. Дзевяць дарослых Анфілогавых/Анпілогавых кнігі 1594/95 года і Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў 1596 года маглі па ўзросце і статусе апынуцца ў ім, але ніводзін пакуль не названы. Таму профіляў, Records і фамільнага маршруту Арол — Курск не створана.
Тактыка пошуку цяпер яшчэ вузейшая: патрэбны курская вестка ваяводы Андрэя Замыцкага і галавы Плакіды Чычэрына, маскоўская грамата ад 18 чэрвеня 1600 года, арлоўская выходная адпіска Тацева і Палева, курская прыёмная адпіска і дадаткі да іх. Менавіта там мог захавацца паіменны процівень атрада. Дадатковы ключ: у роспісі 1600/01 года Багдан Іванаў сын Палеў пасля службы ў Ліўнах быў пасланы на Арол — яшчэ адзін магчымы момант прыёму гарадавога спіса. Яго імя цяпер раскрыта больш дакладна: акт 1576/77 года называе ваяводу «Максим прозвище Богдан Иванов сын Полев» [Максім, мянушка Багдан, Іванаў сын Палеў]. Такім чынам, у вопісах і выпісах трэба шукаць не толькі Багдана, але і Максіма Палева; гэта адзін чалавек, а не два аднапрозвішчнікі.
Крыніца: «Разрядная книга 1475–1605 гг.», т. IV, ч. 1, М., 1994,
с. 103–104 і 123, поўны скан;
паралельная рэдакцыя — Гасудараў разрад 1598–1604 гадоў.
Двайная форма імені Палева пацверджана актавым даследаваннем радаводу Палевых.
Тры фотакопіі ключавых старонак захаваны ў праекце. Картка:
PUB-RK-1600-OREL-KURSK-BY-ROSTERS.
Новая тактыка: шукаць не прозвішча, а курскія будаўнічыя кнігі
С. І. Ларыёнаў у «Описании Курскаго наместничества» [Апісанні Курскага намесніцтва] (1786) пакінуў
нечакана дакладны ўказальнік на дакумент, які здольны змяшчаць спіс
першых перасяленцаў. На друкаванай с. 15 ён піша, што па царскім указе
Курск будавалі ваявода Іван Восіпавіч Палеў і галава Нялюб Агароў,
«населяя его и уезд переведенцами из Мценска и Орла и добровольно приходящими
из других городов» [засяляючы яго і павет пераведзенцамі з Мцэнска і Арла і тымі, хто добраахвотна прыходзіў з іншых гарадоў]. Заўвага [32] на тым жа аркушы літаральна ўказвае
крыніцу: «Въ строенныхъ города Курска книгахъ» [У будаўнічых кнігах горада Курска].
Фотакопія праверана па экземпляры РГБ МК П-4° / 86-Л у НЭБ: кадр 25, друкаваная с. 15. Выява захавана ў праекце. Гэта выпраўляе пагінацыю с. 13, якая сустракаецца ў сучасных спасылках: патрэбны абзац і заўвага знаходзяцца на с. 15 самога выдання.
Імёны і сэнс: Палеў і Агароў — не кандыдаты ў продкі Ампілогавых, і асобных профіляў для іх не ствараецца. Іх поўныя формулы патрэбныя як пошукавыя ключы да прыказнай перапіскі. Самая важная частка запісу — адрозненне двух каналаў: арганізаваныя пераведзенцы з Мцэнска і Арла і добраахвотнікі з іншых гарадоў. Таму раннія курскія Анпілогавы маглі паходзіць не з аднаго месца і не абавязкова з Арла. Кожную галіну трэба ўстанаўліваць асобна.
Мяжа доказу жорсткая. Ларыёнаў пісаў амаль праз два стагоддзі пасля будаўніцтва горада. Ён назваў тып крыніцы, але не перапісаў імёнаў і не даў сучаснага архіўнага шыфра. Ніводзін з дзесяці вядомых арлоўскіх Анфілогавых/Анпілогавых 1594–1596 гадоў на старонцы не названы; Фёдар Анпілогаў, адзначаны электронным паказальнікам у Курску ў шырокім дыяпазоне 1605–1618 гадоў, таксама застаецца толькі кандыдатам для будучай зверкі. Таму карта пакуль не атрымлівае маршруту Арол або Мцэнск — Курск.
Наступны пошук цяпер адрасны:
- будаўнічыя (строенные, строельные), сметныя, роспісныя і раннія пісцовыя кнігі Курска;
- паперы па звязцы Іван Восіпавіч Палеў — Нялюб Агароў — пад'ячы Якаў Акацьеў/Акатаў — Мцэнск — Арол — пераведзенцы;
- рукапісныя копіі курскага памешчыка Івана Пятровіча Аненкава, матэрыяламі якога карыстаўся Ларыёнаў;
- дакладны шыфр асобна пераказванай царскай граматы 1596 года пра болхаўскіх і кромскіх памешчыкаў-нетчыкаў;
- паіменная зверка дзесяці арлоўскіх кандыдатаў і Фёдара Анпілогава толькі па літаральным радку, імені па бацьку, службовай рубрыцы і ранейшым горадзе.
Картка крыніцы:
PUB-LARIONOV-1786-KURSK-OREL-MTSENSK-SETTLERS. Рабочы архіўны лід:
LEAD-KURSK-1596-STROENNYE-KNIGI-OREL-MTSENSK.
Новая сямейная праверка: Восіп — Сямён — Васіль
Шырокія запыты Анпи / Ампи / Анфи / Онпи / Онфи да базы служылых людзей паўторна сабраны па 200 радкоў на старонцы. Вынік для XVI стагоддзя адмоўны: фамільных запісаў да арлоўскай кнігі 1594/95 года база не дала. Радок 1583 года адносіцца да асабістага імені Анфиноген (Анфінаген) пры іншым прозвішчы і ў публічнае фамільнае ядро не ўваходзіць. Самы ранні неарлоўскі паказальнік па-ранейшаму — Фёдар Анпілогаў, Курск, 1605–1618, але без нумара канкрэтнай справы і аркуша.
Паходжанне гэтага радка цяпер удакладнена двума незалежнымі адкрытымі
прадстаўленнямі аднаго праекта. На ВГД складальнік прама напісаў, што 2730
запісаў сабраны з розных дакументаў РГАДА, ф. 210, а па Курску дададзена
90 імёнаў. Укладка Google-табліцы «Описание документов» [Апісанне дакументаў] расшыфроўвае ўмоўны
шыфр сборн толькі як зборнік служылых людзей Смуты 1605–1618 гадоў і не
змяшчае адпаведнасці паміж асобным чалавекам і справай. Значыць, дакладнага
адраса няма менавіта ў публічным наборы, а не толькі ў нашым выпісе.
Праверка поўнага апублікаванага тэксту «Книги сеунчей 1613–1619 гг.» [Кнігі сеўнчаў 1613–1619 гг.] дала нуль супадзенняў па Анпил-/Анфил- і Курску. Таму Фёдара пакуль нельга называць сеўншчыкам або атрымальнікам узнагароды па гэтай кнізе. Наступны пошук будуецца па рэдкіх прозвішчах усяго курскага блока ў іншых палоніцкіх, памесных і жалаваных справах ф. 210, а не па алфавітных суседзях Фёдара ў інтэрфейсе.
Затое апублікаваны спіс Курска 1630 года адкрыў больш змястоўную праверку. На арк. 121 стаіць «Сенька Осипов сын Онпилогов» (Сенька Восіпаў сын Онпілогаў). У Арлоўскім павеце 1594/95 года ўжо дакументаваны Восіп Васільеў сын Анфілогаў. Інтэрвал у 35–36 гадоў, рэдкая фамільная серыя і дакладны патронім робяць мадэль «арлоўскі Восіп → курскі Сямён Восіпавіч» моцнай гіпотэзай. Але гэта яшчэ не радаводная сувязь: ніводзін акт не называе Сямёна сынам менавіта арлоўскага Восіпа і не паведамляе пра яго перавод у Курск.
Далей узнікае прынцыповая развілка. На суседнім арк. 122 таго ж спіса названы Сенька Яковлев сын Онпилогов (Сенька Якаўлеў сын Онпілогаў). Таму Сямёна Анпілогава з курскай мытнай кнігі 1619 года нельга аўтаматычна лічыць Восіпавічам. Па той жа прычыне раней не быў устаноўлены бацька Васіля Сямёнавіча Онпілогава. Поўная публікацыя асноўнага курскага раздзела дзесятні 1628 года цяпер здымае гэтую развілку: на арк. 185 акладчыкі прама сказалі, што бацька Васіля памёр, а братоў у яго няма. Такім чынам, жывыя Сямён Восіпавіч і Сямён Якаўлевіч са спіса 1630 года не маглі быць яго бацькам. Бацька Васіля — трэці Сямён фамільнага кола, які памёр не пазней за сакавік 1628 года. Сямён Анпілогаў з мытнай кнігі 1619 года застаецца лепшым кандыдатам па часе і становішчы, але яго імя па бацьку ў тым запісе не названа, таму сваяцтва яшчэ не даказана.
Той жа радок арк. 185 паведамляе: «поместья отцовского за ним 40 чети» [бацькоўскага маёнтка за ім 40 чвэрцяў]. Значыць, сям'я валодала курскай зямлёй да самастойнага верстання Васіля. Гэта ўжо не «раптоўнае з'яўленне» аднаго навіка ў 1628 годзе, а след папярэдняга пакалення, які трэба шукаць у адказных, увазных і дазорных кнігах па канкрэтных сарака чвэрцях.
Адказная кніга 28 студзеня 1642 года дадае прамую сваяцкую формулу: Васка Онпилогов (Васка Онпілогаў) раней жыў у вёсцы Анпілогавай у маёнтку свайго дзядзькі Гаўрылы Анпілогава. Поўныя друкаваныя старонкі 171–172 акадэмічнага выдання спампаваны і захаваны ў праекце; мэтавы тэкст знаходзіцца ў верхняй частцы с. 172. Гэты Васка можа быць Васілём Сямёнавічам 1628/1630 гадоў, але імя па бацьку ў акце 1642 года няма, таму профілі не аб'яднаныя.
Самы кароткі шлях да вырашэння цяпер — знайсці першапачатковую выдачу або ўвазны запіс на 40 чвэрцяў бацькоўскага маёнтка Васіля, а паралельна — імя па бацьку Гаўрылы ў дакументах на вёску Анпілогаву. Калі Васка 1642 года акажацца тым самым Васілём Сямёнавічам, слова «дзядзька» зробіць Гаўрылу братам памерлага Сямёна; пакуль адсутнасць імя па бацьку і розніца паміж 40 бацькоўскімі і 30 Васькавымі чвэрцямі не дазваляюць аб'яднаць запісы. Патрэбныя фотакопіі РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270, арк. 185; ф. 210, воп. 12, спр. 7, арк. 121, 122 і 141; а таксама зямельныя справы, дзе названы стан і ўрочышча бацькоўскіх сарака чвэрцяў.
Імёны і сэнс тут асабліва важныя. Формулы «Осипов сын», «Яковлев сын» і «Семенов сын» [Восіпаў сын, Якаўлеў сын, Сямёнаў сын] — прамыя патронімы, а не нашы рэканструкцыі. Наадварот, аднолькавае імя Сямён або Васка без імені па бацьку не выбірае чалавека сярод аднайменных носьбітаў. Таму ў профілях і крыніцах цяпер яўна паказаны абедзве канкурэнтныя лініі і крытэрый, які зможа іх развесці.
Маршрут Арол—Курск на карту не дададзены: дакументаваны пункты і людзі па абодва
бакі, але не сам пераезд канкрэтнага чалавека. Рабочы лід:
LEAD-OREL-KURSK-OSIP-SEMYON-VASILY-BRIDGE.
Чалабітныя дзяцей першых куран: новы абыход страчанай кнігі
Пошук самой будаўнічай кнігі ўперся ў два абмежаванні, якія можна праверыць. Афіцыйны вопіс ГАКО, ф. 1555 прагледжаны цалкам: сярод 173 адзінак ёсць курская разборная кніга 1695 года і познія кнігі Грайварона, Карпава, Корачы і Абаяні, але няма справы пра будаўніцтва Курска 1596 года. Гэта закрывае адзін ілжывы шлях, не даказваючы гібелі крыніцы. Удакладнена і гісторыя калекцыі Івана Пятровіча Аненкава: публікацыя пацвярджае заказаныя ім копіі старых кніг і працу Ларыёнава з імі, аднак фраза пра рукапіс, які захаваўся, адносіцца да дзённіка Аненкава. Лёс копій будаўнічых кніг па-ранейшаму невядомы.
Затое знойдзены дакумент, які паказвае, як абысці страту ранняга спіса. 12 лютага 1628 года Еўсей Дзмітрыеў сын Неручаў прасіў справіць за ім бацькоўскі маёнтак. Бацька быў названы не агульным пераказам, а прамой сямейнай формулай: «Отец, государь, мой служил тебе государю ис Курска с курчаны детьми боярскими как и город Куреск стал…». Дакладны адрас: РГАДА, ф. 1209, столбцы по Курску № 42, арк. 346–351 адв. Апублікаваны фрагмент рукапісу захаваны ў праекце і зверены з чытаннем артыкула.
Пераклад: «Бацька мой, гасудар, служыў табе гасудару з Курска з курскімі дзецьмі баярскімі, як і горад Курск стаў…»
Імёны і сэнс: прасіцель — Еўсей Дзмітрыевіч, таму імя яго бацькі Дзмітрыя замацавана і патронімам сына, і тэкстам чалабітнай. Дзмітрый атрымаў сто чвэрцяў у Тускарскім стане, у сяле Троіцкім на Раці, і служыў па Курску з моманту заснавання новай крэпасці. Неручавы не адносяцца да даследаванага прозвішча, таму профілі і карта для іх не ствараюцца. Значэнне знаходкі метадычнае: спадчынная справа пасля пажару 1626 года захавала два пакаленні, час пачатку службы і першапачатковы маёнтак чалавека першага курскага набору.
Цяпер галоўны пошук ідзе не толькі назад, да незнойдзенай кнігі 1596 года, але і наперад — да чалабітных дзяцей, удоў і пляменнікаў 1627–1645 гадоў. Для нашай развілкі асабліва патрэбныя справы пра маёнткі Сямёна Восіпавіча, Сямёна Якаўлевіча, Васіля Сямёнавіча і Гаўрылы Анпілогава. Формула накшталт «отец служил как город стал» [бацька служыў, як горад стаў], «переведён из Орла» [пераведзены з Арла], «дано из прежнего орловского поместья» [дадзена з ранейшага арлоўскага маёнтка] або прамое называнне братоў зможа злучыць галіну і даць карце даказаны маршрут. Аднаго супадзення прозвішча па-ранейшаму недастаткова.
Кантрольная картка крыніцы:
PUB-RGADA-1209-ST42-L346-351-NERUCHEV-KURSK-FOUNDING-FORMULA.
Меркавана 1632: адначасова чатыры курскія Онпілогавы
Поўная транскрыпцыя яшчэ аднаго спіса з Маскоўскага стала дала не адзінкавую згадку, а зрэз усёй курскай групы. Архіўны адрас — РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 1096, слупок 4, арк. 146–205. Пачатак дакумента страчаны, таму 1632 год у рукапісе не прачытаны: А. Куркулеў датуе спіс па параўнанні з рэестрам 1630 года, выбыцці старых служылых і перамяшчэнні навікоў 1627–1628 гадоў у асноўны склад. У праекце дата таму запісваецца толькі як меркаваная.
У курскім раздзеле знаходзяцца чатыры дакладныя радкі:
- арк. 157 — «Федька Григорьев сын Онпилогов», у акладнай рубрыцы 200 чвэрцяў;
- арк. 189 — «Сенька Осипов сын Онпилогов», 100 чвэрцяў;
- арк. 190 — «Сенька Яковлев сын Онпилогов», 100 чвэрцяў;
- арк. 204 — «Васька Семенов сын Онпилогов», сярод навікоў 136 года, 100 чвэрцяў.
Імёны і сэнс. Формы Федька, Сенька, Васька — звычайныя прыказныя формы Фёдара, Сямёна і Васіля, а не ўказанне на дзіцячы ўзрост. Дакладныя патронімы разводзяць аднайменных Сямёнаў. Сямён Восіпавіч застаецца пакуль наймацнейшым кандыдатам на пакаленны мост да арлоўскага Восіпа Васільевіча Анфілогава 1594/95 года: супадаюць рэдкая фамільная серыя, імя меркаванага бацькі і дапушчальнае пакаленне. Але дакумент не кажа «сын Восіпа Васільевіча», не называе Арол і не апісвае спадкаванне арлоўскай зямлі.
З'явілася і другая адрасная гіпотэза. Фёдар Рыгоравіч дакументаваны ў Курску ў 1630 і меркавана 1632 гадах; з 1636 года там з'яўляецца Сяргей Рыгоравіч Онпілогаў. Аднолькавыя рэдкія прозвішча, патронім і горад робяць іх магчымымі братамі, але пакуль ніводзін радок не называе іх братамі. Правяраць гэта трэба па агульным маёнтку, спадчыннай чалабітнай або прамой сямейнай формуле.
Зрэз адначасова пацвярджае важнае адмоўнае адрозненне. Васіль Сямёнавіч быў навіком верстання 1627/28 года, а яго бацька, паводле поўнага радка таго верстання, ужо памёр. Такім чынам, жывыя Сямён Восіпавіч і Сямён Якаўлевіч са спіса не былі яго бацькам: лінія Васіля ўзыходзіць да трэцяга Сямёна. Па той жа прычыне знойдзенаму ў 1640 годзе Івану Сямёнавічу нельга аўтаматычна прызначыць аднаго з гэтых бацькоў.
Усе чатыры профілі дапоўнены без дублікатаў; створаны Record
PUB-KURKULEV-KURSK-1632-ONPILOGOVY. Апублікаваны здымак пачатку курскага
раздзела захаваны ў закрытым даследчым сховішчы, але мэтавых аркушаў на
ім няма. Таму літаральныя радкі пакуль маюць статус праверанай транскрыпцыі
публікатара, а не праектнага чытання рукапісу. На карце застаецца толькі Курск,
без маршруту з Арла.
Поўная транскрыпцыя спіса.
Дзе іх няма: наборы навікоў 1622, 1626 і 1627 гадоў
Пасля знаходкі чатырох чалавек правераны не асобныя пошукавыя фрагменты, а ўсе шэсць апублікаваных транскрыпцый курскіх верстальных дзесяцень 1622–1628 гадоў. Кніга РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 300 змяшчае тры поўныя наборы: 132 навікі, павёрстаныя ў 1622 годзе; 64 навабранцы 1626 года; 45 служылых навікоў, павёрстаных у 1627 годзе пасля пяці–шасці гадоў фактычнай службы. Ні Фёдара Рыгоравіча, ні Сямёна Восіпавіча, ні Сямёна Якаўлевіча, ні іншага варыянта прозвішча Анпилогов / Онпилогов у гэтых трох спісах няма. У дзесятні 1628 года РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270 знаходзіцца толькі ўжо вядомы Васіль Сямёнавіч Анпілогаў.
Адмоўны вынік нельга ператварыць у дакладную дату паступлення на службу. Ён азначае толькі, што трое старэйшых Онпілогавых не належалі да захаваных набораў 1622, 1626, 1627 і 1628 гадоў. Яны маглі служыць да 1622 года або трапіць у іншы, незахаваны ці яшчэ не знойдзены набор 1623–1625 гадоў. Іх становішча ў асноўным раздзеле спіса 1630 года, да асобных рубрык навікоў 1626–1630 гадоў, узгадняецца з больш ранняй службай, але само па сабе не называе год.
Гэта мяняе бліжэйшы прыярытэт. Для Фёдара і двух Сямёнаў шукаць трэба ўжо не познія наборы Бутурліна, а дакументы Смуты і першых паслясмутных гадоў: палонныя і вызваленыя курскія жыхары, памесныя і грашовыя прыдачы, нетчыкі, мытныя кнігі і чалабітныя пра аднаўленне старых акладаў. Адкрытая база прама ведае «Анпилогова Фёдора, Курск, 1605–1618», але пакуль хавае канкрэтны акт і яго аркуш. Гэты радок можа апынуцца раннім запісам Фёдара Рыгоравіча, аднак без патроніма тоеснасць не ўстанаўліваецца.
1640: знойдзены сын яшчэ аднаго Сямёна і сярэдзіна біяграфіі Сяргея
Прамы прагляд новай поўнай транскрыпцыі сметнай кнігі Курска даў тры дакладныя радкі даследаванага прозвішча. РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 180, арк. 28 адв.: «Семен Яковлев сын Онпилогов пеш с пищалью» [Сямён Якаўлеў сын Онпілогаў пешы з пішчаллю]; яго рубрыка захоўвае аклад 100 чвэрцяў, вядомы па спісе 1630 года. Арк. 43 адв.: «Сергей Григорьев сын Онпилогов пеш с рогатиною» [Сяргей Рыгораў сын Онпілогаў пешы з рагацінай] — той самы навік верстання 1636 года з акладам 150 чвэрцяў. Паміж курскай яўкай 1636 года на мерыне з пішчаллю і абаянскай яўкай 1651 года з тым жа рыштункам Сяргей у 1640 годзе часова апынуўся пешым і з больш простай зброяй.
Галоўнае новае імя стаіць на арк. 67: «Иван Семенов сын Онпилогов на
меринке с пищалью» [Іван Сямёнаў сын Онпілогаў на мерынку з пішчаллю]. Ён запісаны сярод навікоў верстання курскага ваяводы
Івана Васільевіча Бутурліна з акладам 100 чвэрцяў. Гэта самастойны
чалавек наступнага пакалення; створаны профіль P9685. Аднак яго бацька пакуль
не выбраны. У Курску адначасова вядомыя Сямён Восіпавіч, Сямён Якаўлевіч і
трэці Сямён, які памёр да сакавіка 1628 года і пакінуў сына Васіля. Слова
«новик» [навік] азначае пачатак самастойнай службы, а не даказаны прыезд з
Арла.
Тактыка становіцца яшчэ больш дакладнай: шукаць трэба справы верстання Івана Бутурліна
1638–1640 гадоў і першапачатковую выдачу Іванавых 100 чвэрцяў. Там можа
быць названы бацька, ранейшы маёнтак або ранейшы горад. Здымкі ўсіх трох радкоў
публікацыі захаваны; Record:
PUB-KURKULEV-KURSK-1640-ONPILOGOVY. На карце дадаецца толькі
дакументаваная служба ў Курску, без маршруту Арол — Курск.
Поўная транскрыпцыя сметнай кнігі 1640 года.
Поўныя арлоўскія кнігі 1624–1626 гадоў: анлайн-абалонка ёсць, аркушаў няма
Пасля пераходу да спадчынных формул паўторна правераны самы важны арлоўскі адрас: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 330–331. Гэта кнігі Івана Кутузава і пад'ячага Івана Каровіна, складзеныя з выкарыстаннем старой арлоўскай кнігі 1594/95 года. Кн. 330 ахоплівае Карчакоўскі і Непалоцкі станы, гэта значыць Баздырава і асноўнае сямейнае гняздо; кн. 331 — Каменскі, Тайчукоўскі і Нугорскі станы, уключаючы Малцоўскую на Нугры Ермака Пахомавіча.
Афіцыйны праглядальнік РГАДА адкрывае карткі абедзвюх адзінак па адрасах
1209_1_330 і 1209_1_331, але галерэі пустыя: у іх няма ні мініяцюр, ні
файлаў аркушаў. Значыць, атрымаць поўны тэкст пераборам адрасоў выяў
нельга. Патрэбны заказ копій або паслядоўны прагляд саміх кніг; кароткі
гістарычны рэестр ужо выкарыстаны і не захоўвае падстаў валодання.
Пры заказе першы прыярытэт — усе артыкулы Баздырава з формуламі «по старым писцовым книгам» [па старых пісцовых кнігах], «по окладному списку» [па акладным спісе], «по даче» [па дачы], «по отказу» [па адказе] і «прежде было за» [раней было за]. Асабліва важныя пераход маёнтка Аноха Дзеева сына Крывалапава да Восіпа Васільевіча Анфілогава і спадкаванне жэрабяў Карпа Мікуліна сына яго сынамі. Другі прыярытэт — Малцоўская на Нугры. Толькі літаральная спасылка на ранейшы горад, ранейшую службу або старую дачу дазволіць правесці маршрут на карце.
Вынік доступу ўнесены ў лід
LEAD-RGADA-1209-1-330-331-OREL-1625-EARLY-EXTRACTS. Новых людзей і пунктаў
карты не створана: адсутнасць адкрытых сканаў — навігацыйны вынік, а не
падзея фамільнай гісторыі.
Знойдзены другі экземпляр, але ён абрываецца перад патрэбнымі станамі
Дадатковая праверка апісанняў і публічнага валанцёрскага каталога выявіла яшчэ адзін архіўны адрас: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 10047, арк. 274–685 адв. Гэта архіўная копія XVIII стагоддзя без скрэп, якая змяшчае вялікі ўрывак той самай пісцовай кнігі Івана Кутузава і Івана Каровіна 1624–1626 гадоў.
Афіцыйны каталог РГАДА ўдакладняе істотную дэталь: справа 10047 — састаўны зборнік, у якім знаходзяцца таксама самастойныя межавыя кнігі 1680-х–1690-х гадоў. Да ранняй арлоўскай кнігі адносіцца толькі артыкул 235 і толькі арк. 274–685 адв. Таму ў заказе абавязкова ўказваць дыяпазон, інакш па адным нумары справы можна атрымаць позні і нерэлевантны фрагмент.
Склад урыўка цяпер устаноўлены дакладна:
- Каменскі стан: маёнткі, вотчыны і пустыя (порозжие) землі, арк. 274а–504;
- Тайчукоўскі стан: маёнткі, вотчыны і незавершаны раздзел пустых зямель, арк. 505–685 адв.
Для галоўнай фамільнай задачы мяжа непрыемная, але істотная. Копія не змяшчае Карчакоўскага стана, дзе знаходзіліся Баздырава і Белая, і абрываецца да Нугорскага стана, дзе рэестр паказвае Ермакоў маёнтак Анпілогава ў Малцоўскай. Таму яна не замяняе кн. 330 і канец кн. 331 і не змяшчае ўстаноўленых артыкулаў асноўных ранніх галін.
Справа 10047 усё ж карысная як незалежны экземпляр Каменскага і Тайчукоўскага станаў — перш за ўсё для асяроддзя дакументаванага кашырскага перасяленца Філіпа Цяплова і для параўнання формул старых дач. Адкрыты Яндекс.Дыск праекта «Сказочки, сказки и сказищи Орловщины» [Казачкі, казкі і казішчы Арлоўшчыны] правераны па фактычным каталогу: там ужо апублікаваны спр. 329 і некалькі пазнейшых арлоўскіх кніг, але спр. 330, 331 і 10047 адсутнічаюць. Такім чынам, з'явіўся дакладны рэзервовы шыфр, але публічнага скана галоўных артыкулаў пакуль няма.
Апісанне складу арлоўскіх кніг, афіцыйны каталог РГАДА, с. 149, артыкул 235, валанцёрскі спіс спраў, адкрыты архіў праекта.
Поўная Excel-копія паказальніка: радок Фёдара раскрыты да мяжы
Публічная Excel-копія базы «Дома предков» спампавана і праверана цалкам, уключаючы структуру кнігі, укладку «Описание документов», дадатковыя слупкі, заўвагі і спасылкі. У абноўленай кнізе 421 677 радкоў з загалоўкам; ранейшая выснова пра тое, што табліца не змяшчае формы «Онпилогов», больш не актуальная — цяпер усе 19 радкоў прысутнічаюць.
У ранняга кандыдата запоўнены толькі чатыры ячэйкі радка 7452: «сборн»; «1605–1618»; «Курск»; «Анпилогов Федор». Астатнія публічныя ячэйкі пустыя. У кнізе няма схаванага ліста або каментарыя са справай і аркушам, а апісанне ўмоўнага шыфра паўтарае толькі назву зборніка.
Імёны і сэнс. Імя Фёдар і форма Анпилогов сапраўды з'яўляюцца адкрытым чытаннем складальніка паказальніка. Але дыяпазон 1605–1618 адносіцца да ўсяго зборніка, а не да асобнага акта Фёдара. Сам зборнік змешвае некалькі роляў: палонных, памешчыкаў захопленых сялян, атрымальнікаў грашовых і памесных прыдач і іншых удзельнікаў спраў. Таму адкрытыя даныя не дазваляюць назваць Фёдара курскім сынам баярскім, датаваць яго службу або прызнаць продкам курскай ці арлоўскай галіны. Профіль, Record і пункт карты наўмысна не створаны: для гэтага патрэбны канкрэтны архіўны дакумент.
Тактычная выснова: далейшы перабор напісанняў у гэтай базе амаль вычарпаны. Рабочы пошук пераносіцца на спадчынныя чалабітныя 1627–1645 гадоў і першапачатковыя дачы па вёсцы Анпілогавай, дзе магчымыя формулы ранейшага горада, бацькі і часу пачатку службы.
Суцэльная праверка месніцкага вопісу: асобнай справы Тацева—Палева няма
Афіцыйны вопіс 9 фонду 210 цяпер правераны цалкам, па ўсіх старонках, а не толькі па загалоўку справы 3. Асобнай месніцкай справы арлоўскіх ваявод Барыса Тацева і Багдана Іванавіча Палева за 1599 год у ім не апісана. Раннія радкі Палева адносяцца перш за ўсё да іншага чалавека — Івана Восіпавіча Палева ў 1591/92 і 1599/1600 гадах. Імянныя справы Тацева ў гэтым вопісе адносяцца ўжо да 1624 і 1627 гадоў.
Гэта важная мяжа, але не доказ гібелі арлоўскага спіса. Ваяводская адпіска магла застацца сярод слупоў без персанальнага загалоўка, перайсці ў іншы прыказны комплекс або захавацца толькі ў выпісе, зробленым для пазнейшай спрэчкі. Знойдзеная справа РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 3, слупок 2 застаецца дакладнай справаводчай паралеллю, але не ператвараецца ў справу Тацева—Багдана Палева.
Для міхайлаўскай справы ўстаноўлена і дакладная картка лічбавай адзінкі ГИС УИАД. Друкаваны тэкст 1838 года ўжо прачытаны; наступным этапам будзе пастаронкавая зверка з лічбавым арыгіналам, асабліва палёў і дадаткаў, якія выдавец мог прапусціць.
Палеў да Арла: Бялёў, потым Ліўны і Кромы
Афіцыйны каталог даў новы геаграфічны арыенцір для другога арлоўскага ваяводы: РГАДА, ф. 281, воп. 5, спр. 1511 — пісцовая справа Багдана Іванавіча Палева па Бялёву 1586/87 года. Біяграфічны разбор раскрывае яго двайное імя як «Максим прозвище Богдан Иванов сын Полев» [Максім, мянушка Багдан, Іванаў сын Палеў], потым ставіць яго ў Арле ў красавіку 1599 года, у Ліўнах у 1599/1600 годзе і пры апісанні Кромаў у 1605/06 годзе. Афіцыйная картка бялёўскай справы.
Імёны і сэнс. Максім — хроснае імя, Багдан — устойлівае імя-празванне; шукаць у вопісах трэба абедзве формы. Службовы ланцужок Бялёў — Арол — Ліўны — Кромы тлумачыць, чаму паперы Палева могуць апынуцца размеркаванымі паміж справамі некалькіх паўднёвых гарадоў. Але гэта маршрут самога пісца і ваяводы, а не маршрут Анфілогавых. Профіль Палева і лінія на фамільнай карце не ствараюцца.
Курскі алфавіт слупоў: падобнае прозвішча аказалася ілжывым следам
Для праверкі спадчынных чалабітных адкрыты афіцыйны рукапісны алфавіт да аклееных курскіх слупоў: РГАДА, ф. 1209, воп. 1353и, том на літары А—К. Пачатковая імянная табліца і адпаведны артыкул на літару А прагледжаны па арыгінальных выявах. У пераліку няма загалоўка Анпілогавых, Анфілогавых, Онпілогавых або Онфілогавых. Падобнае напісанне аказалася загалоўкам Апшенковы (Апшэнкавы), а падазроны радок чалавека чытаецца «Волк Антипов сын» [Воўк Анціпаў сын], не «Анпилогов сын».
Імёны і сэнс. Анціп — іншае асабістае імя, а «Антипов сын» — утворанае ад яго патранімічнае найменне. Яно не адносіцца да шэрагу Анфілоф/Анфілог і не дае падставы ствараць профіль. Адмоўная зверка закрывае менавіта гэты алфавітны том, але не ўсе курскія слупы: ранні Фёдар Анпілогаў са зборніка 1605–1618 гадоў мог знаходзіцца ў іншым комплексе.
Галоўны практычны вынік новай тактыкі — устаноўлены дакладны афіцыйны адрас верстальнай дзесятні 1628 года: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270, картка ГИС УИАД. Каталог лакалізуе курскую частку на арк. 176–186. Спачатку правераная публікацыя арк. 313–326 адв. прозвішча не дала, але потым знайшлася асобная поўная парадковая транскрыпцыя асноўнага блока.
Ліст 185: бацька Васіля памёр, засталося 40 чвэрцяў
Мэтавы радок знаходзіцца на л. 185:
«Василей Семенов сын Анпилогов, окладчики про него сказали: отец умер, братьи у него нет, поместья отцовского за ним 40 чети».
Пераклад: «Васіль Сямёнаў сын Анпілогаў, акладчыкі пра яго сказалі: бацька памёр, братоў у яго няма, бацькоўскага памесця за ім 40 чвэрцяў».
Васіль змешчаны ў трэцюю стацью: новы памесны аклад 100 чвэрцяў, грошай з горадам 4 рублі. Гэта розныя паказчыкі. Сорак чвэрцяў — ужо наяўнае бацькоўскае ўладанне; сто — памер прызначанага Васілю службовага акладу.
Імёны і сэнс. «Семенов сын» прама называе бацьку Сямёна, а форма Анпілогаў належыць да той жа дакументаванай серыі, што і Онпілогаў у спісе 1630 года. Галоўная новая дэталь — бацька памёр яшчэ да сакавіка 1628 года. Таму Сямён Восіпавіч і Сямён Якаўлевіч Онпілогавы, абодва запісаныя жывымі ў Курску ў 1630 годзе, больш не з'яўляюцца кандыдатамі ў бацькі Васіля. Бацька быў трэцім Сямёнам фамільнага кола.
Найлепшым кандыдатам цяпер становіцца Сямён Анпілогаў з курскай мытнай кнігі 1619 года: ён жыў раней, меў залежнага селяніна і мог памерці да 1628 года. Але дакумент 1619 года не называе яго імя па бацьку, сына або памесце, таму сваяцтва пакуль застаецца гіпотэзай.
Знаходка таксама даказвае, што сям'я Васіля не з'явілася ў Курску толькі ў момант яго навічнага верстання: бацька ўжо служыў і паспеў атрымаць зямлю. Прэамбула дзесятні загадвала высвятляць ранейшы горад перш за ўсё ў беспамесных людзей, якія жылі ў радні. Васіль меў бацькоўскія 40 чвэрцяў, і таму ягоны радок ранейшага горада не паведамляе.
Профіль P0075 дапоўнены без стварэння дубля. Новая картка поўнай
транскрыпцыі: PUB-KURKULEV-2026-KURSK-1628-L185-VASILY-SEMYONOV. Асобны
Record па л. 185 з'явіцца пасля фотакопіі рукапісу; ужо існуючы Record
Зерцалава захоўвае паралельны запіс грашовага верстання 15 сакавіка.
Карта не атрымлівае новага маршруту: Курск для Васіля ўжо даказаны, але месца бацькоўскіх 40 чвэрцяў і ранейшы горад Сямёна не названыя. Наступная мэта — знайсці першапачатковую дачу гэтых 40 чвэрцяў і праверыць яе сувязь з Сямёнам 1619 года або з вёскай Анпілогавай і Гаўрылам.
Новая тактыка: шукаць групу, а не адно прозвішча
27 жніўня поўны XLSX «Дома предков» («Дома продкаў») на 421 677 радкоў правераны ўжо не толькі па варыянтах Анпілогаў/Анфілогаў. Для ўсіх запісаў з пачатковай датай не пазней за 1593 год сабраныя рэдкія імёны арлоўскага ядра: Мікула, Нячай, Перша/Першы, Беляй, Сафон, Пахом і Цярэнцій. Затым супадзенні згрупаваныя па адным шыфры, адной датоўцы і адным горадзе. Ідэя была строгай: калі да Арла разам выявіцца некалькі характэрных імёнаў або сем'яў, гэта будзе мацней за адзінкавае супадзенне прозвішча.
Найшчыльнейшая знешняя група сапраўды знайшлася ў Дзераўскай пяціне: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 974, 1593–1595 гады. У адным вялікім корпусе ёсць імёны Мікула, Нячай, Першы і Сафон; асобна індэксуюцца Ярофей і Ліхач Мікуліны, а таксама два згадванні Багдана Онаньіна. На першы погляд спалучэнне Мікуліных і рэдкага прозвішча Онаньін нагадвае арлоўскую кнігу, дзе побач існуюць сыны Мікулы Анфілогава і лінія Анпілога Іванавіча Онаньіна.
Але праверка структуры крыніцы закрыла гэты шлях. Справа 974 — дазорная кніга вялізнай Дзераўскай пяціны з 1536 памешчыцкімі згадваннямі, уключаючы цяперашніх, ранейшых і парожніх уладальнікаў. «Микулин» тут — самастойнае наўгародскае прозвішча, а не патронім Васіля, Цімафея і Карпа; Багдан Онаньін — іншы наўгародскі памешчык. Анпілога/Анфілога, арлоўскага суседскага кола і формулы ранейшага горада ў адкрытых радках няма. Гэта статыстычнае супадзенне ўнутры масавага наўгародскага корпуса, а не след перасялення.
Імёны і сэнс. У арлоўскім запісе формула «Микулины дети Анфилоговы» (Мікулавы дзеці Анфілогавы) азначае сыноў чалавека на імя Мікула, якія належаць да фамільнага рада Анфілогавых. У наўгародскім паказальніку запіс «Микулин Ерофей» уладкаваны інакш: Мікулін стаіць у пазіцыі прозвішча самога Ярофея. Гэтак жа супадзенне Онаньіна па прозвішчы не ператварае Багдана ў сваяка арлоўскага Анпілога Іванавіча Онаньіна. Без агульнага ланцужка бацькі, сына, памесця або ранейшага горада аднолькавыя формы нельга склейваць.
Таму наўгародскі маршрут, профілі і пункты карты не ствараюцца. Групавы метад захоўваецца, але яго ўжыванне звужаецца да крыніц, здольных даць біяграфічную формулу: строеных і верстальных спісаў, першапачатковых дач, спадчынных чалабітных і адказных спраў. Бліжэйшыя адрасныя мэты — бацькоўскія 40 чвэрцяў Васіля Сямёнавіча, патронім Гаўрылы Анпілогава, поўны спіс 200 арлоўцаў 1580 года і познія чалабітныя першых курчан з формулай «как город Куреск стал» (як горад Курск стаў).
Сямейная сігнатура замест прозвішча: поўны вынік базы
Пасля праверкі пяці кароткіх пачаткаў — Анпи, Ампи, Анфи, Онпи і Онфи — уся выгрузка на 421 676 радкоў была перабудавана не па прозвішчы, а па сямейных спалучэннях. Усе пазіцыі з пачатковай датай не пазней за 1593 год згрупаваныя па адной справе, годзе, горадзе і першай іменнай форме. Затым унутры кожнай групы шукаліся два найсільнейшыя подпісы арлоўскага ядра:
- Васіль + Цімафей + Карп, тры сыны Мікулы;
- Беляй + Восіп, два сыны Васіля.
Ніводнага поўнага подпісу база не дала. Няма ні тройкі Васіль–Цімафей–Карп пад адным дааралоўскім імянаваннем, ні пары Беляй–Восіп. Гэта строжэй за ранейшы пошук па рэдкіх імёнах: цяпер правяралася менавіта сумеснае з'яўленне меркаваных братоў унутры адной крынічнай групы.
Бліжэйшае сугучча — «Микулинский Васюк» і «Микулинский Тимошка» у Дзераўскай пяціне 1582 года, РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 716. Васюк — форма імя Васіль, Цімошка — Цімафей, аднак Карпа ў групе няма; форма «Микулинский» не роўная арлоўскай формуле «Микулины дети», а сам паказальнік не называе гэтых людзей братамі або Анфілогавымі. Другое адзінкавае супадзенне — «Микулин Василий» у Абанежскай пяціне 1588 года, РГАДА, ф. 137, воп. 1, спр. 11; Цімафея і Карпа побач з ім няма.
Імёны і сэнс. Арлоўскі запіс паведамляе не проста тры падобныя імёны, а сваяцкую канструкцыю: Васіль, Цімафей і Карп — Мікулавы дзеці і Анфілогавы. Наўгародскі паказальнік захоўвае толькі асобныя сучасныя нармалізацыі. Супадзенне двух імёнаў без трэцяга брата, агульнага бацькі і фамільнай формы нельга ператвараць у радавод.
Вынік не даказвае, што ўсе галіны ўзніклі ў Арле. Ён паказвае мяжу
гэтай базы: дааралоўскай сям'і ў ёй няма ні пад гатовым прозвішчам, ні пад двума
найсільнейшымі наборамі братоў. Таму наступны ход — не паўторны пошук па
пачатках слова, а першасны спіс 200 арлоўцаў 1580 года, першапачатковыя дачы
ў Баздыраве і Белай і познія цяжбы з выпісамі з страчаных кніг. Асобная
картка праверкі: PUB-DOMPREDKOV-421677-PRE1594-FAMILY-SIGNATURE-AUDIT.
Карта не мяняецца: ранейшы горад ніводнага Анфілогава ўсё яшчэ не названы.
Праверка суседскага куста ва ўсёй базе
Тая ж поўная выгрузка праверана яшчэ адным спосабам: не па імёнах братоў, а па бліжэйшых сааўладальніках Анфілогавых у вёсцы Баздыравай. Да 1594 года асобна шукаліся формы Баздырев/Боздырев, Трунов, Криволапов, Лунин, Тахтамышев/Тохтамышев і Костин. Сумеснага комплексу Баздыраў — Труноў — Крывалапаў база не паказала. Гэта закрывае яшчэ адну магчымасць атрымаць гатовы маршрут простым перабіраннем публічнага паказальніка.
У Абанежскай пяціне 1583 года, РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 725, сапраўды апынуліся Култаш Тахтамышаў і некалькі Косціных. Але гэта не арлоўская сігнатура: побач няма Баздырава, Трунова, Крывалапава або Анфілогава, а асабістыя імёны не супадаюць з уладальнікамі Баздырава і Белай. Дзве распаўсюджаныя фамільныя формы ўнутры вялікай наўгародскай кнігі нельга ператвараць у перасяленую групу.
Імёны і сэнс. Суседская праверка строжэйшая за супадзенне аднаго прозвішча. Баздыравы, Труновы і Крывалапавы адначасова валодалі долямі адной вёскі з раннімі Анфілогавымі; іх сумеснае дааралоўскае з'яўленне было б самастойным аргументам. Адсутнасць гэтай звязкі ў базе не даказвае, што яе не было ў страчаных дакументах, але паказвае, што бягучы публічны індэкс яе не захаваў. Наўгародская карта таму не ствараецца.
Паралельна правераны лічбавы шлях да польскай адзінкі AGAD, Archiwum Zamoyskich, sygn. 3032. Афіцыйная картка фонду паведамляе пра 3195 адзінак і 164083 сканы, гэта значыць фонд алічбаваны вельмі шырока. Аднак гэтая лічба адносіцца да ўсяго Archiwum Zamoyskich, а не аўтаматычна да sygn. 3032. Дакладная картка адзінкі яшчэ не вылучана: інтэрактыўны фільтр партала ў бягучай сетцы спынены абаронай сайта. Таму сумленны статус застаецца ранейшым: загад на лл. 30–31 прачытаны па навуковай публікацыі арыгінала; адказнага спіса ў апублікаваным комплексе няма; наяўнасць адкрытых кадраў менавіта гэтай адзінкі пакуль не пацверджана.
Істома Труноў: казанская служба і ўладзімірская зямля да Арла
Поўны першы том «Актов служилых землевладельцев» («Актаў служылых землеўладальнікаў»), які раней заставаўся па-за суцэльнай праверкай тамоў II–IV, даў дааралоўскі запіс рэдкага прозвішча з баздыраўскага суседскага кола. У акце № 42 ад 31 жніўня 1583 года сказана, што жэрабя пусткі Барысавай, Грыдзіна тож, раней было ў памесці казанскага жыльца Істомы Трунова. Поўны тэкст раскрывае сам механізм. Па асобных кнігах 7088 (1579/80) года Курбат Ізмайлаў з таварышамі адлучыў Карпу Неронаву сыну Волкаву поўную дачу 200 чвэрцяў, уключыўшы ў яе і ранейшую зямлю Істомы, але «выписи ему Карпу Курбат не дал» (выпісу яму, Карпу, Курбат не даў). Таму грамата 1583 года — не новая перадача ад Істомы Карпу, а выпраўленне недаробленага афармлення ўжо праведзенага адлучэння. Выданне ўказвае першакрыніцу: РГАДА, ф. 1209, слупкі па Уладзіміры, № 528/33779, спіс 1636 года.
Імёны і сэнс. Істома — асабістае імя; «казанскі жылец» — службова-гарадавая прыналежнасць, а не месца нараджэння. Дакумент паказвае, што службовы горад і памесце аднаго чалавека маглі знаходзіцца ў розных рэгіёнах. Аднак гэта не гатовы маршрут у Арол. У Баздыраве 1594/95 года запісана Мар'я, Іванава жонка Трунова, гэта значыць удава Івана Трунова, з дзецьмі. Істома і Іван — розныя людзі; паміж імі пакуль супадае толькі прозвішча. Сваяцтва нельга абвяшчаць без казанскага або ўладзімірскага спіса, які назаве бацьку або дзяцей Істомы.
Яшчэ важней, што атрымальнік цяпер знойдзены ў службовым спісе. У аднаўленай па архіўнай выпісцы Уладзімірскай дзесятні грашовай раздачы 7090 (1581/82) года Карп Неронаў сын Волкаў прама названы навіком дваровага чыну. Ягоны памесны аклад — тыя ж 200 чвэрцяў, грашовы — першыя 11 рублёў. Ён прыбыў на кані, у шлеме і даспеху, з саадакам і шабляй; выставіў узброенага коннага чалавека з запасным канём і кашавога чалавека з паклажай. Архіўная аснова гэтага артыкула: РГАДА, ф. 388, воп. 1, № 851, лл. 234–234 адв. Атрымліваецца рэдкая завершаная паслядоўнасць: верстанне навіка і адлучэнне зямлі → нявыдадзены выпіс → аднаўленчая ўвазная грамата.
Картка і доказны фрагмент друкаванай с. 39 захаваныя як
PUB-ASZ1-1583-ISTOMA-TRUNOV-KAZAN-VLADIMIR-OREL-CROSSCHECK. Асобнага
профілю і лініі на карце няма: чалавек іншага прозвішча выкарыстоўваецца толькі
як праверка суседскага кола, а перасяленне Анфілогавых дакумент не называе.
Пазнейшая суцэльная праверка Уладзімірскай дзесятні 1590 года ўдакладніла гэтую паслядоўнасць. Труновых у ёй няма, але запісаныя Лацыня Неронаў сын Волкаў і Сцяпан Неронаў сын Волкаў. Рэдкая агульная формула робіць іх верагоднымі блізкімі сваякамі Карпа Неронавіча Волкава, якому дасталася зямля Істомы; слова «браты», аднак, у крыніцы не ўжыта. Атрымліваецца праверная змена: Труноў выбыў з уладання не пазней за 1579/80 год, а верагодная сям'я новага ўладальніка заставалася на ўладзімірскай службе ў 1590-м. Прычыну выбыцця і новы горад Істомы дзесятня не паведамляе.
Паміж гэтымі датамі знайшлася яшчэ адна незалежная кропка кантролю. У растоўскай укладной 1584/85 года Лацыня Неронаў сын Волкаў выступіў паслухам і засведчыў акт формулай «Послух Латыня руку приложил» (Паслух Лацыня руку прыклаў) (РГАДА, ф. 281, Растоў, № 35/10572; публікацыя: «Русский дипломатарий», вып. 1, № 137, с. 105). Гэта даказвае чалавека з той жа рэдкай поўнай формулай, але не яго месца жыхарства і не названае крыніцай братэрства з Карпам.
Што дала суцэльная праверка казанскіх кніг
Поўнае сучаснае выданне пісцовага апісання Казані і Казанскага павета 1565–1568 гадоў знойдзена ў электронным фондзе Нацыянальнай бібліятэкі Рэспублікі Татарстан: 660 друкаваных і 668 лічбавых старонак. Уводзіны пацвярджаюць аснову публікацыі — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 152, з прыцягненнем спісаў кніг 643 і 646. Аднак аддалены прагляд па-за сеткай бібліятэкі выдае толькі ўводную частку; асноўны павятовы тэкст пасля пераходу на старонку не загружаецца. Скарочанае выданне 1932 года, даступнае для поўнатэкставага пошуку Google Books, змяшчае гарадскую частку: у ёй няма ні Трунова, ні даследаваных варыянтаў імя. Гэта не суцэльны адмоўны вынік па павеце.
Бліжэйшая адкрытая кніга Казанскага павета 1602–1603 гадоў праверана цалкам па PDF, уключаючы імянны паказальнік. Шукаліся Трунов, Истома, Анфилог, Анпилог, Онфилог, Ампилог, Онпилог, Анфилоф, а таксама Баздырев, Свиридов, Криволапов, Немцов і Гревцов. Мэтавых супадзенняў няма. Адзіны Істомка — селянін Істомка Дзятчаня ў вёсцы Іскі Казань; да Труновых і арлоўскага куста ён дачынення не мае.
Імёны і сэнс. Гэты нуль нельга тлумачыць як адсутнасць Істомы Трунова ў Казанскім краі. Археаграфічны нарыс кнігі прама паведамляе: захаваны спіс апісвае частку зямель з нярускім служылым і ясачным насельніцтвам; кніга рускіх паселішчаў, якая існавала, верагодна, загінула ў казанскім пажары 1815 года. Казанскі жылец рускага служылага кола мог таму не трапіць у захаваны том. Тактыка ўдакладняецца: шукаць не агульныя казанскія кадастры, а спісы рускіх казанскіх жыльцоў, адлучныя і ўвазныя граматы 1550–1580-х гадоў і першапачатковую ўладзімірскую дачу Істомы.
Картка поўнага выдання 1565–1568 гадоў, адкрытая публікацыя кнігі 1602–1603 гадоў, растоўская ўкладная з подпісам Лацыні Волкава.
Полуект Далматаў: не казанска-арлоўскі мост, а маршрут Мажайск → Казань
Публікацыя ранняй казанскай граматы 1553/54 года сапраўды называе ля Спаскіх варот «двор Полуехтов Федорова сына Немцова» (двор Полуехта Фёдаравага сына Немцава). Але пашырэнне пошуку да мажайскіх актаў цалкам змяніла сэнс гэтага запісу.
У Дваровым сшытку 1550-х гадоў, у раздзеле «Можайск» на рукапісным л. 138, ён запісаны поўнай формулай: «Полуект Федоров сын Немцова Долматова». Імянны паказальнік вызначае яго як дваровага сына баярскага па Мажайску. Такім чынам, перад намі не безыменны казанскі Немцаў, а служылы чалавек з мажайскай сям'і Далматавых.
Яшчэ надзейней сямейны акт ад 9 снежня 1547 года. Стэфан Фёдараў сын Далматаў паведамляе, што яго бацька Фёдар Васільевіч Далматаў пакінуў вёску Ёскіна «двема нам с братом с Полиектом вопче по половинам» (нам дваім з братам Паліектам супольна напалову). Названа і іх мачыха Мацёна, якая валодала вёскай пажыццёва. На наступнай старонцы Стэфан яшчэ раз піша: «брату моему Полиекту» (брату майму Паліекту). Гэта прамая, а не рэканструяваная сям'я: бацька Фёдар Васільевіч; сыны Стэфан і Полуект; агульная спадчына ў Мажайскім павеце.
Імёны і сэнс. Полуехт / Полуект — дакументальныя варыянты імя Паліеўкт; «двор Полуехтов» — двор Полуекта. Далматаў цяпер пацверджаны і служылым спісам, і сямейнай граматай. А вось элемент «Немцов» нельга без агаворкі лічыць асобным устойлівым прозвішчам: доўгая формула XVI стагоддзя магла спалучаць патронім, мянушку галіны і радавое імя. Пакуль не ўстаноўлена, ці адносілася «Немцов» да Полуекта, да мянушкі яго бацькі або да лініі Далматавых.
Таму ранейшая гіпотэза пра магчымае братэрства з арлоўскім Гаўрылкам Фёдаравым сынам Немцавым паніжана. Супадае прыкметны фрагмент імянавання, але вядомы брат Полуекта — Стэфан Далматаў, бацька — Фёдар Васільевіч Далматаў, а Гаўрыла ў гэтых дакументах не з'яўляецца. Надзейна даказаны іншы маршрут: Мажайск → Казань да 1553/54 года для самога Полуекта. Гэта добры прыклад механізму перакідкі служылых людзей у заваяваную Казань, але не шлях Анфілогавых і не даказаны шлях Немцавых у Арол.
Тэкст казанскай граматы дайшоў у копійнай кнізе другой паловы 1580-х гадоў:
РГБ ОР, Троицкое собрание, кн. 526, лл. 47–48; публікацыя С. М. Кашчанава,
дакумент № 9, с. 25. Скан мажайскага акта 1892 года і кароткі фрагмент
Дваровага сшытка захаваныя ў доказах карткі. Профілі старонніх
Далматавых і Немцавых і лінія на карце не ствараюцца. Картка:
PUB-KASHTANOV-1553-POLUEKT-NEMTSOV-KAZAN-OREL-CROSSCHECK.
Тэкст дакумента № 9, скан Дваровага сшытка, скан «Можайских актов» 1892 года.
Ржэўскі чарнавік: замест ста лістоў — шэсць невядомых
Новая тактыка дала дакладную архіўную развілку. Раней для справы РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232 планавалася заказваць шырокі блок лл. 263–370. Цяпер афіцыйны вопіс РГАДА правераны па выяве друкаванай с. 108. Ён пацвярджае: у справе 375 лістоў; патрэбны фрагмент «поход ко Пскову великого князя Семиона Бекбулатовича Тверского» (паход да Пскова вялікага князя Сямёна Бекбулатавіча Цвярскога), у якога адарваныя пачатак і канец, пачынаецца на л. 289 адв., а наступны самастойна апісаны разрад — толькі на л. 322. Вопіс не раскрывае, чым заняты шэсць лістоў паміж імі. Здымак старонкі захаваны ў картцы. Падрабязнае апісанне справы, якая выдавалася, дадаткова дзеліць яе на пяць мікрафільмаў: чацвёрты змяшчае лл. 214–286, пяты — лл. 287–375.
Пастаронкавая разметка навуковай публікацыі ржэўскага чарнавіка ідзе толькі ад л. 290 да л. 315 адв. Паміж ёй і наступным архіўным артыкулам застаюцца лл. 316–321. Наступная поўная звераўка выдання 1914 года, аднак, зняла з гэтага прамежку ранейшы першы прыярытэт: ля заканчэння выноснага тэксту на л. 315 адв. выдаўцы прама адзначылі, што «дальнейший текст не сохранился» (далейшы тэкст не захаваўся), а частку заканчэння аднаўлялі па паралельным разрадзе і па тэксце на л. 290 адв. Лісты 316–321 усё яшчэ трэба паглядзець разам з адваротамі, каб зафіксаваць іх фізічны стан, але цяпер гэта кантрольны заказ, а не галоўны чаканы носьбіт спіса двухсот арлоўцаў. Калі архіў выдае толькі цэлую плёнку, патрэбны мікрафільм № 5.
Апісанне справы і разбіўкі мікрафільмаў, апублікаваны чарнавік з фаліяцыяй.
Як мог захавацца другі экземпляр спіса
У Актах Московского государства («Актах Маскоўскай дзяржавы»), т. I, № 30 знойдзены блізкі па механіцы дакумент таго ж Сімяона Бекбулатавіча. У маі–чэрвені 1585 года з Масквы яму даслалі гасудараў імянны спіс цвяран і новаторжцаў. Асобныя зборшчыкі сабралі людзей у Цверы і Тарожку «по имянным списком» (па імянных спісах), пасля чаго іх адвялі ў Ноўгарад. Адказная адпіска растлумачыла, чаму пяць названых чалавек не былі пасланыя, а дадатак захаваў вялікі спіс з горадам, чынам, памесным і грашовым акладам, памерлымі, уцёклымі і нават новымі месцамі службы.
Гэта не дааралоўскі спіс Анфілогавых і не падстава весці род з Цверы. Практычны сэнс іншы: адзін тэрміновы збор нараджаў некалькі дакументаў — маскоўскі імянны спіс, гарадавыя спісы зборшчыкаў, ведамасць адводу і адказную адпіску. Таму спіс 200 арлоўцаў 1580 года варта шукаць не толькі ў дадатку да паходнага чарнавіка, але і сярод уваходных адпісак, папер зборшчыкаў і дакументаў пра адвод людзей. Пошукавыя формулы цяпер дакладнейшыя: «по имянному списку собрали», «отпустил», «отвести», «списки имян» (па імянным спісе сабралі; адпусціў; адвесці; спісы імёнаў).
Адпіска і поўны прыкладзены спіс 1585 года.
Імёны і сэнс. У дадатку 1585 года асабістыя імёны патрэбныя не для стварэння профіляў старонніх цвяран і новаторжцаў, а для разумення ўладкавання ўліку. Асабліва важныя паметы «сбежал, а ныне служит из Рузы» (уцёк, а цяпер служыць з Рузы) і «служит из Торопца» (служыць з Таропца): такія спісы сапраўды маглі прама назваць ранейшае або новае месца службы канкрэтнага чалавека. Калі аналагічны экземпляр захаваўся для арлоўцаў, ён здольны адказаць на наша галоўнае пытанне. Пакуль ні Мікула, ні Васіль, ні Цімафей, ні Перша, ні Пахом, ні Нячай, ні Цярэнцій у ім не знойдзены; профілі і карта не мяняюцца.
Чатыры трымальнікі арлоўскіх спісаў
Крытычнае выданне агульнай Разраднай кнігі дало два новыя кантролі. Па-першае, радок пра збор арлоўцаў супастаўлены выдаўцамі з пяццю паралельнымі спісамі, пазначанымі О, П, У, Э і Х. Варыянты выпраўляюць чытанне імя Міхаіла Турэніна і дзеяслова «не ушли/шли» (не пайшлі/ішлі), але ніводзін не дадае імёнаў радавых. Такім чынам, вядомыя рэдакцыі агульнага разраднага запісу не змяшчаюць простага схаванага дубля арлоўскага рэестра.
Па-другое, тая ж кніга пад 4 жніўня 1580 года прама апісвае працу са спісамі на Валоку Ламскім. Сімяон Бекбулатавіч раздаў баярам і ваяводам «списки имянные дворян и детей боярских» (спісы імянныя дваран і дзяцей баярскіх). Адны ваяводы спісы бралі, іншыя адмаўляліся з-за мясніцкай спрэчкі; гасудар загадваў усё роўна ўручыць спіс, а ў адным выпадку пагражаў пакараннем за адмову. Гэта ўжо не аналогія з іншага года, а дакументаваны парадак той жа кампаніі.
Ржэўскі чарнавік дазваляе назваць чатыры персанальныя каналы. Спісы арлоўцаў або змешаных прызначэнняў з арлоўцамі знаходзіліся або павінны былі перадавацца праз Сямёна Данілавіча Пронскага, Міхаіла Самсонавіча Турэніна, Васіля Дзмітрыевіча Хілкова і Уладзіміра Васільевіча Галавіна. Таму пошук перабудоўваецца па людзях: іх службовыя і мясніцкія справы, уваходныя адпіскі, дадаткі да чалабітных і познія выпісы пра палкавое месца. Для спрэчкі пра старшынства сам факт «узяў спіс» быў юрыдычна значным і мог быць паўтораны ў справе разам з дакументам або выпіскай.
Разрадная кніга: раздача імянных спісаў на Валоку Ламскім, ржэўскі чарнавік з указаннем трымальнікаў.
Імёны і сэнс. Пронскі, Турэнін, Хілкоў і Галавін — не меркаваныя продкі і не зыходныя землякі Анфілогавых. Іх імёны важныя як адрасы руху паперы: кожны мог атрымаць адзін з экземпляраў гарадавога спіса. Профілі гэтым ваяводам не ствараюцца, а іх перамяшчэнні не наносяцца на фамільную карту.
Поўны штабны архіў Хілкова: адказу няма, але дата стала дакладнай
Правераныя ўсе 32 дакументы комплексу AGAD, Archiwum Zamoyskich, sygn. 3032: трыццаць грамат і адпісак і два запісы пра палонных. Менавіта гэты «штабны архіў» быў захоплены ў ходзе кампаніі і застаўся ў сямейным архіве Замойскіх. У ім няма Анфілофа, Анфілога, Ампілога, Онфілога або варыянта даследаванага прозвішча. Загад ад 5 верасня пра дзвесце чалавек захаваўся, але адказнай адпіскі і прыкладзенага спіса ў комплексе няма.
Затое цяпер вядомы дакладны ход паперы. Загад даставіў Іван Беззабразаў 9 верасня 1580 года. Пронскаму загадвалася адправіць з Ржэва дзвесце лепшых дзяцей баярскіх з галовамі, а Хілкову — паведаміць пра іх прыбыццё і даслаць у Маскву «списки имян их» (спісы імёнаў іх). Таму маскоўскі пошук пачынаецца не ўвогуле ўвосень, а з 10 верасня 1580 года, перш за ўсё ў верасньскіх і кастрычніцкіх уваходных адпісках Разраднага прыказа.
Дакумент № 29 паказвае яшчэ адну важную асаблівасць. Хілкоў тлумачыў, што не паслаў імёны некалькіх тых, хто не з'явіўся, бо «в списке у меня имяна их не написаны» (у спісе ў мяне імёны іх не напісаныя). Такім чынам, зыходны палкавы спіс, ведамасць фактычных прыездаў і пералік людзей звыш спіса маглі не супадаць. Шукаць трэба не адзін ідэальны рэестр, а пакет: асноўны спіс, прыезды, «неты» (няяўкі), дапаўненні і адказную адпіску.
Поўны пералік 32 дакументаў, загад пра дзвесце, адпіска пра людзей па-за спісам.
Мясніцкія справы: разрад 1580 года жыў у пазнейшых спрэчках
Цалкам правераны скан выдання М. П. Ліхачова «Местнические дела 1563–1605 гг.» («Мясніцкія справы 1563–1605 гг.»). У лічэбнай справе Рамана Алфер'ева з Пятром Галавіным 1583 года удзельнік аднаўляў службовае старшынства праз ржэўскую расстаноўку 7088/1580 года і месца Уладзіміра Галавіна. Радавых арлоўцаў гэты тэкст не пералічвае, але даказвае, што патрэбны разрад ужо праз тры гады вымалі як судовы доказ.
У справе 1605 года Пушкіны некалькі разоў спасылаліся на старыя наказы і граматы з формулай «и ныне у нас» (і цяпер у нас). Значыць, паходныя дакументы маглі перажыць кампанію двума шляхамі: у афіцыйным выпісе мясніцкага суда і ў прыватным родавым архіве. Ніводная з пяці апублікаваных Ліхачовым спраў шуканага спіса не змяшчае, але тактыка ўдакладнена: правяраць познія цяжбы не толькі чатырох ваявод, але і іх сваякоў, якія прад'яўлялі старыя наказы.
Адкрыты скан выдання Ліхачова. Фотакопіі друкаваных старонак 7 і 89 і поўны PDF захаваныя ў даследчым архіве сайта. Карта не мяняецца: паіменнага носьбіта фамільнага рада і яго маршруту гэтыя дакументы не даюць.
Строгі пошук у «Доме предков» і новы маскоўскі канал
Кароткія запыты Анпи, Ампи, Анфи, Онпи і Онфи паўторна правераныя не толькі ва ўсёй базе, але і з асобным фільтрам гадоў, якія пачынаюцца на 15. Для Анп, Амп, Онп і Онф вынік нулявы. Адзінае супадзенне Анф — Залатухін Анфіноген, Абанежская пяціна, 1583 год, РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 725. Гэта іншае асабістае імя, а не Анфілог/Анфілоф і не варыянт прозвішча. Профіль, Record і пункт карты не ствараюцца. Масавае перабіранне бягучай версіі базы тым самым вычарпана: яна не змяшчае пераходнага слоя 1580–1594 гадоў.
Затое пералік адзінак захоўвання выдання «Документы Ливонской войны» («Дакументы Лівонскай вайны») адкрыў іншы канал. Акрамя захопленага архіва Хілкова ў AGAD, укладальнікі працавалі з маскоўскімі комплексамі РГАДА, ф. 64, воп. 1, спр. 7; ф. 141, воп. 1, спр. 2 за 1577–1579 гады і справамі 1–5 за 1578 год; ф. 159, воп. 1, справамі 1–24, 243–246, 248–249. Гэтыя шыфры не з'яўляюцца шуканай адпіскай Хілкова: раздзел з яго 32 паперамі паходзіць з AGAD AZ 3032. Але сам пералік даказвае, што падобнае прыказнае справаводства кампаніі разышлося паміж некалькімі фондамі. Але гэтая звестка супастаўлена з ужо выкананай поўнай праверкай навуковага і старога рукапіснага вопісаў фонду 141. На афіцыйных сканах стары вопіс фізічна пераходзіць ад самастойных спраў 1559 года адразу да 1589 года; прапушчанай старонкі і асобнага блока 1580 года няма. Вопіс 1 фонду 159, у сваю чаргу, пачынаецца толькі з 1581 года. Таму абодва фонды нельга абвяшчаць новым прамым адрасам адказнай адпіскі верасня 1580 года. Яны захоўваюцца толькі як магчымыя месцы ўкладзенага дакумента або позняй копіі. Асноўны пошук вяртаецца да разнародных слупкоў Разраду, памесных спраў і позніх службовых выпісаў.
Пералік выкарыстаных архіўных адзінак. Афіцыйны даведнік па фондзе 141.
Імёны і сэнс. Анфіноген Залатухін патрэбны тут менавіта як кантроль памылкі: падобны пачатак імя не робіць чалавека Анфілогавым. Фонды 141 і 159, у сваю чаргу, важныя не геаграфіяй людзей, а геаграфіяй паперы. Пакуль у іх не знойдзены паіменны спіс, паходжанне арлоўскіх Анфілогавых і маршрут перасялення застаюцца адкрытымі; карта не мяняецца.
База праверана па ўсім суседскім кусце, а не толькі па прозвішчы
Публічны інтэрфейс «Дома предков» дазваляе сартаваць усе 421 095 радкоў па годзе. Таму новы праход зроблены не па пачатках Анпи/Анфи, а па людзях, якія сядзелі побач з Анфілогавымі ў вёсцы Баздыраве 1594/95 года: Баздыравых, Труновых, Крывалапавых і Немцавых. Асобна праверана рэдкая сямейная формула трох Мікулавых сыноў — Васіля, Цімафея і Карпа.
Да арлоўскай кнігі сумеснага з'яўлення ўсяго куста база не паказвае. Найранейшыя пазнейшыя радкі размеркаваныя так: Фёдар Баздыраў — Адоеў, 1614 год; некалькі Труновых — Салова і Тула, 1617 год, Пётр Труноў — Дзядзілаў, 1620 год; Парфён Крывалапаў — Елец, зборны дыяпазон 1605–1618 гадоў, Івашка Крывалапаў — Тула, 1617 год; раннія Немцавы — Суздаль, 1604 год. Арлоўскія Баздыравы, Труновы і Крывалапавы ўпэўнена вяртаюцца ў спісы 1620-х гадоў.
Поўныя формулы суседзяў далі яшчэ больш строгі адмоўны вынік. Гаўрылка Фёдараў сын Немцаў, Аноха і Лёва Дзеевы дзеці Крывалапавы, Аўдзей і Проня Іванавы дзеці Крывалапавы ў іншай ранняй кропцы не паўтарыліся. Грышка Крывалапаў з'яўляецца ў Арле з 1620/21 года, але паказальнік прапускае імя па бацьку, таму атаясамліваць яго з Грышкам Іванавым сынам 1594/95 года нельга. Мікіфар Баздыраў паўтараецца ў Арле толькі ў 1648 годзе і таксама без імя па бацьку ў кароткім радку.
Новы пошук па рэдкім імені брата даў больш дакладную познюю зачэпку: «Баздырев Понкратий» — Арол, 1697 год, РГАДА, ф. 210, воп. 6г, спр. 25. Затым выяўлены больш ранні радок: «Баздырев Панкрат» — Адоеў, 1679 год, РГАДА, ф. 210, воп. 6б, спр. 18. Васемнаццацігадовы прамежак дапускае, што гэта адзін служылы чалавек, які перайшоў з Адоева ў Арол, але паказальнік не дае імя па бацьку, узросту і зямлі. Абодва запісы пераклікаюцца з дзядзілаўскай кнігай 1588/89 года, дзе паасобку названыя брат Іванкі Нячаева Панкратка і казак Алфім Баздыраў. Паміж XVI і канцом XVII стагоддзя прайшло стагоддзе, таму асабістая тоеснасць выключаная, а паходжанне не даказана.
З'явілася і прамежкавая цвёрдая апора. У арлоўскім спісе 1627/28 года Алферка Максімаў сын Баздыраў запісаны са 100 чвэрцямі ў той жа гарадской рубрыцы, дзе знаходзяцца Васка Дзмітрыеў сын Онпілогаў, Івашка і Алешка Васільевы дзеці Онфілогавы і Марка Карпаў сын Онфілохаў. Такім чынам, суседства двух прозвішчаў працягвалася ў Арле як мінімум ад пісцовай кнігі 1594/95 года да 1627/28 года. Цяпер атрымліваецца пяціступенная кантрольная паслядоўнасць: Дзядзілаў 1588/89 → Арол 1594/95 → Арол 1627/28 → Адоеў 1679 → Арол 1697. Яна даказвае ўстойлівасць верхнеакской служылай сеткі Баздыравых, але пакуль не радавод і не агульны маршрут Анфілогавых. Практычны наступны крок — супаставіць поўныя сямейныя артыкулы Панкратыя 1679 і 1697 гадоў.
Прозвішча Мікулін у XVI стагоддзі сапраўды прысутнічае ў базе, галоўным чынам у Наўгародскіх пяцінах: Афоня Мікулін у 1556 годзе, некалькі Мікуліных у 1582 годзе, Васіль Мікулін у 1588 годзе. Але адначасовай тройкі Васіль—Цімафей—Карп, імя Анфілог і формулы пераходу ў Арол няма. Наўгародскія Мікуліны застаюцца кантрольнымі аднапрозвішчнікамі, а не маршрутам.
Сэнс выніку не ў выбары аднаго горада з позняй выдачы. Пасля Смуты аднайменныя служылыя сем'і бачныя адначасова ў Арле, Адоеве, Туле, Салове, Дзядзілаве, Ельцы і Курску; гэта можа адлюстроўваць як старыя галіны, так і рассейванне з самога Арла. Таму кірунак нельга адгадваць па першай даступнай даце XVII стагоддзя. Наступны пошук вядзецца па выходных дакументах магчымых гарадоў-донараў і па поўных звязках бацька—дзеці.
Адкрытая пошукавая база «Дом предков». Карта не мяняецца: ніводны радок не змяшчае прамога пераходу носьбіта фамільнага рада.
Адпіска Хілкова падзяліла шуканы спіс на тры дакументы
Апублікаваная адказная адпіска князя Васіля Дзмітрыевіча Хілкова пасля 17 чэрвеня 1580 года. Ён паведаміў, што адзначаў дваран, якія з'явіліся, «по списку» (па спісе), а затым адправіў гасудару з Фёдарам Варанцовым асобныя «приезды и неты» (прыезды і няяўкі). Гэта прамое сведчанне, што зыходны імянны спіс, ведамасць тых, хто прыбыў, і ведамасць тых, хто не з'явіўся, існавалі паасобку і маглі трапіць у розныя архіўныя комплексы.
Адпіска адносіцца да каламнічан і яраслаўцаў першай вялікалуцкай рассылкі, а не называе арлоўцаў. Таму яна не даказвае прысутнасць Анфілогавых. Але яна дакументуе парадак той жа канцылярыі і выпраўляе архіўную тактыку: шукаць трэба не толькі дадатак да ржэўскага чарнавіка, але асобныя прыезды, «неты», зыходны спіс і дапаўненні людзей «сверх списка» (звыш спіса). Для верасньскага загаду пра дзвесце людзей пошук пачынаецца пасля 9 верасня 1580 года.
Адпіска Хілкова пасля 17 чэрвеня 1580 года, дакумент № 28.
Новая тактыка: шукаць выходныя выбарныя кнігі горада-донара
К. В. Пятроў апісаў справаводства перасялення служылых людзей на прыкладзе новых гарадоў Белгародскай рысы. Самая важная для нас формула знаходзіцца ў загалоўку спіса 1647–1648 гадоў: «Орляне дети боярские выбранные в Карпов на вечное житье» (Арлоўцы дзеці баярскія, выбраныя ў Карпаў на вечнае жыццё). Аўтар падкрэслівае, што дзеці баярскія-сведзенцы захоўвалі свой чын, а людзей для пераводу выбірала сама карпарацыя ранейшага служылага горада. Нязгода таксама пакідала папяровы след: асобна прыведзена чалабітная курчаніна Воіна Анянкова пра вяртанне з Царова-Аляксеева.
Дакладны архіўны адрас аналагавага комплексу: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 258, лл. 2, 54, 63, 66а, 79 — дзесятні сведзенцаў Арла, Курска, Мцэнска і іншых гарадоў у Карпаў 7155–7156 гадоў. Чалабітная Анянкова: ф. 210, воп. 12, спр. 354, лл. 58–61. Для стральцоў і казакаў захавалася яшчэ адна форма сямейнага выбару: ф. 210, воп. 6д, кн. 20, лл. 1–1 адв.
Цяпер знойдзены і літаральны выходны след у дзесятні ранейшага горада. Пры разборы курскага служылага горада 31 жніўня 1642 года насупраць А. К. Заволішына запісалі: «сшел на Орел» (сышоў на Арол); яго памесны аклад складаў 250 чвэрцяў. Пятроў прыводзіць дакладны адрас запісу: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 188, л. 615 адв. Гэта не маршрут Анфілогавых, але прамы доказ таго, што курская дзесятня захоўвала імя чалавека, які выбыў, і горад прызначэння. Здымак с. 239 артыкула захаваны ў картцы.
Гэта дакументы XVII стагоддзя, і пераносіць іх парадак прама на 1566 год нельга. Але яны мяняюць адзінку пошуку. Патрабуецца не толькі ўваходны «спіс Арла», а цэлы пакет выходных папер магчымага горада-донара: выбарная кніга, спіс адпраўленых і тых, хто не з'явіўся, наказ ваяводу, адказная адпіска, чалабітная пра вяртанне і позні памесны выпіс. Таму Бялёў, Мцэнск, Болхаў, Навасіль, Карачаў, Тула, Дзядзілаў, Крапіўна, Ражск і Пронск цяпер правяраюцца не агульным пошукам прозвішча, а формуламі «выбраны/высланы/сведены на Орёл» (выбраныя/высланыя/зведзеныя на Арол) і сямейнымі спалучэннямі Васіль–Цімафей–Карп, Мікулавы дзеці і Беляй–Восіп, Васільевы дзеці.
Імёны і сэнс. Воін Анянкоў і ўкладальнікі карпаўскага спіса не з'яўляюцца продкамі Анфілогавых; А. К. Заволішын таксама не адносіцца да даследаванага фамільнага рада. Асобныя профілі і пункты ім не ствараюцца. Іх дакументы паказваюць, як імя перасяленца і нават канчатковы горад маглі захавацца на баку ранейшага горада, калі ўваходная кніга новага горада страчаная. Карта паходжання пакуль не мяняецца: пацверджаны маршрут канкрэтнага курчаніна, але не маршрут сям'і Анфілогавых.
Картка: PUB-PETROV-2021-SVEDENTSY-SELECTION-MECHANISM.
Артыкул К. В. Пятрова.
Для XVI стагоддзя знойдзена дакладнае слова пошуку: «перапіска» службай
Факсіміле выдання В. М. Старажава 1891 года дадало сучасны самім дзесятням слоўнік пераходу. Разбіраючы Епіфанскую дзесятню 1591/92 года, выдавец звярнуў увагу на людзей, якія служылі «из иных городов» (з іншых гарадоў), у дадзеным выпадку з Тулы і Бялёва. За такой паметай ён адрозніў два механізмы: чалавек або перапісаўся служыць з іншага горада, або быў пераведзены па распараджэнні ўрада.
Самае карыснае ўказанне стаіць следам: абставіны пераходу раскрывалі чалабітныя пра перапіску з аднаго горада ў іншы, што захоўваліся ў слупках Разраднага прыказа. Значыць, ранейшы пошук быў занадта вузкім. Побач са словамі «сведены», «выбраны» і «переведены» (зведзеныя, выбраныя, пераведзеныя) трэба шукаць «переписать служить на Орёл», «служит из иных городов», «переписался с [города]» (перапісаць служыць на Арол; служыць з іншых гарадоў; перапісаўся з [горада]) і самі чалабітныя пра перапіску.
Гэта крыніца XVI стагоддзя, а не позняя аналогія XVII стагоддзя, але яна ўсё роўна не называе Анфілогавых. Тула і Бялёў тут адносяцца да епіфанцаў і не абвяшчаюцца месцамі паходжання арлоўскай сям'і. Яе значэнне — у даказаным механізме і назве дакумента. На баку старога горада магла застацца чалабітная; у новай дзесятні — кароткая памета ранейшай службы; у старой кнізе — знікненне або выходная адзнака.
На той жа старонцы Старажаў паказвае, што наяўны склад Епіфані скараціўся з 300 чалавек у 1585 годзе да 272 у 1591 годзе. Поўны апублікаваны спіс з 320 імёнаў не змяшчае казака Мікулку Маісеева, вядомага ў Епіфані ў 1572 годзе; няма яго і ў супастаўляльнай раскладцы 1606 года. Гэта сумяшчальна з сыходам, смерцю, зменай чыну або адсутнасцю верстання ў дзеці баярскія, але не даказвае пераход у Арол і не дазваляе назваць яго бацькам трох Мікулічаў Анфілогавых.
Скан друкаванай с. 129 і поўны том захаваныя ў картцы
PUB-STOROZHEV-1891-P129-SERVICE-TOWN-TRANSFER-FORMULA.
Адкрытае факсіміле Internet Archive.
Профіль і карта не ствараюцца: канкрэтны маршрут носьбіта фамільнага рада
пакуль не ўстаноўлены.
З Мцэнска ў Арол пераводзілі цэлую групу стральцоў
Поўнае распазнаванне афіцыйнага вопісу слупкоў Маскоўскага стала дало ўжо не метадалагічны прыклад, а прамую калектыўную формулу. У справе РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 153 за 1639–1640 гады лл. 83–85 апісаныя як «выдача пороха и свинца стрельцам, переведенным из Мценска в Орел» (выдача пораху і свінцу стральцам, пераведзеным з Мцэнска ў Арол). Рубрыка Арла на той жа старонцы адсылае назад: «Орла: см. Мценск» (Арла: гл. Мцэнск).
Імёны і колькасць стральцоў вопіс не раскрывае, але кірунак і служылая катэгорыя ўстаноўленыя літаральна. Гэта першасны архіўны кантроль таго, што адноўлены пасля 1635 года Арол камплектавалі не толькі асобнымі выхадцамі: з суседняга Мцэнска пераводзілі арганізаваную стралецкую групу, а затым забяспечвалі яе з Разраду боепрыпасамі.
Для паходжання ядра 1594/95 года дата занадта позняя. Аднак разам з
запісам пра Нестара Бірлава, які да верасня 1636 года «изо Мценска на Орел
жить шол» (з Мцэнска на Арол жыць пайшоў), атрымліваюцца два незалежныя віды мцэнскага следу: індывідуальны
сыход землеўладальніка і дзяржаўны перавод стральцоў. Наступны дакладны
заказ — спр. 153, лл. 83–85: імёны і спасылка на загад пра перавод могуць быць
у самім тэксце. Здымак с. 80 афіцыйнага вопісу захаваны ў картцы
PUB-RGADA-210-9-153-MTSENSK-STRELTSY-TO-OREL. Карта фамільнага рада не
мяняецца, бо Анфілогавы ў загалоўку не названыя.
Прамая формула пераходу знайшлася на баку горада-донара
Мцэнская адказная кніга дала першы літаральны прыклад менавіта таго тыпу запісу, які цяпер трэба шукаць для арлоўскага ядра. 20 верасня 1636 года пры пераразмеркаванні старога памесця ў вёсцы Парахінай вобыскныя людзі паведамілі пад прысягай: «Нестер Бирлов изо Мценска на Орел жить шол» (Нестар Бірлаў з Мцэнска на Арол жыць пайшоў). Следам растлумачаны матэрыяльныя наступствы сыходу: сваё меннае памесце ў Парахінай ён пакінуў, зямля заставалася пустой і нікому не была аддадзеная, пасля чаго яе адказалі Міне Курбатаву сыну Ефімаву.
Архіўны адрас дакладны: РГАДА, ф. 1209, воп. 195, кн. 15938, лл. 441—443 адв.; публікацыя: С. И. Котков, Н. С. Коткова, Памятники южновеликорусского наречия: Отказные книги, М., 1977, с. 198. Фотакопія старонкі захавана ў архіве сайта.
Знаходка мяняе пошук прынцыпова. Пераезд мог не захавацца ў агульным «спісе перасяленцаў» Арла. Ён выяўляецца пры другаснай падзеі на старым месцы — калі ранейшы ўчастак абвяшчалі пустым і перадавалі наступнаму служыламу ўладальніку. Таму ў кнігах Мцэнска, Навасіля, Болхава, Бялёва, Карачава і Тулы трэба шукаць не толькі Анфілогавых, але і формулы «изо [города] на Орёл жить шёл», «сошёл на Орёл», «покинул поместье», «поместье порожжо» (з [горада] на Арол жыць пайшоў; сышоў на Арол; пакінуў памесце; памесце пустое). Затым правяраць, ці не належала пакінутае ўладанне Мікуле, Васілю, Першы, Цімафею, Нячаю, Пахому або Цярэнцію — бацькам сямі арлоўскіх ліній 1594/95 года.
Імёны і сэнс. Нестар Шумілін сын Бірлаў — дакументаваны перасяленец Мцэнск → Арол, але не носьбіт даследаванага прозвішча і не меркаваны продак Анфілогавых. Міна Курбатаў сын Ефімаў атрымаў пакінутую ім зямлю; Тамай Нефедзьеў праводзіў адказ; Воін Ачкасаў, Мікіта Баброўскі, Васіль Сіндзееў, Васіль і Емяльян Мярцалавы прысутнічалі як мцэнскія дзеці баярскія. Іх імёны захоўваюцца для разумення дакумента, але профілі і пункты карты ім не ствараюцца.
Папулярны аповед пра перавод Мецнянкіных з Мцэнска пры заснаванні Арла гэты запіс не пацвярджае: іншы чалавек, іншы час. Мянушка Мецнянкін застаецца добрым пошукавым ключом, але пакуль не з'яўляецца дакументам пра маршрут. Карта фамільнага роду не мяняецца да такой жа прамой формулы для Анфілогава або даказанага бацькі адной з ліній 1594/95 года.
Картка: PUB-KOTKOV-1977-P198-MTSENSK-OREL-MIGRATION-FORMULA.
Адкрыты поўны скан публікацыі.
Поўны XLSX выключыў рэканструкцыю «сборн» па суседніх радках
Правераны ўвесь адкрыты масіў «Дома предков», а не толькі фамільная выбарка. Шыфр «сборн» маюць 3674 радкі: 2730 пазначаныя дыяпазонам 1605–1618 гадоў, яшчэ 944 — «1620-я». Унутры першага блока роўна 90 курскіх радкоў, у тым ліку адзіны радок «Анпилогов Федор». Ва ўсіх 3674 радкоў дадатковыя публічныя палі пустыя.
Ключавы метадычны вынік: уся кніга адсартаваная агульным алфавітам па імені. Таму суседства курскага Фёдара з арлоўскім Фёдарам 1640 года і любымі іншымі людзьмі не адлюстроўвае суседства ў рукапісе, агульны ліст або нават аднолькавы тып дакумента. Публікацыя ўкладальніка прама кажа, што ў звод аб'яднаныя розныя справы і розныя ролі: палонныя служылыя людзі, памешчыкі палонных сялян, атрымальнікі грашовых і памесных прыдач і іншыя згадванні.
Рэдкія імёны з курскай выбаркі ўсё яшчэ карысныя як знешні «адбітак»: імі можна шукаць супадальны апублікаваны паказальнік або рукапісны спіс. Але аднавіць зыходную справу па парадку радкоў самой табліцы немагчыма. Значыць, Фёдар пакуль не даказвае ні пражывання ў Курску, ні службы там, ні маршруту Арол → Курск. Профіль, самастойны Record і пункт карты да выяўлення шыфра і ліста не ствараюцца.
Рабочая картка: LEAD-KURSK-1605-1618-FEDOR-ANPILOGOV.
Апісанне зборніка,
адкрытая табліца.
Фёдар Анфалаў 1624 года: дакладны запіс, але не разгадка ранняга Фёдара
Змена крыніцы дала незалежнага курскага цёзку. У імянным паказальніку да выдання С. І. Коткава і Н. С. Коткавай знойдзена: «Анфалов Федор, курский жилец 14.22» (Анфалаў Фёдар, курскі жылец 14.22). Поўны тэкст кнігі пацвердзіў не толькі прозвішча, але і дату і занятак. 30 студзеня 1624 года «курскои жилец Федор Анфалов» (курскі жылец Фёдар Анфалаў) прад'явіў на мытні два вазы шчупака. З яго ўзялі грош свальнага і хернага збору і адзін алтын чатыры дзеньгі пошліны з ацэначных чатырох рублёў.
Дакладны адрас: РГАДА, ф. 210, Грашовы стол (сучасны воп. 6-ж), кн. 79,
л. 22; «Памятники южновеликорусского наречия. Таможенные книги» (М.,
1982), с. 106; архіўная даведка на с. 132; імянны паказальнік на с. 295.
Старонка і праверачны фрагмент захаваныя ў Record
PUB-KOTKOV-KOTKOVA-KURSK-1624-P106-L22-FEDOR-ANFALOV.
Гэтая знаходка не дазваляе выправіць Анфалава на Анпілогава. Навуковая публікацыя двойчы ўпэўнена захоўвае форму без склада -лог-, тады як у той жа кнізе на л. 78 адв. Іван надрукаваны менавіта Онпілогавым. Розніца можа адлюстроўваць два самастойныя імянаванні, а можа быць рэдкім скарачэннем; без здымка рукапісу і сваяцкай формулы выбіраць нельга. Таму Фёдар атрымлівае Record як памежнае чытанне, але не профіль і не пункт карты.
Не аб'яднаны ён і з індэксаваным Фёдарам Анпілогавым 1605–1618 гадоў: дата выходзіць за межы зводу, фамільная форма адрозніваецца, а архіўны адрас ранняга радка ўсё яшчэ схаваны. Аднак новы запіс даў карысны кантроль: пошук зыходнага «сборн» цяпер павінен правяраць не толькі Анпілогава, але і магчымае рэдактарскае разгортванне Анфалава ў больш доўгае прозвішча.
Змена тактыкі закрыла імянны прамежак сярэдзіны XVI стагоддзя
Пошук гатовага прозвішча ў служылых базах не даваў людзей XVI стагоддзя. Таму
адзінка пошуку зменена: асобна правяраюцца поўныя публікацыі правінцыйных
валасных і выбарных спісаў па самім асабістым імені і формах на -ов, нават
калі дакумент не звязаны з Арлом. У Куроастраўскіх слупках Паўночнай Дзвіны
гэтая тактыка адразу дала шчыльную паслядоўнасць.
У разрубным спісе 10 студзеня 1549 года прама запісана: «Онфилоф Нестеров и с племенником 10 алтын» (Онфілоф Нестараў і з пляменнікам 10 алтын). Гэта дарослы самастойны плацельшчык або галава сваяцкай плацежнай групы; імя пляменніка не паведамлена. У выбарным спісе 1550-х гадоў у дзясятку Васіля Радзівонава стаіць пашкоджаны радок «Анфилофей Несте…». Рэдкае імя, пачатак другога імянавання і адна воласць робяць тоеснасць з Онфілофам Нестаравым вельмі верагоднай, але абарваны тэкст не дазваляе зняць агаворку. У суседнім дзясятку Міці Сука незалежна запісаны «Петрок Анфилов».
Імёны і сэнс. Онфилоф / Анфилофей тут — асабістае імя самога чалавека;
Нестеров — яго другое патранімічнае або сямейнае імянаванне. Петрок
— звычайная памяншальная дакументальная форма імя Пётр, а не ўказанне на
дзіця. Анфилов — форма на -ов, утвораная ад імя Анфіл або блізкай
кароткай формы таго ж імяннага гнязда. Паколькі слова «сын» у пашкоджаным
спісе адсутнічае, непасрэднае імя па бацьку і ўжо ўстойлівае сямейнае
імянаванне пакуль не адрозніваюцца. Галоўнае даказанае папаўненне тут — жывое
асабістае імя Онфілоф / Анфілафей роўна ў сярэдзіне XVI стагоддзя. Пятрок Анфілаў
застаецца моцнай параўнальнай зачэпкай, але сувязь яго другога імянавання менавіта
з Анфілофам патрабуе асобнай філалагічнай праверкі.
У тым жа архіве ёсць яшчэ адна, пакуль не ўключаная ў публічнае ядро лінія. У 1549 годзе названы асобны плацельшчык Анфал; у 1578 годзе — «Петр да Терентей Анфаловы дети» (Пётр ды Цярэнцій Анфалавы дзеці), а ў 1580 годзе Цярэнцій паўтораны як «Терентей Анфалов сын» (Цярэнцій Анфалаў сын). Механізм «імя бацькі → патронім сыноў» тут бясспрэчны, але тоеснасць імёнаў Анфал і Анфілоф не даказана. Таму Анфал, Пётр і Цярэнцій застаюцца параўнальнымі згадваннямі Record без профіляў і картаграфічных маршрутаў.
Знаходка вырашае адну праблему і пакідае іншую. Храналагічная пустэча паміж актамі 1510-х гадоў і фамільнымі комплексамі 1590-х цяпер запоўнена: рэдкае імя працягвала жыць у сярэдзіне стагоддзя. Але Куроастроў быў чорнасошнай воласцю на Паўночнай Дзвіне, а дакументы не змяшчаюць службы або перасялення ў Арол. Таму гэта доказ механізму і яшчэ адзін незалежны ачаг імя, не паўночны маршрут арлоўскай сям'і.
Фотакопіі чатырох старонак публікацыі захаваныя ва ўнутраным доказным архіве праекта. Арыгіналы знаходзяцца ў Архіве СПбІГ РАН: сучасны ф. 77 «Куростровская волостная земская изба», 1539–1704; публікацыя 1970 года указвае ранейшы ф. 177. Наступны дакладны заказ — арыгіналы слупкоў № 3, 5, 8 і 9 з праверкай пашкоджаных заканчэнняў.
Картка: PUB-KOPANEV-1549-1580-KUROSTROV-ANFILOF-NAME; профіль:
P9742. Пятрок Анфілаў пакінуты толькі згадваннем Record. Крыніцы:
А. І. Копанеў, «Куростровские столбцы XVI в.»,
Северный археографический сборник, вып. I, Вологда, 1970, с. 398–431;
адкрыты скан артыкула,
поўная транскрыпцыя,
афіцыйны спіс фондаў Архіва СПбІГ РАН.
Карта атрымала толькі пункт дакументаваных падзей Онфілофа Нестарава на Куроастрове. Пятрок Анфілаў і формы Анфал / Анфалаў самастойных пунктаў не атрымалі. Лінія Куроастроў → Арол не праведзена.
Працяг прагляду даў Онфіла 1592 года і развёў дзве падобныя асновы
Паліставы прагляд той жа публікацыі пасля 1580 года даў прамую знаходку амаль ля самай мяжы арлоўскай пісцовай кнігі. У дакуменце № 21 сярод сялян Куроастраўскай воласці надрукавана: «… Осип Трофимов сын, Онфил Иванов, Василей Вахромеев, Петр Анфалов …» (… Восіп Трафімаў сын, Онфіл Іванаў, Васіль Вахрамееў, Пётр Анфалаў …). Гэта не OCR і не фамільны паказальнік: радок правераны па фотакопіі друкаванай с. 418.
Імёны і сэнс. Онфіл — асабістае імя чалавека. Иванов у формуле канца XVI стагоддзя перш за ўсё азначае «Іванаў сын»; аднаго дакумента недастаткова, каб лічыць гэта ўжо спадчынным прозвішчам. Форма Онфіл не прыдуманая пры нармалізацыі: у Разраднай кнізе 1556/57 года яна незалежна вядомая як адно з рукапісных чытанняў імя маскоўскага дзяка побач з Онфім і Олфім. Пры гэтым кананічнае імя менавіта куроастраўскага Онфіла тэкст не называе, таму картка не ператварае яго аўтаматычна ні ў Анфілофа, ні ў Анфілога.
У публікацыі выяўлена ўнутранае разыходжанне даты. Рэдактарскі загаловак кажа 7 кастрычніка 1592 года, а пачатковая формула тэксту — 7 верасня 7101 года. Год супадае, месяц не; да прагляду арыгінала абедзве даты захаваныя побач.
Адначасова ўдалося не пашырыць фамільны рад ілжывым сугуччам. Лінія Анфал → Пётр і Цярэнцій Анфалавы дзеці цяпер прасочваецца значна даўжэй:
- Анфал — самастойны плацельшчык 1549 года;
- Пётр і Цярэнцій Анфалавы дзеці — 1578 год;
- Цярэнцій Анфалаў сын — 1580 год;
- Пётр Анфалаў — 1591 і 1592 гады;
- Пятруша Анфалаў — 1600 год.
Гэта выдатная 51-гадовая паслядоўнасць механізму «імя бацькі → патронім дзяцей», але крыніца не кажа прама, што Анфал 1549 года быў менавіта бацькам братоў 1578-га і што ўсе познія Пятры — адзін чалавек. Гэтыя тоеснасці верагодныя, а не даказаныя. І тым больш гэта не доказ варыянта Анфілофа. У этымалагічным слоўніку А. Ф. Бека Анфалов вынесены асобна ад Анфилова: першы супастаўлены з Аіфалам / Анфалам, другі — з Амфілохіем або Анфімам. Таму Анфалавы захаваныя ў літаральнай расшыфроўцы і параўнальным аналізе, але не атрымалі публічных профіляў даследаванага роду.
Для Онфіла Іванава створаныя асобны Record
PUB-KOPANEV-1592-KUROSTROV-ONFIL-IVANOV і профіль P9743; ён уключаны ў
рэестр асабістага імя да 1600 года. На карце з'яўляецца толькі лакальнае
назіранне на Куроастрове, без маршруту да Арла. Гэта новы пункт бытавання імя
ў 1592 годзе, але не знойдзены перасяленец: дакумент апісвае чорнасошнага
селяніна і збор грошай на зямельны суд, а не службу або перавод у паўднёвы
горад.
Крыніцы: А. І. Копанеў, «Куростровские столбцы XVI в.», друкаваныя с. 404, 408–409, 417–418, 420; адкрыты скан. Анамастычны кантроль: А. Ф. Бек, Святые угодники Божии в русских фамилиях: этимологический словарь. Самара, 2014, с. 23; адкрыты PDF.
База адкрыла не паходжанне, а ўласную мяжу ахопу
Поўная выгрузка «Дома предков» праверана цяпер не толькі па пяці пачатках Анпи / Ампи / Анфи / Онпи / Онфи, але і як цэлы часавы корпус. Ужыты строгі фільтр: пакінутыя толькі радкі, у якіх кожны яўна ўказаны год не пазней за 1593-ы. Атрымалася 5857 радкоў з дванаццаці спалучэнняў «архіўная справа — год — тэрыторыя».
Вынік мяняе сэнс ранейшага адмоўнага пошуку: усе 5857 радкоў адносяцца выключна да Ноўгарада — Водскай, Дзераўскай, Абанежскай, Бежацкай і Шэлонскай пяцін. Найбуйнейшыя групы — спр. 716 Дзераўскай пяціны 1582 года (918 радкоў), спр. 301 Водскай пяціны 1582 года (856) і спр. 725 Абанежскай пяціны 1583 года (789). Паўднёвых служылых гарадоў у гэтым слоі няма.
Таму адсутнасць сямейных спалучэнняў Мікула → Васіль, Цімафей, Карп і Васіль → Беляй, Восіп сапраўды выключае іх з прадстаўленых наўгародскіх комплексаў, але нічога адмоўнага не кажа пра Бялёў, Болхаў, Бранск, Карачаў, Мяшчоўск, Мцэнск, Навасіль, Адоеў, Ражск, Разань або Тулу. Гэтыя гарады база да 1594 года проста не паказвае. Нельга ранжыраваць магчымыя месцы выхаду па нулявых выніках там, дзе крыніцы ў масіве няма.
Для паўтаральнасці зрэз замацаваны асобным аналізатарам
scripts/genealogy/analyze-dompredkov-pre1594.py; колькасная папраўка
ўнесеная ў індэкс і картку
PUB-DOMPREDKOV-421677-PRE1594-FAMILY-SIGNATURE-AUDIT. Карта не мяняецца:
геаграфічная лакуна базы не з'яўляецца маршрутам сям'і.
Адрасная знаходка: страчаны арлоўскі сыскны спіс
В. М. Казлякоў апісаў агульнадзяржаўны «сыск» пачатку царавання Міхаіла Фёдаравіча. Пасля Смуты Разрадны прыказ шукаў па гарадах старыя дзесятні і спісы, выклікаў служылых людзей і з дапамогай мясцовых акладчыкаў аднаўляў памесныя і грашовыя аклады, якімі людзі карысталіся «при царе Василье» (пры цары Васілю), а таксама пазнейшыя прыбаўкі. Першыя матэрыялы паступалі з 1613 года, асноўная праца разгарнулася з жніўня 1614-га.
У адноўленым даследчыкам пераліку гарадоў прама названы Арол. Побач пералічаныя амаль усе нашы магчымыя гарады-донары: Бялёў, Болхаў, Бранск, Карачаў, Мяшчоўск, Мцэнск, Навасіль, Адоеў, Ражск, Разань і Тула. Гэта не спіс сумеснага перасялення і не ўказанне на паходжанне Анфілогавых. Значэнне знаходкі ў іншым: па Арле існаваў спецыяльны даведачны спіс, здольны звязваць паслясмутныя аклады з ранейшымі гарадавымі дакументамі.
Сам арлоўскі спіс пакуль не знойдзены, але адкрыты поўны скан Сухоціна дазволіў аднавіць яго значна дакладней. У прадмове на с. XXI Арол стаіць у пераліку гарадоў, адкуль у 1613–1615 гадах дасылаліся менавіта сыскныя спісы. Дзесятні Бранска, Казані, Карачава, Мяшчоўска і смаленскай грашовай раздачы пералічаныя асобна. Такім чынам, ранейшая рабочая назва «арлоўская сыскная дзесятня» недакладная.
Уцалеў і прамы выпіс са спіса. У Сухоціна на с. 170–171 у артыкуле Рыгора Іванава сына Сотнікава сказана, што ў Разрадзе даведаліся «по орловскому списку, каков прислал с Орла Петр Данилов во 122-м году за своею рукою» (па арлоўскім спісе, які прыслаў з Арла Пётр Данілаў у 122-м годзе за сваёй рукой). 122-і год — перыяд ад 1 верасня 1613 да 31 жніўня 1614 года. Рыгор Сотнікаў дакладна супадае з арлоўскім памешчыкам 1594/95 года: супадаюць імя, бацька, прозвішча і гарадавая карпарацыя. Гэта першая даказаная асабістая бесперапыннасць праз Смуту ў самім шуканым спісе.
Імёны і сэнс
Пётр Данілаў атрымаў поўнае імя. На с. 148 I тома «Дворцовых разрядов» («Палацавых разрадаў») за 1613/14 год надрукавана: «На Орле воевода князь Семен княж Данилов сын Шеховской; и князю Семену велено быть к Москве, а на Орле велено быть Петру Прокофьеву сыну Данилову» (На Арле ваявода князь Сямён княжы Данілаў сын Шахоўскі; і князю Сямёну загадана быць у Маскву, а на Арле загадана быць Пятру Пракоф'еву сыну Данілаву). А. П. Барсукоў на с. 162 паўтарае Пятра Пракоф'евіча Данілава ў радзе арлоўскіх ваявод 1614 года, а на с. 364 прама спасылаецца на гэтую старонку «Дворцовых разрядов».
Такім чынам, спіс прыслаў арлоўскі ваявода Пётр Пракоф'еў сын Данілаў, сучаснае чытанне — Пётр Пракоф'евіч Данілаў. Гэта не Пётр Данілавіч Ісленьеў, які сустракаецца ў Сухоціна ў іншым службовым кантэксце. Данілаў не абвяшчаецца продкам Анфілогавых і не атрымлівае асобнага фамільнага профілю; яго значэнне — роля ўстаноўленага афіцыйнага адпраўніка дакумента.
Сэнс для Анфілогавых. Спіс ваяводскай канцылярыі сапраўды памятаў людзей арлоўскага складу 1594/95 года і іх аклады пры цары Васілю. Таму ў ім маглі знаходзіцца Васіль, Цімафей, Карп і астатнія Анфілогавы, нават калі яны не належалі да вузкай групы чацвертчыкаў. Але ніводны захаваны выпіс пакуль не называе прозвішча. Шукаць трэба сем бацькоўскіх ліній — Мікулу, Васіля, Першу, Цімафея, Нячая, Пахома і Цярэнція — разам з фамільнымі варыянтамі.
Спасылка Казлякова на РГАДА, ф. 210, Московский стол, столбцы, д. 11, л. 137; д. 12, лл. 357, 384, 400 адносіцца да зводнага пераліку сыскных матэрыялаў розных гарадоў. Яна не размяркоўвае лісты па гарадах і таму не можа называцца дакладным адрасам арлоўскага спіса. Для Арла дакладны доказ пакуль адзін — выпіс Сухоціна са словамі пра спіс Пятра Данілава. Пошукавая формула застаецца адраснай: Арол; 122-і год; Пётр Пракоф'еў сын Данілаў; спіс за яго рукой; ваяводскія адпіскі і дадаткі; даведкі пра аклады пры цары Васілю, але справы 11 і 12 правяраюцца як агульны корпус, а не як загадзя ўстаноўлены арлоўскі шыфр.
Праверка старой палацавай нумарацыі дала пацверджаны адрасны вынік. Сухоцін паведаміў, што выдадзены ім фрагмент знаходзіўся ў Маскоўскім аддзяленні Агульнага архіва Міністэрства імператарскага двара як слупок № 37573. Прамы прагляд афіцыйнага ліста вопісу РГАДА лакалізаваў яго як РГАДА, ф. 396, воп. 1, ч. 24, спр. 37573, кардон 64, 522 л. На лісце 33 вопісу загаловак чытаецца: «Роспись о выдаче жалованья с 121 г. по 126 г. разным людям за Смоленскую службу и за раны» (Роспіс аб выдачы жалавання з 121 г. па 126 г. розным людзям за Смаленскую службу і за раны). Гэта 1612/13–1617/18 гады.
Ранейшая рэканструкцыя «ч. 1» была памылковай і цяпер выпраўлена. Частка 1 змяшчае слупкі I разраду з іншай нумарацыяй; № 37573 знаходзіцца ў частцы 24, сярод слупкоў II разраду. Таму спасылка Казлякова «ф. 396, оп. 24, д. 38503» не разыходзіцца з уладкаваннем фонду, а скарочана ўказвае на той жа раздзел. У афіцыйным лічбавым каталогу ён аформлены як воп. 1, ч. 24.
Важна адрозніваць два дакументы. Справа 37573 — вялікая зборная рэшта кармлёнай кнігі, унутры якога ўжо знойдзены выпіс пра Рыгора Сотнікава. Сам арлоўскі спіс Пятра Данілава мог не захавацца як асобная адзінка. Сухоцін захаваў зыходныя ліставыя паметы: Воін Вараб'ёў надрукаваны з л. 33, Рыгор Сотнікаў — з л. 145, Міхаіл Жылін — з л. 193. Значыць, арлоўскія выпісы не ляжаць адзіным блокам, а раскіданыя па кнізе. Першы танны і дакладны заказ цяпер можна зрабіць на л. 145 з адваротам і суседнімі лістамі: менавіта там знаходзіцца выпіс са спасылкай на спіс Пятра Данілава. Лісты 33 і 193 патрэбныя як кантрольныя кропкі структуры. Пасля гэтага усё роўна трэба праверыць усе 522 лісты, уключаючы пераблытаныя і не апублікаваныя Сухоціным, па варыянтах Анфілогаў/Анпілогаў і па імёнах сямі бацькоўскіх ліній.
Афіцыйная калекцыя ўнікальных адзінак захоўвання РГАДА праверана асобным дакладным запытам 37573. Сэрвіс адказвае «Записей не найдено» (Запісаў не знойдзена): справа не ўключаная ў адкрыты паліставы праглядальнік. Гэта закрывае ілжывы шлях пошуку «схаванай» спасылкі на кадры, але не азначае страты самой справы. Для чытання неапублікаванай рэшты патрэбны заказ лічбавай копіі або праца ў чытальнай зале; у заказе трэба ўказваць поўны шыфр, кардон 64 і аб'ём 522 лісты.
Разрадны запіс пра прызначэнні стаіць у гадавым раздзеле пасля даты 25 красавіка 1614 года. Ён не паведамляе дакладнага дня прыезду Данілава ў Арол, але звужае канцылярскі кантэкст: спіс за 122-і год быў дасланы ім у заключнай частцы гэтага службовага года або неўзабаве пасля прызначэння.
Карткі PUB-KOZLYAKOV-2018-OREL-SYSKNY-LIST-TRACE і
PUB-SUKHOTIN-1912-OREL-QUARTERERS-AUDIT абноўленыя. Захаваныя фотакопіі
Сухоціна, с. XXI, 47, 126, 170–171; Барсукова, с. 162 і 364; і разгорту
«Дворцовых разрядов», с. 147–148. Карта не мяняецца: дакумент не паведамляе
маршрут носьбіта даследаванага фамільнага рада.
Адкрыты скан кнігі Казлякова, поўны скан Сухоціна ў ГПИБ, «Дворцовые разряды» за 1613/14 год, публікацыя захаванай паўночнай «Книги сыскной».
Новая тактыка дала сямейныя групы: Арол → Курск, 1697 год
Старую адкрытую базу «Служивые люди XVII века» («Служылыя людзі XVII стагоддзя») праверылі не як просты фамільны паказальнік, а па палях нататак, сваяцтва, лістоў і ранейшага месца службы. Гэта раскрыла змест дзвюх курскіх спраў, які не бачны ў сучасным кароткім паказальніку: РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 1491 і 1559.
Найшчыльнейшая група знаходзіцца на лл. 1057–1076 справы 1559. Іван Фамін сын, Цярэнцій Гураў сын і Даніла Сцяпанаў сын Анпілогавы прама казалі пра выхад з Корчакаўскага стана Арлоўскага павета. Цярэнцій датаваў пераход 7200-м годам, гэта значыць 1691/92 годам; Іван і Даніла адлічвалі каля дзесяці гадоў да сказкі. Дзмітрый Дзянісаў сын назваў той жа стан, але перададзены базай 7206 год супярэчыць агульнай даце справы і пакінуты як той, што патрабуе скана.
Іншыя сказкі захоўваюць імёны арлоўскіх бацькоў: Фама служыў рэйтарам, Нікіфар — кап'еносцам, Яфім/Елфім, Сяргей, Дзяніс і Алфім — у арлоўскім служылым коле. На лл. 943–944 справы 1491 рэйтары Самойла і Ігнат Гуравы дзеці Анпілогавы незалежна пазначаныя «сшел с Орла» (сышоў з Арла). На л. 1348 Іван Антонаў сын паведаміў пра выхад з Арлоўскага павета, а на л. 1382 Апанас Рыгор'еў сын назваў іншы маршрут: Кромскі павет → курскае памесце.
Імёны і сэнс
Тут упершыню бачныя не адзінкавыя прозвішчы, а адрозныя сямейныя подпісы: дзеці Гурыя; сыны арлоўскіх служылых Фамы, Нікіфара, Яфіма/Елфіма, Сяргея, Дзяніса, Івана, Алфіма і Антона; асобная кромская галіна Апанаса Рыгоравіча. Асабліва каштоўныя рэдкія спалучэнні Міхаіл Алфімавіч і Цярэнцій Гур'евіч: па іх адваротны пошук у арлоўскіх рэйтарскіх і разборных спісах будзе дакладнейшым, чым па адным прозвішчы.
Знаходка пакуль тлумачыць разыходжанне арлоўскага ядра вонкі, а не яго з'яўленне да 1594/95 года. Але яна мяняе далейшы пошук: замест аднаго невядомага «продка Анпілогава» трэба шукаць канкрэтныя бацькоўскія групы і супастаўляць іх з арлоўскімі кнігамі 1640–1687 гадоў, а затым весці ланцужкі назад да ліній Мікулы, Васіля, Першы, Цімафея, Нячая, Пахома і Цярэнція.
Створаны агульны Record
PUB-SLUZHILYE-1697-OREL-KURSK-ANPILOGOV-MIGRATIONS, трынаццаць імянных
профіляў і шэсць маршрутаў сярэдняй упэўненасці. Яны сумленна пазначаныя як
індэксныя: сканы лістоў пакуль не выяўленыя. Поўны вынаты склад сем'яў
і літаральныя нататкі захаваныя ў індэксе
SLUZHILYE-1697-ANPILOGOV-MIGRATIONS.
Публікацыя пра справу 1491, старонка адкрытай базы і абмеркавання.
Арол перад перасяленнем: агляд палка Няплюева, 1689 год
Наступны пошук быў праведзены ўжо не па адным прозвішчы, а па рэдкай звязцы імя + горад + бліжэйшая дата. У адкрытым паказальніку да адпускнога аглядавага спіса палка Леанція Няплюева за 1689 год у Арле яшчэ стаяць Васіль, Дзяменцій, Дзяніс, два Іваны, Кузьма, Меркул, Нікіфар, Сяргей, Цярэнцій, Фока Анпілогавы, Акім Анфілогаў і Філімон Онфілогаў. Асобны радок перададзены як «Аепилогов Самойла» — верагодная памылка чытання або OCR, якую нельга моўчкі выправіць без рукапісу.
Імёны і сэнс
Галоўная знаходка — Цярэнцій. Курская сказка 1697 года называе яго Цярэнціем Гуравым сынам Анпілогавым і паведамляе ад першай асобы, што ён выйшаў з Корчакаўскага стана Арлоўскага павета ў 7200 годзе, гэта значыць у 1691/92 годзе. Агляд 1689 года называе арлоўскага Цярэнція Анпілогава. Супадаюць рэдкае імя, прозвішча, горад і амаль суседняя дата. Да чытання імя па бацьку на лісце тоеснасць застаецца высокаверагоднай, але паслядоўнасць ужо вельмі шчыльная: Арол, 1689 → выхад з Корчакаўскага стана, 1691/92 → Курскі павет, 1697.
Самойла Гур'евіч у курскай сказцы прама пазначаны словамі «сшел с Орла». Верагодны радок 1689 года звужае і яго пераход да інтэрвалу 1689–1697. Тут упэўненасць ніжэйшая з-за формы «Аепилогов» і адсутнасці імя па бацьку.
Супадзенні Дзяніса, Сяргея і Нікіфара таксама важныя: у курскіх сказках 1697 года названыя памерлы арлоўскі рэйтар Дзяніс, памерлы арлоўскі рэйтар Сяргей і арлоўскі кап'еносец Нікіфар. Але аднаго імя недастаткова, каб абвясціць людзей 1689 года гэтымі бацькамі. Пакуль гэта адрасныя кандыдаты для чытання лістоў, а не гатовыя сваяцкія сувязі.
Вопіс тлумачыць ваенны кантэкст: РГАДА, ф. 210, воп. 5, спр. 68 —
адпускны аглядавы спіс палка Няплюева, які вярнуўся з другога Крымскага
паходу; патрэбная частка займае лл. 185–534. Створаны Record
PUB-DOMPREDKOV-1689-OREL-ANPILOGOVY-NEPLYUEV. Новага маршруту на карце не
дададзена: кірунак Цярэнція ўжо дакументаваны яго ўласнай сказкай,
а запіс 1689 года дадае зыходную падзею і звужае дату.
Адкрытая публікацыя спіса 1689 года, апісанне справы.
Чаму Акім «Анфиногенов(?)» 1697 года пакуль не стаў асобным чалавекам
Жывая пераправерка поўнай базы «Дом предков» удакладніла вагу сумніўнага чытання. Па дакладнай форме Анфиногенов у 421 095 запісах знаходзяцца толькі двое: Радзівон у Казлове 1703 года і Акім у Арле 1697 года. Пры гэтым на старонцы самой арлоўскай справы ўкладальнік упэўнена пералічвае 18 радкоў Анпілогавых, а Акіма ставіць асобна як «Анфиногенов(?)». Такім чынам, гэта не бяздумная пошукавая нармалізацыя: той, хто чытаў рукапіс, адрозніваў форму Анпілогаў у той жа справе і свядома адзначыў прозвішча Акіма пытальнікам.
Гэта ўзмацняе, але не даказвае версію асобнага Акіма Анфінагенава. У адкрытай публікацыі няма ліста, імя па бацьку і сямейнага асяроддзя. Аўтар паведамляе, што ў паказальнік увайшоў 2721 запіс, каля 15–20 працэнтаў верхніх частак лістоў дрэнна захаваліся, а прыкладна сто запісаў не ўнесеныя з-за якасці фотаздымкаў; публічна дадзеныя толькі прозвішча і імя. Таму правільнае рашэнне застаецца асіметрычным: асобны Record сумніўнага чытання ўжо існуе, але профіль і пункт на карце з'явяцца толькі пасля скана. Калі арыгінал пацвердзіць Анфінагенава, чалавек не ўваходзіць у фамільнае ядро праекта; калі пакажа Анпілогава/Анфілогава, радок трэба звязаць з Акімам Іванавічам і яго арлоўска- лівенскім ланцужком.
Адкрытая база, апісанне арлоўскай справы 1697 года.
Справу пра аднаўленне Арла нельга адсякаць па саслоўі
Удакладнены статус РГАДА, ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 65 — дакументаў пра пабудову Арла ў 1635–1636 гадах пасля Літоўскага разбурэння. Артыкул І. Я. Кушалева разглядае перш за ўсё гарадскіх стральцоў, казакаў, пушкароў і затыншчыкаў і свядома не ўключае ў рэканструкцыю павятовых дзяцей баярскіх. Але гэтае абмежаванне аўтарскай выбаркі нельга пераносіць на фамільны пошук ва ўсёй справе. Анпілогаў мог апынуцца ў прыборным разрадзе, змяніць від службы або трапіць у змешаны спіс.
Таму справа не з'яўляецца адмоўна праверанай і пераведзена ў абавязковы паіменны прагляд. Прыярытэтныя блокі: лл. 156–157, 189, 268, 305–308 і 321–325 адв.; для кантэксту таксама патрэбныя лл. 131, 322, 378–379 і 431. Шукаць трэба формы Анпилогов, Анфилогов, Онпилогов, Онфилогов, Ампилогов, Анпилов, Ампилов, Анплиогов, не фільтруючы радкі загадзя па чыне.
Для звераўкі з'явіўся і кантрольны набор асабістых імёнаў. Адкрыты паказальнік да арлоўскага спіса дзяцей баярскіх 1640 года — РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 114 — змяшчае восем фамільных радкоў: Аляксей, Апанас, два Васілі, Рыгор, Іван, Кузьма і Фёдар Анпілогавы. Таму ў спр. 65 трэба шукаць не толькі графічныя варыянты прозвішча, але і гэтыя імёны без прозвішча: у сыскной паперы чалавек мог быць запісаны па імені і імені па бацьку, мянушцы або іншым службовым разрадзе. Супадзенне аднаго імя яшчэ нічога не дакажа, але імя разам з імем па бацьку, ранейшым горадам і пазнейшым радком 1640 года можа даць паўнавартасную ідэнтыфікацыю.
Храналагічная мяжа захоўваецца: гэты комплекс апісвае вышук людзей, якія разышліся пасля гібелі Арла ў 1611–1615 гадах, і іх вяртанне ў 1635–1636 гадах. Ён не даказвае выхад сям'і да заснавання Арла ў 1566 годзе. Але індывідуальны запіс здольны назваць носьбіта прозвішча, яго тагачасны службовы статус і горад часовага знаходжання. Таму маршрут на карце з'явіцца толькі пасля чытання такога радка, а не па агульным пераліку гарадоў.
Публікацыя І. Я. Кушалева з архіўнымі спасылкамі.
Правераны і яшчэ адзін ілжывы кароткі шлях. У адкрытым паказальніку ВГД сапраўды ёсць падрабязна апісаная «д. 65» (спр. 65), але гэта РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 65 — старадубская дзесятня 1631 года на 332 лістах. Патрэбны арлоўскі комплекс мае іншы поўны шыфр: ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 65. Супадзенне нумара справы не азначае супадзення рукапісу; знойдзенае апісанне і мікрафільм старадубскай дзесятні нельга выдаваць за доступ да арлоўскай справы. Адкрытых выяў патрэбных лістоў пакуль не знойдзена.
Дадаткова праверана само пакрыццё вялікай адкрытай базы. Дакладны запыт «210-12-65» па ўсіх 421 095 радках вярнуў нуль. Гэта не значыць, што Анпілогавых у справе няма: у базе няма самой справы. Таму паўтарэнне фамільных запытаў па гэтай табліцы тут з'яўляецца тупіком і спынена; наступны ход — толькі арыгінал, архіўная копія або асобны паказальнік менавіта да ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 65.
Затое агульны запыт «Анпи» даў іншую рабочую тактыку — паслядоўныя зрэзы аднаго арлоўскага служылага кола: 1620/21 (Васка, Марк), 1626 (два Алешкі), 1628 (Афонька), 1629 (Васка, Івашка, Марк, Алешка), 1640 (восем радкоў), 1642 (восем радкоў) і 1648 (пяць радкоў). Цяпер спр. 65 трэба чытаць паміж гэтымі зрэзамі як прапушчанае звяно, правяраючы не толькі прозвішча, але ўжо вядомыя поўныя формулы: Васіль Дзмітрыевіч, Аляксей Васільевіч, Марк Карпавіч, Апанас Восіпавіч. Супадзенне поўнага імя, чыну, сваяка і ранейшага горада зможа звязаць чалавека нават там, дзе прозвішча прапушчана або скажона.
Паралельна знойдзена поўная адкрытая фотакопія суседняй разборнай кнігі РГАДА, ф. 1157, воп. 1, спр. 9 за 1686/87 год. У публічным зборы Яндекс.Дыска асобна размечаныя гарадская частка лл. 871–940 адв. і Арлоўскі павет лл. 941–1118 адв. Паменшаныя копіі ўсёй гарадской часткі прагледжаныя; запіс Гура пакуль не лакалізаваны, бо імянны паказальнік не паведамляе ліста. Гэта ўжо не пошук невядомай справы: арыгінал знойдзены і даступны, засталося супаставіць канкрэтны радок з лістом. Да гэтага моманту ў Record не падстаўляецца выпадковы разгорт і не прыдумваецца імя па бацьку.
Адкрыты збор сканаў (шлях унутры каталога: «Орловский уезд / Другие документы / РГАДА ф. 1157 / РГАДА 1157-1-9»).
Два розныя наборы ў Курск 1596 года нельга аб'ядноўваць
Удалося ўстанавіць паходжанне распаўсюджанага пераказу пра болхаўскіх і кромскіх нетчыкаў. Тэкст быў размешчаны на афіцыйным інфармацыйным серверы адміністрацыі Курскай вобласці; цяпер даступная яго датаваная копія ад 20 сакавіка 2009 года. Паводле царскай граматы, у жніўні або пачатку верасня 1596 года ваявода Іван Палеў і галава Нялюб Агароў паведамілі, што дваране і дзеці баярскія з Болхава і Кром, прызначаныя служыць у новым Курску, не прыбылі або сышлі са службы. Адказ загадваў адшукаць іх, вярнуць і забяспечыць гарнізонную службу.
Гэта не тая ж крыніца, што паведамленне Ларыёнава пра пераведзенцаў з Мцэнска і Арла. Ларыёнаў спасылаецца на строеныя кнігі; курская гістарычная даведка — на асобную царскую грамату. Такім чынам, у 1596 годзе дзейнічалі па меншай меры два каналы камплектавання: арганізаваны перавод з Арла і Мцэнска і прызначэнне памешчыкаў з Болхава і Кром. Добраахвотнікі з іншых гарадоў складалі яшчэ адну катэгорыю. Ніводзін з даступных тэкстаў пакуль не называе сярод іх Анфілогавых/Анпілогавых.
Архіўны шыфр граматы ў даведцы не прыведзены. Пошук дакладных фраз, імёнаў Палева і Агарова і спалучэння Болхаў—Кромы ў адкрытых публікацыях і распазнаных вопісах РГАДА тэксту граматы не даў. Таму маршрут канкрэтнай фамільнай галіны не ствараецца, а знаходка застаецца механізмам засялення і адрасам архіўнага пошуку.
Асобна праверана лічбавая даступнасць кандыдата на крыніцу курскага радка Фёдара Анпілогава 1605–1618 гадоў — РГАДА, ф. 210, воп. 24, спр. 5. У інтэрфейсе ГИС УИАД для фонду 210 прадстаўленыя вопісы 1, 4, 9, 12, 18, 19, 22 і 25; вопісу 24 няма. Гэта закрывае магчымасць неадкладна прачытаць 138 лістоў справы анлайн, але не выключае заказ арыгінала або копіі ў РГАДА.
Захаваная копія курскай гістарычнай даведкі, апісанне меркаванай справы 210-24-5.
Аднапрозвішчнік-гісторык пакінуў дакладны архіўны адрас
Сувязь кнігі 1981 года з гісторыкам Рыгорам Мікалаевічам Анпілогавым аказалася не проста бібліяграфічным супадзеннем. Анпілогаў (1902–1987), ураджэнец сяла Вязовае Шчыграўскага павета Курскай губерні, быў адным з яе ўкладальнікаў і прафесійна публікаваў дакументы канца XVI — пачатку XVII стагоддзя. У артыкуле «О городе Курске X–XVI вв.» («Пра горад Курск X–XVI стст.») 1979 года ён прама паведаміў, што строельная кніга Курска ваяводы Івана Палева і дазорная кніга 1617 года згарэлі пры Маскоўскім пажары 1626 года, але асобныя выпіскі з гэтых кніг ён знайшоў у архіве.
Галоўнае — дадзена спасылка: ЦГАДА, ф. 210, Разрадны прыказ, Прыказны стол, стб. 34, лл. 44–45. Гэта першы дакладны архіўны адрас уцалелага дакумента, звязанага з лёсам курскай строенай кнігі.
Поўны афіцыйны вопіс 13 часткі 1 правераны пастаронкава. Перашыфроўка аказалася прамой: на скане 54 стаіць загаловак «Ст. 34», гэта значыць стары нумар слупка захаваны як нумар сучаснай адзінкі захоўвання. Поўны адрас заказу: РГАДА, ф. 210, воп. 13, ч. 1, спр. 34, лл. 43–46. Два суседнія лісты дададзеныя, каб не страціць пачатак і канец дакумента Анпілогава.
Справа змяшчае 675 лістоў і датавана 1628–1634 гадамі. Лісты 44–45 уваходзяць у першы раздзел — «Документы о служилых людях» («Дакументы пра служылых людзей»). Пачатак справы пасля Маскоўскага пажару 1626 года робіць праўдападобнай даведку пра страчаныя кнігі або выпіс, складзены пры наступным служылым разборы. Але вырашыць, ці ёсць на лістах толькі вестка пра пажар або таксама літаральны тэкст старых кніг, можна толькі па чатырох сканах.
Р. М. Анпілогаў не абвяшчаецца сваяком арлоўскіх Анфілогавых толькі па прозвішчы. Яго роля тут іншая: ён даследчык, які бачыў архіўныя выпіскі і затым увайшоў у склад аўтараў курскай хронікі. Таму менавіта яго рабочыя спасылкі, артыкул, магчымыя падрыхтоўчыя матэрыялы і перапіска з курскімі архівістамі становяцца новым шляхам да шыфра граматы 1596 года.
Артыкул Р. М. Анпілогава з архіўнымі спасылкамі, афіцыйны вопіс 13 часткі 1 фонду 210, афіцыйная біяграфічная даведка Інстытута расійскай гісторыі РАН.
Асабістая чытацкая справа Р. М. Анпілогава ў Курскім архіве
У афіцыйным вопісе аб'яднанага фонду чытальнай залы Дзяржаўнага архіва Курскай вобласці знойдзена асобная справа: ГАКО, ф. Р-2969, оп. 7, д. 1478, «Анпилогов Григорий Николаевич», 20 лістоў. Дзве даты — 24 чэрвеня 1960 года і 23 ліпеня 1968 года — паказваюць як мінімум два яго звароты да архіва.
Прадмова вопісу тлумачыць змест такіх спраў. Акрамя заявы і анкеты даследчыка, туды ўваходзяць патрабаванні на выдачу канкрэтных архіўных матэрыялаў і лісты выдачы копій і выпісак з дакументаў. Таму справа 1478 здольная даць не абстрактную біяграфію гісторыка, а пералік курскіх крыніц, з якімі ён сапраўды працаваў, і, магчыма, сляды выдадзеных яму выпісак. Саміх дваццаці лістоў у адкрытым доступе няма, таму пакуль нельга сцвярджаць, што копіі старажытных тэкстаў укладзеныя ў справу.
Гэта другі адрасны заказ пасля РГАДА: атрымаць справу цалкам і выпісаць усе архіўныя шыфры з патрабаванняў 1960 і 1968 гадоў. Асабліва праверыць любыя спасылкі на заснаванне Курска, Івана Палева, Арол, Мцэнск, Болхаў, Кромы, строеныя кнігі і служылых людзей канца XVI стагоддзя.
Афіцыйны вопіс ГАКО, ф. Р-2969, воп. 7.
Новая тактыка: не гарады ўвогуле, а дакладныя справы па ўсіх служылых катэгорыях
Публічная версія базы Аляксандра Шатохіна «Служилые люди XVII века» (Служылыя людзі XVII стагоддзя) была спампавана і цалкам праверана па формах Анпіл-, Анфіл-, Онпіл- і Онфіл-. Яна не змяшчае імёнаў, аркушаў і фотакопій, але дае дзесяткі дакладных архіўных адрасоў. Самы ранні новы неарлоўскі адрас — Белгарад, 1633 год, аблогавы спіс: РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 50, адно ўваходжанне Анпілогава. Далей ідуць курская дзесятня 1636 года, белгарадскія справы 1639–1648 гадоў, Хатмыжск, Абаянь і шырокая сетка другой паловы стагоддзя.
Гэта мяняе метад. Носьбіты прозвішча сустракаюцца не толькі ў дзесятнях дзяцей баярскіх, але і ў скасках, разборных, сметных, роспісных, аглядных кнігах і чалабітных. Таму справа 1635–1636 гадоў са стральцамі, казакамі і пушкарамі застаецца прыярытэтнай: чын або раздзел дакумента не павінен быць папярэднім фільтрам. Шукаюцца ўсе варыянты прозвішча ва ўсіх удзельнікаў.
Адначасова знойдзены самы ранні пакуль паіменны неарлоўскі след пасля кадастра 1594/95 года. Я. В. Крыўцова ў артыкуле «Село Сажное — самое крупное поселение Белгородского уезда XVII века» (Сяло Сажнае — найбуйнейшае паселішча Белгарадскага павета XVII стагоддзя) прыводзіць сярод 42 уладальнікаў маёнткаў 1616 года Мікіту Яфімава сына Анпілогава. Створаны профіль і пункт Сажнага, але без маршруту: артыкул не паведамляе ранейшы горад Мікіты. Першасны архіўны шыфр і аркуш яшчэ трэба ўстанавіць; асобна правяраецца, ці не ўзнікла імя Мікіта пры чытанні Мікіфара, бо ў 1646 годзе ў белгарадскім коле дакументаваны Мікіфар Яфімаў сын Онпілогаў.
Важная папраўка да ліўненскай гіпотэзы: артыкул Крыўцовай пералічвае восем ліўненскіх важаў 1599 года, але Анпілогава сярод іх няма. Яна супастаўляе з Ліўнамі частку суседніх прозвішчаў саженскага кола, а не самога Мікіту. Такім чынам, запіс 1616 года даказвае прысутнасць у Белгарадзе, але не маршрут Ліўны → Белгарад і не сувязь з арлоўскім ядром.
Нарэшце, унутры змешанай справы РГАДА, ф. 210, воп. 6в, спр. 10 за 1653–1662 гады адкрыты імянны паказальнік сапраўды называе Зінова Онпілогава, Белгарад. Яму створаны асобны індэксны профіль. Гэта прамое пацвярджэнне заўвагі пра служылыя катэгорыі: фамільныя радкі могуць знаходзіцца якраз у такіх неаднародных комплексах.
Публічная база спраў XVII стагоддзя, цытата артыкула Я. В. Крыўцовай, адкрыты паказальнік справы 1653–1662 гадоў.
28 жніўня 2026 года: дзве новыя лініі — Каменны Затон і вытворныя арлоўскія выпісы
Зводны імянны пошук па адкрытых архіўных паказальніках выявіў новую пазіцыю: РГАДА, ф. 210, воп. 6д, спр. 186, 1704 год — «Анпилогов», арк. 117, 187. Афіцыйны электронны вопіс удакладняе змест справы: гэта 1021-аркушавы комплекс дакументаў 1703–1704 гадоў — спісы, граматы, адпіскі, чалабітныя, указы, звесткі, допыты і іншыя паперы па кіраванні і абароне ў Каменным Затоне. Такім чынам, у прозвішча з'явіўся новы адрас у дакументацыі далёкай паўднёвай крэпасці. Аднак гэта пакуль не маршрут: паказальнік не паведамляе імя і горада паходжання, а загаловак справы не гарантуе, што чалавек асабіста знаходзіўся ў Каменным Затоне. Два аркушы могуць адносіцца да аднаго чалавека або да двух розных. Прыярытэтная замова: арк. 117–117 адв. і 187–187 адв.; асабліва шукаць формулы «из города» (з горада), «прислан» (прысланы), «прибыл» (прыбыў), «служил» (служыў).
Праверка поўнай адкрытай базы «Дом предков» не раскрыла гэтыя аркушы. Адначасова паўторна праверана пастка справы 210-14-502 за 1620–1621 гады: машынная база ўсё яшчэ паказвае «Анпилогов Марк» і «Онпилогов Илюшка», але поўны паказальнік і раней прагледжаны намі лічбавы комплекс выключаюць гэтыя два радкі. Сапраўдныя мэтавыя запісы справы — Васіль Дзмітрыевіч Анпілогаў (арк. 67), Аляксей Васільевіч Анфілохаў (арк. 94 адв.) і Іван Васільевіч Анфілохаў (арк. 109). Новую пазіцыю 1704 года нельга злучаць з ілжывымі машыннымі радкамі 1620/21 года.
У адкрытым вопісе РГАДА, ф. 1209, воп. 78, ч. 2 знойдзены два адрасы для змены тактыкі пошуку з прамога прозвішча на познія копіі зямельных доказаў:
- спр. 2227, 3 аркушы — выпіс, складзены не раней за 1675–1676 гады, з пісцовай кнігі Арлоўскага павета 1625–1626 гадоў Івана Кутузава і Івана Каровіна пра землі ў Карчакоўскім стане. Прозвішча Анпілогавых у загалоўку няма, але сам факт захавання асобнага выпісу даказвае, што вытворныя копіі патрэбнай кнігі існуюць.
- спр. 2223, 80 аркушаў, 19 жніўня 1671 — 18 студзеня 1672 года — судовая справа Арцемія Камыніна з Сямёнам і Якавам Труновымі пра маёнткі Арлоўскага павета. Яна асабліва цікавая таму, што ў справе ГАОО 1794–1809 гадоў Камынін спрачаецца ўжо з Труновымі і Анпілогавымі. Пакуль гэта не даказаная пераемнасць спрэчкі, але моцны кандыдат на больш ранні ланцужок зямельных актаў.
Створаны карткі PUB-RGADA-210-6D-186-1704-KAMENNY-ZATON-ANPILOGOV-INDEX,
PUB-RGADA-1209-78-2-D2227-OREL-1625-DERIVATIVE-EXTRACT і
PUB-RGADA-1209-78-2-D2223-KAMYNIN-TRUNOV-LAND-CASE. Для Каменнага Затона
профіль і карта адкладзены да чытання арыгіналаў; для дзвюх спраў фонду 1209 гэта
пошукавыя карткі без чужых профіляў і без фамільных пунктаў.
Адкрытыя вопісы РГАДА правераны на трох узроўнях
Публічны пошук «Вялікіх вопісаў» удалося праверыць не толькі па старонках асобных вопісаў, але па ўсёй базе РГАДА і па трох асобных пластах: загалоўках спраў, укладзеных дакументах і запісах. Пройдзены карані Ампіл-, Анпіл-, Онпіл-, Анфіл-, Онфіл-, поўныя формы прозвішча, асабістыя імёны Анфілоф, Анфілог, Онфілоф, Онфілог, Амфілох, сем бацькоўскіх формул арлоўскага ядра, Оноха Дзееў сын Крывалапаў і прозвішчы баздыраўскага суседскага куста.
Да 1600 года самастойнай каталожнай пазіцыі мэтавага шэрагу не знойдзена. Оноха Дзеевіч Крывалапаў па-за артыкулам 1594/95 года таксама не паўтарыўся. Гэта закрывае новы машынапісны корпус загалоўкаў, але не змест саміх спраў: складальнікі вопісу звычайна выносяць толькі некалькі галоўных імёнаў, а ранняе прозвішча можа знаходзіцца ўнутры непрачытанага выпісу.
Павел Онахін не аказаўся працягальнікам Анпілога Онаньіна
Адна пазіцыя вопісу спачатку выглядала магчымым працягам галоўнай мясцовай
гіпотэзы. У РГАДА, ф. 1209, воп. 78, ч. 2, спр. 2217 захоўваецца трохаркушавы
ветхі «Запись о поместьях Никиты Куракова, Павла Ивановича Онахина и Михаила
Борисовича Селехова в [Орловском] уезде» (Запіс пра маёнткі Мікіты Куракова, Паўла Іванавіча Онахіна і Міхаіла Барысавіча Селяхова ў [Арлоўскім] павеце), датаваны не раней за 1643–1644
гады. Форма Онахин магла здацца памылковай перадачай Онаньин — прозвішча
таго самага арлоўскага роду, у якім жыў Анпілог Іванавіч.
Праверка па першасным скане зняла гэтую магчымасць. У адкрытай лічбавай копіі
сметнай кнігі Арла 1642 года РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 260, арк. 386 чытаецца
«Павел Иванов сын Онахин»; імянны паказальнік перадае пачатковую галосную як
Анахин. На арк. 403 адв. той жа кнігі асобна запісаны «Ивашко Офремов сын
Онаньин». Значыць, формы Онахін/Анахін і Онаньін суіснуюць у адным
арлоўскім дакументальным комплексе і не з'яўляюцца аўтаматычнымі варыянтамі
аднаго прозвішча.
Тоеснасць Паўла з дзвюх спраў дадаткова замацоўвае другі ўдзельнік. У загалоўку спр. 2217 разам з ім названы Міхаіл Барысавіч Селяхаў; у смеце 1642 года той жа Міхаіл Барысаў сын Селяхаў знаходзіцца на арк. 376. Супадаюць поўнае імя, горад, вузкі інтэрвал часу і звязаны чалавек. Таму справа 2217 выключана з лініі Анпілога Іванавіча Онаньіна і з прыярытэтаў паходжання Анпілогавых. Яна застаецца карысным адмоўным кантролем, які паказвае цану адной зычнай у пошуку па архіўных індэксах.
Захаваны поўны разварот арк. 386 і два параўнальныя фрагменты. Створаны Record
PUB-RGADA-1642-1644-PAVEL-ONAKHIN-ONANIN-CONTROL. Чужыя профілі і новы пункт
на фамільнай карце не ствараюцца.
Адкрыты вопіс справы 2217, публікацыя паказальніка сметы 1642 года, адкрытая папка фотакопій.
Менавіта так з'явіўся новы адрас. У РГАДА, ф. 1209, воп. 78, ч. 2, спр. 2253 на чатырох аркушах ляжаць разам:
- выпіс з пісцовых кніг пра маёнткі ў Каменскім і Тайчукоўскім станах Арлоўскага павета;
- памяць з Разраду са звесткамі пра памесныя аклады арлоўцаў;
- адваротная адрасная паметка Луку Антонавічу Тарсукову.
Гэта не знойдзены спіс перасяленцаў: запыт «сведен Орел» спрацаваў на слова «сведеньями» (звесткамі), а не на формулу «сведён на Орёл» (зведзены ў Арол). Але сам склад пакета вельмі важны. Пісцовая зямля і разрадная служба тут ужо злучаны ў адной маленькай адзінцы з архіўнай россыпу — якраз такі вытворны дакумент мог захаваць спасылку на страчаную раннюю кнігу.
Пасля першапачатковай знаходкі адкрыты поўны каталожны загаловак, і прыярытэт давялося знізіць. Комплекс датаваны не раней за 1687–1688 гады; пісцовы выпіс датычыцца названых уладальнікаў Каменскага і Тайчукоўскага станаў — Пятра Берсенева, Гаўрылы Боева, Дзянісавых, Зялёных і Кафанавых. Карчакоўскі стан і Анпілогавы ў загалоўку адсутнічаюць. Таму чатыры аркушы застаюцца карысным узорам позняй вытворнай дакументацыі, але перастаюць быць першай замовай для паходжання сям'і. Вышэй за іх стаяць карчакоўскія выпісы 1625–1626 гадоў і персанальныя справы з магчымай формулай ранейшай службы.
Створана картка
PUB-RGADA-1209-78-2-D2253-OREL-RAZRYAD-POMESTYE-MEMORY.
Адкрыты вопіс справы 2253.
Профілі і карта не мяняюцца: носьбіт даследаванага шэрагу і індывідуальны
маршрут пакуль не названы.
Оскальскія Анпілогавы: двор знайшлі звыш ранейшай манастырскай скаскі
Паўторная праверка поўнага выдання А. П. Нікулава раскрыла важную дэталь ужо вядомага артыкула РГАДА, ф. 1209, кн. 344, арк. 91 адв. У дадатковым вышуку 16 снежня 1646 года запісана: «Двор — крестьянин Андрюшка Петров сын Анпилогов, у него сын Ивашко» (Двор — селянін Андрушка Пятроў сын Анпілогаў, у яго сын Івашка). Гэта Андрэй Пятровіч Анпілогаў і яго сын Іван Андрэевіч, якія жылі за Нікольскім манастыром на Холкавым гарадзішчы ў Арлінскім стане Оскальскага павета.
Сэнс артыкула дакладнейшы за простае слова «перапіс». Пісар Афанасій Бабарыкін і падзьячы Іван Гаўрылаў шукалі сялян і бабылёў «сверх их прежних сказок» (звыш іх ранейшых скасак). Вынік паведамляе, што за манастыром выявілі звыш ранейшай скаскі 24 сялянскія і два бабыльскія двары. Але лічыць Андрэя новапасяленцам нельга: пры трох сапраўды новых дварах кніга асобна піша «поселился после прежнего письма» (пасяліўся пасля ранейшага апісання), а пры Анпілогавых такой формулы няма. Значыць, даказаны неўлічаны манастырскі двор, але не дата яго ўзнікнення.
На с. 159–161 Нікулаў асобна разбірае геаграфію засялення Оскальскага краю: сярод дакументаваных месцаў выхаду першых пасяленцаў названы Тула, Дзядзілаў, Данкоў і Арол. Гэта робіць гіпотэзу арлоўскага паходжання оскальскай галіны гістарычна магчымай, але радок Андрэя ранейшы горад не паведамляе. Маршрут Арол → Оскал не праводзіцца, і сваяцтва з памешчыкамі 1594/95 года не прызначаецца.
Новая дакладная мэта — не агульны пошук па Оскале, а ранейшая скаска Нікольскага
манастыра, з якой звяралі вышук 1646 года, і перапіс Оскальскага павета
1643 года. У іх трэба шукаць Андрэя, Івана і магчымага бацьку Андрэя — Пятра
Анпілогава, а таксама формулы прывода, пераводу і ранейшага месца жыхарства.
Картка PUB-NIKULOV-OSKOL-1646-P45-L91OB-ANPILOGOVY і абодва профілі
абноўлены; пацверджаны двор дададзены да геаграфіі людзей без недаказанай
міграцыйнай лініі.
Адкрытая поўная публікацыя Нікулава.
Панкратка атрымаў імя па бацьку: у Дзядзілаве былі два сыны Нячая
Паўторная праверка не толькі паліставой перадачы, але і імяннога паказальніка А. М. Лапёхіна да той жа дзядзілаўскай кнігі 1588/89 года ўдакладніла сямейны подпіс галоўнага кандыдата. У літаральным дваровым артыкуле па-ранейшаму стаіць: «десяцкой Иванко Нечаев да на ево земле ... новоприборной казак брат ево Понкратко» (дзясяцкі Іванка Нячаеў, а на яго зямлі ... новапрыборны казак брат яго Панкратка). Аднак паказальнік разносіць іх па службовых рубрыках як «Нечаев Иванко» сярод дзясяцкіх і «Нечаев Понкратко» сярод новапрыборных казакоў.
Гэта не новы даслоўны фамільны радок. Складальнік заканамерна аднавіў Панкрату патронім па прамым слове «брат»: сучаснае сямейнае чытанне — Іван Нячаевіч і Панкрат Нячаевіч, сыны Нячая. Такое аднаўленне надзейнейшае за простае супадзенне Іван + Нячай, бо дае рэдкую пару братоў і адначасова розныя службовыя становішчы ўнутры адной Дзяргілеўскай сотні.
Мяжа застаецца строгай. Ні Іван, ні Панкрат у дзядзілаўскай кнізе не названы Анпілогавымі; у арлоўскім артыкуле 1595 года брат Панкратый пры Іване не названы. Таму гэта узмоцнены кандыдат, а не даказаны маршрут. Праверачны інтэрвал не змяніўся: пасля дзядзілаўскага апісання 1588/89 года і да новай арлоўскай льготнай дачы Івана 20 студзеня 1595 года. Патрэбныя арыгінальны арк. 36 адв. і зыходны дзядзілаўскі выпіс пра клець, двор, вярстанне або пераход абодвух братоў. Карта не мяняецца.
Імянны паказальнік да кнігі Дзядзілава, паліставая перадача кнігі.
Зыходны дзядзілаўскі рукапіс ужо алічбаваны
Шлях да праверкі цяпер стаў дакладным. У каталогу ГИС УИАД знойдзена асобная
справа РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 124: прыправачная кніга Дзядзілава
1588–1589 гадоў, спіс XVII стагоддзя, 174 аркушы. Афіцыйны ідэнтыфікатар
лічбавай карткі — 10000393439014. Значыць, шукаць невядомы арыгінал або
заказваць усю кнігу ўсляпую больш не патрабуецца. Патрэбныя тры адрасныя кадры:
- арк. 15 адв. — клець Івана Нячаева ўнутры горада;
- арк. 25 — бабыль Осіпка Васільеў;
- арк. 36 адв. — дзясяцкі Іванка Нячаеў і яго брат, новапрыборны казак Панкратка.
Каталожны радок спр. 124, афіцыйная картка лічбавай справы.
Выяўлены і другі шлях, але ён патрабуе выпраўлення архіўнага адраса. У вопісе былой спр. 487 сказана, што тульская кніга займала арк. 1–860, а дзядзілаўская — арк. 861–1024; потым справа выбыла ў РНБ пад шыфрам ф. 550, ОСРК, Q.IV.238. Праверка афіцыйнага электроннага каталога РНБ дала супярэчнасць: пад дакладным шыфрам Q.IV.238 там апісаны іншы дакумент — «О зачатии и рождении Петра I» (Пра зачацце і нараджэнне Пятра I), XVIII стагоддзе; пошук па словах «Дедилов» і «Тульского уезда» патрэбнай кнігі не паказаў. Таму гэты шыфр нельга паўтараць як надзейны дзейны адрас: ён мог састарэць, быць перададзены з памылкай або адносіцца да яшчэ не адлюстраванага перамяшчэння. Патрэбная асобная даведка Аддзела рукапісаў РНБ з ранейшым шыфрам РГАДА і крайнімі аркушамі.
Гэтую супярэчнасць ужо незалежна заўважылі да нас. У запыце № 51100 ад 27 студзеня 2024 года даследчык цалкам працытаваў той жа вопіс спр. 487 і спытаў РНБ, як знайсці рукапіс. Віртуальная даведачная служба не паведаміла выпраўленага шыфра і накіравала пытанне непасрэдна ў Аддзел рукапісаў. Значыць, праблема не з'яўляецца нашай памылкай друку; адначасова такі адказ не даказвае страты кнігі — ён толькі пакідае яе дзейны адрас неўстаноўленым.
Вопіс былой спр. 487, афіцыйны каталог рукапісаў РНБ, адказ РНБ на запыт № 51100.
Важная яшчэ адна мяжа. Ужо выкарыстаная спасылка на Яндэкс вядзе да 123-мегабайтнага PDF друкаванага выдання «Писцовые книги Московского государства» (Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы), а не да фотакопіі рукапісу. Лічбавая картка спр. 124 пацвярджае наяўнасць алічбаванай справы, але самі тры аркушы ў бягучай сесіі афіцыйны праглядальнік не адкрыў. Таму чытанне Іванкі, Панкраткі і Осіпкі пакуль не павышаецца да праверанага па скане, профіль і маршрут Дзядзілаў → Арол не ствараюцца.
Іван — дзясяцкі, Панкрат — новапрыборны: сям'я як канал набору
Поўны кантэкст Дзяргілеўскай сотні мяняе сэнс брацкага радка. Іванка Нячаеў быў не проста казаком з дваром. Ён названы дзясяцкім, меў клець у крэпасці, двор у слабадзе і зямлю. Яго брат Панкратка стаяў на іншай прыступцы: новапрыборны казак, пасялены на Іванавай зямлі. Значыць, крыніца паказвае ўнутры адной даказанай сям'і канкрэтны спосаб папаўнення гарадавой службы: нядаўна прыняты казак першапачаткова ўладкоўваўся пры ўжо ўкаранёным служылым сваяку.
Гэта не адзінкавая бытавая выпадковасць. Вынік на арк. 38 адв.–39 налічвае ў Дзяргілеўскай сотні 3 пяцідзесятнікавыя, 9 дзясятнікавых і 132 радавыя казацкія двары. Асобна ўлічаны 2 новапрыборныя казакі ў старых дварах і 15 новапрыборных двароў на землях ранейшых служылых людзей. Іван уваходзіў у вузкі слой дзевяці малодшых камандзіраў, а Панкрат — у масава аформлены слой новага набору. Таму пераход казацкі дзясяцкі → сын баярскі для Івана гістарычна праўдападобны: калі два Іваны тоесныя, арлоўская дача 1595 года была б не першым паступленнем на службу, а новым вярстаннем або пераводам вопытнага служылага чалавека.
Ёсць і важная адмоўная папраўка. На арк. 52 і арк. 60 адв.–61 кніга называе прыдатачныя землі, дадзеныя казакам Луговай і Дзяргілеўскай сотняў «за озовскую и за черкасскую службу» (за азоўскую і за чаркаскую службу). Але Іван і Панкрат сярод захаваных паіменных атрымальнікаў гэтых прыдаткаў не знойдзены. Нельга прыпісваць ім адпаведныя паходы або ўзнагароды. Аповед пра размяшчэнне гэтых сотняў у Дзядзілаве ў 1554 годзе і іх сувязь з паходам 1558 года — рэканструкцыя аўтара публікацыі; першасны тэкст надзейна даказвае толькі выдачу некаторым казакам зямель за такую службу.
Мяжа высновы ранейшая: слова «новоприборный» (новапрыборны) даказвае нядаўні набор Панкрата ў казацкую службу, але не паведамляе, з якога горада ён прыйшоў. Дзядзілаўскі Іван не названы Анпілогавым, а арлоўскі Іван 1595 года не названы братам Панкрата. Таму карта застаецца без маршруту, а наступная вырашальная крыніца — выпіс 1589–1595 гадоў пра пераход, вярстанне або выбыццё братоў.
Паліставая перадача пісцовай кнігі Дзядзілава.
База 421 095 служылых людзей: нулявы адказ аказаўся праверкай пакрыцця
Адкрытая база «Служилые люди XVI–XVIII века» (Служылыя людзі XVI–XVIII стагоддзяў) праверана не толькі па фамільных варыянтах, але па рэдкім дзядзілаўскім сямейным подпісе. Запыт «Нечаев» даў 498 радкоў. Формула «Нечаев Понкрат» не дала ніводнага, а сучасная форма «Нечаев Панкрат» — чатыры запісы 1640–1671 гадоў з Арзамаса і Ніжняга Ноўгарада. Яны занадта познія, каб быць самім братам Іванкі 1588/89 года, і без прамежкавых пакаленняў не ўтвараюць працягу яго сям'і.
Галоўны вынік — устаноўленая мяжа гэтай базы. Пры фільтры 1590-х гадоў яна не знаходзіць ніводнага Нячаева і не вяртае Анпілогавых, Труновых або Баздыравых, хоць усе тры прозвішчы незалежна вядомыя ў арлоўскай пісцовай кнізе 1594/95 года. Для 1580-х сярод Нячаевых індэкс паказвае толькі Рыгора Нячаева з Бяжэцкай пяціны 1588 года; дзядзілаўскіх Івана і Панкрата ў ім няма.
Такім чынам, нуль па братах не з'яўляецца адмоўным доказам і не аслабляе дзядзілаўскага кандыдата. База карысная для больш позніх кантрольных зрэзаў, але патрэбны пераход 1589–1595 ляжыць па-за яе назіраным пакрыццём. Пошук вяртаецца да выпісаў Разраднага і Памеснага прыказаў пра вярстанне, пераход, зняцце з дзядзілаўскай службы і арлоўскую дачу.
Публічная база служылых людзей.
1595: заходні карчакоўскі вузел Анфілогавых
Карта Р. І. Аўсяннікава, складзеная непасрэдна па пісцовай кнізе Дземянція Якаўлева і Леанція Сафонава, дазволіла ўбачыць не пералік асобных уладальнікаў, а іх узаемнае становішча. Восем з дзевяці вядомых Анфілогавых/Анпілогавых 1594/95 года ўтвараюць адзін заходні вузел: Беляй і Осіп Васільевічы, а таксама Васіль, Цімафей і Карп Мікулічы сядзяць у Баздыраве; Іван Першыч — у Белай; Сафон Цімафеевіч — у Сафонавай; Іван Нячаевіч атрымаў безыменнае займішча на Радомлі. На маштабе рэканструкцыі ўся група займае паласу каля дзесяці кіламетраў прыкладна ў 40–45 км на захад ад арлоўскай крэпасці.
Адзінае выключэнне — Ярмак Пахомавіч Анпілогаў у вёсцы Мальцоўскай Нугорскага стана. Гэта робіць пошукавую мадэль двухчасткавай: перш за ўсё трэба шукаць паходжанне заходняй карчакоўскай групы цалкам, а Ярмака правяраць як магчымую асобную лінію.
Алфавітны паказальнік да карты даў яшчэ адно важнае, але абмежаванае пацвярджэнне: Гасударніна селішча, дзе раней валодаў жэрабем Анпілог Іванавіч Онаньін, сапраўды адносілася да Карчакоўскага стана. Аднак сам пункт пакуль не ўдалося ўпэўнена паставіць унутры дзесяцікіламетровага вузла. Таму аднолькавы стан падтрымлівае гіпотэзу мясцовага ўтварэння фамільнага імянавання ад асабістага імя Анпілог, але не даказвае, што Онаньін быў продкам гэтай сям'і.
Практычная выснова — шукаць не толькі «Анфілогавых», а групавое перамяшчэнне заходняга служылага асяроддзя да 1594 года: Мікула, Васіль, Перша, Цімафей і Нячай разам з Баздыравымі, Труновымі, Нямцовымі і Крывалапавымі. Заходняе становішча павышае прыярытэт карачаўскіх і суседніх верхнеакскіх спісаў, але маршрут Карачаў → Арол на карту не наносіцца, пакуль ранейшы горад прама не названы дакументам.
Картка даследавання:
PUB-OVSYANNIKOV-OREL-1595-ANFILOGOV-MICROGEOGRAPHY.
Карта ў зыходнай раздзяляльнасці,
старонка публікацыі,
апісанне метаду лакалізацыі.
Савёлаў, 1906: тры раннія ачагі Баздыравых на адной старонцы
У першым выпуску «Родословных записей» (Радаводных запісаў) Л. М. Савёлава знойдзены і правераны па скане артыкул «Баздыревы» (Баздыравы) на с. 102. Ён кароткі, але важны менавіта як ранняя генеалагічная зводка бліжэйшага суседскага прозвішча Анфілогавых:
-
Алфім Баздыраў служыў па Дзядзілаве казацкую службу і валодаў там маёнткам у 1588 годзе;
-
Нікіфар Баздыраў валодаў маёнткам у Арлоўскім павеце ў 1594 годзе;
-
у 1595 годзе ў Арлоўскім павеце запісаны памерлы Максім Баздыраў, яго ўдава Арына і малалетнія сыны Алферый сямі, Агап пяці і Радзівон двух гадоў;
-
Пётр Нікіфаравіч Баздыраў у 1591 годзе служыў у дзецях баярскіх па Ражску.
Кожны радок звяраецца з ужо знойдзеным больш поўным першасным тэкстам. Алфім — гэта дзядзілаўскі Олфім Баздыраў Лутюёвай сотні, які атрымаў зямлю «за послугу» (за паслугу). Арлоўскі Нікіфар цалкам названы Нікіфарам Аксёнавым сынам Баздыравым і трымаў бацькоўскі маёнтак. Сям'я Максіма ў пісцовай кнізе захоўвае памяншальныя формы дзяцей — Олферка, Огапка і Радка. Нарэшце, ражская дзесятня раскрывае Пятра як «Петрушу Никифорова сына Баздырева, Свиридова тож» (Пятрушу Нікіфарава сына Баздырава, ён жа Свірыдаў), які прама служыў раней з Разані, з Пехлецкага стана.
Сэнс знаходкі не ў новым гатовым маршруце. Савёлаў не будуе паміж гэтымі людзьмі радавод і не даказвае, што дзядзілаўская або разанская галіна перасялілася ў Арол. Затое незалежная зводка пацвярджае, што да 1588–1595 гадоў рэдкае суседскае прозвішча сапраўды існавала адразу ў трох служылых асяроддзях: дзядзілаўскім казацкім, разанска-ражскім памесным і арлоўскім. Гэта ўзмацняе групавую тактыку пошуку паходжання, але маршрут Анфілогавых на карце па-ранейшаму не ствараецца.
Картка крыніцы: PUB-SAVELOV-1906-V1-P102-BAZDYREVY. Фотакопія с. 102
захавана ў даследчым архіве.
Скан выпуску ў ГПИБ.
1573: поўны спіс гасударава двара не змяшчае патрэбнай сям'і
Новай тактыкай правераны не чарговы пошук аднаго прозвішча, а поўны алфавітны паказальнік да 1849 імёнаў спіса двара Івана Грознага ад 20 сакавіка 1573 года. Дакумент захаваўся ў РНБ, Эрмітажны збор, № 542, 40 аркушаў, і апублікаваны Д. М. Альшыцам у 2003 годзе.
Форм Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў, Ампілогаў і Анфілоф няма. Няма і больш надзейнай сямейнай сігнатуры Мікула → Васіль, Цімафей і Карп. Машыннае супадзенне «анфилов» аказалася часткай запісу «Панфилов Иванко» на арк. 30. Гэта іншы фамільны шэраг.
Па імёнах старэйшага пакалення знайшліся толькі асобныя цёзкі: Мікула Фёдараў сын Лехчанаў на арк. 7 адв., Цярэнцій Іванаў на арк. 14 і Неўстрой Нячаеў сын Култашаў на арк. 3. Апошні асабліва важны як кантроль: імя па бацьку ад імя Нячай існавала незалежна ад Анпілогавых, а ў тым жа спісе знаходзіцца вялікае самастойнае кола Култашавых і Култашовых. Таму аднаго спалучэння «Нечаев сын» недастаткова для сувязі з арлоўскім Іванам Нячаевічам Анпілогавым.
Адмоўны вынік абмежаваны складам крыніцы. Гэта поўны спіс спецыяльнай прыдворнай карпарацыі, але не ўсеагульная дзесятня гарадавых дзяцей баярскіх; адсутнасць сям'і не выключае яе службы па Арле або суседнім верхнеакскім горадзе. Корпус 1573 года цяпер закрыты для паўторнага пошуку. Прыярытэт застаецца за гарадавымі спісамі, выпісамі са страчаных дзесяцень і познімі цяжбамі з формулай ранейшай службы.
Картка праверкі:
PUB-ALSHITS-1573-OPRICHNY-DVOR-ANFILOGOV-AUDIT.
Афіцыйная картка выдання ў НЭБ,
поўны імянны паказальнік.
1563: даарлоўскі служылы пояс у кнізе Полацкага паходу
Правераны яшчэ адзін поўны корпус, які старэйшы за Арол: апублікаваны тэкст Кнігі Полацкага паходу 1563 года, усе 29 сканаваных разваротаў. Прамых форм Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў, Ампілогаў і асабістага імя Анфілоф/Анфілог у ім няма. Але гэта абмежаваны адмоўны вынік: кніга звычайна не называе радавых дзяцей баярскіх па імёнах, а лічыць іх як гарадавыя калектывы.
Галоўная знаходка — сама даарлоўская структура службы. У першапачатковым размеркаванні разам названы «Карачевы, Болховичи з больших статей, Мецняне и казаки» (карачаўцы, балхаўцы з вялікіх статей, мцэнцы і казакі). Пры зборы ў Калузе стаіць яшчэ больш шырокая група: северскія гарады, Пачэп, Старадуб, Бранск, Карачаў, Болхаў, Мцэнск, Мяшчоўск і Тула. Значыць, за тры гады да заснавання Арла гэтыя суседнія гарады ўжо не былі ізаляванымі пунктамі: іх людзей зводзілі ў агульныя вайсковыя прызначэнні.
Колькасны роспіс паказвае маштаб асобных карпарацый і прызначэнняў:
- 170 балхаўцаў пры князі Міхаілу Рапніне;
- 49 карачаўцаў пры Міхаілу Варонага-Валынскім;
- 85 бранчан пры Іване Шарамецеве;
- 45 дваровых і 128 гарадавых бялёўцаў, усяго 173 чалавекі;
- асобна 50 бялёўцаў пры Аляксею Басманаве;
- 20 дваровых і 248 гарадавых тульцаў;
- 9 дваровых і 289 гарадавых мяшчоўцаў.
Гэтыя лічбы нельга складаць паміж рознымі прызначэннямі як поўную колькасць унікальных людзей: адзін горад мог з'яўляцца ў некалькіх частках роспісу. І галоўнае — ніводзін радок не гаворыць пра будучы пераход менавіта ў Арол.
Сэнс для пошуку цяпер больш канкрэтны. Карачаў, Болхаў і Мцэнск атрымліваюць першы прыярытэт як прама аб'яднаная суседняя група. Бранск і Мяшчоўск застаюцца ў тым жа коле і дадаткова падтрыманы знойдзенымі сямейнымі мастамі іншых арлоўскіх памешчыкаў 1584–1595 гадоў. Шукаць варта паіменныя паходныя спісы, дзесятні, адводныя і памесныя справы гэтых гарадоў, асабліва формулы «служил прежде» (служыў раней), «сведён» (зведзены), «переведён» (пераведзены) і «дано в Орле» (дадзена ў Арле). Але агульны вайсковы збор яшчэ не з'яўляецца маршрутам Анфілогавых, таму карта не мяняецца.
Картка даследавання:
PUB-PETROV-1563-POLOTSK-UPPER-OKA-PRE-OREL-POOL.
Афіцыйны раздзел свабодных выданняў РНБ,
апісанне публікацыі і поўны тэкст.
1589–1595: чаму наступны дзядзілаўскі перапіс шукаць бескарысна
Праверка публічнага вопісу фонду Памеснага прыказа ўдакладніла самую структуру лакуны. Для Дзядзілава захавалася прыправачная кніга 1588–1589 гадоў — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 124, а таксама другі, няпоўны спіс таго ж тэксту ў складзе спр. 487. Самастойнай наступнай дзядзілаўскай пісцовай, адводнай або адказной кнігі за патрэбныя 1589–1595 гады у апублікаваным пераліку няма. Супастаўныя паіменныя кнігі з'яўляюцца ўжо ў XVII стагоддзі.
Гэта важны адмоўны вынік менавіта для тактыкі. Іванку Нячаева не магчыма знайсці простым перагортваннем «наступнага перапісу»: такога пераходнага тома цяпер не відаць. Калі дзясяцкі сапраўды стаў арлоўскім Іванам Нячаевічам Анпілогавым, след павінен быў трапіць у вытворны дакумент — памяць пра вярстанне з казакоў у дзеці баярскія, адказны выпіс на арлоўскае займішча, запіс пра зняцце з дзядзілаўскай службы, паручыцельства або познюю чалабітную з формулай ранейшага горада.
Дадатковы паўнатэкставы пошук па апублікаваных вопісах РГАДА не даў ранняй справы, анатаванай імем Івана Нячаева або формамі Анпілогаў/Анфілогаў. Гэта не азначае, што чалавека ў справах няма: архіўныя загалоўкі рэдка пералічваюць усіх удзельнікаў. Але агульныя запыты па прозвішчы цяпер вычарпаны; наступны пошук павінен ісці па тыпе акта і па формуле пераходу.
Картка кандыдата абноўлена:
PUB-PKMG-1587-TULA-DEDILOV-TRUNOV-BAZDYREV.
Публічны пералік дзядзілаўскіх кніг,
паўнатэкставы пошук па вопісах РГАДА.
Ілжывы паўночны маршрут Рэзанава адсечаны па першасным тэксце
Краязнаўчая версія прапаноўвала прыгожы ланцужок: ранейшыя ўладальнікі сельца Рэзанава пад Масквой → дзядзілаўскія Рэзанавы/Рэзанцовы → арлоўскія Рэзанцовы. Праверка не пераказу, а друкаванага першаснага тэксту разбурыла першае звяно.
У пісцовай кнізе 1573/74 года літаральна запісана «Андреевское поместье Щелкалова, а ныне на оброке за дьяком Рохманином Русиновым: сельцо Резаново» (Андрэева маёнтак Шчалкалава, а цяпер на аброку за дзякам Рахманінам Русінавым: сельца Рэзанава). У кнізе 1584–1586 гадоў тое ж месца ўжо стала «пустошью, что было сельцо, Резаново» (пусткай, што была сельцом, Рэзанава) і знаходзілася на аброку за канюшанным дзякам Шэметам Іванавым. Ніводзін артыкул не называе ранейшага ўладальніка Рэзанавым або Рэзанцовым. Супадзенне тапоніма з прозвішчам рэальнае, але радавая выснова ў крыніцы адсутнічае.
Таму лінія Маскоўскі павет → Дзядзілаў → Арол не нанесена на карту. Дзядзілаўская гіпотэза захоўваецца на іншай, незалежнай апоры — групавым супадзенні Нячаева, Рэзанцова, Суворава, Палянскага і Брэдзіхіных, — але маскоўскае Рэзанава з доказнага ланцужка выключана.
Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы, ч. I, адд. 1: с. 11 і 261–262.
Елец замест Масквы: дзве дзядзілаўскія сям'і разышліся па новых паўднёвых гарадах
Пасля адмоўнага выніку адзінкай пошуку зноў стала не прозвішча Анпілогаў, а ўвесь суседскі пакет. Поўны алфавіт елецкіх дзесяцень, спісаў і плацёжных кніг 1604/05–1621/22 гадоў не змяшчае Анфілогавых і дакументальных варыянтаў прозвішча. Затое ён раскрыў два вялікія кусты з дзядзілаўскага кантрольнага ядра.
Елецкія Рэзанцовы прадстаўлены не менш чым трынаццаццю поўнымі іменаславамі. Відаць вялікая лінія Цімафея Данілавіча і яго сыноў Васіля, Івана, Ігната, Канстанціна, Мікіты і Фадзея; асобна названы Васіль Мікітавіч, Васіль Паўлавіч, Іван Савельевіч, малалетні Іван Фёдаравіч, Радзівон Фёдаравіч і Федзька Іванаў сын Рэзанцоў. Апошні асабліва важны: ён стаіць на той жа бацькоўскай прыступцы, што арлоўскія Максім і Ламака Іванавічы Рэзанцовы. Цяпер знойдзены і яго ўласны артыкул: РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 86, арк. 60 адв.; друкаваная с. 47. Федзька змешчаны ў раздзел навікоў 1602/03 гадоў, якіх у 1604 годзе вярсталі грашовым жалаваннем; яму прызначаны памесны аклад 100 чвэрцяў, а грошы да гасударава ўказа не выдадзены. Гэта дакладная дата яго ўключэння ў елецкую служылую карпарацыю. Ён усё яшчэ можа быць трэцім сынам аднаго Івана або сваяком іншай галіны, але артыкул не паведамляе ні ранейшага горада, ні агульнага бацькі, ні прамога сваяцтва з Максімам і Ламакам. Аб'ядноўваць людзей нельга.
Адводная кніга Ельца 1593/94 года ссунула гэтую галіну яшчэ на дзесяцігоддзе назад. Цімафей Рэзанцоў ужо трымаў усадзішча ля вусця Воргла разам са Сцяпанам Лужновым; кожнаму прызначана па 150 чвэрцяў. На арк. 12 адв. Цімафей паўтораны ў агульнай мяжы елецкіх дзяцей баярскіх побач з Аляксеем Палянскім. Абедзве сямейныя асновы ўваходзяць у дзядзілаўска-арлоўскі кантрольны пакет. Кніга не дае Цімафею імя па бацьку, таму атаясамліваць яго з Цімафеем Данілавічам 1604 года пакуль нельга.
Галоўнае тлумачэнне знойдзена ў больш ранняй адпісцы елецкіх ваяводаў 1592 года (РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1592 г., спр. 1, арк. 63–64). На Ельцы загадана было ўладкаваць 200 дзяцей баярскіх і набіраць іх з розных гарадоў па сямейным прынцыпе: «из-за отцов неслужилые: отцов — дети, от братии — братья, от дядь — племянники» (з-за бацькоў неслужылыя: ад бацькоў — дзеці, ад братоў — браты, ад дзядзькоў — пляменнікі). Ваяводы ўжо запісалі 164 чалавекі і збіраліся дабраць яшчэ 36. Гэта не рэканструкцыя, а прамое апісанне кадравага механізму новага горада: малодшая галіна атрымлівала асобнае памеснае і грашовае вярстанне, тады як бацька, брат або дзядзька мог заставацца ў ранейшым горадзе.
Елецкія Брэдзіхіны ўтвараюць яшчэ больш карысны сямейны кантроль. У дзесятні 1604/05 года Венюк Іванаў сын Брэдзіхін атрымлівае тры рублі, за яго паручаюцца чацвёра ельчан. У спісе 1615–1618 гадоў Пётр Іванаў сын Брэдзіхін мае аклад 350 чвэрцяў; пазней ён названы забітым пры разарэнні Ельца. У поўным комплексе таксама відаць дзеці і ўдовы некалькіх пакаленняў. Два Іванавічы фармальна маглі быць сынамі дзядзілаўскага Івашкі Брэдзіхіна 1588/89 года, але яго імя па бацьку і іх пераход крыніца пакуль не дае.
Сэнс знаходкі шырэйшы за два прозвішчы. Тыя ж сем'і, якія звязваюць Дзядзілаў з Арлом, далі самастойныя галіны ў Ельцы. Гэта падтрымлівае мадэль расшчэпленага набору: сваякі і саслужыўцы размяркоўваліся паміж рознымі новымі гарадамі, а не перасяляліся адным родам у адзін пункт. Менавіта так мог знікнуць даарлоўскі бацька Анфілогавых: ён заставаўся ў старым горадзе без устойлівага прозвішча, тады як сыны атрымлівалі зямлю і новае імянаванне ў Арле.
Поўная старонка з Федзькам дала яшчэ больш шчыльны адбітак. На арк. 59 адв.–60 адв. у адным спісе елецкіх навікоў 1602/03 гадоў стаяць Грыша Русінаў сын Хітрова, Федзька Алісаў сын Варыпаеў, Саўка Палунін сын Сухінін, Федзька Іванаў сын Рэзанцоў і Сяргей Мікіцін сын Якунін. Усе пяць сямейных імянаванняў ужо дакументаваны ў Арлоўскім павеце 1594/95 года. Гэта не адны і тыя ж людзі: імёны і імёны па бацьку адрозніваюцца. Але кампактнасць групы мяняе маштаб высновы — перад намі не пара выпадковых аднафамільцаў, а верагоднае размеркаванне галін аднаго памежнага служылага асяроддзя.
Кантроль па 71 гарадавой рубрыцы дзесятні навікоў 1596 года ўдакладніў рэдкасць набору. Якунін сярод навікоў сустрэўся толькі ў Арле; Варыпаеў — у Мцэнску і Разані, Брэдзіхін — у Туле, Салове і Разані, Рэзанцоў — у Мажайску; Сухінін і Хітрова ў дзесятні адсутнічаюць. Такім чынам, Арол і Елец маглі атрымліваць не гатовы род з адзінага горада, а малодшыя і бакавыя галіны агульнага кадравага рэзерву. Альтэрнатыўны механізм гэтак жа магчымы: некаторыя малодшыя сваякі маглі быць павярстаны ў Елец ужо з арлоўскага асяроддзя. Адрозніць гэтыя варыянты зможа толькі дакумент пра ранейшае месца або падзеленую сям'ю.
Поўны алфавіт елецкага комплексу, артыкул Федзькі Рэзанцова на арк. 60 адв., адводная кніга Ельца 1593/94 года, адпіска пра вярстанне елецкіх дзяцей баярскіх 1592 года, спіс елецкіх дзяцей баярскіх 1615–1618 гадоў.
Два новыя дакладныя архіўныя адрасы з бягучага каталога РГАДА
Машыначытальны каталог ГИС УИАД дазволіў атрымаць устойлівыя карткі, а не толькі старыя друкаваныя апісанні.
Першы адрас — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 256, арк. 1–503: выпісы з пісцовых, дазорных і межавых кніг ямскіх слабод 1581–1737 гадоў. У адным зборніку пералічаны Болхаў, Мцэнск, Навасіль, Курск і Стары Оскал. Гэта не дзесятня дзяцей баярскіх, а спіс XVIII стагоддзя з больш ранніх кніг; агульная дата 1581 года яшчэ не можа быць перанесена на кожны гарадавы раздзел. Але крыніца здольная захаваць даарлоўскія двары, мянушкі і дарожнае асяроддзе суседніх гарадоў, таму спачатку патрабуецца змест і дакладная датоўка трох раздзелаў — Болхава, Мцэнска і Навасіля.
Другі адрас удакладняе ўжо вядомы пераход стральцоў: афіцыйная картка РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 153 мае дакладны лічбавы шлях. Каталог пацвярджае справу і датоўку 1639–1640 гадоў, але не раскрывае арк. 83–85 і не даказвае наяўнасці вобразаў. Падчас праверкі партал быў недаступны, таму імёны пераведзеных з Мцэнска ў Арол стральцоў застаюцца невядомымі.
Кніга ямскіх слабод, ф. 1209, воп. 1, кн. 256, пераход мцэнскіх стральцоў, ф. 210, воп. 9, спр. 153.
Паўнатэкставы аўдыт усіх вопісаў: што сапраўды адсечана
Пошук пашыраны з асобных афіцыйных PDF на незалежны OCR-слой апублікаваных вопісаў РГАДА. Правераны не толькі формы Анфілогаў, Анпілогаў, Онфілогаў, Онпілогаў і Ампілогаў, але і дакладныя пары імёнаў і імёнаў па бацьку ранняга арлоўскага ядра, суседскія прозвішчы, старыя словы орляне/орлян (арлоўцы/арлоўцаў) і формулы сведён, переведён, верстан, поместье (зведзены, пераведзены, павярстаны, маёнтак).
Прамога запісу пра пераход канкрэтнага Анфілогава ў Арол да 1600 года няма. Па словах «орлян/орляне» сістэма дала 26 супадзенняў, але спалучэнне «орлян верстан» прывяло толькі да спраў 1672 года і пазней. Чатыры супадзенні па форме «Анфилогов» аказаліся познімі або староннімі, адно «Анпилогов» адносіцца да 1767 года; формы Онфилогов, Онпилогов і Ампилогов у загалоўках не сустрэліся.
Кантроль аказаўся карыснейшым за просты нуль. Зводны паказальнік Алены Чарновай пацвердзіў новаоскальскіх і стараоскальскіх Анпілавых канца XVII стагоддзя, але не зрабіў іх ранейшымі. Адзіны дакладны «Павел Терентьев» мае трэцяе імянаванне Калінін, таму не з'яўляецца арлоўскім Паўлам Цярэнцьевым сынам Анфілогавым.
Мяжа выніку строгая: паўнатэкставы сэрвіс шукае OCR вопісаў і гатовыя імянныя паказальнікі, а не кожны радок рукапісаў. Загаловак справы амаль ніколі не пералічвае радавых дзяцей баярскіх. Таму закрыты паўторны пошук тых жа слоў па каталогах, але не пошук унутры позніх выпісаў, адказных і раздатачных кніг. Наступная мэта — персанальная формула ранейшай службы Івана Нячаевіча або Паўла Цярэнцьевіча і дакумент пра першапачатковую арлоўскую дачу. Маршрут на карту не дададзены: ранейшы горад чалавека пакуль не названы.
Праверка ўнесена ў картку
PUB-RGADA-F210-EARLY-OREL-CATALOG-AUDIT.
Паўнатэкставы пошук па вопісах,
афіцыйныя вопісы РГАДА.
1585: яшчэ адзін кашырскі служылы чалавек знаходзіўся «на Орле»
Сапраўдны спіс членаў Гасударава двара, якія засталіся ў Маскве падчас паездкі цара Фёдара Іванавіча ў Троіца-Сергіеў манастыр, даў другую прамую персанальную сувязь Кашыры з раннім Арлом. У раздзеле «Кошира» на арк. 101 запісана:
«Петр Федоров сын Ондреева. (Нет). На Орле».
Пераклад: «Пётр Фёдараў сын Андрэева. (Няма). На Арле».
Сучасны архіўны адрас: ОР РГБ, ф. 29, № 103, арк. 101; навуковая публікацыя Ю. В. Анхімюка, 1990, с. 65. Поўная формула чытаецца як Пётр Фёдаравіч Андрэеў. Загаловак захоўвае яго прыналежнасць да кашырскага выбару, а паметка тлумачыць адсутнасць у Маскве бягучай службай у Арле.
Незалежны разрадны запіс раскрыў пасаду і службовую паслядоўнасць. У роспісе ўкраінных гарадоў ад 28 лютага 1585 года спачатку названы арлоўскі ваявода Уладзімір Кольцаў-Масальскі і галава Іван Мясны; пасля іх адпуску пры намесніку і ваяводзе Фаме Афанасьевічу Бутурліне стаяў галава Іван Андрэеў сын Фефілацьеў, а «после Ивана был голова Петр Федоров» (пасля Івана быў галава Пётр Фёдараў). Ю. В. Анхімюк прама супаставіў гэтага Пятра з кашырцам Андрэевым. Значыць, паметка «На Орле» абазначае не нявызначаную паездку, а камандную службу галавой арлоўскага гарнізона.
Крыніца другога радка: «Разрядная книга 1475–1598 гг.» (Разрадная кніга 1475–1598 гг.), М., 1966, с. 350–351; асноўны Увараўскі спіс — ГИМ, збор Уварава, № 950, арк. 481 адв.–482. Новая пасадавая прывязка задае канкрэтны архіўны кластар: паперы Фамы Бутурліна, Івана Фефілацьева і Пятра Андрэева, асабліва прыкладзеныя пры змене галавы спісы падначаленых, прыезды і неты.
Кантроль Кашырскай дзесятні 1599 года аказаўся прынцыповым. Той жа Пётр Фёдараў сын Андрэеў зноў запісаны сярод кашырскіх выбарных з акладам 700 чвэрцяў. У поўнай Арлоўскай пісцовай кнізе 1594/95 года такога ўладальніка няма. Такім чынам, «На Орле» азначае часовае прызначэнне, а не абавязкова пераход сям'і або атрыманне арлоўскага маёнтка.
Разам з кашырскімі начальнікамі Арла 1575/76–1577 гадоў і Філіпам
Фёдаравічам Цяпловым, прама іспамешчаным у Арле, атрымаліся тры розныя
формы аднаго калідора: камандаванне, часовая служба і пастаяннае
іспамяшчэнне. Гэта ўзмацняе Кашыру як рэальны горад-донар ранніх арлоўскіх
кадраў, але адначасова забараняе ператвараць усякую паметку «на Орле» ў
перасяленчы маршрут. Пётр не адносіцца да даследаванага прозвішча, таму
профіль і пункт карты не ствараюцца. Картка:
PUB-ANKHIMYUK-1585-KASHIRA-PETR-ANDREEV-ON-OREL.
Артыкул і поўны тэкст публікацыі,
афіцыйны PDF ИРИ РАН,
афіцыйная картка адкрытай копіі Разраднай кнігі ў РГБ,
Кашырская дзесятня 1599 года.
1550-я–1585: папярэднік Пятра выводзіць яшчэ адзін маршрут — Юр'еў-Польскі → Арол
Пошук біяграфіі Івана Андрэевіча Фефілацьева, якога ў Арле змяніў Пётр Андрэеў, даў другі дакладны стараградскі канал. У Дваровым сшытку 50-х гадоў XVI стагоддзя ў раздзеле «Юрьев» (Юр'еў) на рукапісным арк. 114 запісана:
«Матвей да Иван Андреевы дети Фефилатьева. В жильцех. Умре».
Пераклад: «Мацвей ды Іван, Андрэевы дзеці Фефілацьева. У жыльцах. Памёр».
Імянны паказальнік навуковага выдання раскрывае Івана як дваровага сына баярскага па Юр'еву. Кароткія паметкі размяркоўваюцца паміж братамі: «В жильцех» (у жыльцах) адносіцца да Івана, «Умре» (памёр) — да Мацвея. Гэта пацвярджаецца не здагадкай па пунктуацыі, а двума больш познімі дакументамі. У паручных запісах 1563 і 1564/65 гадоў незалежна з'яўляецца поўная формула «Иван Ондреев сын Фефилатьев» (Іван Андрэеў сын Фефілацьеў). У другім запісе ён уваходзіць у лік 81 паручыцеля за баярына Льва Андрэевіча Салтыкова і яго сыноў; арыгінал: РГАДА, ф. 135, аддзел III, рубрыка II, № 33, арк. 1–3.
У арлоўскім разрадным артыкуле 1585 года захоўваюцца ўсе тры элементы таго ж рэдкага імянавання — Іван, Андрэеў сын, Фефілацьеў — і дадаецца пасада галавы. Атрымліваецца моцны прасапаграфічны ланцужок:
Юр'еў-Польскі, 1550-я → паручныя запісы 1563 і 1564/65 → галава ў Арле, 1585.
Гэта важней за простае супадзенне імя і прозвішча: у чатырох часавых пластах супадае поўная трохчасткавая формула. Але прамой фразы «переведён из Юрьева в Орёл» (пераведзены з Юр'ева ў Арол) няма, таму вынік фіксуецца як моцнае атаясамліванне аднаго служылага чалавека, а не літаральны перасяленчы запіс.
Выснова мяняе тактыку. Ранні Арол атрымліваў начальства як мінімум праз некалькі старых служылых карпарацый: прамое іспамяшчэнне ўжо даказана па кашырцу Філіпу Цяплову, часовае камандаванне — па кашырцу Пятру Андрэеву, а цяпер выяўлена юр'еўская біяграфія яго папярэдніка Івана Фефілацьева. Значыць, шукаць паходжанне першых Анфілогавых толькі ў адным горадзе нельга; прыярытэтныя спісы падначаленых пры змене галоў і паралельная праверка кашырскіх і юр'еўскіх дзесяцень.
Мяжа застаецца строгай: Фефілацьеў не адносіцца да даследаванага фамільнага
шэрагу, і ніводзін дакумент не звязвае яго з Анфілогавымі. Таму асобны
профіль і маршрут на фамільнай карце не ствараюцца. Створана кантэкстная
картка PUB-DVOROVAYA-1550S-YURYEV-IVAN-FEFILATIEV-TO-OREL-1585.
Імянны паказальнік Дваровага сшытка,
паручныя запісы 1527–1571 гадоў,
Разрадная кніга: арлоўскія галовы 1585 года.
1563: побач з будучым арлоўскім галавой — Рычка Онфалаў/Анфалаў
Той жа паручны запіс 20 красавіка 1563 года, які пацвярджае бесперапыннасць імянавання Івана Андрэевіча Фефілацьева, даў нечаканы даарлоўскі імянны след. Сярод 102 паручыцеляў за князя Аляксандра Іванавіча Варатынскага на ліцавым баку арыгінала запісаны:
«Рычко Онфалов сын Волотцкого».
Пераклад: «Рычка Онфалаў сын Валоцкага».
У грашовым артыкуле яго асабістая парука вызначана ў сто рублёў і зноў дадзена форма «на Рычке на Онфалове сыне Волотцкого» (на Рычку на Онфалаве сыне Валоцкага). Аднак на адвароце той жа чалавек ужо названы «Рычко Анфалов сын Волотцкого», а на арк. 7 адв. стаіць формула прыкладання рукі:
«Рычко Анфалов князя Александра ручял и руку приложил».
Пераклад: «Рычка Анфалаў за князя Аляксандра паручыўся і руку прыклаў».
Гэта прынцыпова важнае назіранне: варыянты Онфалаў/Анфалаў адносяцца да аднаго чалавека і чаргуюцца ўнутры аднаго сапраўднага акта. Такім чынам, пачатковая О/А магла вагацца ўжо ў XVI стагоддзі; гэта не вынік сучаснага OCR і не выпадковае аб'яднанне розных запісаў. Формула ўладкавана як старое імянаванне па бацьку: Рычка — сын Онфала/Анфала; «Волотцкого» абазначае яго прыналежнасць да Валоцкіх. У сучаснай нармалізацыі — Рычка Анфалавіч Валоцкі.
Асабістае імя Рычка — некаляндарная памяншальная форма ад Рык, звязаная са значэннем гучнага крыку або рыкання. Значэнне імя бацькі пакуль не ўстаноўлена. Нельга аўтаматычна лічыць Анфала скарачэннем Анфілога або Амфілохія: дакумент даказвае толькі існаванне і ўнутранае ваганне форм Анфал/Онфал.
Сувязь з арлоўскім пошукам канкрэтная, але ўскосная. У той жа спіс уваходзіць Іван Андрэеў сын Фефілацьеў, будучы галава Арла ў 1585 годзе. Рычка і Іван стаяць далёка адзін ад аднаго сярод 102 паручыцеляў, таму дакумент не даказвае асабістай блізкасці, агульнага горада або сумеснага перасялення. Ён паказвае іншае: рэдкае патранімічнае імянаванне Онфалаў/Анфалаў ужо існавала ў тым цэнтральным служылым асяроддзі, з якога пазней прызначаўся арлоўскі камандны чалавек.
Практычная выснова — шукаць да з'яўлення гатовага прозвішча не толькі Анфілогавых, але і формулы «сын Анфала», «сын Онфала», «Анфалов», «Онфалов» у гарадавых дзесятнях, Дваровым сшытку, паручных і радаводных матэрыялах. Пакуль няма ні формулы пераходу ў Арол, ні сваяцтва з арлоўскімі Анфілогавымі 1590-х гадоў, профіль і маршрут на фамільнай карце не ствараюцца.
Арыгінал: РГАДА, ф. 135, аддзел III, рубрыка II, № 27, арк. 1–7;
копія 1770-х гадоў — там жа, арк. 8–19 адв. Створана картка
PUB-PORUCHNAYA-1563-RYCHKO-ONFALOV-ANFALOV-VOLOTSKY.
Навуковая публікацыя арыгінала.
1504/05–1563: у Рычкі з'явілася рэальнае паўночнае радавое асяроддзе, але не даказаны бацька
Праверка Валоцкіх дала больш ранняю пару сапраўдных актаў. У дзвюх купчых 1504/05 года Онфал і Істома купляюць у сваіх родных братоў долі радавога сяла Дзям'янава. Формула акта № 430 літаральная:
«Се язъ, Онфалъ да Истома Семеновы дети Волоцкого, купили есма у своее братьи у Василья да у Семена у Семеновых же детей ихъ вотчину треть села Демьянова…»
Пераклад: «Вось мы, Онфал ды Істома, Сямёнавы дзеці Валоцкага, купілі ў сваіх братоў, у Васіля ды ў Сямёна, таксама Сямёнавых дзяцей, іх вотчыну — трэць сяла Дзям'янава…»
У другім акце пакупнікамі застаюцца Онфал і Істома, а прадаўцамі становяцца яшчэ два браты — Аляксей і Евус. Значыць, у крыніцы названы як мінімум шэсць сыноў Сямёна Валоцкага. Онфал тут — асабістае імя, «Семёновы дети» (Сямёнавы дзеці) — імя па бацьку, Валоцкія — ужо існуючы род. Гэта гатовы дакументальны механізм для больш позняй формулы «Рычко Онфалов сын Волотцкого», але яшчэ не доказ таго, што Рычка быў сынам менавіта гэтага Онфала Сямёнавіча.
Асабліва важная праверка радаводнай легенды. У роспісе канца XVII стагоддзя Валоцкія абвясцілі родапачынальнікам выйшаўшага з Польшчы пры Васілі III «честна мужа» (сумленнага мужа) Аляксандра Анфала. І. В. Зайцаў супаставіў роспіс з актамі і паказаў «подмену реалий» (падмену рэалій): сучасныя падзеям купчыя не ведаюць ні Аляксандра, ні польскага выхаду, а паказваюць Онфала Сямёнавіча адным з некалькіх братоў карэннага валагодскага служылага роду. Паводле даследавання Зайцава, Валоцкія валодалі вотчынамі з XV стагоддзя ў кастрамской Карэжскай воласці і валагодскай воласці Лежскі Волак. Самі купчыя змешчаны выдаўцамі ў Галіцкі павет і называюць сяло Дзям'янава.
Такім чынам, у Рычкі з'яўляецца не выдуманая польская біяграфія, а правяральны паўночна-ўсходні кластар: Галіцкі павет — Карэжская воласць — Лежскі Волак — род Валоцкіх. Супадзенне рэдкага імя бацькі і роду робіць Онфала Сямёнавіча магчымым бацькам або старэйшым сваяком Рычкі, аднак разрыў амаль у шэсцьдзясят гадоў патрабуе прамежкавай граматы або радаводнага акта. Да Арла гэтая лінія пакуль падводзіцца толькі праз сумесную прысутнасць Рычкі з будучым арлоўскім галавой Іванам Фефілацьевым у паручным запісе 1563 года; перасяленне Валоцкіх або іх сваяцтва з Анфілогавымі не ўстаноўлена.
Створана картка PUB-ASEI-1504-1505-ONFAL-SEMENOV-VOLOTSKY, у ёй захаваны
фотакопіі друкаваных старонак 473–474. Крыніцы: АСЭИ. Т. II. М., 1958. №
430–431. С. 473–474; арыгіналы — РГАДА, ф. 281, № 3340 і 3341;
крытычны разбор І. В. Зайцава,
археаграфічная праверка Л. В. Машковай.
1686: радаводны роспіс не злучыў Рычку з Анфалам, а стварыў іншы ланцуг
Знойдзена і візуальна праверана поўная публікацыя сапраўднага радаводнага роспісу Валоцкіх, пададзенага 7 мая 1686 года. Ён захоўваецца ў РГАДА, ф. 210, воп. 18, адз. зах. 51, арк. 1–2 і надрукаваны Л. Я. Шабаевым у альманаху «Российская генеалогия» (Расійская генеалогія), вып. 7, с. 305–306.
Роспіс сапраўды пачынае род з легендарнага польскага выхадца:
«честен муж имянем Александр Волоцкий — прозвище Анфал».
Пераклад: «сумленны муж імем Аляксандр Валоцкі — мянушка Анфал».
Але наступная пакаленная схема аказалася не той, якую можна было чакаць па паручным запісе 1563 года:
«А у Никиты Александр. А у Александра Тихан — прозвище Рычко».
Пераклад: «А ў Мікіты — Аляксандр. А ў Аляксандра — Ціхан, мянушка Рычка».
Гэта значыць, позні роспіс будуе ланцуг Аляксандр Анфал → Мікіта → Аляксандр → Ціхан па мянушцы Рычка. У ім Рычка — праўнук заяўленага заснавальніка і сын Аляксандра. Сапраўдны паручны запіс 1563 года, наадварот, чатыры разы называе яго Рычкам Онфалавым/Анфалавым сынам Валоцкага. Гэтыя дзве формулы нельга злучыць без дадатковага дакумента.
Супярэчнасць не адзінкавая. Роспіс абвяшчае Леваша і Мікіту сынамі Аляксандра Анфала і пераносіць іх гібель пад Казанню на 1552 год. Сінодзік захоўвае аднаго Леваша Мікіцінага сына Валоцкага, які загінуў у паходзе 1506 года. І. В. Зайцаў ужо паказаў, што позні складальнік расшчапіў аднаго чалавека на двух братоў, змяніў сваяцтва і перанёс падзею амаль на паўстагоддзя.
Такім чынам, імя Ціхан пры Рычку таксама можа быць спробай позняга складальніка аднавіць царкоўнае імя вядомага продка, а можа адносіцца да іншага Рычкі Валоцкага. Рэдкая мянушка і адзін род робяць тоеснасць верагоднай, але не даказанай. Галоўнае практычнае следства: польскі ланцуг не з'яўляецца мостам да Арла і не даказвае бацькі Рычкі.
Роспіс сам прызнае, што ранейшыя жалаваныя граматы і наказы нібыта «в Московское разоренье утерялось» (у Маскоўскае разарэнне згубіліся). Ён таксама сцвярджае, што «окроме того роду нашего по иным городам ни в каких чинех нет» (апрача таго, роду нашага па іншых гарадах ні ў якіх чынах няма). Таму шукаць пераход Валоцкіх у Арол па гэтым роспісе бесперспектыўна; правяраць трэба незалежныя акты пра пяць заяўленых сыноў Ціхана Рычкі: Яўціхія Пасніка, Мікіту, Аляксандра, Ястэгнея Сутарму і Андрэя.
Створана кантрольная картка
PUB-RUSGEN-1686-VOLOTSKY-ANFAL-RYCHKO-PEDIGREE; захаваны фотакопіі
друкаваных с. 305–306. Адкрытая публікацыя роспісу.
1594/95: у Ярмака Пахомавіча выявіўся магчымы брат і больш ранні зямельны пласт
Паўторнае чытанне Нугорскага стана дало новую сувязь на стыку дзвюх друкаваных старонак. Непасрэдна перад артыкулам Ярмака Пахомавіча Анпілогава пісар апісвае ўладанне Данілы Фёдаравіча Дзерыглазава:
«что было въ помѣстьѣ за Малцомъ за Пахомовымъ въ дер. въ Малцовской».
Пераклад: «што было ў маёнтку за Мальцам Пахомавым у вёсцы Мальцоўскай».
На наступнай старонцы стаіць:
«За Ермакомъ за Пахомовымъ сыномъ Анпилогова въ той же дер. въ Малцовской».
Пераклад: «За Ярмаком Пахомавым сынам Анпілогава ў той жа вёсцы Мальцоўскай».
Радок Мальца правераны візуальна па незалежным лічбавым вобразе РГБ, а не толькі па OCR. Поўная фотакопія с. 1015 захавана ў архіве праекта. Малец з'яўляецца дакументаваным асабістым свецкім імем XVI стагоддзя; у іншых актах сустракаецца, напрыклад, асобны чалавек Малец Цімонін. Таму «Малец Пахомов» чытаецца як імя і магчымае імя па бацьку, а не як тлумачэнне «маленькі хлопчык».
Супалі тры прыкметы: імя бацькі Пахом, адна вёска і непасрэдная паслядоўнасць зямельных артыкулаў. Гэта робіць Мальца верагодным другім сынам Пахома і магчымым братам Ярмака. Больш за тое, яго жэрабя да перапісу ўжо перайшло Дзерыглазаву, тады як Ярмак захоўваў суседні сямейны ўчастак. Значыць, асобная нугорская лінія магла існаваць у Арлоўскім павеце да моманту перапісу і не зводзіцца да адзінкавага з'яўлення Ярмака.
Але доказная мяжа застаецца строгай. Малец не названы Анпілогавым або братам Ярмака; дата і прычына перадачы зямлі адсутнічаюць. Сугучча імя Малец і назвы Мальцоўская спакуслівае, аднак не даказвае, што менавіта гэты чалавек заснаваў вёску. Асобны профіль і пункт на карце не ствараюцца.
Новы прыярытэтны дакумент — адказны або адводны запіс, па якім
жэрабя Мальца Пахомава перайшло Данілу Дзерыглазаву. Такі запіс можа назваць
смерць або выбыццё ранейшага ўладальніка, яго спадчыннікаў, дату і ранейшую службу.
Знаходка ўнесена ў картку PUB-PKOU-1594-P1016-ERMAK і профіль Пахома.
Старонка 1015 у праглядальніку РГБ,
картка тома РГО.
Дзерыглазавы далі першы шматпакаленны след служылай сеткі Арол—Курск
Суседства Данілы Дзерыглазава з ранейшай зямлёй Мальца Пахомава аказалася не адзінкавым эпізодам. На той жа друкаванай с. 1015 пісцовая кніга паказвае яшчэ адну, вялікую сям'ю:
«За вдовою за Парасковьею за Охремовою женою Дериглазова да за еѣ дѣтми за Гришкою, да за Ларкою, да за Ивашком за меншим…»
Пераклад: «За ўдавой Параскеўяй, Ахрэмавай жонкай Дзерыглазава, ды за яе дзецьмі — за Грышкам, ды за Ларкам, ды за Івашкам меншым…»
Наступным артыкулам асобна запісаны Івашка большы, Яфрэмаў сын Дзерыглазаў. Такім чынам, у Арле 1594/95 года дакументаваны Яфрэм і Параскева Дзерыглазавы і мінімум чатыры іх сыны: Рыгор, Ларка, Іван малодшы і Іван старэйшы. Ларка — прыказная форма імя Ларыён.
У разборным спісе курскіх дзяцей баярскіх 1622 года знойдзены Рыгор Ларын сын Дзерыглазаў. Акладчыкі паказалі яму памесны аклад 200 чвэрцяў і грашовы аклад шэсць рублёў; за ім фактычна было 75 чвэрцяў маёнтка і адзін сялянскі двор, служыць ён мог на мерыне з пішчаллю і шабляй. Рэдкае прозвішча, патронім Ларын і правільная змена пакаленняў даюць моцную мадэль:
Ларка (Ларыён) Яфрэмавіч Дзерыглазаў, Арол 1594/95 → Рыгор Ларыёнавіч Дзерыглазаў, Курск 1622.
Гэта яшчэ не даказанае сваяцтва: курскі радок не называе Рыгора арлоўцам і не спасылаецца на бацьку або арлоўскі маёнтак. Але мадэль атрымала другі незалежны кантроль у спісе 1630 года. Там паўтарэнне не адзінкавае:
- арк. 98 — Фёдар Рыгоравіч Онпілогаў; арк. 99 — Рыгор Ларыёнавіч Дзерыглазаў, суседнія аркушы аднаго артыкула па 200 чвэрцяў;
- арк. 121 — Сямён Осіпавіч Онпілогаў; арк. 122 — Сямён Якаўлевіч Онпілогаў і на тым жа аркушы Фёдар Гаўрылавіч Дзерыглазаў, адзін артыкул па 100 чвэрцяў;
- арк. 127 — Афанасій Фёдаравіч Дзерыглазаў і Аўдзей Алфер'евіч Баздыраў у суседніх пазіцыях; Баздыравы ўваходзілі ў арлоўскі зямельны куст ранніх Анфілогавых.
Атрымалася першае шматразовае паўтарэнне не аднаго прозвішча, а цэлага арлоўскага суседскага комплексу ўнутры ранняй курскай служылай карпарацыі. Гэта падтрымлівае мадэль, пры якой пасля заснавання Курска на паўднёвы ўсход перамяшчаліся і ўзнаўляліся ўжо складзеныя служылыя сеткі, уключаючы Анпілогавых. Але радкоў «сошёл с Орла» (сышоў з Арла) для гэтых людзей пакуль няма; сумесны акладны артыкул не роўны перасяленчай партыі. Таму маршрут Арол—Курск на карце не праводзіцца.
Цяпер прыярытэтныя не агульныя спісы прозвішчаў, а першапачатковыя курскія памесныя дачы двух канкрэтных людзей: Рыгора Ларына сына Дзерыглазава і Фёдара Рыгор'ева сына Онпілогава. Патрэбныя РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 300, арк. 6 адв. і ф. 210, воп. 12, спр. 7, арк. 98–99, 121–122, 127. Формула ранейшага горада, бацькоўскай дачы або паручыцельства здольная ператварыць сеткавы след у даказаны пераход.
Знаходка ўнесена ў Record
PUB-OREL-1594-KURSK-1622-1630-ANPILOGOV-DERIGLAZOV-NETWORK і ў профілі
Фёдара Рыгоравіча, Сямёна Осіпавіча і Сямёна Якаўлевіча Онпілогавых.
Курская дзесятня 1622 года,
курскі спіс 1630 года.
Вядучы калідор на 28 жніўня: Пехлецкі стан — Ражск — Арол
Пасля праверкі суседскіх прозвішчаў гэты шлях можна ранжыраваць як самы моцны геаграфічны кандыдат, але яшчэ нельга называць месцам выхаду Анфілогавых. Яго сіла складаецца не з аднаго сугучча, а з чатырох розных тыпаў назіранняў:
-
Пётр Нікіфаравіч Баздыраў, ён жа Свірыдаў, у 1591 годзе прама перапісаўся на службу з Разані, Пехлецкага стана, у Ражск;
-
плацёжная кніга 1594–1597 гадоў незалежна працягвае яго як Пятрушку Нікіфарава сына Свірыдава з зямлёй у Мякішаве;
-
ражска-пехлецкія Радка Дзмітрыевіч Пахомаў, Сенька Іванавіч Навікоў і Анашка Васільевіч Свірыдаў маюць у Арле паралелі з тым жа імем па бацьку — Данілу Пахомава, Паўла Навікова і Курдзюма Свірыдава; яшчэ адна такая група ўтвараецца Аўдакімавымі;
-
арлоўскі Нікіфар Аксёнавіч Баздыраў трымаў бацькоўскі маёнтак менавіта ў вёсцы Баздырава, дзе жылі пяць Анфілогавых.
Мяжа высновы прынцыповая. Пётр не названы сынам менавіта арлоўскага Нікіфара, магчымыя пары не названы братамі, а Анфілогавы ў правераных разанскіх кнігах не знойдзены. Нават даказанае сваяцтва Баздыравых яшчэ дапускала б не толькі шлях да Арла, але і рассяленне з больш ранняга арлоўскага гнязда, падзел адной сям'і паміж гарадамі або захаванне старой зямлі пасля змены службы.
Паўторная праверка жывой базы «Дом предков» удакладніла яшчэ адну метадычную
мяжу. Пошук дае 17 радкоў па «Дериглаз», пачынаючы прыкладна з 1631 года,
і 68 радкоў па «Баздыр», пачынаючы з 1614 года. Але спалучэнне прозвішча
Пахомов з годам 159 дае нуль радкоў; такое ж спалучэнне для
Свиридова таксама дае нуль. Між тым апублікаваныя і правераныя тэксты
прама называюць Радку Пахомава і Анашку Свірыдава ў 1591 годзе і паўтараюць іх
зямельныя артыкулы ў 1594–1597 гадах. Такім чынам, база добра паказвае
пазнейшы працяг сеткі, але не змяшчае поўнага разанска-ражскага пласта
XVI стагоддзя і не можа служыць адмоўнай праверкай гэтага кірунку.
Новы каталожны адрас паказвае, дзе яшчэ могуць хавацца дакументы першапачатковага набору. У РГАДА, ф. 281, воп. 17, спр. 12222 ляжыць выпіс 20 сакавіка 1700 года па зямельнай справе, загаловак якога прама ўспамінае сёлы, узятыя ў 1591/92 годзе «к Ряскому городу новоприборным казаком» (да Ражскага горада новапрыборным казакам). У той жа выпіс увайшоў выклад грамат 1592 і 1597 гадоў. Гэта не маршрут Анфілогавых і не арлоўскі акт: ніводзін носьбіт даследаванага прозвішча ў апісанні не названы. Але знаходка даказвае важную мадэль захаванасці: абставіны набору і зямельнай дачы XVI стагоддзя маглі ўцалець унутры цяжбы і афіцыйнага выпісу, складзенага больш чым праз сто гадоў. Таму па Арле трэба праглядаць не толькі дзесятні, але і познія спрэчкі пра старыя маёнткі, нават калі прозвішча і слова «Орёл» адсутнічаюць у кароткім загалоўку. Картка справы ў ГИС УИАД.
Наступны вырашальны пошук цяпер адрасны: выпісы са страчаных кніг Міхаіла Азёрава 1573/74 года і раннія артыкулы Нікіфара, Аксёна і Пятра Баздыравых-Свірыдавых разам з Навіковымі, Пахомавымі і Свірыдавымі. Патрэбная прамая формула ранейшага горада, братэрства, агульнай зямлі або першапачатковай арлоўскай дачы. На карту калідор пакуль не пераносіцца.
Выпіс Азёрава знойдзены цалкам — і ён мяняе месца пошуку арлоўскіх грамат
Поўныя першы і трэці тамы «Актов служилых землевладельцев» (Актаў служылых землеўладальнікаў) дазволілі праверыць усе тры афіцыйна ўказаныя сведчанні страчаных кніг Міхаіла Азёрава і падзьячага Хрысціяніна Пятрова 1573/74 года. Гэта ўжо не пераказ каталога. Фотакопіі друкаваных старонак 285 першага тома і 211–212, 314–315 трэцяга захаваны ў закрытым даследчым архіве праекта; на публічным сайце яны не паказваюцца з-за правоў на навуковыя выданні.
Акт I № 293 паказвае даіспамяшчэнне чалавека пасля крымскага палону. 17 лістапада 1586 года Іван Васільеў сын Чаплыгін атрымаў у Корасці, яна ж Іўкіна, 100 чвэрцяў ральлі і пералогу звыш ранейшых 36 чвэрцяў, у лік памеснага акладу 350 чвэрцяў. Але зямля не была безыменнай пусткай: раней гэты жэрабя з'яўлялася вотчынай старца Місаіла Пятрова, і грамата прама кажа, што ў Місаіла вотчыну загадалі ўзяць. Долі новаахрышчаных Івашкі і Карпіка Зыкавых у той жа вёсцы асобна выключаны з пажалавання. Памер участка пацверджаны спасылкай на кнігі Азёрава і Хрысціяніна Пятрова.
Гэта чацвёрты важны механізм: дзяржава магла ператварыць канфіскаваную вотчыну ў служылы маёнтак і даіспамясціць палонніка, які вярнуўся, да акладу. Формула «крымский полоняник» (крымскі палоннік) паведамляе лёс Івана, але не яго ранейшы горад і не месца нараджэння. Таму акт тлумачыць камплектаванне карпарацыі, але не дае маршруту да Арла. Арыгінал вядомы па позняй перадачы: РГАДА, ф. 286, воп. 2, кн. 28, арк. 394–394 адв.; копія 1776 года са спіса 1686–1688 гадоў.
Акт № 259 — сапраўдны выпіс з дазорных кніг на маёнтак Андрэя Мікуліна ў вёсках Волкава і Мошкіна Каменскага стана. У Волкаве ў самога Андрэя былі памешчыцкі двор, сялянскі двор, 25 чвэрцяў і 40 копаў сена. Там жа Кузьма Слотаў трымаў у суме 50 чвэрцяў і 100 копаў; па дачы 1574/75 года яго маёнтак перадалі Андрэю. У Мошкіне Тараска Манулкоў трымаў двор, 15 чвэрцяў і 15 копаў; па дачы 1575/76 года гэты ўчастак таксама перайшоў Андрэю. Тады ж ён атрымаў 35 чвэрцяў Данілкі Кажарэцкага. Выніковы артыкул прама зводзіць за Андрэем Мікуліным 150 чвэрцяў у дзвюх вёсках.
Гэта важны ўзор не міграцыі, а зборкі новага служылага маёнтка: участкі мінімум трох ранейшых уладальнікаў за два гады кансалідаваны ў аднаго атрымальніка. Архіўны арыгінал выпісу — РГАДА, ф. 1209, стаўбцы па Ражску, № 1193/42611; выдаўцы датуюць сам выпіс 1578–1593 гадамі. Сугучча «Микулин» з арлоўскімі «Мікулінымі дзецьмі Анфілогавымі» не прымаецца за сваяцтва: у арлоўскіх братоў Мікула — асабістае імя агульнага бацькі, а тут Мікулін з'яўляецца самастойным другім імянаваннем Андрэя.
Акт № 389 даў яшчэ больш карысны метадычны вынік. У жніўні 1587 года ў Ражск паслалі выпіс з кніг Азёрава «слово в слово» (слова ў слова) і загадалі адвесці Багдану Абруцінаму сыну Скабеева 50 чвэрцяў у вёсцы Наземнай. Але заўвага выдаўцоў аднаўляе працяг гісторыі па гасударавай справе 1638 года. Сын Багдана, Івашка, паклаў у справу бацькоўскую адводную грамату 1587 года за подпісам дзяка Елізара Вылузгіна. Ён растлумачыў, што грамата знаходзілася з бацькам у Пронску падчас «межусобной брани» (міжусобнай вайны), з-за разарэння засталася незапячатанай, потым захоўвалася ў Багдана і пазней была атрымана сынам у пісара Рыгора Кірэеўскага.
Значыць, праваўстанаўляльны дакумент XVI стагоддзя мог перажыць пажар прыказнага архіва ў прыватнай сямейнай захаванасці і з'явіцца ў зямельнай справе праз 51 год. Гэта мяняе наступны прыярытэт па Арле. Шукаць толькі страчаную першую адводную кнігу недастаткова. Трэба праглядаць уладальніцкія цяжбы дзяцей і ўнукаў першых арлоўскіх памешчыкаў за 1620–1640-я гады: да чалабітных маглі быць прыкладзены першапачатковыя адводныя, увазныя і жалаваныя граматы, выпісы са старых кніг і тлумачэнні, дзе дакумент захоўваўся падчас Смуты.
Першае адраснае кола — справы Анфілогавых і іх зямельных суседзяў па вёсках Баздырава, Белая і Мальцоўская: Баздыравых, Дзерыглазавых і Труновых. Шуканыя формулы — «положил в дело грамоту» (паклаў у справу грамату), «отдельная грамота» (адводная грамата), «по старым орловским книгам» (па старых арлоўскіх кнігах), «отцовское поместье» (бацькоўскі маёнтак), «дано против старого поместья» (дадзена супраць старога маёнтка) і ўказанне ранейшага горада службы. Усе тры вядомыя акты Азёрава цяпер закрыты поўным тэкстам; наступны крок — шукаць не паўторныя пераказы гэтых нумароў, а іншыя выпісы і ўладальніцкія справы, у якіх такія граматы былі прад'яўлены. Карта не мяняецца: новыя акты даказваюць механізм пераразмеркавання і спосаб захавання дакументаў старонніх сем'яў, але не маршрут Анфілогавых.
Курскі губернскі архіў правераны: доказы старажытнай галіны пайшлі ў Сенат
Афіцыйны сяміаркушавы вопіс ГАКО, ф. 1436, воп. 1 дазволіў праверыць мясцовы фонд Курскага дваранскага дэпутацкага сходу цалкам. Вынік аказаўся крыніцазнаўча важнейшым за асобнае супадзенне прозвішча. У фондзе захавалася ўсяго 19 разрозненых спраў за 1760–1864 гады; вытворчасцяў Баздыравых і запісаў 1828 або 1835 года сярод іх няма. Прадмова фіксуе крайнюю фрагментарнасць: на 23 студзеня 1951 года налічвалася толькі 17 спраў, пасля міжфондавых перадач засталося 15, а цяперашнія 19 адзінак узніклі пасля перапрацоўкі і падзелу адной зборнай справы ў 2001 годзе.
Гэтую адсутнасць нельга ператвараць у выснову, нібы Баздыравы не падавалі доказаў старажытнасці. Той жа афіцыйны вопіс апісвае працэдуру: губернскую радаводную кнігу зачытвалі на дваранскім сходзе, пасля зацвярджэння здымалі дзве копіі — адну перадавалі губернскаму праўленню, другую адпраўлялі ў Сенат для захоўвання ў Герольдыі. Таму позні сенацкі комплекс РГИА не з'яўляецца выпадковым дублетам: пасля страты амаль усяго мясцовага фонду ён становіцца галоўным захаваным каналам да доказаў VI-частнай галіны Баздыравых.
Прыярытэт удакладнены. Заказваць ГАКО, ф. 1436 больш не трэба: адкрыты вопіс вычэрпвае яго змест. Першай патрэбная РГИА, ф. 1343, воп. 17, спр. 307: унутраны вопіс, прашэнне, пакаленны роспіс і дадаткі. Праверачныя ключы — Якаў Сямёнавіч Баздыраў, губернскае вызначэнне ад 24 чэрвеня 1835 года, запісы ў VI частку 1828 і 1835 гадоў, а таксама любыя старыя граматы з Баздыравам, Мінавым лесам, Карчакоўскім станам або ранейшым горадам службы. Справа 308 за 1859 год застаецца другой: па храналогіі яна верагодней адносіцца да позняй II-частнай сям'і Дземянція Іванавіча.
Афіцыйная старонка вопісаў ГАКО, вопіс ГАКО, ф. 1436, справа Баздыравых № 307 у РГИА.
Ад арлоўскага Олфера да абаянскага Мікіфара: знойдзены адрасны ключ да справы Баздыравых
Праверка курска-абаянскіх публікацый дала не гатовы радавод, але ўпершыню сабрала ланцужок імёнаў, па якім можна чытаць справу № 307. У Арле ў 1625 годзе названы Олфер Баздыраў, а ў спісе 1627/28 года яго формула раскрываецца як Олферка Максімаў сын Баздыраў. У Курску ў 1630 годзе запісаны Аўдзейка Олфер'еў сын Баздыраў. Нарэшце, афіцыйна апублікаваная абаянская дзесятня 1651 года на арк. 25 адв. называе Мікіфара Олфер'ева сына Баздырава і двух яго сыноў — Івашку, 15 гадоў, і Ярмошку, 13 гадоў. Мікіфар з'явіўся на мерыне з пішчаллю; паручыцелямі былі Клімянцій Дзярэнскі, Іван Мальцаў і Міхаіл Бабёнак.
Геаграфія тут прынцыповая. Абаянь была пабудавана ў 1649 годзе, прычым першае апісанне павета прама кажа пра старавярстаных курчан і арлоўцаў, зведзеных у новы горад. Таму з'яўленне сына Олфера Баздырава ў Абаяні не выпадковы далёкі дубль, а гістарычна магчымы працяг арлоўска-курскай служылай сям'і. Познія запісы паказваюць устойлівасць галіны: у 1684 годзе Цярэнцій Мікіфараў сын Баздыраў валодаў дваром у сяле Дзмітраўскім Рудаўскага стана; у 1686 годзе Самсон Іванаў сын Баздыраў названы разам з бацькам Іванам; у алфавіце абаянскіх скасак 1697 года прозвішча зноў прысутнічае.
Ступень даказанасці трэба ўтрымаць строга. Ніводзін адкрыты акт не называе Аўдзея і Мікіфара братамі і не кажа, што іх бацька — менавіта арлоўскі Олфер Максімавіч. Не даказана і паходжанне позняга Якава Сямёнавіча ад гэтай галіны. Затое цяпер у справы РГИА, ф. 1343, воп. 17, спр. 307 ёсць адрасныя ключы: Олфер — Мікіфар — Іван / Ярмолай / Цярэнцій, гарады Арол — Курск — Абаянь і сяло Дзмітраўскае. Калі пакаленны роспіс Якава Сямёнавіча выйдзе на гэты куст, сенацкая справа можа захаваць копіі страчаных арлоўскіх дакументаў XVII стагоддзя.
Гэта выходны рух суседскага прозвішча, а не знойдзены шлях Анфілогавых у Арол. Таму публічная карта і профілі Баздыравых не ствараюцца.
Абаянская дзесятня 1651 года — афіцыйная публікацыя Архіўнага ўпраўлення Курскай вобласці, першае апісанне Абаянскага павета 1649 года, Танкоў, «Историческая летопись курского дворянства» (Гістарычны летапіс курскага дваранства), абаянскія скаскі 1697 года.
Мітусавы: прамы Бялёў і спрэчнае чытанне арлоўскага займішча
Епіфанская дзесятня 1591 года дала новую незалежную паралель да механізму камплектавання ранняга Арла. У рубрыцы людзей, якія выбылі з епіфанскай або вянёўскай службы, запар стаяць Даніла Парфен'еў сын Мітусаў і Дзей Парфен'еў сын Мітусаў. Выніковая паметка адносіцца да запісаў 351–360 і кажа прама: «служат из Белева» (служаць з Бялёва). Абодва потым паўтораны сярод навікоў вярстання 1583/84 года, якія не былі ўнесены ў маскоўскі разрадны спіс. Такім чынам, крыніца ўстанаўлівае іх бялёўскую службу да 1591 года. Аднолькавыя імя па бацьку і фамільная форма робяць іх верагоднымі братамі, але прамога слова «братья» (браты) у тэксце няма.
Выданне спіса арлоўскай кнігі 1594/95 года на с. 879 захоўвае трэцяе імя. Зямля Авоні Ігнацьева сына Рэтканскага апісана як «что было займище Гриши Козлова да Васки Митусова» (што было займішча Грышы Казлова ды Васкі Мітусава) у вёсцы Густавары Няполацкага стана. Васка ўжо не дзейны ўладальнік артыкула, але яго імя паказвае ўдзел у асваенні або заяўленні гэтага ўчастка да пісцовага апісання.
Цяпер знойдзены абавязковы кантроль. На афіцыйным вобразе гістарычнага вопісу РГАДА, ф. 1209, воп. 85, спр. 13, арк. 241, артыкул № 704, тая ж зямельная памяць перапісана як «в займище Гриши Козлова да Васьки Титулова» (у займішчы Грышы Казлова ды Ваські Цітулава). Сучасная форумная транскрыпцыя не памылілася: у рукапісе рэестра сапраўды ясна чытаецца Титулова. Але гэта не сама кніга 1625 года, а позні скарочаны рэестр да яе. Яго складальнік дапусціў і іншыя скажэнні — напрыклад, назваў пісара Івана Кутузава Іванам Копцевым. Выданне 1877 года таксама ўзнаўляе спіс, а не палявы арыгінал 1594/95 года. Таму аднаго пераможцы пакуль няма: прозвішча Васкі павінна запісвацца як Мітусаў / Цітулаў, спрэчнае чытанне.
Звязка Бялёў — Епіфань/Вянёў — ранні Арол тым самым паніжана з дакументаванай фамільнай паралелі да рабочай гіпотэзы. Устойлівыя толькі бялёўская служба Данілы і Дзея Мітусавых і памяць пра ранейшага ўдзельніка арлоўскага займішча Васку; супадзенне іх прозвішча ўжо не даказана. Гэта важны метадычны вынік для пошуку саміх Анфілогавых: позні рэестр можа ўпэўнена змяніць адно прозвішча, таму міжгародні маршрут нельга будаваць па адным індэксе або адной копіі.
Першы наступны адрас — поўны тэкст кн. 330 вакол Густавароў або трэці незалежны выпіс з арлоўскай кнігі, здольны вырашыць Мітусаў/Цітулаў. Толькі пасля гэтага мае сэнс вяртацца да пошуку Парфенія, Данілы, Дзея і Васіля Мітусавых у бялёўскіх цяжбах. Мітусавы не адносяцца да даследаванага фамільнага шэрагу, таму асобныя публічныя профілі і маршрут Бялёў — Арол не ствараюцца.
Афіцыйны вобраз гістарычнага вопісу, файл 0244. Публічны рэестр з архіўным шыфрам і папярэджаннем пра яго памылкі.
Поўная бялёўская кніга страчана, але яе выпісы перажылі Смуту
Праверка афіцыйнага каталога пісцовых кніг і дзвюх дарэвалюцыйных публікацый удакладніла, што менавіта захавалася ад бялёўскіх апісанняў 1580-х гадоў. Каталог ведае дзве работы: апісанне палацавых зямель Мікітам Рыгоравічам Ржэўскім у 1583/84–1584/85 гадах і кнігу Савіна Рыгоравіча Плешчэева, Міхаіла Аўксенцьевіча Зыбіна і падзьячага Міхаіла Мікіціна 1584/85 года. Поўныя кнігі як захаваныя рукапісы не ўказаны; яны праходзяць па пазнейшых згадках.
Аднак гэта не тупік. У першым выпуску «Сотниц, грамот и записей» (Сотніц, грамат і запісаў) С. А. Шумакова знойдзены і правераны дзве сапраўдныя вытворныя копіі. № XVII на друкаванай с. 91 пачынаецца формулай: «Лета 7093-го. Выпись из белевских книг письма и меры Савина Григорьевича Плещеева да Михаила Оксентьевича Зыбина да подьячего Михаила Никитина» (Лета 7093-га. Выпіс з бялёўскіх кніг апісання і мерання Савіна Рыгоравіча Плешчэева ды Міхаіла Аксенцьевіча Зыбіна ды падзьячага Міхаіла Мікіціна) і апісвае вотчыны Спаскага Бялёўскага манастыра. № XVIII на с. 95 — аброчны выпіс Мікіты Ржэўскага з таварышамі таму ж манастыру на ўчастак Акі і промыслы. Абодва запісы вузкія і не з'яўляюцца спісамі бялёўскіх дзяцей баярскіх. Мітусавы і формы Анфілогаў/Анпілогаў у іх не знойдзены, але гэты нуль нельга распаўсюджваць на ўвесь павет.
Вырашальная формула выяўлена ў «Белёвской вивлиофике» (Бялёўскай віўліяфіцы), т. 2, на друкаваных с. 143–144. Пры разборы 1627–1630 гадоў царкоўныя людзі прад'явілі пісарам сем старых выпісаў, сярод іх «выпись Савина Плещеева с товарищи 193 года» (выпіс Савіна Плешчэева з таварышамі 193 года) і «две выписи Микиты Ржевского с товарищи 192 года, 193 г.» (два выпісы Мікіты Ржэўскага з таварышамі 192 года, 193 г.). Значыць, праз чатыры дзесяцігоддзі пасля складання кніг іх асобныя артыкулы яшчэ жылі ў прыватнай і царкоўнай захаванасці і выкарыстоўваліся як доказы зямлі. Фотакопіі чатырох ключавых старонак захаваны ў архіве праекта.
Афіцыйная спасылка каталога на АСЗ, т. III, № 521 таксама раскрыта. Гэта справа Памеснага прыказа лютага — 5 сакавіка 1597 года пра бялёўскія маёнткі акольнічага Сямёна Фёдаравіча Сабурава, Аксінні Пасніковай жонкі Чалюсткінай і Анастасіі, удавы акольнічага Івана Іванавіча Сабурава; тэкст размешчаны на с. 441–443. Па даступных пошукавых фрагментах на с. 442 выкарыстаны яшчэ адзін выпіс з бялёўскіх кніг — апісання Багдана Палева — на маёнтак ліцвіна Юрыя Іванава сына Падольскага ў вёсцы Верхнія Лучкі. На наступнай старонцы бялёўскія чвэрці далучаюцца да зубцоўскіх, ржэўскіх і вянёўскіх маёнткаў. Поўную пастаронкавую копію акта яшчэ трэба атрымаць: пошукавыя фрагменты не дазваляюць праверыць кожнае імя і ўладанне.
Тактыка цяпер мяняецца канчаткова. Шуканы бялёўскі пласт варта шукаць у сотніцах, манастырскіх і царкоўных выпісах, справах Памеснага прыказа і цяжбах дзяцей і ўнукаў уладальнікаў 1590–1640-х гадоў. Менавіта там маглі быць пакладзены ў справу артыкулы Парфенія, Данілы, Дзея або Васіля Мітусавых і першапачатковыя граматы суседзяў першых арлоўскіх Анфілогавых. Публічная картка Мітусавых створана як даследчы Record; профілі людзей і маршрут на карце не ствараюцца да прамога доказу сваяцтва або пераходу.
Епіфанская дзесятня 1591 года, Арлоўская пісцовая кніга, с. 879, каталог пісцовых кніг РГАДА, «Сотницы, грамоты и записи» (Сотніцы, граматы і запісы), вып. 1, «Белёвская вивлиофика» (Бялёўская віўліяфіка), т. 2, АСЗ, т. III у Google Books.
Поўнатэкставы кантроль вопісамі: спіс 1577 года не выявіўся
Прысуды 1577 года дакументуюць не адзін, а два блізкія імянныя комплексы. Лютаўскі загад патрабаваў узімку выбраць дзяцей баярскіх для трох палявых змен, запісаць іх імёны па артыкулах і трымаць спісы ў Разрадзе. Сакавіцкі прысуд загадваў асабіста агледзець арлоўскіх казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх, скласці асобныя спісы з памеснымі і грашовымі акладамі і даставіць іх маскоўскім дзякам. Поўны прагляд Старажавой кнігі — РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1 — паказаў, што ніводзін з гэтых выканаўчых спісаў не быў падшыты пасля адпаведнага прысуду.
28 жніўня 2026 года праведзены дадатковы поўнатэкставы кантроль праз RGADA Search, які індэксуе апублікаваныя вопісы і распазнаныя PDF РГАДА. У фондах 210, 1209 і 396 за ранні перыяд правераны формы Анпилог, Анфилог, Онфилог, Онпилог і Ампилог; запыты «Орловский список», «орловскому списку», «Пётр Данилов», нумар 37573 і рэдкая сямейная звязка Мікула — Васіль — Цімафей — Карп. Новага ранняга супадзення або шыфра арлоўскага спіса не знойдзена. Форма «Анпилов» выводзіць толькі на ўжо ўлічаны пазнейшы паказальнік Чарнова.
Гэта змястоўны адмоўны вынік толькі для каталогаў. Сэрвіс не чытае неалічбаваных рукапісаў, таму адсутнасць супадзення нельга лічыць доказам гібелі спіса. Асобна правераны афіцыйны праглядальнік справы 210-9-232: старонка раздзела існуе, але лічбавых кадраў у ёй няма. Непрачытаны стык лл. 315 адв.–322 можна праверыць толькі па архіўнай копіі.
На гэтым этапе адрасны парадак заказаў быў такім; наступная звера выдання 1914 года панізіла першы пункт да кантрольнага прагляду і вывела на першае месца самастойныя імянныя ведамасці, дакументы ранейшых дач і поўныя арлоўскія кнігі 1624–1626 гадоў:
- РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232, лл. 315 адв.–322 — кантрольным праглядам зафіксаваць фізічны стык абарванай роспісі і наступнага дакумента; цэлага імяннага спіса на гэтых аркушах больш не мяркуецца.
- РГАДА, ф. 396, воп. 1, ч. 24, спр. 37573 — атрымаць пацверджаную справу цалкам: вялікі комплекс можа змяшчаць выпісы з арлоўскага вышуковага спіса 1613/14 года і больш ранніх доказаў службы.
- РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 330–331 — чытаць поўныя артыкулы, якія выкарыстоўваюць старую копію пісьма і меры 1594/95 года, асабліва ранейшыя ўладанні Мікулы, Васіля, Цімафея, Нячая, Пахома, Пяршы і Цярэнція.
- У паперах Разраднага і Памеснага прыказаў шукаць два самастойныя комплексы 1577 года: спісы трох палявых артыкулаў і спісы асабістага агляду з прыбаўкай казацкіх маёнткаў з 20 да 50 чацвярцей.
Ні профіль, ні маршрут на карце па гэтым выніку не ствараюцца: імя Анфілогава ў раннім спісе пакуль не прачытана, а ранейшы горад сям'і не ўстаноўлены.
Камандная геаграфія дала ранжыраванае кола старых гарадоў
Змена пошукавай адзінкі зноў спрацавала. Замест прозвішча правераны ўвесь склад арлоўскіх асадных галоў паводле артыкула А. Ю. Савосічава «Орловские воеводы». Асадны галава быў начальнікам гарнізона і камендантам крэпасці, гэта значыць яго паперы маглі ўключаць прыём людзей, агляд, няяўкі і мясцовыя спісы.
У баярскім спісе 1577 года аўтар знайшоў дзевяць арлоўскіх асадных галоў. Усе яны былі выбарнымі дзецьмі баярскімі старых гарадоў: Дарагабуж — адзін, Кашыра — трое, Мяшчоўск — двое, Разань — двое, Тула — адзін. У спісах 1588/89, 1598/99 і 1602/03 гадоў Кашыра, Тула і Разань паўтараюцца; пазней дадаюцца Калуга, Ржэў і Юр'еў-Польскі. Гэта не маршрут Анфілогавых, але ўстойлівая адміністрацыйная сетка, а не выпадковае прызначэнне аднаго чалавека.
Поўны баярскі спіс і гадавыя арлоўскія роспісі дазволілі раскрыць гэтую дзявятку па імёнах. Гэта дарагабужац Елка (Елізарый) Лявонцьеў сын Ржэўскі; кашыране Іван Цімафееў сын Фустаў, Іван Судакоў сын Мясны і Рыгор Фёдараў Андрэева-Паўлаў; разанцы Міхаіл Назар'еў Глебаў і Андрэй Якаўлеў сын Ізмайлаў; тулянін Дзяніс Фёдараў сын Івашкін; мяшчоўскія браты Пётр Меншы і Баланда Рыгоравы дзеці Совіна. Іх арлоўская служба расцягнута ад 1571 да 1585 года: гэта перасячэнне кар'ер з выбарным спісам, а не гарнізон аднаго дня.
Кантроль памет даў істотную папраўку да сэнсу знаходкі. Толькі ў Рыгора Андрэева-Паўлава ў самім спісе стаіць «на Орле» (на Арле). Ізмайлаў тады адзначаны ў Пронску, Івашкін — на Туле, Ржэўскі — у Крыме, Мясны — пры казаках, а Совіны — пры немчыне і ў стралецкім дазоры. Такім чынам, загаловак горада паказвае старую служылую карпарацыю, маргінальная памета — бягучае прызначэнне, а арлоўскі радок іншага года — асобны этап кар'еры. Гэта кадравая цыркуляцыя па мяжы, а не сумеснае перасяленне дзевяці чалавек.
Артыкул адначасова засцерагае ад занадта прамой высновы. Шасці арлоўскіх галоў няма ў асноўных спісах Гасударавага двара; Апанас Жылін быў сам арлоўскім памешчыкам, а ў Кандаўровых, Ламонавых і Трубіцыных аўтар бачыць мясцовыя зямельныя або сямейныя працягі. Такім чынам, у Арле суіснавалі два кадравыя каналы: прысланы выбарны сын баярскі са старога горада і чалавек ужо складзенай арлоўскай карпарацыі. Гэта добра ўзгадняецца з загадам 1577 года, які патрабаваў дабіраць прыдатных людзей з радавых казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх непасрэдна на Арле.
Практычны прыярытэт цяпер не раўнамерны. На першым месцы стаяць
кашырскія паручныя запісы, прыёмныя адпіскі і паперы няявак 1576–1578
гадоў; потым тульскія, разанскія і мяшчоўскія. Солава/Крапіўна захоўвае
асобны высокі прыярытэт па фамільнай структуры навікаў 1596 года: гэта
іншая лінія доказу, і змешваць яе з паходжаннем камандзіраў
нельга. Картка:
PUB-SAVOSICHEV-2015-OREL-COMMAND-CADRE-CORRIDORS.
Адкрыты PDF артыкула, с. 41–51. Публікацыя баярскага спіса 1577 года.
Дарлоўская сетка выявілася ў сапраўдных паручных запісах
Пошук па поўных імёнах галоў вывеў з разрадаў да іншага тыпу крыніцы. Сапраўдныя паручныя запісы паказваюць тых самых людзей да заснавання Арла. У 1562 годзе Іван Цімафееў сын Фустаў знаходзіцца ў адным вялікім акце з будучым арлоўскім галавой Міхаілам Назар'евым Глебавым і Іванам Рыгоравым Совіным. Апошні належыць да таго ж сямейнага найменавання, што арлоўскія галовы Пётр Меншы і Баланда Рыгоравы Совіны; прамое сваяцтва яшчэ правяраецца.
Асабліва важны акт 20 красавіка 1563 года. У адным спісе 102 паручыцеляў адначасова названы Дзмітрый Фёдараў сын Тургенеў, Міхаіл Кулнеў, Рычка Онфалаў/Анфалаў сын Валоцкага, Андрэй Якаўлеў сын Ізмайлаў і Іван Андрэеў сын Фефілацьеў. Тургенеў — наймацнейшы кандыдат на казацкага галаву «на Орле» (на Арле) 1564/65 года; Ізмайлаў і Фефілацьеў пазней несумненна камандавалі ў Арле ў 1576 і 1585 гадах. Таму рэдкае патранімічнае найменаванне «Онфалов сын» (Онфалаў сын) цяпер знаходзіцца ўнутры цэлага дарлоўскага камандавага масіву, а не побач з адным выпадковым арлоўскім чалавекам.
Наступны акт, складзены каля 28 сакавіка 1565 года, за год да заснавання крэпасці, захоўвае старыя прыпіскі: Міхаіл Кулнеў — з маёнткам у Мяшчоўску, Пасол Івашкін — тулянін, Іван Фустаў — кашыранін, Андрэй Ізмайлаў з братам — разанцы. Гэта амаль дакладнае дарлоўскае прадбачанне геаграфіі асадных галоў. Кашыра, Разань, Тула і Мяшчоўск былі злучаны агульным службовым асяроддзем яшчэ да з'яўлення Арла.
Але паручны запіс — не спіс перасяленцаў. Ён паказвае людзей, вядомых двару і здольных адказваць вялікімі грашовымі сумамі за князя. З гэтага асяроддзя Разрад выбіраў начальнікаў для новых крэпасцей; радавы склад мог набірацца асобна. Таму новая двухступенчатая мадэль такая:
- цэнтральная шматгародная сетка давала Арлу камандзіраў;
- пры канкрэтным прызначэнні складаўся асобны спіс прынятых, паверстаных або пераведзеных людзей, які трэба шукаць у выканаўчых паперах гэтага камандзіра.
Створана картка
PUB-PORUCHNYE-1562-1571-PRE-OREL-CADRE-NETWORK. Карта не змяняецца:
Рычка Валоцкі не названы арлоўцам, Анфал яшчэ не даказаны як форма Анфілога, а
службовае асяроддзе старонніх людзей не з'яўляецца маршрутам прозвішча.
Поўная навуковая публікацыя паручных запісаў.
Не Масква-горад, а паўднёвы служылы пояс: адкуль верагодней набіралі Арол
Для 1566–1577 гадоў дакладней гаварыць ужо не пра Маскоўскае княства, а пра Маскоўскую дзяржаву і яе Разрадны прыказ. Масква была цэнтрам рашэння і ўліку, але гэта не азначае, што першыя арлоўцы паходзілі з Масквы або цэнтральных паветаў. Арол будаваўся як памежная крэпасць, і найбольш натуральным рэзервам былі людзі ўжо дзейнага паўднёвага служылага пояса.
Паводле наяўных даных найбольш верагодная не адна масавая перакідка, а змешаны механізм. Захаваная кніга адначасова заснаванай Епіфані паказвае яго літаральна: побач запісаны Карачавец, Разанцовы, Дзядзілаўскі, Крапівенскі, Каламнецін і Медынец, а таксама «новоприходцы» (новапрыхадцы) і месцы пад яшчэ не набраных казакоў. Матэрыялы XVI стагоддзя асобна ведаюць добраахвотную «перапіску» службай з аднаго горада ў іншы і перавод па ўрадавым распараджэнні. Пасля пераходу чалавека нанова версталі і надзялялі маёнткам у новым павеце.
Бягучае ранжыраванне кірункаў такое:
- Пехлецкі стан Разанскага павета → Ражск → Арол — самы моцны сеткавы калідор. Пётр Нікіфаравіч Баздыраў-Свірыдаў дакументальна перапісаўся з Пехлецкага стана на службу ў Ражск; Баздыравы, Свірыдавы, Пахомавы, Навіковы і Аўдакімавы даюць некалькі паралеляў з аднолькавымі імёнамі па бацьку з арлоўскім акружэннем. Але Анфілогавых у правераных разанскіх кнігах пакуль няма.
- Дзядзілаў — Тула → Арол — самы моцны індывідуальны след. У Дзядзілаве 1588/89 года служылі браты Іван Нячаеў, казацкі дзясяцкі, і Панкрат Нячаеў, новапрыборны казак. У Арле 1595 года з'яўляецца Іван Нячаевіч Анпілогаў. Супадаюць рэдкія імя і імя па бацьку, пакаленне і тып службы, але дзядзілаўскі Іван не названы Анпілогавым, таму тоеснасць яшчэ не даказана.
- Карачаў — Болхаў — Мцэнск — Навасіль — Бялёў — Адоеў — асноўны верхнеакскі пояс. Гэтыя карпарацыі ўжо зводзіліся ў агульныя палявыя прызначэнні да заснавання Арла. Заходні куст васьмі ранніх Анфілогавых ляжаў з боку Карачава, а пазнейшыя дакументы прама паказваюць магчымы механізм: «изо Мценска на Орёл жить шёл» (з Мцэнска на Арол жыць пайшоў) і арганізаваны перавод мцэнскіх стральцоў. Гэтыя прамыя прыклады адносяцца да XVII стагоддзя, таму яны даказваюць практыку, але не маршрут сям'і ў XVI стагоддзі.
Масква, Уладзімір і больш далёкія службовыя цэнтры не выключаны, але пакуль яны слабейшыя. Поўны спіс 1849 чалавек гасударавага двара 1573 года не даў Анфілогавых. Суседскае прозвішча Трунавых паказвае, што адзін чалавек мог лічыцца казанскім жыльцом і мець зямлю ва Уладзімірскім павеце, гэта значыць службовая геаграфія сапраўды бывала далёкай і складанай. Аднак для самой даследаванай сям'і аналагічнага радка яшчэ няма.
Прамежкавая выснова: найбольш верагодная формула «разрадны набор з памежных гарадоў Верхняй Акі і разанска-тульскага пояса», а не «перасяленне з Масквы». Яна тлумачыць і ахову рубяжа, і змешаны склад новага горада. Гэта рабочая мадэль пошуку, не гатовы сямейны маршрут; карта і профілі да прамога называння ранейшага горада не змяняюцца.
Важная папраўка да прысуду 15 сакавіка 1577 года
Паўторнае літаральнае чытанне ўсяго акта ўдакладніла мяжу высновы. Лік 420 — гэта недабор да праектнага штату ў 500 арлоўскіх конных казакоў, а не заказ на перавод 420 чалавек з Масквы або іншага горада. Прысуд загадаў непрыдатных і бясконных вартаўнікоў замяніць прыдатнымі коннымі людзьмі «из рядовых казаков» (з радавых казакоў). Паколькі пасля выдзялення 78 вартаўнікоў у Арле заставалася ўсяго два радавыя казакі, нястачу на вартаўніках і палявых пасылках загадалі закрываць малапамеснымі дзецьмі баярскімі — гэтак жа, як у Мцэнску і Карачаве.
Імёны выбраных казакоў і дзяцей баярскіх сапраўды трэба было перапісаць «подлинно порознь» (дакладна паасобку) па кожным горадзе, забяспечыць памеснымі і грашовымі акладамі і прывезці ў Разрадную ізбу. Але гэта быў спіс мясцовага службовага адбору, а не ведамасць зыходных гарадоў новых перасяленцаў. Калі шуканы арлоўскі роспіс знойдзецца, ён дакажа службу чалавека з Арла ў 1577 годзе; ранейшы горад раскрыецца толькі пры асаблівай памеце пра перавод, стары маёнтак або ранейшую службу.
Акт адначасова пералічвае Шацк, Ражск, Данкоў, Епіфань, Дзядзілаў, Крапіўну, Навасіль і Арол, але патрабуе складаць іх спісы паасобна. Суседства гарадоў у агульным роспісе нельга ператвараць у маршрут паміж імі. Тым самым версія пра набор з паўднёвага служылага пояса застаецца моцнай па агульным механізме і па асобных даказаных пераходах, аднак сам прысуд 1577 года яе не даказвае.
Поўны тэкст баярскага прысуду.
28 жніўня 2026 года: імянны паказальнік РГИА вывеў да курскай і чарнігаўскай галін
Афіцыйны імянны пошук РГИА (Расійскага дзяржаўнага гістарычнага архіва) па форме «Анфилогов» даў дваццаць картак з
дакладнымі спасылкамі на аркушы фонду 1343, вопісу 51. Для галоўнай справы пра дваранства
ф. 1343, воп. 16, спр. 2345 лічбавых аркушаў у каталогу па-ранейшаму няма: картка
вяртае images = 0, files = 0, downloadPdf = false, а поле наяўнасці
сканаў пустое. Затое дзве карткі паказальніка вядуць у спр. 607, публічная копія
якой даступная на velikie.org.
На л. 472, у запісе № 7400 ад 13 красавіка 1827 года, надрукавана: «Анфилоговыхъ», «Курской», «О Карпинѣ» (Анфілогавых, Курскай, Пра Карпіна). Афіцыйны паказальнік скарачае чалавека як «Анфилогов К.». Для праекта створаны асцярожны профіль Карпіна Анфілогава; рэдкая назоўная форма не замяняецца Карпам без доказнай справы.
На л. 519, у запісе № 8137 ад 30 мая 1828 года, надрукавана: «Анфилоговыхъ», «Черниговской», «О Ильѣ», «По Высоч. повел. 1827» (Анфілогавых, Чарнігаўскай, Пра Ілью, Паводле Высач. загаду 1827). Афіцыйны паказальнік паказвае «Анфилогов П.», але першасны скан упэўнена называе Ілью. Створаны профіль Ільі Анфілогава, індэкснае «П.» захавана толькі як памылковая або сумнеўная знешняя перадача.
Чарнігаўскі запіс важнейшы за самі ініцыялы: ён дакументуе яшчэ адно губернскае дваранскае кола прозвішча і падтрымлівае рабочую мадэль некалькіх галін. Гэта не адказ на пытанне, адкуль прыбылі першыя арлоўскія Анфілогавы, але моцнае папярэджанне супраць аўтаматычнага звядзення ўсіх носьбітаў прозвішча да аднаго арлоўскага кораня. Наступны адрас — чарнігаўская вытворчасць па найвышэйшым загадзе 1827 года і доказная справа курскага Карпіна.
28 жніўня 2026 года: першы даказаны персанальны маршрут у першапачатковы Арол — Кашыра → Арол
Змена тактыкі дала першы прамы вынік. Замест новага перабору аднаго прозвішча была праверана адміністрацыйная лексіка выбыцця ўладальнікаў у поўным тэксце пісцовых кніг: «испомещён» (надзелены маёнткам), «переведён» (пераведзены), новае месца службы. У Кашырскай кнізе 1578–1579 гадоў выяўлены літаральны радок:
«Пуст. Нечаевская, что было въ помѣстьѣ за Филипомъ за Федоровымъ сыномъ Теплово, а Филипъ испомѣщенъ въ Орлѣ...»
Пераклад: «Пуст. Нячаеўская, што была ў маёнтку за Філіпам за Фёдаравым сынам Цяплова, а Філіп надзелены маёнткам у Арле...»
Крыніца: «Писцовые книги Московского государства» [Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы], ч. I, адд. 2, СПб., 1877, с. 1528. Гэта не позняя здагадка гісторыка і не супадзенне прозвішчаў, а тлумачэнне самога пісца, чаму ранейшы кашырскі маёнтак больш не лічыцца за ўладальнікам.
У Арлоўскай кнізе 1594/95 года на с. 885 знойдзены той самы чалавек з поўнай трохчасткавай формулай імя:
«За Филипомъ за Федоровымъ сыномъ Теплово въ той же дер. Черемошнѣ...»
Пераклад: «За Філіпам за Фёдаравым сынам Цяплова ў той жа вёс. Чарамошні...»
Акрамя долі вёскі Чарамошня ў Каменскім стане, за ім запісана палова пачынка Нікіцінскага Завалішына. Супадзенне імя Філіп, патроніма Фёдараў сын і фамільнага найменавання Цяплоў дазваляе ўпэўнена злучыць два запісы.
Ёсць і асцярожная мікрагеаграфічная зачэпка для нашай сям'і. Цяплоў сядзеў у Чарамошні Каменскага стана, «под Черемошным лесом» (пад Чарамошным лесам). Сафон Цімафеевіч Анфілогаў валодаў Сафонавай Корчакаўскага стана, «под Черемошенским леском» (пад Чарамошанскім лясочкам). Блізкасць формаў вельмі прыкметная, аднак бягучыя загалоўкі кнігі ясна адносяць артыкулы да розных станаў. Пакуль не адноўлена мяжа станаў і не лакалізаваны абедзве вёскі, нельга абвяшчаць гэта адным лесам або прамым суседствам. Гэта прыярытэтная картаграфічная праверка, а не гатовы доказ кашырскага паходжання Сафона.
Тэматычная карта Р. І. Аўсяннікава дазволіла зрабіць наступны крок. На ёй Чарамошня і Сафонава пастаўлены побач, а праз прастору паміж імі праходзіць подпіс «Черемошенские лески» (Чарамошанскія лясочкі). Такім чынам, падобныя формулы пісцовай кнігі сапраўды адносяцца да аднаго малога зямельнага раёна на мяжы двух станаў, а не проста да двух выпадкова аднайменных лясоў. Першы дакументаваны кашырскі перасяленец у Арол апынуўся ў непасрэдным мікрагеаграфічным акружэнні аднаго з ранніх Анфілогавых. Паколькі карта з'яўляецца другаснай рэканструкцыяй, а сумеснага спіса пераводу няма, гэта ўзмацняе кашырскую гіпотэзу, але не ператварае яе ў даказанае паходжанне сям'і.
Імя і сэнс
Філіп — асабістае хрышчонае імя. Фёдараў сын прама называе бацьку — Фёдара. Теплово ў старой склонавай форме адпавядае найменаванню Цяплоў. Менавіта такая поўная формула асабліва каштоўная: яна рэзка памяншае рызыку зблытаць аднапрозвішчнікаў.
Галоўныя словы — «испомещен в Орле» (надзелены маёнткам у Арле). У мове XVI стагоддзя гэта не проста «паехаў у Арол»: служылага чалавека надзялілі маёнткам пры новым месцы службы. Перад намі адміністрацыйная змена цэнтра землеўладання. Парны ланцужок цяпер выглядае так:
- Філіп Цяплоў валодаў маёнткам у пустцы Нячаеўская Кашырскага павета.
- Да складання кнігі 1578–1579 гадоў яго надзялілі маёнткам у Арле.
- Арлоўская кніга 1594/95 года пацвярджае яго як сапраўднага землеўладальніка Каменскага стана.
Дакладны год пераводу пакуль не названы. Надзейная верхняя мяжа — 1578/79 год, гэта значыць пераход ужо адбыўся ў першым пакаленні пасля заснавання Арла ў 1566 годзе. На той жа кашырскай старонцы сказана, што дваровыя будынкі ў пустцы былі спалены крымскімі людзьмі ў 7080 годзе, але гэтая фраза апісвае стан зямлі і сама па сабе не датуе надзяленне Філіпа маёнткам.
Што змяняецца ў гіпотэзе паходжання першых арлоўцаў
Кашыра ўпершыню пераходзіць з разраду проста верагодных гарадоў-донараў у разрад дакументаванага зыходнага павета хоць бы для аднаго чалавека ранняга арлоўскага служылага ядра. Раней быў вядомы толькі агульны вянёўскі ўзор набору «новых помещиков каширян и тулян» (новых памешчыкаў кашыран і тулян) і моцныя, але ўскосныя фамільныя паралелі. Цяпер ёсць імя, стары маёнтак, прамая формула надзялення маёнткам у Арле і наступнае арлоўскае ўладанне.
Гэта не даказвае кашырскага паходжання Анфілогавых і не робіць Цяплова іх сваяком. Таму для яго не ствараюцца асобны профіль і маршрут на сямейнай карце. Створана менавіта картка дакумента і механізму перасялення.
Новая прыярытэтная тактыка: выпісаць усе артыкулы Кашырскай кнігі, дзе пісец тлумачыць выбыццё ранейшага памешчыка новым горадам службы, потым шукаць гэтых жа людзей у Арлоўскай кнізе і правяраць іх суседства, паручныя сувязі і агульныя ўладальніцкія групы з Анфілогавымі. Паралельна патрэбны ранні арлоўскі служылы спіс або асобная кніга 1566–1578 гадоў: цяпер вядома, якую літаральную формулу і якую парную структуру запісаў у іх шукаць.
Першы суцэльны праход па міжгародніх формулах усёй апублікаванай Кашырскай кнігі ўжо завершаны. Пісец асобна адзначае Сцяпана Ліхарава, надзеленага маёнткам на Вянёве; Ілью Нашчокіна, Івана Веняслаўлева і Юрыя Целяшова, якія служылі з Каломны; сына Васіля Крукова, які служыў з Тулы і меў там маёнтак. Такім чынам, кніга сапраўды сістэматычна адрознівае ранейшую зямлю і новы горад службы. Філіп Цяплоў пакуль аказаўся адзіным знойдзеным чалавекам з прамой формулай надзялення маёнткам менавіта ў Арле. Гэта не даказвае яго адзіноты: моцна скажоны OCR, іншая формула або адсутнасць старой зямлі маглі схаваць астатніх перасяленцаў.
Сямён Фёдаравіч у Кашыры і другое звяно Цяпловых у Арле
Паўторная праверка не толькі формул выбыцця, але і ўсіх выпадкаў прозвішча дала важны працяг. На с. 1482–1483 той самай Кашырскай кнігі пад рубрыкай «За новики» (За навікамі) запісана:
«За новики: за Сенкою Федоровымъ сыномъ Теплова, да за Левкою Теплымъ, да за Иванкомъ Теплымъ жеребей дер. Лашинской...; да къ тому жъ припущено въ пашню жеребей дер. Тельшина...; а окладъ имъ 50 четьи».
Пераклад: «За навікамі: за Сенькам Фёдаравым сынам Цяплова, ды за Леўкам Цёплым, ды за Іванкам Цёплым жэрабя вёс. Лашынскай...; ды да таго ж прыпушчана ў ральлю жэрабя вёс. Цельшына...; а аклад ім 50 чэцей».
Тут Сенька — памяншальная форма Сямёна. Галоўнае — поўная формула Сямён Фёдараў сын Цяплоў. У той самай кнізе пераведзены ў Арол Філіп таксама названы Фёдаравым сынам Цяпловым. Супадаюць імя па бацьку, фамільнае найменаванне, павет і час. Хутчэй за ўсё, перад намі браты або вельмі блізкія сваякі аднаго пакалення. Але пісец не напісаў «браты» і не даў асобнага артыкула іх бацькі Фёдара, таму сваяцтва захоўваецца як моцная гіпотэза.
Статус Сямёна таксама важны. Слова навік азначае пачатак яго самастойнай памеснай службы, але не перасяленне. Пакуль Філіп ужо быў надзелены маёнткам у Арле, Сямён уваходзіў у новы служылы набор старога Кашырскага павета. Гэта першая канкрэтная мадэль магчымага падзелу адной сям'і паміж дзвюма гарадавымі карпарацыямі.
Арлоўская кніга ўзмацняе гэтую мадэль яшчэ адным назіраннем. Адразу пасля артыкула Філіпа, на с. 886, у той самай Чарамошні запісаны:
«За вдовою за Овдотьею за Ивановою женою Теплово, да за еѣ дѣтми за Степанкомъ, а онъ служитъ, да за Онисимкомъ, а онъ 10 лѣтъ, да за Гришкою, а онъ 5 лѣтъ, отца ихъ помѣстье въ той же дер. Черемошнѣ...»
Пераклад: «За ўдавой за Аўдоццяй за Іванавай жонкай Цяплова, ды за яе дзецьмі за Сцяпанкам, а ён служыць, ды за Анісімкам, а яму 10 гадоў, ды за Грышкам, а яму 5 гадоў, бацькі іх маёнтак у той жа вёс. Чарамошні...»
Гэта другое домаўладальніцкае звяно прозвішча: памерлы Іван Цяплоў, яго ўдава Еўдакія і тры сыны; старэйшы, Сцяпан, ужо служыць, малодшым названы дакладныя ўзросты. Сваяцтва Івана з Філіпам і кашырскім Сямёнам не сфармулявана, а сам Іван у апублікаванай Кашырскай кнізе не знойдзены. Тым не менш цяпер вядома, што Філіп не быў адзіным Цяпловым у арлоўскай Чарамошні.
Рабочая схема стала канкрэтнейшай:
- Філіп Фёдаравіч Цяплоў пакідае кашырскі маёнтак і да 1578/79 года надзяляецца маёнткам у Арле.
- Сямён Фёдаравіч Цяплоў у гэты ж час пачынае самастойную службу ў Кашыры — магчыма, як брат звяна сям'і, што засталося там.
- У арлоўскай Чарамошні да 1594/95 года існуюць уладанне Філіпа і асобны бацькоўскі маёнтак сям'і Івана Цяплова.
- Побач па рэканструяванай мікрагеаграфіі ляжыць Сафонава Сафона Цімафеевіча Анфілогава.
Апошні пункт не даказвае агульнага набору Цяпловых і Анфілогавых. Але прыклад змяняе метад пошуку нашага прозвішча: трэба шукаць не аднаго «перасяленага Анфілогава», а расшчэпленую бацькоўска-фамільную групу — людзей з аднолькавым імем па бацьку і варыянтамі Анфілогаў/Анпілогаў, частка якіх магла застацца ў Кашыры, Туле або Разані, а частка атрымаць землі ў Арле.
Чарамошня аказалася шматканальным, а не чыста кашырскім вузлом
Праверка ўсіх прозвішчаў на той самай друкаванай с. 885 дадала важную папраўку. Побач з Цяпловым сядзелі Іван Авакумаў сын Куцепаў і сям'я Някраса Брэдзіхіна. Гэтыя прозвішчы не ўтвараюць прыкметнай кашырскай групы ў праверанай кнізе, затое шырока прадстаўлены ў Тульскай кнізе 1587–1589 гадоў.
На с. 1196–1197 названы Багдан Іванавіч Куцепаў, Міхаіл і Мацвей Фёдаравічы Куцепавы і Фёдар Юр'евіч Куцепаў. За Міхаілам і Мацвеем дадаткова быў маёнтак на Дзядзілаве ў 82 чвэрці, за Фёдарам — у Адоеве ў 30 чвэрцей. Ужо адзін гэты артыкул паказвае, як адно прозвішча адначасова размяркоўвалася паміж некалькімі служылымі гарадамі.
Брэдзіхіны прадстаўлены ў Тульскай кнізе яшчэ шырэй: Сава Фамін, Даніла і Радка Фёдаравічы, Мануіл Сцяпанавіч, Цімафей Анішын, Цімафей Фамін і іншыя. Аднак поўнага імя арлоўскага Някраса або Мацюшкі Брэдзіхіна там не знойдзена. Гэтак жа не знойдзены тульскі Іван Авакумавіч Куцепаў. Таму нельга пісаць, што менавіта гэтыя людзі прыйшлі з Тулы; даказана толькі моцнае фамільнае асяроддзе.
Атрымліваецца больш рэалістычная мадэль адной арлоўскай вёскі:
- Філіп Цяплоў мае прамы маршрут Кашыра → Арол;
- Куцепавы і Брэдзіхіны маюць шчыльныя паралелі Тула—Дзядзілаў—Адоеў;
- частка зямель унутры Чарамошні пераходзіла ў спадчыну і праз шлюб;
- Гулідавы і Горушын пакуль не далі знешняга павятовага следу ў тым самым корпусе.
Гэта першы прадметны аргумент супраць ідэі аднаго абавязковага зыходнага
горада для ўсяго арлоўскага ядра. Нават кампактны зямельны вузел мог быць
сабраны з асобных фамільных звёнаў розных служылых карпарацый. Для
Анфілогавых таму трэба адначасова правяраць некалькі бацькоўскіх ліній —
Васільевічаў, Мікулічаў, Першычаў, Цімафеевічаў, Нячаевічаў і Пахомавічаў —
а не чакаць аднаго спіса, які растлумачыць усіх дзевяцёх адразу. Створана
асобная параўнальная картка
PUB-PKMG-1587-TULA-1595-OREL-CHEREMOSHNYA-MULTI-CORRIDOR.
28 жніўня 2026 года: найбліжэйшая захаваная форма выніку — Ражская дзесятня 1579 года
Праз два гады пасля арлоўскага прысуду ў Ражску была складзена сапраўдная дзесятня, якая дае найбольш блізкі ўзор таго, як мог афармляцца вынік выязнога верстання. Яе дакладны архіўны адрас — РГАДА, ф. 210, воп. 4, кн. 94, лл. 1–80. Загаловак публікацыі гучыць так:
«Десятня денежная детей боярских Ряского города верстанья боярина князя Ивана Юрьевича Булгакова, да дьяка Дея Губастого лета 7087».
Пераклад: «Дзесятня грашовая дзяцей баярскіх Ражскага горада верстання баярына князя Івана Юр'евіча Булгакава, ды дзяка Дзея Губастага лета 7087».
Кнігу складала не адзінкавая нізавая канцылярыя, а камісія з баярына і дзяка; па аркушах яе скрапіў Дзей Губасты. Унутры для кожнага служылага чалавека фіксаваліся памесны і грашовы аклады, узбраенне, коні, суправаджальныя людзі і паручыцелі. Асобнымі рубрыкамі ішлі выбраныя для гасударавага паходу, пакінутыя для ўкраіннай і палкавой службы, пешая служба на горадзе, бязмесныя, тыя, хто служыў з Разані, казацкія атаманы, служылыя казакі і казакі «на поле» (у полі). Гэта значна дакладней задае чаканую форму арлоўскага выніку: шукаць трэба не толькі кароткі спіс імёнаў, але і дзесятню, акладную частку, паручныя групы, скрэпу дзяка і пазнейшыя выпіскі з іх.
Поўны апублікаваны тэкст правераны па формах Анпилог-, Ампилог-, Анфилог-, Онпилог-, Онфилог-, Амфилог- і пачатках Анпи-/Ампи-/Анфи-/ Онпи-/Онфи-. Супадзенняў няма. Гэта адмоўны кантроль Ражска, а не сведчанне адсутнасці сям'і ў Арле.
А. А. Зімін называў Дзея Губастага служачым Гарадавога прыказа ў 1576–1577 гадах і пісаў, што ў 1578/79 годзе той верстаў дзяцей баярскіх Ражска «и других городов» (і іншых гарадоў). Сучасны даведнік 2015 года змяшчае Губастага ў 1577/78 годзе ў табліцу Пушкарскага прыказа, які ў тым жа даведніку названы таксама Пушачным, Гарадавой справы і Засечным. Такая разбежнасць адлюстроўвае няўстойлівую тэрміналогію ранніх прыказаў, а не дае права звязаць дзяка з Арлом.
Рэканструкцыя М. Г. Кротава дакладна раскрывае «іншыя гарады». У студзені 1579 года адна камісія Івана Юр'евіча Булгакава і Дзея Губастага склала тры самастойныя дзесятні: Уладзімірскую, Ражскую і Юр'еўскую. Уладзімірская датавана 23 студзеня; яе арыгінал загінуў у пажары 1812 года, але захаваліся копія прадмовы РГАДА, ф. 388, кн. 856, л. 273 і выпіскі ў фондах 388, 288 і ў фондзе 210, Маскоўскі стол, слуп 48, л. 489. Юр'еўская кніга таксама загінула; вопіс 1735 года называў яе верстальнай памесным акладам. Арла ў гэтым адноўленым маршруце камісіі няма. Такім чынам, Губасты становіцца не больш, а менш верагодным як арлоўскі выканаўца: вядомае даручэнне 1579 года геаграфічна замкнута на Уладзіміры, Ражску і Юр'еве-Польскім.
Іван Юр'евіч Булгакаў і Дзей Губасты цяпер з'яўляюцца адраснымі імёнамі для
пошуку падобных выканаўчых папер, але не ўстаноўленымі выканаўцамі
арлоўскага агляду. Профілі і карта не ствараюцца. Параўнальная картка:
PUB-RYAZHSK-DESYATNYA-1579-PROCEDURAL-ANALOGY.
Ражская дзесятня 1579 года, архіўны пашпарт, даведнік пра прыказы 2015 года, рэканструкцыя дзесятняў М. Г. Кротава.
28 жніўня 2026 года: арлоўскі спіс 1577 года мог застацца прамежкавым дакументам
Храналагічны вопіс М. Г. Кротава дазваляе аддзяліць загаданыя «списки имянные» (спісы імянныя) ад звычайных дзесятняў. Для 1577 года даследчык аднаўляе дзесятні Уладзіміра, Каломны, Масквы і Юр'ева-Польскага; для 1577/78 года — Мяшчоўска і Сярпейска. У гарадскім паказальніку Арол упершыню з'яўляецца толькі пад 1596 годам. Таму асобная арлоўская дзесятня 1577 года невядомая не толькі сярод дзесяці захаваных кніг: яе няма і ў больш шырокім пераліку загінулых дзесятняў, адноўленых па старых вопісах і выпісках.
Гэта не адмяняе літаральнага распараджэння 15 сакавіка. У ім загадана перапісаць выбраных дзяцей баярскіх і казакоў «на список подлинно порознь» (у спіс дакладна паасобку), прыкласці іх памесныя і грашовыя аклады і прывезці матэрыялы ў Разрадную ізбу. Але такі выканаўчы спіс мог не атрымаць формы самастойнай дзесятні.
Дадатковую развілку дае В. А. Волкаў. У кнізе «Войны и войска Московского государства» [Войны і войскі Маскоўскай дзяржавы] на с. 289 ён піша, што рашэнне 1577 года цалкам рэалізавалі толькі ў Данкоўскім павеце, дзе казакі атрымалі па 50 чвэрцей; у іншых паветах іх дачы засталіся па 20 чвэрцей. На гэтай старонцы асобны архіўны шыфр да сцвярджэння не прыведзены, таму прымяняць яго да Арла як даказаны факт нельга. Аднак версія няпоўнага выканання цяпер павінна правярацца нароўні з версіяй страты.
Данкоўская палова высновы атрымала незалежную апору. А. С. Ракіцін прыводзіць познюю «сказку» (паказанні) жыхароў Данкова, паводле якой там было ўладкавана 117 старажавых казакоў з зямельным акладам па 50 чвэрцей і грашовым па шэсць рублёў. Яго архіўная спасылка: РГАДА, ф. 210, Слупы Уладзімірскага стала, спр. 7, л. 161. Гэта пацвярджае фактычнае існаванне поўнага данкоўскага акладу, але не даказвае аўтаматычна, што ў Арле прыдача не адбылася.
Практычны пошук раздвойваецца:
- калі агляд адбыўся, шукаць прамежкавы імянны спіс, акладны выпіс, процівень, паручныя запісы і ваяводскую адпіску пра дастаўку ў Маскву;
- калі выкананне затрымалася або сарвалася, шукаць адпіскі пра адсутнасць зямлі, коней або людзей, чалабітныя пра няпоўную дачу і познія запісы пра захаванне старых 20-чвэрцевых казацкіх маёнткаў.
Гэтая развілка ўзгадняецца з больш шырокім адказам пра паходжанне першых арлоўцаў. Фарміраваць Арол маглі не адным пераводам з далёкай Масквы, а праз сетку старых служылых гарадоў Акі і Польскай украіны. Ужо даказаны асабісты маршрут Кашыра → Арол для Філіпа Фёдарава сына Цяплова; дакументаваны агульны механізм надзялення маёнткамі кашыран і тулян у новым Вянёўскім павеце; сямейныя паралелі вядуць да Тулы, Мцэнска, Епіфані, Разані і Ражска. Для Анфілогавых гэта застаецца колам пошуку, а не ўстаноўленым маршрутам.
Асобна правераная крыніца формулы пра «Маскоўскую рэвізію», якую часта паўтараюць. У «Орловских епархиальных ведомостях» [Арлоўскіх епархіяльных ведамасцях] 1872 года, № 13, у нарысе Г. М. Пясецкага на с. 935 надрукавана: «До 1574 года Орловские сторожевые казаки получали всего по 20 четвертей» (Да 1574 года арлоўскія старажавыя казакі атрымлівалі ўсяго па 20 чвэрцей), пасля чаго загаданы агляд названы «Московской ревизией из детей боярских и благонадежных подьячих» (Маскоўскай рэвізіяй з дзяцей баярскіх і надзейных падзячых). Дата 1574 разыходзіцца з першасным прысудам 15 сакавіка 1577 года і з'яўляецца памылкай Пясецкага. Адзіная зноска вядзе да Салаўёва, т. 7, с. 29: новай архіўнай справы, імёнаў рэвізораў і арлоўцаў у артыкуле няма. Правераны тэкст Салаўёва таксама змяшчае гэты пераказ пад 1574 годам і не дае ні імёнаў, ні архіўнага шыфра: Пясецкі не абапіраўся на асобную паіменную крыніцу. «Маскоўская» азначае камісію, прызначаную цэнтральнай уладай, а не набор людзей з Масквы. Таму гэты пераказ не з'яўляецца доказам маршруту Масква → Арол і не набліжае паіменны спіс.
Створана даследчая картка
PUB-VOLKOV-OREL-STOROZHEVOE-VERSTANIE-1577-IMPLEMENTATION. Профілі і пункты
карты не ствараюцца.
Храналагічны вопіс М. Г. Кротава, кніга В. А. Волкава, даследаванне А. С. Ракіціна з архіўным шыфрам данкоўскай сказкі, тэкст прысуду 15 сакавіка 1577 года.
28 жніўня 2026 года: знойдзены першасны ланцужок няпоўнага выканання
А. Л. Станіслаўскі дазваляе перайсці ад агульнай высновы Волкава да канкрэтных архіўных аркушаў. Адразу пасля апісання розных вынікаў прысуду 1577 года ён прыводзіць тры шыфры ў паслядоўнасці Епіфань — Данкоў — Шацк:
- Епіфань: РГАДА, ф. 1209, кн. 140, л. 277 адв.;
- Данкоў: РГАДА, ф. 210, Уладзімірскі стол, слуп 7, л. 160;
- Шацк: там жа, слуп 102, лл. 174–176.
Афіцыйныя вопісы пацвердзілі, што гэта не выпадковае суседства спасылак. Кніга 140 — арыгінал пісцовай і межавой кнігі Епіфанскага павета 1627/28 года; на лл. 277 адв.–287 адв. у ёй змешчаны асобны раздзел «поместья сторожевых казаков в уезде» (маёнткі старажавых казакоў у павеце). Позні спіс той самай кнігі, ф. 1209, кн. 14248, захоўвае адпаведны раздзел на лл. 364 адв.–384.
Старое абазначэнне «Уладзімірскі стол, слуп 7» пераводзіцца ў сучасны поўны шыфр РГАДА, ф. 210, воп. 10, спр. 7. Афіцыйны вопіс называе лл. 159–164 перапісам служылых людзей, уладкаваных у Данкове пры цары Іване Васільевічу. Аркуш 160 знаходзіцца якраз унутры гэтага блока; суседні аркуш 161 выкарыстаў А. С. Ракіцін для паведамлення пра 117 данкоўскіх старажавых казакоў з акладам па 50 чвэрцей.
Слуп 102 — сучасная РГАДА, ф. 210, воп. 10, спр. 102. Гэта комплекс дакументаў Чалабітнага прыказа 1641 года пра атаманаў, ясаулаў і казакоў розных гарадоў; кароткі вопіс асобна адзначае пажалаванне шацкім казакам выморачных зямель. Аркушы 174–176 яшчэ патрабуюць чытання па арыгінале.
Такім чынам, тэзіс пра рознае выкананне прысуду цяпер мае першасную аснову: Данкоў атрымаў поўны 50-чвэрцевы аклад; епіфанцы пры намінальным акладзе паказвалі фактычныя старыя дачы па 21 чвэрці; шацкія казакі сцвярджалі, што прыдач увогуле не атрымалі. Але Арла сярод гэтых трох прыкладаў няма. Пераносіць епіфанскі або шацкі вынік на Арол нельга.
Для арлоўскага пошуку гэта задае вельмі дакладныя формулы і тыпы дакументаў:
- раздзел маёнткаў старажавых казакоў у пісцовай кнізе;
- перапіс людзей, «устроенных при царе Иване Васильевиче» (уладкаваных пры цары Іване Васільевічу);
- позняя чалабітная пра непрыдадзеную зямлю;
- формулы «изстари» (здаўна), «в дачах по 20/21 четверти» (у дачах па 20/21 чвэрці), «как город стал» (як горад стаў).
У афіцыйным вопісе Уладзімірскага стала па ўсіх словаформах Арла знойдзены толькі позні асобны загаловак — гадавы каштарыс Арла 1663 года. Ранняга арлоўскага аналага данкоўскага блока ў загалоўках вопісу няма. Гэта адмоўны вынік для вопісу, а не доказ адсутнасці дакумента ўнутры нераспісанага комплексу.
Створана кантрольная картка
PUB-STANISLAVSKY-1577-COSSACK-LAND-GRANTS-PRIMARY-CHAIN. У ёй няма фамільных
згадак; профілі і пункты карты не ствараюцца.
Тэкст даследавання А. Л. Станіслаўскага, афіцыйны каталог пісцовых кніг РГАДА, афіцыйны вопіс 10 фонду 210.
28 жніўня 2026 года: актуальная база на 421 095 радкоў не дала дарлоўскага фамільнага следу
Новая публічная абалонка базы служылых людзей была праверана не праз ручное гартанне табліцы, а праз яе ўласны пошукавы інтэрфейс. На момант праверкі сервер паведамляе 421 095 запісаў. Па пачатках Анпил-, Ампил-, Анфил-, Онпил- і Онфил- знойдзена 206 радкоў; усе яны супастаўлены з годам, горадам і архіўным шыфрам.
Ніводнага мэтавага фамільнага радка XVI стагоддзя база не вяртае. Самым раннім застаецца курскі запіс «Анпилогов Федор» (Анпілогаў Фёдар) у зборным комплексе служылых людзей Смуты 1605–1618 гадоў. Далей ідуць ужо вядомыя арлоўскія запісы 1620/21–1629 гадоў і курскія 1628–1631 гадоў. Па кароткім пачатку Ампил- вынікаў няма. Па Анфил- да 1650 года знаходзяцца арлоўскі Фёдар Анфілогаў 1642 года і не прозвішча, а асабістае імя Анфілафей у Пешкава ў Солаве 1648 года. Па Онпил- пацвярджаюцца вядомыя Арол і Курск 1626–1648 гадоў; Онфил- з'яўляецца толькі ў арлоўскага Філімона 1689 года.
Асобна правераны новы двухпакаленны ключ з адказнага вопісу 1649 года — Няўстрой Русінаў сын Ампілаў. Запыт «Неустрой + Орёл» даў трынаццаць радкоў 1628–1664 гадоў, але названыя людзі належаць да прозвішчаў Ашыхмін/Ошыхмін/Ошчыхмін, Мяркулаў, Міхайлаў і Шчукін. Запыт «Русин + Орёл» даў Русіна Збітнева, Русіна Карнілава, Русінавых і Русінскага; Русіна Ампілава няма. Таму агульны індэкс пакуль не злучае Няўстроя ні з перапісам 1664 года, ні з вядомымі службовымі спісамі.
Гэта не доказ адсутнасці людзей у рукапісах: сайт публікуе імя, год, горад і шыфр, але не поўны тэкст кожнага артыкула. Аднак адмоўны кантроль важны метадычна — паўтараць тыя самыя шырокія запыты больш не трэба. Наступны вынік варта шукаць у арыгінале артыкула № 400 кнігі 10054, у радковым чытанні перапісу 1664 года і ў позніх выпісах з ранніх арлоўскіх спісаў.
Па той самай базе асобна правераны не фамільныя пачаткі, а сем рэдкіх формул старэйшага пакалення кнігі 1594/95 года: Іван Першын, Ермак Пахомаў, Сафон Цімафееў, Павел Цярэнцьеў, Васіль Мікулін, Цімафей Мікулін і Карп Мікулін. Дакладныя спалучэнні не далі радкоў. Пошук па адных формах Першын, Пахомаў, Цімафееў, Цярэнцьеў і Мікулін вяртае дзясяткі і сотні аднайменных людзей, але адкрытае поле звычайна змяшчае толькі прозвішча і імя, без патрэбнай трохчасткавай формулы. Таму такі індэкс не здольны ні пацвердзіць, ні адмоўна закрыць дарлоўскага бацьку галіны: патрабуецца па-аркушная расшыфроўка дакумента ранейшага горада.
Адначасова скарэкціраваны прыярытэт справы РГАДА, ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 65. Паводле публікацыі І. Е. Кушалева яе паіменныя блокі 1635–1636 гадоў адносяцца да вышуку ранейшых гарадскіх стральцоў, казакоў і пушкароў, якія разышліся пасля Літоўскага разарэння; дзеці баярскія прама пакінуты за мяжой даследавання. Справа карысная як кантроль магчымай змены службовага разраду, але яна не замяняе страчанай арлоўскай дзесятні і больш не з'яўляецца галоўным адрасам паходжання Анфілогавых.
Публічны пошук па базе служылых людзей.
28 жніўня 2026 года: зямельны сігнал вылучае бацькоўскую лінію Мікулы
Пісцовая кніга 1594/95 года не дае акладаў 1577 года, але дазваляе ранжыраваць пошук. У Васіля, Цімафея і Карпа, «Микулиных детей Анфилогова» (Мікулавых дзяцей Анфілогава), запісаны тры асобныя памешчыцкія двары і адна агульная жэрабя: 6 чвэрцей ворнай зямлі і 51 чвэрць дзікага поля, усяго 57 чвэрцей у адным полі. Пры чыста ўмоўным роўным падзеле гэта 19 чвэрцей на двор — амаль старая фактычная дача старажавога казака ў 20/21 чвэрць, вядомая па іншых украінных гарадах.
Рукапісны артыкул на РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 329, лл. 718–720 правераны нанова цалкам. Ён пацвярджае тры двары і агульную зямельную формулу, але не дзеліць 57 чвэрцей на роўныя долі, не называе братоў казакамі і не змяшчае слоў пра ранейшую дачу, ранейшы горад або агляд 1577 года. Акрамя таго, пісцовая кніга вымярае наяўнае ўладанне, тады як загад 1577 года гаворыць пра службовы памесны аклад. Таму 57 ÷ 3 = 19 — пошукавы сігнал, а не доказ.
Па блізкасці памераў чарга цяпер такая:
- спачатку стары маёнтак бацькі Мікулы і дакументы падзелу агульнай жэрабі;
- потым Восіп Васільевіч з 24 чвэрцямі, але яго зямля прама названа ранейшым маёнткам Анохі Дзеевіча Крывалапава, таму гэта не зыходная фамільная дача;
- потым Ермак Пахомавіч з 26 чвэрцямі і Іван Нячаевіч з 15 чвэрцямі;
- Беляй Васільевіч (60), Іван Першын (33) і Сафон Цімафеевіч (40) застаюцца ў пошуку па бацькоўскіх імёнах, але іх памеры слабей супадаюць са старой нормай.
Вырашальным будзе толькі выпіс з формуламі «изстари», «как город стал», «в дачах по 20/21 четверти», з імем Мікулы або прамой спасылкай на верстанне 1577 года. Да гэтага паходжанне сям'і і маршрут на карце не змяняюцца.
28 жніўня 2026 года: знойдзены другі паіменны канал — сезонныя адпіскі 1576 года
Пошук больш не залежыць ад аднаго выніковага спіса агляду 1577 года. У акце № 18 таго ж комплексу Разраднага прыказа захаваўся парадак працы са старажавым роспісам. Атрымаўшы яго, цямнікаўскі ваявода павінен быў:
«с тое росписи списал противень и держал бы у собя»;
Пераклад: «з таго роспісу спісаў процівень і трымаў бы ў сябе»;
а пасля адпраўкі людзей — напісаць у Маскву,
«которую пору и кого имяны на которую сторожу пошлешь […] и имяна их прислал».
Пераклад: «у які час і каго па імёнах на якую варту пашлеш […] і імёны іх прыслаў».
Далей той самы акт прама фіксуе асобную рассылку ў Арол: «На Орел к воеводе — от государя писано и роспись Орельским сторожам послана» (На Арол да ваяводы — ад гасудара пісана і роспіс Арлоўскім вартам пасланы). У арлоўскім радку скарочанай рэгістрацыі пункт пра процівень і прысылку імёнаў не паўтораны даслоўна, таму нельга выдаваць цямнікаўскі тэкст за літаральна захаваную арлоўскую грамату. Але ўнутры аднаго цыркулярнага комплексу ён паказвае нармальны дакументаабарот: рабочая копія заставалася ў ваяводы, а ў Маскву паступалі імёны людзей, фактычна адпраўленых на пасты.
Паводле выпраўленага В. П. Загароўскім датавання гэты акт адносіцца да 15 сакавіка 1576 года, гэта значыць на год раней за спецыяльны агляд. Арлоўскі роспіс змяшчаў дзевяць варт, 26 казакоў на адзін артыкул і 78 чалавек на тры змены. Такім чынам, патэнцыйна існавалі не адзін, а некалькі паіменных дакументаў:
- мясцовы процівень арлоўскага старажавога роспісу;
- адпіска пра першы вясновы артыкул;
- адпіскі пра другую і трэцюю змены;
- потым асобны выніковы спіс пасля агляду 1577 года.
Новая пошукавая формула: «кого имяны на которую сторожу», «имяна их прислал», «с тое росписи списал противень», «Орельским сторожам». Храналагічнае акно пашырана з аднаго сакавіка 1577 года на сакавік 1576 — восень 1577 года. Менавіта ў сезоннай адпісцы можа аказацца поўны склад 78 вартаўнікоў, нават калі выніковая верстальная ведамасць загінула.
Адначасова афіцыйны праглядальнік РГАДА канчаткова праверыў фізічны стык прысуду 1577 года. Кадр 0298 змяшчае л. 243, кадр 0299 — заканчэнне на л. 243 адв. і пусты л. 244, а кадр 0300 пачынае новы дакумент на л. 245. Непасрэднага дадатку з імёнамі пасля прысуду сапраўды няма.
Акт № 18 з парадкам захоўвання процівеня і прысылкі імёнаў, афіцыйны праглядальнік справы РГАДА.
Чыім імем маглі быць апісаны арлоўскія адпіскі 1576 года
Поўны парадак разрадных артыкулаў даў больш дакладны адрасны ключ. У палявым роспісе 1576 года, дзе князь Іван Ахлябінін прызначаны «на Сосне» (на Сасне), у Арле стаяць князь Васіль Меншы Іванавіч Крываборскі і галава Андрэй Якаўлевіч Ізмайлаў. Прызначэнне Ахлябініна з'яўляецца тым самым храналагічным якарам, па якім Загароўскі выправіў дату акта № 18. Таму вясновыя і летнія адпіскі пра тры артыкулы вартаўнікоў варта шукаць перш за ўсё па імёнах Крываборскага і Ізмайлава.
Папярэдні арлоўскі роспіс называе князя Міхаіла Фёдаравіча Гваздзева-Растоўскага і Івана Цімафеевіча Фустава. Яны застаюцца карыснымі кантрольнымі ключамі для зімовай перапіскі і перадачы спраў, але дакумент не дазваляе лічыць іх адрасатамі граматы роўна 15 сакавіка. Сам скарочаны рэгістрацыйны тэкст кажа толькі «На Орел к воеводе» (На Арол да ваяводы) і імені не захоўвае.
Друкаваныя заўвагі 78–84 Загароўскага правераны асобна. За выпраўленнем даты стаяць Разрадныя кнігі і апублікаваны АМГ (Акты Маскоўскай дзяржавы); схаванага архіўнага шыфра паіменнага арлоўскага роспісу ў заўвагах няма. Поўнатэкставы пошук па апублікаваных вопісах РГАДА таксама не даў дакладных супадзенняў па чатырох начальніках, формулах «Орельским сторожам», «имяна их прислал» і «списал противень». Кантрольны пошук па вопісах Архіва СПбІГ РАН (Санкт-Пецярбургскага інстытута гісторыі) даў той самы вынік; некалькі адказаў аказаліся выпадковым суседствам слоў «гвоздей» і «Ростовскому» або познімі вартамі. Гэта закрывае паўторны агульны OCR-пошук, але не чытанне неалічбаваных слупоў.
Цяпер мінімальны камплект пошукавых імёнаў такі: Василей Меньшой Иванович Кривоборской, Ондрей Яковлев сын Измайлов, а для папярэдняй змены — Михайло Федорович Гвоздев Ростовской і Иван Тимофеев сын Фустов.
Разрадная кніга 1475–1605 гадоў, роспіс 1576 года, поўнатэкставы пошук па вопісах РГАДА.
Канец акта 1576 года правераны па рукапісе
Афіцыйныя кадры Старажавой кнігі закрылі магчымасць простага дадатку. Кадр 0244 змяшчае заключны л. 202, кадр 0245 — заканчэнне на л. 202 адв. і пусты наступны аркуш, кадр 0246 пачынае новы дакумент на л. 203. Імяннога роспісу, процівеня або ўваходнай адпіскі непасрэдна пасля акта няма.
Такім чынам, паіменныя дакументы існавалі па-за гэтай кніжнай копіяй: асобна як рабочы процівень у арлоўскага ваяводы і/або як уваходныя ў Разрад адпіскі пра фактычна высланыя першы, другі і трэці артыкулы. Гэта здымае задачу далейшага перагортвання суседніх аркушаў кнігі і пераносіць пошук на самастойныя слупы, апісаныя па адпраўніку, даце або першай фразе.
Афіцыйны праглядальнік Старажавой кнігі.
Сапраўдныя роспісы патрабавалі прысылаць яшчэ ў лютым 1571 года
Знойдзены больш ранні агульны канцылярскі канал. Баярскі прысуд пра станічную і старажавую службу ад 16 лютага 1571 года двойчы патрабуе ад ваявод неадкладнай справаздачы ў Маскву. Для станічных нарадаў сказана:
«им о том к государю отписати тотчас, с первым гонцом, и роспись тому подлинную к государю прислати».
Пераклад: «ім пра тое да гасудара адпісаць адразу, з першым ганцом, і роспіс таму сапраўдны да гасудара прыслаць».
Той самы абавязак асобна паўтораны для трох старажавых артыкулаў:
«о том им писати к государю тот же час, с первым гонцом, и роспись тому подлинная прислати».
Пераклад: «пра тое ім пісаць да гасудара ў той жа час, з першым ганцом, і роспіс таму сапраўдны прыслаць».
Гэта важна для Арла, хоць у гэтых дзвюх агульных формулах горад не названы. Праз пяць дзён, 21 лютага 1571 года, іншы прысуд прызначыў з Арла дзесяць дзяцей баярскіх і дваццаць казакоў на Аскол ля вусця Ублі, а дзевяць дзяцей баярскіх і дваццаць казакоў — на Сейм ля вусця Хону. Абедзве групы павінны былі тройчы змяняцца людзьмі «из тех же городов по той же росписи» (з тых жа гарадоў па тым жа роспісе). Таму цяпер ёсць падстава шукаць не абстрактны ранні спіс, а выканаўчыя адпіскі і сапраўдныя роспісы гэтых двух арлоўскіх нарадаў і іх трох змен.
Рукапісная мяжа праверана па афіцыйнай копіі. Кадр 0040 змяшчае л. 31 адв. — 32 з заканчэннем наказу; кадр 0041 паказвае пусты адварот апошняга аркуша, а кадр 0042 пачынае новы дакумент на л. 33. Дадатку пасля акта няма. Такім чынам, загаданыя сапраўдныя роспісы існавалі асобна ад кніжнай копіі — як уваходныя адпіскі, дадаткі да іх або рабочыя процівені.
Храналагічнае акно паіменнага пошуку пашырана да лютага 1571 года. Новыя дакладныя ключы: «с первым гонцом», «роспись тому подлинную», «из Орла детей боярских», «Осколе усть Убли», «Семи усть Хону», першы, другі і трэці артыкулы. Пакуль імёнаў Анфілогавых і ранейшага горада ў гэтых дакументах няма; профілі і маршрут на карце не змяняюцца.
Баярскі прысуд 16 лютага 1571 года, афіцыйны праглядальнік РГАДА.
Бранская лінія Івана Сямічава атрымала сямейны і зямельны след
Усе тры начальнікі, пад якімі ў 1577 годзе паслядоўна служылі арлоўскія казакі, прама названы бранчанамі: Ігнат Андрэевіч Цютчаў, Іван Сямічаў і Апанас Панюцін. У кожным артыкуле на Северскім Данцы было па пятнаццаць казакоў з Арла. Гэта даказвае бранскі камандны канал, але не ранейшы горад саміх арлоўцаў.
У Івана Сямічава цяпер знойдзены і сямейна-зямельны след. У трэцім томе «Актов служилых землевладельцев» [Актаў служылых землеўладальнікаў] апублікаваны пісцовы выпіс ад 19 лютага 1595 года Дзмітрыю Іванаву сыну Сямічаву на яго стары маёнтак у Бранскім павеце:
«дали выпись с книг писма своево и меры Дмитрею Иванову сыну Семичову на старое его помесье в его оклад в четыреста чети».
Пераклад: «далі выпіс з кніг пісьма свайго і меры Дзмітрыю Іванаву сыну Сямічаву на стары яго маёнтак у яго аклад у чатырыста чэцей».
Маёнтак уключаў сельца Бобаедава на рэчцы Пяце, вёску Пагост і пустку, раней былую вёскай Ермакова, у Варонецкай і Поцынскай валасцях. Той самы том дае яшчэ аднаго сучасніка: у разанскай купчай 1569/70 года сярод паслухаў (сведак) названы Фёдар Іванаў сын Сямічаў.
У Дзмітрыя супадаюць прозвішча, імя па бацьку, пакаленне і бранскае служылае асяроддзе з галавой Іванам. Таму ён з'яўляецца моцным кандыдатам у сыны або блізкія сваякі Івана Сямічава. Але прамой сваяцкай формулы няма; Фёдар да таго ж названы толькі сведкам разанскай здзелкі, без указання яго горада. Гэтых людзей нельга ператвараць у гатовы радавод.
Практычны вынік важнейшы за самую гіпотэзу сваяцтва. Выпіс 1595 года захаваўся ў двух позніх спісах: РГАДА, ф. 1209, Слупы па Бранску, № 315/31833, лл. 296–298 і № 10/31661, лл. 64–68. Значыць, паперы артыкула Івана Сямічава і магчымыя імянныя дадаткі трэба шукаць перш за ўсё ў бранскім сямейна-памесным комплексе, уключаючы справы сельца Бобаедава, а не пад адным загалоўкам «Арол».
Гэта ўдакладняе мадэль паходжання ранняга Арла: Масква была распарадчым цэнтрам, але адзін з рэальных кадравых каналаў ішоў праз Бранск. Для саміх Анфілогавых бранскі маршрут пакуль не даказаны — у актах няма ні іх прозвішча, ні імёнаў пятнаццаці арлоўскіх казакоў. Профілі і карта не змяняюцца.
Картка даследавання:
PUB-ASZ3-1569-1595-SEMICHEV-BRYANSK-RYAZAN-CHAIN.
Скан трэцяга тома АСЗ,
картка выдання ў НЭБ,
палявы акт 1577 года.
Панюцін і Цютчаў прасочваюцца ў станічнай службе пасля 1577 года
Бранскі камандны канал цяпер пацверджаны не адным запісам. У паіменным роспісе дзяцей баярскіх Мяшчоўска, Апакова і Бранска 1584 года ёсць асобны раздзел «Брянчаня ж, служат станичную службу» (Бранчане ж, служаць станічную службу). У акладзе 500 чвэрцей там названы Офонасей Иванов сын Панютин (Апанас Іванаў сын Панюцін). Супадзенне рэдкага імя, прозвішча, бранскай прыналежнасці і станічнай функцыі дазваляе з высокай упэўненасцю лічыць яго тым самым Апанасам Панюціным, які ў 1577 годзе камандаваў трэцяй зменай пятнаццаці арлоўскіх і пятнаццаці навасільскіх казакоў. Абмежаванне застаецца фармальным: акт 1577 года не захаваў яго імя па бацьку.
Склад яго артыкула адначасова паказвае, чаму нельга ператвараць Бранск у адзіную «радзіму» атрада. Пры Панюціне стаялі 39 дзяцей баярскіх з Бранска, Старадуба, Карачава і Болхава і 30 казакоў з Навасіля і Арла. Гэта зводная міжгародняя каманда, сабраная цэнтральным нарадам.
Далейшы лёс знаходзіцца ў архіўным паведамленні 1588 года: з Пуціўля на Данец быў пасланы станічны галава Апанас Панюцін з таварышамі, і «того Афанасия черкасы на поле, на Донцу, убили до смерти» (таго Апанаса черкасы ў полі, на Данцы, забілі да смерці). У наступным, 1589 годзе, сярод галоў з Пуціўля і Рыльска зноў названы Ігнат Цютчаў. Гэта з высокай верагоднасцю Ігнат Андрэевіч Цютчаў, начальнік першага арлоўскага артыкула 1577 года; позні запіс проста не прыводзіць імя па бацьку. Адкрытая публікацыя зыходнай кнігі дазваляе ўдакладніць аркушы: Панюцін — л. 143 адв., Цютчаў — л. 144.
Для пошуку гэта важнейшае за біяграфічную падрабязнасць. Службовы комплекс двух галоў жыў як мінімум дванаццаць гадоў і праходзіў праз Бранск, Пуціўль, Рыльск і Данец. Такім чынам, магчымыя спісы іх таварышаў трэба шукаць у РГАДА, ф. 210, слупы Маскоўскага стала, № 1094, слупок 3, лл. 1–20 і ў РГАДА, ф. 79, воп. 1, кн. 22, асабліва сярод адпісак, выплат і разбору службовых наступстваў гібелі Панюціна. Гэта адрасны шлях да імёнаў людзей, але яшчэ не доказ бранскага паходжання радавых арлоўцаў.
Асобна закрыты падобны запіс: у мцэнскім акце 1569 года прачытаны Офонька Пашутин (Афонька Пашуцін), не Панюцін. Яго нельга выкарыстоўваць як ранняе згадванне Апанаса.
Фамільных формаў Анфілогаў / Анпілогаў у гэтых тэкстах пакуль няма. Профілі і карта не змяняюцца. Поўнатэкставая праверка роспісу 1584 года таксама не дала асноў Анфил-, Анпил-, Ампил-, Онфил-, Офил- і найбліжэйшых арлоўскіх сямейных імёнаў Трунаў, Баздыраў, Нямцоў, Крывалапаў, Ананьін. Аднак гэта не закрывае Бранска: выдавец прама папярэджвае, што роспіс няпоўны, а акладчыкі, паручыцелі і іншыя радкі зыходнай дзесятні былі скарочаны.
Картка даследавання:
PUB-BRYANSK-1577-1589-PANYUTIN-TYUTCHEV-SERVICE-CONTINUITY.
Роспіс бранчан 1584 года,
выпісы з кнігі 22 Пасольскага прыказа,
артыкул з дакументамі 1588–1589 гадоў.
Што стала з поўнай дзесятняй 1583/84 года
Вопіс спраў Разраднага прыказа, вынесеных з маскоўскага пажару 7 мая 1626 года, дазваляе праверыць архіўны лёс крыніцы. У апублікаваным М. П. Ліхачовым гарадскім пераліку ёсць асобны загаловак «Мещоскъ» (Мяшчоўск). Пад ім названы верстанне 7080 (1571/72) года і позняя дзесятня 7130/7134 (1621/22–1625/26) гадоў. Зыходнай дзесятні 7092 (1583/84) года, на якой заснаваны роспіс Станіслаўскага, у раздзеле няма. Асобнага раздзела Бранска ва ўсім апублікаваным пераліку таксама няма; спіс заканчваецца № 136, Старадубам.
Гэта не дазваляе назваць дакладную дату гібелі кнігі. Яна магла згарэць у 1626 годзе, знікнуць раней або не трапіць у вопіс. Але цяпер можна сцвярджаць ужо: да 1626 года поўная дзесятня не прасочваецца як самастойная захаваная кніга. Слупок Маскоўскага стала № 1094 — яе скарочаная вытворная, у якой выдавец прама адзначаў пропускі акладчыкаў, паручыцеляў і іншых радкоў. Такім чынам, адсутнасць прозвішча ў вядомым роспісе нельга ператвараць у доказ яго адсутнасці ў зыходнай дзесятні.
Даследчая картка:
PUB-LIKHACHEV-1888-RAZRYAD-1626-MESCHOVSK-BRYANSK-DESYATNI-AUDIT.
Адкрыты скан выдання Ліхачова.
Пуціўль даў першага сінхроннага кандыдата для Беляя Онфілогава
Суцэльная праверка ўсіх чатырох частак Пуціўльскай адзельнай кнігі 1594 года не дала фамільных асноў Анфилог-, Анпилог-, Ампилог-, Онфилог- або Онпилог-. Аднак сярод людзей, якіх пераводзілі ў конную самапальную службу, знойдзена дакладная бацькоўская сігнатура адной арлоўскай галіны:
«Отделено стрельцу самопальнику Беляйку Васильеву в ево оклад 20 чети…»
Пераклад: «Аддзелена стральцу самапальніку Беляйку Васільеву ў яго аклад 20 чэцей…»
Артыкул знаходзіцца на л. 256—256 адв. (у публікацыі — с. 278—279). Пуціўльцу далі поўны 20-чвэрцевы аклад: 11 1/8 чвэрці ўжо ворнай зямлі і 8 1/8 чвэрці дзікага поля. На сядзібе стаялі яго ўласныя асець, хлявы і агароды; частку зямлі ён раней трымаў на аброку. Значыць, гэта не адцягненае імя з позняга паказальніка, а жывы служылы чалавек з мясцовай гаспадаркай. Уводная формула кнігі апісвае прыбор менавіта з насельніцтва Пуціўля і павета, а ў самім артыкуле сказана, што аброчная ралля раней была «да за ним же за Беляйком» (ды за ім жа за Беляйкам). Такім чынам, Беляй ужо быў аселым пуціўльскім стральцом да завяршэння новага зямельнага акладу. Калі гэта будучы арлоўскі Онфілогаў, то мы бачым не выпадковага праезджага, а магчымы пераход чалавека з пакінутай гаспадаркай.
Храналогія асабліва цесная. Пуціўльская кніга адносіцца да 7102 (1593/1594) года. Арлоўская кніга літаральна наступнага, 7103 (1594/1595) года, называе ў Баздыраве Беляя Васільева сына Онфілогава. Супадаюць рэдкае імя і імя бацькі; абодва чалавекі належаць да паўднёвага служылага асяроддзя. У адрозненне ад ражскага Беляя Васільева Карасцялёва, які памёр яшчэ ў 7101 годзе, пуціўльскі цёзка храналагічна мог перайсці ў Арол.
Паслядоўнасць аказалася яшчэ цясней на ўзроўні кніг. У заключнай частцы пуціўльскага комплексу ёсць датаваны запіс 8 чэрвеня 1594 года; арлоўскі 7103 год пачаўся 1 верасня. Гэтую дату нельга прыпісваць артыкулу Беляя — у яго ўласнага дня няма, — але кніга працягвала фармавацца усяго за некалькі месяцаў да пачатку арлоўскага пісцовага года.
Але маршрут пакуль нельга лічыць даказаным. Пуціўльскі артыкул не прыводзіць трэцяга найменавання, не паведамляе пра выбыццё і паказвае ўжо ўладкаваную гаспадарку. Арлоўскі артыкул не кажа, што Беляй прыйшоў з Пуціўля. Само спалучэнне імя і імя па бацьку заведама паўтаралася. Таму гэта першы сінхронны кандыдат для канкрэтнага чалавека, а не ўстаноўленая тоеснасць.
Поўная кніга адначасова паказвае механізм, які мы шукалі. Паводле ўказу ў конныя самапальнікі набіралі дзяцей баярскіх, якія засталіся за пуціўльскімі станіцамі, беспамесных навікаў, стральцоў, беладворцаў, пушкароў, заціншчыкаў, черкас, атаманаў і палявых казакоў, а потым надзялялі іх зямлёй. Так прыборны стралец мог стаць конным землеўладальнікам у межах адной гасударавай кампаніі. Дакумент не даказвае, што менавіта так склаўся лёс Беляя Онфілогава, але ўпершыню дае побач прыдатнага чалавека і рэальны адміністрацыйны механізм.
Асобна правераны ўсе бацькоўскія пары ранняга арлоўскага кола: Восіп Васільеў, Васіль, Цімафей і Карп Мікуліны, Іван Першын, Іван Нячаеў, Сафон Цімафееў, Ермак Пахомаў і Павел Цярэнцьеў. Ніводная не паўтарылася ў поўным пуціўльскім тэксце. Пара Беляй + Васіль застаецца адзінай; тры яе з'яўленні адносяцца да аднаго артыкула і агульнай мяжы таго ж чалавека. Блізкі радок «Якушу Нечаеву сыну Власова» (Якушу Нячаеву сыну Уласава) — іншы чалавек, а не Іван Нячаевіч. Такім чынам, Пуціўль пакуль дае кандыдата толькі для адной арлоўскай галіны, але робіць гэта дакладней за любы іншы правераны горад.
Пашырэнне пошуку з гатовых пар на саміх магчымых бацькоў дало яшчэ адну важную праверку. На с. 197 выдання, лл. 128 адв.–129 адв. рукапісу, запісаны «сын боярский самопальник Нечай Васильев сын Чюркин» (сын баярскі самапальнік Нячай Васільеў сын Чуркін). Яму аддзялілі поўны 40-чвэрцевы аклад у Каладзезскай воласці: жэрабя ў вёсцы Лапуга, зямлю ля Безымяннага гарадзішча і за рэчкай Лапугай. Апошні ўчастак раней трымаў на аброку новгарад-северскі Спаскі архімандрыт; непасрэднымі суўладальнікамі Нячая былі Іеў Барсукоў і Іван Чамадураў з таварышамі.
Па пакаленні і рэдкім імені гэта фармальны кандыдат у бацькі арлоўскага Івана Нячаевіча Анпілогава, але крыніца адначасова дае добры спосаб яго абвергнуць: пуціўлец носіць трэцяе найменаванне Чюркин (Чуркін), а побач з арлоўскім Іванам не паўтараюцца ні Чуркіны, ні Барсуковы з Чамадуравым. Няма і формулы пра сына Івана або пераход у Арол. Таму Нячай Чуркін не атрымлівае профілю і пункта на карце. Яго значэнне метадычнае: пошук па бацькоўскім імені сапраўды знаходзіць пакаленне да прозвішча, але прыняць сувязь можна толькі пры супадзенні трэцяга найменавання, сваяка, ранейшага ўладання або службовай групы.
Дадатковы геаграфічны сігнал: сярод 53 беспамесных черкас, якія ад зямельнага акладу адмовіліся, кніга называе Сямёна Ананьіна. Ён не звязаны дакументам з арлоўскімі Ананьінымі і асобнага профілю не атрымлівае, але паказвае, што гэтае сямейнае найменаванне бытавала ў паўднёва-заходнім памежным патоку таго ж часу.
Картка кандыдата:
PUB-PUTIVL-1594-BELYAY-VASILIEV-OREL-CANDIDATE.
Поўны артыкул Беляя на Vostlit,
артыкул Нячая Чуркіна на Vostlit,
археаграфічная прадмова і склад набору,
картка скана выдання ў НЭБ.
Таварышы пуціўльскага Беляя не перайшлі з ім у арлоўскую кнігу
Артыкул Беляя аказаўся часткай больш шырокай службова-зямельнай звязкі. На наступным участку пяць новапрыборных стральцоў і адзін казак атрымалі дзікае поле «вопче стрельцы з Беляйком Васильевым с товарыщи» (супольна стральцы з Беляйкам Васільевым з таварышамі): Якуш Ондреев сын Носов, Понкрат Усач, Олфим Киреев брат, Максим Ларин, Микифор Меркулов і казак Огафон Остроухов. Ва ўласным артыкуле Беляя дадаткова названы Ждан Радзюкін, Багдан Халуеў, Істомка Рогаў і казакі сотні Юрыя Беззубцава. Формы Ондрей, Понкрат, Микифор і Огафон захаваны паводле публікацыі. Выраз «Олфимку Кирееву брату» (Алфімку Кірэеву брату) не дазваляе без агаворкі лічыць Кірэеў устойлівым прозвішчам. У артыкуле самога Беляя надрукавана «з Жаткою Радюкиным», але некалькімі радкамі вышэй той самы ўдзельнік названы «Жданку Радюкину»; рабочая нармалізацыя — Ждан, а Жатка захоўваецца як разначытанне або памылка друку выдання.
Усе дзесяць імянных ключоў правераны па поўным арлоўскім раздзеле выдання 1594/95 года. Ніводнай дакладнай пары і ніводнага паўтарэння ўсёй групы няма. Распаўсюджаныя асновы Ларын і Рогаў сустракаюцца ў іншых месцах вялікага тома, але не як Максім Ларын і Істомка Рогаў побач з Беляем. Значыць, пуціўльская знаходка пакуль не ператвараецца ў групавы маршрут. Калі гэта адзін чалавек, ён мог перайсці толькі індывідуальна, пакінуўшы ранейшых таварышаў і зямельную звязку ў Пуціўлі.
Ёсць і слабы позні сігнал мясцовай устойлівасці: імянны паказальнік да курскіх мытных кніг называе ў 1619 годзе пуціўльскага казака Радзюкіна без імені. Атаясамліваць яго з Жаткам Радзюкіным нельга, але сама фамільная аснова працягвае жыць у пуціўльскім казацкім асяроддзі.
З'явіўся новы дакладны шлях праверкі. Інстытут расійскай гісторыі РАН у 2026 годзе выпусціў поўны том «Писцовые книги Путивльского уезда 1628–1629 годов» [Пісцовыя кнігі Пуціўльскага павета 1628–1629 гадоў] паводле РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 10553. Імянны паказальнік займае с. 477–527. У адкрытым доступе зараз ёсць толькі пяцістаронкавы змест, а не ўвесь 596-старонкавы тэкст.
Аднак удалося знайсці больш старую адкрытую вытворную публікацыю пераліку памешчыкаў менавіта па кнізе Пятра Мусаргскага і Гаўрылы Фёдарава 1628–1629 гадоў. Правераны толькі раздзел паміж загалоўкамі «Путивльский уезд» (Пуціўльскі павет) і «Рыльский уезд» (Рыльскі павет), таму цёзкі з Курска, Рыльска і Белгарада не трапілі ў выбарку. У ім няма Беляя Васільева, Якуша Носава, Панкрата Усача, Максіма Ларына, Мікіфара Мяркулава, Агафона Астравухава, Ждана Радзюкіна, Багдана Халуева, Істомы Рогава або Сямёна Ананьіна. Адзіны частковы водгук — рэдкае імя Алфім Нестэраў у Каладзезнай воласці. Другое найменаванне не супадае з формулай 1594 года «Олфимку Кирееву брату», таму гэта не дакладнае супадзенне і не падстава аб'ядноўваць людзей.
Адмоўны вынік нельга ператвараць у доказ пераходу Беляя ў Арол. Паміж кнігамі прайшло 34–35 гадоў і Смута; чалавек мог памерці, страціць зямлю, змяніць статус або не трапіць у скарочаны пералік. Але цяпер устаноўлена, што адкрытая позняя выбарка не ўтрымлівае ні Беляя, ні яго бліжэйшую групу як дакладныя імянныя пары. Поўны паказальнік новага тома ўсё яшчэ патрэбны для ранейшых уладальнікаў, сведак і іншых роляў, якіх няма ў кароткім пераліку.
Афіцыйная картка выдання ИРИ РАН, змест тома, адкрыты пералік памешчыкаў Пуціўльскага павета 1628–1629 гадоў, імянны паказальнік да курскіх мытных кніг.
Неіндэксаваны арлоўскі спіс 1631 года
Поўнатэкставы пошук па афіцыйным вопісе фонду 210 даў новы дакладны архіўны адрас: РГАДА, ф. 210, воп. 10, спр. 45, ч. II, лл. 29–117. Вопіс называе яго спісам дваран і дзяцей баярскіх Бялёва, Болхава, Арла, Чэрні, Карачава і Мцэнска за 7139/1631 год. Дакумент захаваўся без пачатку і скрэплены подпісам дзяка Фёдара Сцяпанава. Межы шасці гарадавых раздзелаў унутры агульнага аркушавага блока пакуль невядомыя.
Гэта не спіс першага ўкамплектавання Арла і не прамы дакумент пра перасяленне. Але ён трапляе ў важны прамежак паміж уладальнікамі арлоўскай кнігі 1594–1596 гадоў і ўжо вядомымі навікамі 1628 і 1636 гадоў. Па саміх аркушах можна будзе праверыць, ці працягваліся сем ранніх бацькоўскіх ліній і ці не змяшчае спіс дадатковых службовых памет. Наяўнасць ранейшага горада, часу верстання, сваяцтва або акладу нельга меркаваць па адным загалоўку.
Кантроль адкрытай базы выявіў істотны прабел. Па шыфры 210-10-45 яна
выдае 87 чалавек, і ўсе яны адносяцца да Бароўска — першай часткі справы на
лл. 1–28. Пры даданні горада Арол выдача становіцца нулявой. Таму
фамільны пошук у гатовай табліцы не мог знайсці людзей з часткі II: арлоўскі
раздзел яшчэ не праіндэксаваны і павінен быць выняты непасрэдна са
справы.
Картка архіўнай мэты:
PUB-RGADA-210-10-45-II-OREL-SERVICE-LIST-1631.
Афіцыйны вопіс РГАДА,
адкрыты імянны паказальнік.
Праверка дыстанцыйнага доступу: справы 232 і 45 разыходзяцца
28 жніўня 2026 года праверана поўная публічная выгрузка каталога спраў РГАДА,
даступных праз ГИС УИАД (дзяржаўную інфармацыйную сістэму ўліку і інфармацыйнага забеспячэння архіўных дакументаў), а не толькі вэб-пошук па загалоўках. У ёй знойдзена
РГАДА, ф. 210, воп. 9, спр. 232 і атрыманы яе дакладны ўнутраны адрас:
10000000001014/10000000157014/10000000358014/10000474722014. Такім чынам,
мікрафільм № 5 з мэтавым стыкам лл. 315 адв.–322 ужо можна заказваць для
дыстанцыйнага прагляду праз ГИС УИАД.
Дакладнае спалучэнне ф. 210, воп. 10, спр. 45 у той самай выгрузцы не знойдзена. Гэта не абвяргае існавання спіса 1631 года: яго загаловак і аркушы надзейна ўстаноўлены па афіцыйным вопісе. Практычны сэнс іншы: зараз дзве справы патрабуюць розных дзеянняў. Справа 232 даступная праз аддалены чытальны зал, тады як копіі справы 45 трэба заказваць непасрэдна ў РГАДА або чакаць наступнага папаўнення ГИС УИАД.
Лічбавая картка справы 232, публічны каталог алічбовак.
Камскі Арол адсечаны як аднайменны ілжывы след
Суцэльны пошук па ўсім каталогу РГАДА даў усяго два загалоўкі да 1600 года, у якіх Арол вылучаецца як самастойны тапонім. Адзін — ужо вядомая пісцовая кніга Арлоўскага павета 1594/95 года. Другі спачатку выглядаў як новы прамежкавы запіс: грамата 17 снежня 1588 года «на Орел» (на Арол) Андрэю Міхайлавічу Акінфаву, РГАДА, ф. 281, воп. 17, спр. 11143.
Праверка геаграфіі паказала, што гэта не Арол на Ацэ. Грамата адрасавана ў Арол-гарадок Страганавых на Каме. Акінфаў быў там гасударавым галавой пры ўладкаванні Сібірскай дарогі, а распараджэнне тычылася Пыскорскага манастыра і вызвалення яго сялян ад звычайных работ. Дакумент цалкам выключаны з пошукавай лініі арлоўскіх Анфілогавых. Новая картка, профіль і пункт карты па ім не ствараюцца.
Адмоўны вынік усё ж карысны: у бягучай поўнай выгрузцы няма іншага самастойнага загалоўка XVI стагоддзя пра набор або перавод людзей менавіта ў наш Арол. Такім чынам, паўторны пошук па адным слове «Орел» вычарпаны; патрэбны ўнутраныя аркушы састаўных спраў, процівені імянных спісаў і выпісы са страчаных памесных кніг.
Каталожная картка камскай граматы, даследаванне пра Акінфава і Арол на Каме.
Агульны пошук позніх выпісаў па загалоўках вычарпаны
Уся выгрузка з 623 876 загалоўкаў дадаткова праверана без абмежавання XVI стагоддзем. Па дакладных фамільных і імянных формах знойдзена 36 загалоўкаў за ўсе гады. Да 1700 года па змесце падыходзяць толькі тры ўжо апрацаваныя сляды: Мікіта Анпілаў сын Усевалодскі 1677 года, Кузьма Анфілаў 1663 года і казельская вёска Анпілогава, вядомая па пісцовых кнігах 1628–1631 гадоў. Арлоўскага позняга выпісу, у загалоўку якога было б названа мэтавае прозвішча, няма.
Асобна правераны Арол, Баздырава, Белая і суседнія лініі Нячаевых, Пахомавых, Цярэнцьевых, Крывалапавых, Трунавых, Нямцовых, Тахтамышавых, Касціных, Грэўцовых, Мікуліных, Цімафеевых і Луніных. Дакладных працягаў ранняга арлоўскага куста загалоўкі не далі. Адзінкавыя Мікулін, Цімафееў і Лунін аказаліся пісцом або іншымі познімі людзьмі; загалоўкі з Баздыравымі адносяцца да іншых паветаў.
Гэта не слабасць аднаго пошукавага запыту. Арлоўская паслядоўнасць ф. 281, воп. 14 з 1643 года паказвае, што каталог умее падрабязна называць бакі, уладальнікаў і месцы, аднак ні ранняга ланцужка Баздырава, ні цытаты з дачы Беляя, Мікулы або Нячая ў загалоўках няма. Значыць, паўтараць агульны пошук па прозвішчы або суседзях больш не трэба. Позні выпіс, калі ён захаваўся, павінен шукацца ад гісторыі канкрэтнага маёнтка і наступных трымальнікаў або ўнутры аркушаў, а не па загалоўку справы.
Картка поўнага аўдыту дапоўнена вынікамі праверкі:
PUB-RGADA-ALL-CATALOG-PRE1600-ANFILOGOV-AUDIT.
Поўная звера трох апублікаваных «сапраўдных» спісаў
Удалося атрымаць і праверыць цалкам выпуск 13 альманаха «Российская генеалогия» [Расійская генеалогія] (2023) з публікацыяй Л. Е. Шабаева на с. 284–375. У ім надрукаваны тры сапраўдныя спісы, але Арол уваходзіць толькі ў першы:
- 1627/28 год, РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 22: Арол займае лл. 118–140; тут знаходзяцца ўжо вядомыя Васька Дзмітрыеў сын Онпілогаў, Івашка і Алешка Васільевы дзеці Онфілогавы і Марка Карпаў сын «Онфилохов»;
- 1630/31–1631/32 гады, ф. 210, воп. 10, спр. 86: Тула, Солава, Адоеў, Алексін, Таруса, Серпухаў і казакі — Арла няма;
- 1633/34 год, ф. 210, воп. 10, спр. 97: пералік гарадоў зноў не ўключае Арол.
Таму адсутнасць Анфілогавых у другім і трэцім спісах нельга лічыць знікненнем сям'і: гэтыя дакументы ўвогуле не ўлічвалі арлоўскай служылай карпарацыі. Адначасова звера ўзмацняе значэнне справы 45. Спіс 1631 года з ф. 210, воп. 10, спр. 45, ч. II не з'яўляецца дублем апублікаванай справы 86 таго ж часу: у іх розны набор гарадоў, і толькі справа 45 прама абяцае арлоўскі раздзел.
Поўны PDF захаваны ў прыватным даследчым слоі; старонкі 284–287 і 318–320 адмаляваны асобна. Да картак чатырох арлоўскіх Анфілогавых прымацаваны праверачныя копіі старонак 318–320 і пашыраны раздзелы «Імёны і сэнс».
Адкрыты PDF выпуску, старонка выдання.
Імя «Іван Нячаевіч» аказалася не ўнікальным подпісам
Суцэльны пошук па поўным тэксце дарэвалюцыйнага выдання пісцовых кніг даў важны адмоўны кантроль. У Тульскай кнізе 1587–1589 гадоў, у Заўпскім стане, на друкаванай с. 1193 запісана:
«В той же дер. Васильевской-Объединина, за Иваном за Нечаевым сыном Бредихина старое его поместье...»
Пераклад: «У той жа вёс. Васільеўскай-Аб'яднініна, за Іванам за Нячаевым сынам Брэдзіхіна стары яго маёнтак...»
Гэта Іван Нячаевіч Брэдзіхін. Ён не можа быць арлоўскім Іванам Нячаевічам Анпілогавым: прозвішча Брэдзіхін названа прама, а тульскае ўладанне вызначана як яго стары маёнтак. Але знаходка змяняе ацэнку дзядзілаўскага кандыдата. Дагэтуль супадзенне рэдкай пары імя і імя па бацьку — дзядзілаўскі дзясяцкі Іванка Нячаеў у 1588/89 годзе і арлоўскі Іван Нячаевіч Анпілогаў у 1595 годзе — было адным з галоўных аргументаў. Цяпер даказана, што тая самая пара адначасова належала яшчэ аднаму чалавеку ў тым самым шырокім тульска-дзядзілаўскім асяроддзі.
Такім чынам, формула «Іван Нячаевіч» сама па сабе недастатковая. Для сувязі дзядзілаўскага дзясяцкага з арлоўскім Анпілогавым патрэбна незалежная другая прыкмета: брат Панкрат, прамы фамільны запіс, памета пра перавод, ранейшы горад або даказаная зямельная пераемнасць. Кандыдат не адкінуты, бо ў яго застаецца моцная сямейная дэталь — брат Понкратко і двайная фіксацыя ў дзядзілаўскай кнізе, — але ўзровень упэўненасці зніжаны.
Адначасова Брэдзіхін умацоўвае іншую, сеткавую частку гіпотэзы. Брэдзіхіны былі старым тульскім памешчыцкім прозвішчам, а праз некалькі гадоў сям'я Брэдзіхіных прысутнічае ў арлоўскай Чарамошні побач з зямельным кустом Анфілогавых. Гэта не маршрут канкрэтнага чалавека, а сведчанне агульнага служылага калідора, у якім аднолькавыя імёны, імёны па бацьку і суседскія прозвішчы маглі паўтарацца.
Поўная праверка тома не знайшла па-за Арлом і больш моцнага сямейнага подпісу Мікула → Васіль, Цімафей, Карп. Адмоўны вынік не даказвае мясцовага арлоўскага паходжання гэтай лініі: апублікаваны корпус няпоўны, а многія служылыя спісы XVI стагоддзя не захаваліся або не апублікаваны. Але ён паказвае, што далейшы пошук трэба весці не па адным імені, а па звязках сваякоў, пасад і зямель.
Фотакопія афіцыйнага экзэмпляра РГО (Рускага геаграфічнага таварыства) захавана ў картках тульскага суседскага калідора і дзядзілаўскага кандыдата. Асобны профіль і пункт карты для Брэдзіхіна не ствараюцца: ён не адносіцца да даследаванага фамільнага шэрагу. Афіцыйная картка выдання РГО.
Вопіс 1668 года вывеў да рэестра страчаных арлоўскіх дзесятняў
Новая тактыка дала не чарговае сугучнае імя, а дакладную метакрыніцу. В. М. Казлякоў устанавіў, што ў РГАДА, ф. 210, воп. 20, спр. 221–224 захаваўся вопіс архіва Разраднага прыказа, складзены пры думным дзяку Д. М. Башмакове ў 1668 годзе. Ён ствараўся тады, калі ў архіве яшчэ ляжалі многія служылыя кнігі XVI стагоддзя, пазней страчаныя.
Для Арла ўстаноўлены канкрэтны адрас: спр. 222, лл. 45–45 адв. і 75. На л. 45 пачынаецца «Список Тульской» (Спіс Тульскі), у якім разам з Тулай улічваліся Солава, Серпухаў, Таруса, Алексін, Адоеў, Мажайск, Верэя, Звянігарад, Дзядзілаў, Багародзіцкі, Мцэнск, Арол, Навасіль, Чэрнь, Кромы і казакі розных родаў. Следам названа рубрыка «А тех городов по переписке десятенные всякие дела» (А тых гарадоў па перапісцы дзесятныя ўсялякія справы), а асобна — «списки тульские и иных городов» (спісы тульскія і іншых гарадоў).
Гэта не ператварае Тулу ў даказанае месца выхаду Анфілогавых: гаворка ідзе пра архіўную групоўку, а не пра перасяленчую партыю. Каштоўнасць знаходкі ў іншым. На трох аркушах мог захавацца пералік арлоўскіх дзесятняў па гадах, складальніках і стане. Нават калі сама ранняя дзесятня загінула, яе дакладная назва дазволіць шукаць стары алфавіт да дзесятні, кнігі даведак XVIII стагоддзя і познія выпісы — менавіта тым метадам, якім М. Г. Кротаў ужо рэканструяваў страчаныя дзесятні іншых гарадоў.
Наступны заказ цяпер гранічна малы: РГАДА, ф. 210, воп. 20, спр. 222, лл. 45–45 адв. і 75, абавязкова з суседнімі аркушамі. Да іх чытання нельга сцвярджаць, што рэестр называе арлоўскую дзесятню 1577, 1584, 1590 або 1591 года. Карта і профілі не змяняюцца.
29 жніўня 2026 года дадаткова праверана поўная публічная CSV-выгрузка каталога алічбаваных спраў ГИС УИАД. У ёй няма не толькі ф. 210, воп. 20, спр. 222, але і ўвогуле радкоў фонду 210 па вопісе 20. Гэта не сведчанне страты справы: толькі пацвярджэнне, што патрэбная адзінка зараз не выведзена ў публічны каталог аддаленага прагляду. Аднайменная ф. 210, воп. 9, спр. 222 адносіцца да 1648/49 года і не з'яўляецца патрэбным рэестрам; даступная ф. 210, воп. 4, спр. 270 — іншая, маскоўская кніга верстання 1628 года. Значыць, наступны практычны крок застаецца ранейшым: асобны заказ роўна трох аркушаў або пошук ужо вырабленай прыватнай копіі.
Крыніца: В. М. Казлякоў, Служилые люди России XVI–XVII веков [Служылыя людзі Расіі XVI–XVII стагоддзяў], 2018,
с. 296–299. Картка:
PUB-KOZLYAKOV-2018-RGADA-1668-OREL-DECENNIA-INVENTORY.
Адкрыты тэкст кнігі,
афіцыйны даведнік па фондзе 210,
каталог ГИС УИАД.
Ключавыя кнігі 1625 года з'явіліся ў каталогу аддаленага прагляду
Новая праверка поўнай публічнай выгрузкі ГІС УИАД зняла ранейшы тэхнічны тупік па РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 330–331. Абедзве адзінкі прысутнічаюць не толькі ў папяровым вопісе, але і ў асобным каталогу алічбаваных спраў, спасылкі з якога вядуць на афіцыйны партал для адбору і платнага аддаленага прагляду:
- кн. 330, 1625–1626 гады, арк. 1–426: Карчакоўскі і Непалоцкі станы;
афіцыйны лічбавы ідэнтыфікатар
10000393856014; - кн. 331, 1625–1626 гады, арк. 1–637: Каменскі, Тайчукоўскі і Ноўгарскі
станы; ідэнтыфікатар
10000393855014.
Гэта змяняе практычную тактыку. Кн. 330 змяшчае Карчакоўскі стан і Баздырава — галоўны зямельны куст Анфілогавых 1594/95 і 1625 гадоў. Таму першай трэба праглядаць менавіта яе: поўныя артыкулы Івана Васільевіча, Васіля Дзмітрыевіча, Аляксея і Рыгора Васільевічаў, Марціна і Кузьмы Карпавічаў, а таксама ўсе спасылкі на прыправачную кнігу 1594/95 года, стары акладны спіс, першапачатковую дачу і ранейшага ўладальніка. Кн. 331 патрэбна другім праходам для Ермака Пахомавіча і Малцоўскай на Нугры.
29 жніўня 2026 года афіцыйны дамен online.archives.ru не адкрыўся з
даследчага асяроддзя: злучэнне завяршалася ERR_ADDRESS_UNREACHABLE.
Гэта тэхнічная недаступнасць партала, а не адсутнасць выяў. Ранейшае
сцверджанне, што кнігі можна атрымаць толькі папяровым заказам або ў чытальнай
зале, больш не актуальнае: наступны крок — аддаленая сесія ГІС УИАД, калі
партал аднавіць доступ.
Каталог кн. 330, каталог кн. 331, афіцыйная картка кн. 330, афіцыйная картка кн. 331.
Дзесяць патрэбных разваротаў ужо заказваў даследчык Баздырава
Пошук па архіўным шыфры даў значна больш адрасны вынік. 30 сакавіка 2016 года А. С. Нілогаў паведаміў, што атрымаў у РГАДА якасныя каляровыя копіі са ф. 1209, воп. 1, спр. 330. Ён пералічыў дзесяць разваротаў:
- арк. 72 адв.–73, 73 адв.–74, 74 адв.–75;
- арк. 76 адв.–77, 77 адв.–78;
- арк. 82 адв.–83, 83 адв.–84, 84 адв.–85, 85 адв.–86, 86 адв.–87.
Гэта не выпадковы заказ па Арлоўскім павеце. У тым жа паведамленні Нілогаў пералічыў копіі з перапісных кніг 1646 і 1678 гадоў і прама пазначыў у іх Баздырава і Сычоў Калодзеж. Таму найбольш імаверна, што і выбарка з кнігі 330 ахоплівае поўныя артыкулы баздыраўскага комплексу. Але гэта пакуль выснова са складу заказу, а не чытанне рукапісу: без саміх выяў нельга прыпісваць кожнаму развароту Анфілогавых або вымаць з яго сваяцтва.
На наступны дзень даследчык спытаў на форуме, хто можа дапамагчы прачытаць фрагмент пісцовай кнігі 1626 года, аднак далучэння ў цяперашняй версіі паведамлення няма. Яго накіравалі ў асобную палеаграфічную тэму; тэму пазней выдалілі, а ў яе захаваных старонках Web Archive патрэбны фрагмент не знойдзены. Праверка адкрытых кніг Нілогава 2020 і 2024 гадоў таксама не выявіла публікацыі гэтых аркушаў.
Паўторная праверка жывой старонкі зняла адзін ілжывы лічбавы след. Пазнака «Изображение на стороннем сайте: 9213045m.jpg на savepic.ru» (пераклад: «Выява на іншым сайце: 9213045m.jpg на savepic.ru») адносіцца не да паведамлення Нілогава, а да наступнага паведамлення іншага аўтара — аб'явы пра кнігу «Новосильско-Одоевское княжество» («Навасільска-Адоеўскае княства»). Гэта не аркуш справы 330, і шукаць яго ў старых кэшах больш не трэба. У студзені 2018 года даследчык Нямцовых яшчэ раз прасіў Нілогава праверыць па тых жа копіях жыхароў Баздырава, але публічнага чытання не атрымаў: яго накіравалі да кароткага рэестра. Значыць, фотакопіі сапраўды засталіся прыватнымі і ў тэме пазней не публікаваліся.
Практычны прыярытэт цяпер зменены: замест суцэльнага прагляду 426 аркушаў трэба спачатку атрымаць арк. 72 адв.–78 і 82 адв.–87 — ва ўладальніка копій або паўторным заказам у ГІС УИАД/РГАДА. Кожны разварот варта чытаць разам з суседняй старонкай, выпісваючы формулы «по старым писцовым книгам» («па старых пісцовых кнігах»), ранейшага ўладальніка, бацькоўскага або братавага памесця, дачы, адмовы і ранейшага горада. Толькі такая літаральная формула дасць падставу для новага сваяцтва або маршруту на карце.
Паведамленне А. С. Нілогава з дакладнымі нумарамі аркушаў.
Адкрытае воблака і поўны рэестр правераны да канца
Непасрэдны прагляд публічнага воблака праекта «Сказочки, сказки и сказищи
Орловщины» («Казачкі, казкі і казішчы Арлоўшчыны») удакладніў мяжу даступнага матэрыялу. У тэчцы
Орловский уезд/Другие документы/РГАДА ф. 1209 апублікавана спр. 329, але
няма спр. 330, спр. 331 і спр. 10047. Гэта супадае з форумным пералікам: спр. 329
пазначана як выкупленая, а каля кніг 330–331 няма пазнак пра выкуп або дарэнне.
Затое ў воблаку ляжыць поўны тэкст РГАДА, ф. 1209, воп. 85, спр. 13 аб'ёмам 222622 байты. Ён правераны суцэльным пошукам па Анфілог-/Анпілог-/Онфілог- і блізкіх графічных варыянтах. Апрача баздыраўскіх артыкулаў 79–81 і 84, рэестр дае ўжо вядомыя артыкулы: 129 — Ілля, Васіль і Антон Іванавічы ў Белай; 512 і 523 — пустыя памесці Сафона Цімафеевіча і Івана Нячаевіча; 1347 — пустое памесце Ермака Анпілогава. Новых носьбітаў фамільнага раду ва ўсім тэксце не выяўлена. Артыкул 1361 не з'яўляецца трапленнем: ранейшае чытанне «Анфилоговское» выпраўлена па рукапісе на «Филипповское».
Такім чынам, кароткі рэестр вычарпаны канчаткова. Ён не змяшчае ні ранейшага горада, ні першапачатковай дачы, ні формул спадчыны, здольных растлумачыць з'яўленне сям'і ў Арле. Працяг магчымы толькі па поўных кнігах 330–331 або па дзесяці ўжо лакалізаваных каляровых разваротах Нілогава.
Пералік арлоўскіх спраў праекта, публічнае воблака праекта.
Шэсць ранніх белгарадска-курскіх спраў ужо даступныя для адраснага чытання
Праверка поўнай выгрузкі ГІС УИАД дала другі практычны вынік. Усе шэсць спраў, на якія вытворны паказальнік выводзіць раннія неарлоўскія формы Анпілогаў/Онпілогаў, ужо алічбаваныя:
- Белгарад, 1633–1634 гады — ф. 210, воп. 12, спр. 50, адзін Анпілогаў;
- Белгарад, 1638–1639 гады — ф. 210, воп. 4, спр. 1, адзін Анпілогаў;
- Курск, 1642 год — ф. 210, воп. 4, спр. 188, тры Онпілогавы;
- Белгарад, 1642 год — ф. 210, воп. 4, спр. 251, адзін Онпілогаў;
- Белгарад, 1646 год — ф. 210, воп. 4, спр. 213, адзін Анпілогаў;
- Белгарад, 1648 год — ф. 210, воп. 4, спр. 250, адзін Онпілогаў.
Асабліва каштоўная курская кніга на 620 аркушах. У ёй ужо вядомая пазнака пра іншага служылага чалавека «сшел на Орел» («сышоў на Арол»), гэта значыць складальнік захоўваў ранейшы і новы горад службы. Таму тры Онпілогавы павінны правярацца не толькі на імёны і аклады, але і на такія пазнакі. У белгарадскай кнізе 1646 года шуканы радок лакалізаваны не ва ўсёй састаўной справе, а ў разборнай дзесятні на арк. 81–237; у кнізе 1642 года — на арк. 1–82.
Пазней удалося звузіць і ўнутраную структуру курскай справы 188 без платнага
прагляду выяў. У адкрытым падзельным пераліку складальніка два радкі
«Онпилогов» знаходзяцца ў асноўным складзе, пачатым загалоўкам «служат по
выбору» («служаць па выбары»), а трэці — асобна сярод «новиков верстанья 7147 года» («навікоў верстання 7147 года»), гэта значыць
1638/39 года. Гэта не проста агульны лічыльнік: тры пазіцыі сапраўды падзелены
як 2 + 1 паміж дзвюма службовымі рубрыкамі.
Размеркаванне дакладна паўтарае вядомы зрэз 1640 года: Сямён Якаўлевіч і Сяргей Рыгоравіч стаяць у асноўным складзе, а Іван Сямёнавіч названы навіком верстання ваяводы Івана Бутурліна. Таму менавіта гэтыя трое становяцца наймацнейшымі кандыдатамі на радкі 1642 года. Але імёны ў пераліку справы 188 не раскрыты, і кандыдацкая ідэнтыфікацыя не падмяняе чытання рукапісу. Патрэбны тры поўныя артыкулы з аркушамі, акладамі, фактычнымі памесцямі і магчымымі пазнакамі пра ранейшы горад.
Гэта пакуль не адказ пра крыніцу арлоўскага ядра 1590-х гадоў: дакументы маладзейшыя за яго амаль на паўстагоддзя і могуць апісваць нашчадкаў або незалежныя групы. Але яны дазваляюць упершыню праверыць, ці паўтараюцца ў Белгарадзе і Курску арлоўскія бацькоўскія лініі — Карпавічы, Васільевічы, Пахомавічы, Нячаевічы і іншыя — і ці не захавалася прамая пазнака пра пераход з Арла або ў Арол. Прамыя адрасы аддаленага прагляду ўнесены ў кожную картку справы. Выявы на афіцыйным партале платныя; без пацверджання карыстальніка заказ не афармляўся.
Белгарад 1633, Белгарад 1639, Курск 1642, Белгарад 1642, Белгарад 1646, Белгарад 1648.
Звод Кротава закрыў ілжывае чаканне, але даў ланцужок архіўных даведак
Поўны гарадскі паказальнік М. Г. Кротава правераны паўторна: для Арла стаіць толькі 1596 год. Ні ранняя арлоўская дзесятня 1577 года, ні асобная кніга 1590–1591 гадоў у вядомым яму корпусе захаваных, страчаных і рэканструяваных дзесяцень не названа. Таму шукаць такую кнігу па меркаваным годзе як ужо вядомую адзінку захоўвання — ілжывая тактыка.
Затое Кротаў падрабязна апісаў механізм аднаўлення загінулых кніг. У 1788–1791 гадах Разрадны архіў склаў фамільныя алфавіты па паветах з нумарамі аркушаў зыходных дзесяцень. Для Герольдмайстарскай канторы рабіліся чарнавыя даведкі, куды пераносілі імёны, імёны па бацьку, аклады, пазнакі і аркушы арыгіналаў. Адрасны ланцужок выглядае так:
- ф. 210, воп. 20, спр. 222, арк. 45–45 адв., 75 — арлоўская частка рэестра 1668 года;
- ф. 210, воп. 20, спр. 225–226 — чарнавік і белавік вопісу Разраднага архіва 1735 года;
- гістарычная спасылка Кротава ф. 248, воп. 106, кн. 1180 — вопіс старых алфавітаў; сучасны шыфр патрабуе ўдакладнення;
- ф. 388, воп. 1, спр. 102 — кніга даведак 1787 года; ранейшы справаводчы № 853, пад якім яе працягваюць цытаваць даследчыкі;
- кнігі чарнавых генеалагічных даведак ф. 388 — магчымыя літаральныя выпісы на прозвішча з ужо загінулай дзесятні.
Поўная лічбавая выгрузка ГІС УИАД не змяшчае ніводнай справы ф. 388. Такім чынам, адсутнасць Анфілогавых у пошуку па каталогу нічога не кажа пра змест даведак: сам фонд гэтай праверкай не ахоплены. Яго трэба шукаць па папяровым вопісе і заказваць асобна. Гэта цяпер галоўны архіўны шлях да даарлоўскай службы, паралельны чытанню пісцовых кніг 1625 года.
Тут выпраўлена істотная OCR-памылка. У ранейшым машынным тэксце спасылка Кротава чыталася як «л. 2680», але фотакопія друкаванай старонкі 59 ясна дае «ЦГАДА, ф. 248, оп. 106, кн. 1180». На той жа старонцы пацверджаны другі адрас — кніга з ранейшым № 853, дзе адклалася дакументацыя пра складанне алфавітаў. Афіцыйны вопіс паказвае сучасны парадкавы нумар: РГАДА, ф. 388, воп. 1, спр. 102, «Книга справок Разрядного архива» («Кніга даведак Разраднага архіва»), 1787 год. Здымкі друкаванай спасылкі і старонкі афіцыйнага вопісу захаваны ў праекце; заказ цяпер можна фармуляваць без здагадкі пра неіснуючы аркуш 2680 і без змешвання старой і сучаснай нумарацыі.
Аднак выпраўленне OCR выявіла другі, ужо архіўны канфлікт. У сучасным афіцыйным вопісе РГАДА тая ж ф. 248, воп. 106, кн. 1180 названа «Росписной список г. Карачева, составленный при передаче его новому воеводе подполковнику Осипу Стрекалову» («Роспісны спіс г. Карачава, складзены пры перадачы яго новаму ваяводу падпалкоўніку Восіпу Стракалову»), 1733 год. Такі загаловак не адпавядае цэнтральнаму вопісу алфавітаў да дзесяцень. Таму кнігу 1180 пакуль нельга заказваць як даказана патрэбную: дакумент мог быць перанумараваны або перамешчаны, або ў спасылцы 1983 года была архіўная памылка.
Правільная формула даведачнага запыту цяпер уключае абодва бакі разыходжання: спасылку Кротава на с. 55, заўв. 13 і цяперашні загаловак кнігі 1180 — з просьбай паведаміць сучасны шыфр вопісу алфавітаў да дзесяцень Разраднага архіва. Незалежны адрас застаецца ў сіле ў двайной форме: сучасная ф. 388, воп. 1, спр. 102, ранейшы справаводчы № 853. Кротаў прама называе гэтую кнігу дакументацыяй пра складанне саміх алфавітаў. Сучасны афіцыйны вопіс ф. 248, воп. 106.
Сучасная публікацыя незалежна пацвердзіла змест кнігі, хоць А. Ю. Кабанаў цытуе яе па ранейшым нумары 853. У афіцыйным вопісе заказны парадкавы нумар — спр. 102. Кабанаў прачытаў на арк. 201 алфавіт страчанай луховскай дзесятні 1580/81 года: 52 чалавекі і 31 прозвішча. Потым ён супаставіў прозвішчы, сваяцкія сувязі і пісцовыя кнігі і ўстанавіў, што частка луховскай карпарацыі прыйшла з Кашынскага, Пераслаўль-Залескага, Растоўскага, Угліцкага і Суздальскага паветаў. Гэта амаль дакладная мадэль нашай задачы — паходжанне новага служылага горада ўстанаўліваецца не па адным сугучным імені, а па ўсім сямейным кластары.
У апублікаваным луховскім пераліку формаў Анфілогаў / Анпілогаў / Онфілогаў няма, таму ён не дае прамога маршруту да Арла. Затое ён даказвае, што заказ спр. 102 (ранейшы № 853) рэальны і можа даць фамільную сетку зніклых дзесяцень. Фотакопія старонкі з пералікам і высновай пра месцы выхаду захавана ў праекце. А. Ю. Кабанаў, «Служилый “город” Луховского уезда в XVI–XVII веках» («Служылы “горад” Луховскага павета ў XVI–XVII стагоддзях»).
Яшчэ важней, што афіцыйны вопіс дазволіў звязаць кнігі даведак з ужо знойдзенай курскай дваранскай справай. Самыя раннія Анфілогавы ўнесены ў VI частку пратаколам 20 студзеня 1798 года. Гэтаму году адпавядаюць дзве канкрэтныя адзінкі: ф. 388, воп. 1, спр. 120 (ранейшы № 871, 1798 год) і спр. 121 (ранейшы № 872, 1798–1801 гады). У чарнавіку адказу маглі застацца не толькі выпіскі па Івану, Яфрэму, Якаву і Міхаілу Васільевічах, але і перакрэсленыя радкі іншых аднапрозвішчнікаў, а з 1780-х гадоў — рэестр усіх прагледжаных дзесяцень і агледных спісаў. Таму менавіта спр. 120–121, а не агульны прагляд усяго фонду, становяцца першым заказам для пошуку даарлоўскай службы роду.
Паркушовая кантрольная праверка вопісу 30 жніўня 2026 года выявіла важную
пастку нумарацыі. На архіўным арк. 12 ёсць іншы рад з тымі ж парадкавымі
№ 120–121: ведамасць спраў Разраду і Сената за 1812 год і рэестр геральдычных
спраў, сабраных пасля адыходу французаў з Масквы. Шуканыя кнігі даведак стаяць
на арк. 46 і адрозніваюцца ранейшымі справаводчымі № 871–872. Таму ў
заказе нельга пісаць толькі «спр. 120–121»: патрэбны адначасова старыя нумары,
гады і загаловак «Книга справок Разрядного архива».
Старонкі 12 і 45–46 афіцыйнага вопісу захаваны ў
public/archive/evidence/rgada/388-1-inventory/.
Гэтая зачэпка злучаецца з канкрэтным чалавекам. «Новый энциклопедический словарь» («Новы энцыклапедычны слоўнік») 1911 года выводзіць дваранскую галіну ад Васіля Дзмітрыевіча Анфілогава, «записанного по городу Орлу московского стола в десятках» («запісанага па горадзе Арлу маскоўскага стала ў дзесятнях»). У базе ўжо ёсць не меркаваны цёзка, а першасны запіс P0034: на арк. 67 арлоўскага разбору 1620/21 года чытаецца «Анпилогов Василей Дмитреев», прычым ён знаходзіцца ў рубрыцы зноў напісаных у службу; у 1625 годзе той жа Васіль Дзмітрыевіч валодае зямлёй у Баздыраве. Супадзенне поўнага рэдкага імя, горада і фамільнага раду робіць тоеснасць вельмі моцнай. Але слоўнік называе юрыдычны пачатак даказанай дваранскай лініі, а не даказвае, што Васіль быў першым носьбітам прозвішча або прыехаў у Арол з іншага горада.
Атрымліваецца правяраемы дакументальны ланцужок: арлоўскі арыгінал 1620/21 года → магчымая разрадная даведка да курскага вызначэння 1798 года ў спр. 120–121 → друкаваная радаводная формула 1911 года. Першае і апошняе звёны прачытаны. Сярэдняе звяно цяпер мае дакладны архіўны адрас і здольнае назваць зыходную дзесятню, яе аркушы і прагледжаныя пры складанні даведкі кнігі.
Друкаваная ведамасць Маскоўскага архіва Міністэрства юстыцыі 1888 года пацвердзіла, што гэта быў не толькі рад храналагічных кніг. З даведак, выдадзеных Сенацкім Разрадным архівам у 1715–1844 гадах, былі складзены два зводныя алфавіты: першы па дваранскіх родах, другі па розных прадметах. У той жа табліцы кніга № 120 за 1798 год змяшчае 124 даведкі па 137 прозвішчах, а кніга № 121 за 1798–1802 гады — 150 даведак па 164 прозвішчах. Гэта старыя нумары кніг унутры ведамасці; афіцыйны вопіс ужо звязаў іх з сучаснымі спр. 120–121 і ранейшымі справаводчымі № 871–872. Друкаваныя старонкі 150–152 захаваны ў праекце. Сама табліца прозвішчаў не раскрывае, таму Анфілогавы яшчэ не знойдзены, але асобны дваранскі алфавіт дае другі спосаб выйсці на патрэбную даведку, калі яе месца ў храналагічнай кнізе апынецца няясным.
Апісанне дакументаў і папер МАМЮ, кн. 5 (1888).
Курская галіна перастала быць наборам безыменных радкоў
Адкрытыя паркушовыя транскрыпцыі А. Куркулева дазволілі аднавіць не толькі колькасць прозвішчаў у вытворным паказальніку, але і канкрэтных людзей і іх службовую паслядоўнасць. У спісе 1630 года знаходзяцца Фёдар Рыгоравіч, Сямён Восіпавіч, Сямён Якаўлевіч, Васіль Сямёнавіч і шаснаццацігадовы Саўка Онпілогавы. У дзесятні 1636 года паўтараюцца Сямён Якаўлевіч і Сяргей Рыгоравіч; у кошторыснай кнізе 1640 года — Сямён Якаўлевіч, Сяргей Рыгоравіч і новы Іван Сямёнавіч.
Асабліва надзейная біяграфія Сямёна Якаўлевіча Онпілогава. Рэдкае поўнае імя, адзін горад, той жа ранні аклад 100 чвэрцяў і несупынны рад запісаў 1630, імаверна 1632, 1636 і 1640 гадоў завяршаюцца радком палкавога спіса 1655 года, ужо правераным па лічбавай копіі рукапісу. Тры ранейшыя профілі аб'яднаны ў адзін: гэта не тры выпадковыя цёзкі, а дваццаціпяцігадовая службовая біяграфія аднаго жыхара Курска.
Для сувязі з Арлом галоўным застаецца Сямён Восіпавіч. Восіп Васільевіч Анфілогаў дакументаваны ў Арлоўскім павеце ў 1594/95 годзе, і па часе ён мог быць яго бацькам. Але ніводны курскі спіс пакуль не кажа «из Орла» («з Арла») або «сын орлянина Осипа Васильевича» («сын арляніна Восіпа Васільевіча»). Таму сваяцтва застаецца моцнай адраснай гіпотэзай, а не радаводнай лініяй. Другая сеткавая прыкмета — Дзерыглазавы: яны паўтараюцца побач з Онпілогавымі ў адным акладным асяроддзі Курска пасля сумеснага зямельнага атачэння ў Арлоўскім павеце. Гэта ўзмацняе мадэль групавога служылага пераходу, але не замяняе пераводнага запісу.
Спіс Курска 1630 года, дзесятня 1636 года, кошторысная кніга 1640 года.
Знойдзены рэальны механізм перасялення Курск/Арол — Карпаў — Абаянь
Публікацыя І. П. Бабіна і М. М. Азёрава па дакументах РГАДА дала менавіта той тып матэрыялу, які шукаўся: дзяржаўны адбор служылых сем'яў у новы горад. 26 лютага 1649 года было загадана пабудаваць астрог на Абаянскім гарадзішчы і пасяліць вакол яго дзяцей баярскіх курян і арлян. Будучых жыхароў выбіралі «на вечное житьё» («на вечнае жыццё») з курскіх і арлоўскіх зведзенцаў; большасць ужо за год ці два да гэтага была адпраўлена служыць і атрымліваць зямлю пры Карпавым старажоўі. 29 ліпеня зводны атрад выступіў з Курска да Абаянскага гарадзішча.
Гэта даказвае агульны арганізаваны калідор Арол/Курск → Карпаў → Абаянь. Кандыдатаў выбіралі сярод сямейных і заможных дзяцей баярскіх, здольных араць, будавацца і служыць; перавагу мелі людзі з сынамі і вялікай мужчынскай раднёй. Спачатку ішлі главы сем'яў са старэйшымі сынамі, потым перавозіліся астатнія хатнія, збожжа і жывёла.
У гэты механізм амаль дакладна трапляе Сяргей Рыгоравіч Онпілогаў. Ён названы ў Курску ў 1636 і 1640 гадах, а ў лютым 1651 года — ужо ў толькі што пабудаванай Абаяні, з сынамі Сідарам дваццаці гадоў і Ярэмеем дзесяці гадоў. Абодва сыны нарадзіліся да заснавання Абаяні, гэта значыць перасялялася гатовая сям'я, а не адзін навік. Рэдкае поўнае імя і паслядоўная храналогія дазваляюць весці курскія і абаянскі радкі як адну біяграфію з высокай упэўненасцю.
Але асабісты этап праз Карпаў пакуль не даказаны: апублікаваныя фрагменты спраў 1649–1650 гадоў Сяргея па імені не называюць. Вырашальны адрас — РГАДА, ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 290 і 293, а таксама згаданы даследчыкамі перагляд на Абаяні курскіх і арлоўскіх зведзенцаў 19 верасня 1650 года. Справы 290 і 293 лакалізаваны ў лічбавым каталогу ГІС УИАД. Да паіменнага радка на карце застаюцца дзве даказаныя падзеі — Курск і Абаянь — без дамаляванага прыпынку ў Карпаве.
Публікацыя пра заснаванне Абаяні, першае апісанне Абаянскага павета, справа 290 у ГІС УИАД, справа 293 у ГІС УИАД.
Масавае супадзенне Курска і Абаяні: Сяргей не адзінокі цёзка
Поўны тэкст Абаянскай дзесятні 1651 года з РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 228 быў супастаўлены з усімі трохчастковымі найменнямі апублікаваных курскіх спісаў 1636 і 1640 гадоў. Вынік: 38 даслоўна аднолькавых спалучэнняў імя, імя па бацьку і фамільнага наймення. Дваццаць з іх ёсць у дзесятні 1636 года, дваццаць дзевяць — у кошторыснай кнізе 1640 года; частка людзей сустракаецца ў абодвух курскіх спісах. Дадаткова знойдзены шэраг лёгка вытлумачальных графічных варыянтаў.
Сярод дакладных супадзенняў: Архіп Яфімаў сын Умрыхін, Філіп Насонаў сын Мялехаў, Ярмол Андрэеў сын Быканаў, Ярофей Іваноў сын Гаряінаў, Карп Сямёнаў сын Галавін, Логвін Фамін сын Коптаў, Сямён Яфімаў сын Мікіцін, Цімафей Анофрэеў сын Крываполаў, Фёдар Мітрафанаў сын Захар'ін. Сяргей уваходзіць у блізкую арфаграфічную пару: «Сергей Григорьев сын Онпилогов» у Курску і «Сергей Григорьев сын Анпилогов» у Абаяні.
Гэта змяняе сілу высновы. Цяпер пераход Сяргея з курскай служылай карпарацыі ў абаянскую абапіраецца не толькі на яго рэдкае імя, але і на масавае супадзенне атачэння. Асабісты этап праз Карпаў усё яшчэ нельга наносіць на карту: паіменнага карпаўскага радка Сяргея няма. Але паслядоўнасць Курск 1636/1640 → Абаянь 1651 стала высоканадзейнай.
Адначасова ўдакладнены галоўныя архіўныя адрасы. Найбліжэйшы да шуканага пераводнага спіса матэрыял знаходзіцца ў ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 324, арк. 49–84 (спіс абаянцаў) і спр. 328: арк. 77–92 і 135–170 — спісы абаянскіх дзяцей баярскіх агляду Івана Калтоўскага і Восіпа Арсеньева, арк. 264 — яшчэ адзін спіс. Справа 328 змяшчае таксама шматлікія дакументы пра абаянцаў, арлян і курян, прызначаных на службу ў Абаянь. Менавіта яе трэба правяраць першай; справы 290 і 293 застаюцца другім эшалонам.
У самой дзесятні названы чатыры чалавекі, якія атрымалі абаянскае жалаванне ў 1649/50 годзе, але засталіся ў ранейшых гарадах: Лука Кутафін жыў у Курску; Мікіта Барысаў сын Мялехаў, Карп Сямёнаў сын Галавін і Сідар Фёдараў сын Мязінцаў — у Арле. У Сідара бацька і браты ўжо знаходзіліся ў Абаяні. Гэта рэдкае прамое сведчанне таго, што перавод мог раздзяляць адну сям'ю і што запіс у раннім абаянскім спісе яшчэ не гарантуе фактычнага пераезду.
Поўная публікацыя Абаянскай дзесятні 1651 года, апісанне складу справы 328, справа 324 у ГІС УИАД, справа 328 у ГІС УИАД.
Дзесятня 1596 года: сем'і, падзеленыя паміж Арлом і старымі гарадамі
Новая тактыка дала вынік на самым блізкім да ранняга арлоўскага ядра матэрыяле. Усе гарадавыя раздзелы адной Верстальнай дзесятні навікоў 1596 года былі супастаўлены не толькі па прозвішчы, але і па больш строгай звязцы імя бацькі + фамільнае найменне. Ручны праход 143 арлоўскіх радкоў і дванаццаці магчымых зыходных гарадоў потым быў пашыраны на ўвесь дакумент: у 71 гарадавой рубрыцы аўтаматычна распазнаны 2253 навікі, з іх 134 арлоўцы з поўнай трохчастковай імянной формулай. Знайшліся роўна тры пары:
- Солава — Арол: Афанасій і Пракуда Васільевы сыны Пянковы;
- Болхаў — Арол: Замяцця і Гаўрыла Сцяпанавы сыны Паўлавы;
- Арол — Разань: Іван і Васіль Іванавы сыны Каменевы.
Усе шэсць чытанняў правераны не толькі па публікацыі, але і па адкрытых фотакопіях РГАДА: ф. 181, воп. 2, спр. 120, арк. 49 адв., 57 адв., 58 адв., 60, 61 адв. і 88. На арк. 58 адв. разам з Пракудам Пянковым знаходзіцца цікавы нам Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў.
Гэтыя пары нельга аўтаматычна абвяшчаць братамі: такога слова ў дзесятні няма, а Паўлаў і Іван занадта распаўсюджаныя. Але супадзенне адначасова бацькі і фамільнага наймення пры розных асабістых імёнах істотна мацнейшае за звычайную фамільную паралель. Асабліва адметная пара Пянковых. Матэрыял паказвае рэальны спосаб фарміравання новага служылага горада: сыны магчыма адной бацькоўскай сям'і маглі лічыцца адначасова па Арле і па больш старой служылай карпарацыі.
Для Анфілогавых прамога супадзення Терентьев сын Анфилогов у іншым гарадавым раздзеле не знойдзена. Аднак знойдзены механізм змяняе пошук: трэба шукаць не толькі гатовае прозвішча, але і іншых дзяцей Цярэнція, Цімафея, Івана і астатніх бацькоў ранніх арлоўскіх Анфілогавых, уключаючы выпадкі, дзе фамільная форма яшчэ не замацавалася. Ніякі маршрут на карце з гэтых трох кантрольных пар пакуль не будуецца.
Дадаткова правераны магчымыя пісцовыя і выдавецкія ваганні: для кожнага арлоўца дапускалася адна літарная замена, устаўка або страта альбо ў імені бацькі, альбо ў фамільнай частцы. Ніводнай чацвёртай пары гэта не дало. Адмоўны вынік важны: у межах адной сінхроннай дзесятні няма схаванага шчыльнага сямейнага пучка, які паказваў бы на адзіны горад-донар. Відаць тры асобныя масты — да Солавы, Болхава і Разані. Гэта падтрымлівае мадэль змешанага камплектавання Арла і патрабуе шукаць ранейшае месца кожнага бацькоўскага дома асобна.
Яшчэ адзін кантроль спецыяльна правяраў небяспечную для гэтага даследавання сітуацыю: аднолькавыя асабістае імя і імя бацькі, але рознае трэцяе найменне. У масіве знайшліся дванаццаць рэдкіх міжгарадавых пар такога тыпу. Напрыклад, арлоўскі Дзмітрый Данілаў сын Панкоў і тульскі Дзмітрый Данілаў сын Брэдзіхін не становяцца адным чалавекам толькі з-за супадзення першых дзвюх частак. Гэта каліброўвае і нашу лепшую індывідуальную гіпотэзу: ражскі Павел Цярэнцьеў сын Іеўлеў 1591 года не можа быць абвешчаны арлоўскім Паўлам Цярэнцьевым сынам Анфілогавым 1596 года толькі па імені і бацьку. Яго кандыдатура застаецца моцнай з-за двух парук, персанальнага знікнення з наступнага ражскага ўліку і адпаведнай храналогіі, але для доказу ўсё яшчэ патрэбны запіс з двайным найменнем, пераводам, агульнай зямлёй або спадчынай.
Публікацыя дзесятні 1596 года.
Картка з усімі захаванымі разваротамі:
PUB-RGADA-181-2-120-1596-OREL-CROSSCITY-FAMILY-PAIRS.
Два населеныя ўладанні ў 1762 годзе: Курск і Лівны
У поўным выданні манаграфіі С. В. Чарнікава знойдзены не толькі алфавіт прозвішчаў, але і ўвесь колькасны радок табліцы 31 на с. 231:
«Анпилоговы | – | – | 2 | 19 | Курск: II – 1 (1); Ливны: II – 1 (18)».
Пераклад: «Анпілогавы | – | – | 2 | 19 | Курск: II – 1 (1); Лівны: II – 1 (18)».
Загаловак табліцы дазваляе разгарнуць лічбы. У крынічным слоі 1700 года за Анпілогавымі не ўлічана населеных маёнткаў і сялянскіх двароў. Гэта не азначае адсутнасці людзей прозвішча: вядомыя служылыя запісы 1700 года ад гэтага не знікаюць, а ненаселеная зямля і звесткі па-за ахопам Алфавітаў да Казак Генеральнага двара маглі не трапіць у радок. Да 1762 года звод улічвае два маёнткі і 19 прыгонных мужчын: адно ўладанне з адной душой у Курскім павеце і адно з васямнаццаццю ў Лівенскім.
Табліцы паўнаты дазваляюць вымераць абмежаванне. Для слоя 1700 года Арол і Лівны прадстаўлены на 100 %, Курск — на 70 %, увесь рэгіён — на 90 %. Для III рэвізіі Арол прадстаўлены на 100 %, Курск — на 98 %, Лівны — толькі на 54 %. Таму 18 лівенскіх душ — дакладна знойдзеная колькасць, але не гарантаваны канчатковы вынік усяго павета.
Геаграфія пацвярджае дзве ўжо бачныя галіны, але не паходжанне арлоўскага ядра. Радок не называе ўладальнікаў і не дазваляе праводзіць маршрут Арол → Курск або Арол → Лівны. Затое ён паказвае на наступны імянны слой: Чарнікаў будаваў частку 1762 года па пракурорскіх ведамасцях і казках III рэвізіі. У іх павінны быць прозвішча, імя і імя па бацьку ўладальніка, населены пункт, склад прыгонных, а часам і ранейшы ўладальнік па II рэвізіі. Пералік крыніц і архіўныя загалоўкі ўжо звужаюць заказ: Курскі павет — РГАДА, ф. 350, воп. 2, спр. 1676–1682; Лівенскі павет — спр. 1736–1739.
Створаны асобны Record
PUB-CHERNIKOV-2003-P231-ANPILOGOV-ESTATES-1700-1762; да яго прыкладзены
загаловак табліцы, поўны разварот і буйны фрагмент радка. Новыя профілі
не ствараюцца, бо асабістых імёнаў у табліцы няма; маршрут на карце не
дадаецца.
Архіў Савёлава: ОПИ ГИМ, фонд 216
Устаноўлены архіўны адрас рабочых матэрыялаў аўтара першага спецыяльнага артыкула пра Анфілогавых. Афіцыйны спіс фондаў Аддзела пісьмовых крыніц Дзяржаўнага гістарычнага музея называе фонд 216 — Леанід Міхайлавіч Савёлаў. У апісанні прама пералічаны сабраныя ім матэрыялы па генеалогіі, навуковыя працы, паперы Гісторыка-радаводнага таварыства і навуковае ліставанне. Такім чынам, чарнавік артыкула «Анфилоговы» («Анфілогавы») 1906 года, алфавітныя выпіскі або спасылкі на выкарыстаныя дзесятні трэба шукаць перш за ўсё тут.
Публічны каталог ОПИ ГИМ правераны 29 жніўня 2026 года. Ён паказвае толькі 30 архіўных фондаў, 4260 адзінак захоўвання і 25 718 дакументаў; запыты «Савелов» і «Анфилогов» далі нулявы вынік. Гэта не адмоўная праверка самога фонду: фонд 216 прысутнічае ў поўным афіцыйным спісе, але не ўваходзіць у апублікаваную частку каталога. Патрэбны ўнутраны вопіс фонду або даведка супрацоўнікаў ОПИ.
Прыярытэтны заказ — падрыхтоўчыя матэрыялы да першага выпуску «Родословных записей» («Радаводных запісаў»), алфавітная папка на літару А і магчымая асобная папка «Анфилоговы (Анпилоговы, Онпилоговы)». У ёй шукаць старыя архіўныя шыфры, пакаленні, што не ўвайшлі ў друк, ранейшы горад службы і крыніцу радка пра Івана Анпілогава ў Старым Осколе ў 1695 годзе. Афіцыйна патрабаванні на справы падаюцца асабіста; чытальная зала працуе па серадах і чацвяргах, а ў ліпені–жніўні зачынена. Даведачны адрас: opi@shm.ru.
Савёлаў назваў рабочыя архівы: асноўны след вядзе ў МАМЮ
Прадмова да першага выпуску «Родословных записей» змяняе тактыку пошуку. Савёлаў прама паведаміў, што, апрача друкаваных крыніц, выкарыстаў уласныя выпіскі з Маскоўскага архіва Міністэрства юстыцыі і Маскоўскага дваранскага дэпутацкага сходу, а таксама прагледзеў «Портфели Миллера» («Партфелі Мілера») у Маскоўскім архіве Міністэрства замежных спраў і паперы Сахарава ў Румянцаўскім музеі. Гэта першаснае сведчанне самога аўтара, а не позняе меркаванне пра яго метад.
Зверка з дарэвалюцыйным выданнем дазволіла аддзяліць вядомую частку ад невядомай. Усе восем арлоўскіх імёнаў Савёлава ўжо надрукаваны ў 1877 годзе ў «Писцовых книгах Московского государства» («Пісцовых кнігах Маскоўскай дзяржавы»), с. 975–1016. Там жа знаходзіцца дзявяты ўладальнік — Восіп Васільевіч Анфілогаў, якога Савёлаў у кароткі артыкул не ўключыў. Загаловак публікацыі дае стары архіўны адрас: Маскоўскі архіў Міністэрства юстыцыі, № 399 пісцовых кніг. Асноўная сучасная адзінка — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 329.
Такім чынам, для арлоўскага радка не трэба меркаваць страчаную асабістую выпіску: у Савёлава быў даступны друкаваны прататып, які выйшаў за 29 гадоў да яго слоўніка. Рабочыя паперы фонду 216 застаюцца каштоўнымі, але цяпер перш за ўсё для Старога Оскала 1695 года, магчымых пазнак да знойдзенага курскага радка 1628 года і звестак, якія ён не ўключыў у артыкул.
Правераны і альтэрнатыўны шлях: апублікаваны ў 1898 годзе «Список рукописей до 1825 года, принадлежащих Леониду Михайловичу Савелову» («Спіс рукапісаў да 1825 года, якія належаць Леаніду Міхайлавічу Савёлаву») (с. 118–120). У ім няма арлоўскіх або анфілогаўскіх матэрыялаў: пасля жалаваных грамат Савёлавых пералічаны галоўным чынам паперы Радзівілаў, украінскіх гетманаў, Качубеяў і Маларосіі. Значыць, кароткі артыкул 1906 года, хутчэй за ўсё, вырас не з гэтага асабістага збору актаў, а з даследчай картатэкі і архіўных выпісак.
Агульны каталог ГИМ пацвярджае, што такі тып папер сапраўды знаходзіцца ў фондзе 216: напрыклад, адз. зах. 843, арк. 13 апісана як складзены Савёлавым выклад выпісаў 1628/29 і 1686 гадоў. Наступны дакладны запыт у ОПИ ГИМ: выпіскі з МАМЮ да першага выпуску, «Родословные записи», літара А, Анфілогавы / Анпілогавы / Онпілогавы. Патрэбна адзінка захоўвання, дзе побач з імёнамі захаваюцца стараоскальскі архіўны шыфр, ранейшы горад службы або пакаленне да арлоўскага ядра 1590-х гадоў.
Стараоскальскі радок: знойдзены кандыдат 1685 года
У поўнай публікацыі роспіснага агледнага спіса Старога Оскала 1685 года першым сярод цікавых нам капейшчыкаў названы Іван Міхайлаў сын Анпілаў. Дакладны адрас: РГАДА, ф. 210, воп. 7а, спр. 55, арк. 189 адв. У тым жа спісе ніжэй стаяць Іеў Міхайлаў і Сцяпан Герасімаў дзеці Анпілавы.
Даведка Савёлава і радок 1685 года супадаюць па чатырох прыкметах: Іван, Анпілаў/Анпілогаў, Стары Оскал і капейная служба. Разыходзіцца толькі год — 1685 супраць 1695, роўна дзесяць гадоў. Гэта робіць Івана Міхайлавіча самым моцным знойдзеным кандыдатам і адначасова стварае правяраемую развілку: альбо Савёлаў або наборшчык памыліўся ў адной лічбе, альбо існаваў асобны спіс 1695 года, дзе той жа або іншы Іван працягваў службу.
Да праверкі крыніцы 1695 года дата ў картцы Савёлава не выпраўлена, а Іван без імя па бацьку не аб'яднаны з Іванам Міхайлавічам. На карце застаецца толькі пацверджаная кропка Старога Оскала без новага маршруту.
Паўнатэкставы каталог вопісаў: Баздырава і Цецярэвінка, 1797 год
У жывым паўнатэкставым пошуку АИС «Великія описи» («Вялікія вопісы») правераны варыянты Анфілогаў, Анпілогаў, Онпілогаў і Амфілогаў. На момант праверкі каталог паказваў 4 413 436 загалоўкаў і 899 007 запісаў. Ранняй, да 1700 года, справы з упэўненым фамільным загалоўкам не знойдзена. Кантрольны запыт «Онахин» вярнуў ужо вядомую справу РГАДА, ф. 1209, воп. 78, ч. 2, спр. 2217; значыць, пошук сапраўды адрознівае Онахіна і Онаньіна. Адмоўны вынік адносіцца толькі да праіндэксаваных загалоўкаў, а не да імёнаў унутры аркушаў.
Затое выяўлены дакладны позні зямельны вузел ГАОО. Дзве амаль адначасовыя справы — ф. 822, воп. 1, спр. 254 і 255 — заведзены па прашэнні аднадворцаў Анпілогавых пра афармленне купкі імі зямлі ў вёсцы Баздыравай (у справах «Баздыровой» / «Баздыревой») (12 і 14 студзеня — 13 красавіка 1797 года). Звязаная справа ф. 19, воп. 1, спр. 692 называе ўжо месца жыхарства: аднадворцы сяла Цецярэвінкі Анпілогавы спрачаліся пра зямлю з Доўгімі, Галавінымі і Шырокавай у 1797–1798 гадах. Той жа бок названы ў перапісцы ф. 9, воп. 1, спр. 339. Яшчэ адна справа, ф. 19, воп. 1, спр. 525, адносіцца да спрэчкі Жуковых з Анпілогавым М. у Кромскім павеце ў 1793–1800 гадах.
Гэтыя загалоўкі не даказваюць паходжання арлоўскага ядра XVI стагоддзя. Іх
каштоўнасць практычная: пры афармленні купкі і разборы спрэчнай зямлі маглі
прыкладацца купчыя, пісцовыя выпісы, межавыя дакументы і спасылкі на ранейшых
уладальнікаў. Таму першы заказ у ГАОО цяпер дакладны: пачаць са спр. 254–255 і
692, зняць імёны ўсіх Анпілогавых, прадаўца і даты прыкладзеных дакументаў,
потым праверыць спр. 339 і 525. Створаны Record
PUB-VELIKIE-OPISI-1793-1800-ANPILOGOV-BAZDYREVO-LAND-CASES; без новых
профіляў і без маршруту на карце да чытання саміх спраў.
Кантрольная сям'я Пераверзевых: ранні Арол пацверджаны, набор 1566 года — не
Новая тактыка праверана на іншай прыкметнай сям'і пісцовай кнігі — Пераверзевых. Сучасная радаслоўная Фёдара Сяргеева сцвярджае, што іх версталі пры будаўніцтве Арла ў 1566 годзе, пасля чаго яны засталіся на гарадавой службе. Для самой гэтай фразы аўтар не прыводзіць архіўнага шыфра, аркуша, цытаты або навуковай спасылкі. Незалежнага пацверджання формулы пакуль не знойдзена, таму гэта не даказаны факт, а правяраемая гіпотэза.
Затое першасныя і навукова апублікаваныя крыніцы даюць тры больш строгія пласты.
- У «Синодике по убиенных во брани» («Сінодыку па забітых у бітве») сярод дваран і дзяцей баярскіх, якія загінулі ў палку князя Васіля Хілкова пад Таропцам, запісаны Андрэй Пераверзеў. Разрадная кніга і грамата Хілкову датуюць гэты паход 1580 годам. Сапраўдная формула на арк. 26: «Федору Давыдову, Грише Наумову, Андрею Переверзеву...» (пераклад: «Фёдару Давыдаву, Грышу Навумаву, Андрэю Пераверзеву...»). Сучасны шыфр рукапісу: РНБ ОР, F. IV. 254, лл. 1–68. Гэта даказвае існаванне фамільнага наймення да 1580 года, але Сінодык не называе службовы павет Андрэя і яго бацькі.
- Арлоўская пісцовая кніга 1594/95 года паказвае ўжо некалькі галін: Мялех Васільевіч трымаў у Кабузеве «отца его поместье» («бацькі яго памесце»); асобна названа пустое Рыгораўскае памесце Пераверзева; ранейшымі трымальнікамі палоў займішча на Сухім Бенску былі Трэнка і Траццяк Пераверзевы; Андрэй Анісімавіч валодаў Мядковым гарадзішчам і зямлёй разам з братамі Міцем і Арцеміем; Афанасій Іванавіч меў зямлю ў Рыгоравай паляне і Тайчукоўскім стане. Гэта сталы фамільны куст, а не адзінокі навічок.
- Поўны лічбавы тэкст Тысячнай кнігі і Дваровага сшытка 1550-х гадоў правераны з выдаленнем прабелаў OCR і па варыянтах Переверз-/Переверж-/Верзев-. Прозвішча там няма. Нуль абмежаваны: цэнтральны рэестр не пералічваў усіх гарадавых дзяцей баярскіх, але ранейшага горада сям'і ён не раскрывае.
Імёны і сэнс. Переверзев у запісе 1580 года ўжо выглядае ўстойлівым фамільным найменнем. Аднак Андрэя без імя па бацьку нельга аўтаматычна склейваць з Андрэем Анісімавічам 1594/95 года. Формула «отца его поместье» у Мялеха даказвае пакаленную пераемнасць, але бацька мог атрымаць арлоўскую дачу ў любы момант паміж 1566 і 1594 гадамі. Таму ранняе ўкараненне сям'і пацверджана, а ўдзел у першапачатковым наборы будаўнікоў Арла — не.
Параўнанне ўсё ж змяняе адрас пошуку. Цяпер прыярытэтны не чарговы агульны пошук прозвішча, а паіменныя спісы палка князя Васіля Хілкова 1580 года, раннія арлоўскія адзельныя і акладныя кнігі і познія чалабітныя Пераверзевых з выпісамі пра першую дачу. Калі побач з Андрэем Пераверзевым у палкавым спісе выявяцца арлоўскія суседзі або старэйшае пакаленне Анфілогавых, гэта дасць ужо правяраемую мадэль камплектавання ранняга Арла.
Параўнальны блок унесены ў картку
PUB-PKOU-1594-OREL-INHERITANCE-AUDIT. Профілі Пераверзевых і кропкі карты не
ствараюцца: гэта старонняе прозвішча, а дакументаваны маршрут Анфілогавых
па-ранейшаму не ўстаноўлены.
Сучасная гіпотэза пра 1566 год, публікацыя Сінодыка, царская грамата Хілкову 13 жніўня 1580 года, Дваровы сшытак у НЭБ.
Выпраўленне ілжывай склейкі: рэйтар Анфілогаў 1698 года застаецца безыменным
Поўная праверка першаснай форумнай публікацыі і адкрытай макракнігі аўтара
выправіла ранейшую памылку ў чарзе спраў. Для РГАДА, ф. 210, воп. 12,
спр. 1698 апублікавана толькі адна фамільная звестка: у арлоўскай частцы справы
ёсць Анфилогов, рейтар (Анфілогаў, рэйтар). Імя, імя па бацьку і аркуш у адкрытым паведамленні не
названы. У кнізе «БД_Служилые_XVII в (v36).xlsm» гэта радок 480 аркуша
«Челобитные_XVII_в»: Анфилогов | Орел | 7207 | 210 | 12 | 1698 | 1.
Дадатковых схаваных слупкоў, заўваг або спасылкі на выяву пры ёй
няма; уводны аркуш прама кажа, што персанальныя выпіскі і копіі аддзелены ад
публічнай фамільнай базы.
Ранейшае чытанне «Офонасей Осипов сын Анфилогов, л. 392 об.» да гэтай справы не адносіцца. Яно ўзята з арлоўскай кошторыснай кнігі 1641/42 года — РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 260. Памылка ўзнікла таму, што пошукавы фрагмент аб'яднаў тэкст паведамлення пра справу 1698 года з іншым паведамленнем той жа доўгай форумнай тэмы. Сам пост 1698 года імя не змяшчае.
Гэта здымае штучнае падаўжэнне адной біяграфіі на 56 гадоў і забараняе
ствараць «Афанасія Восіпавіча 1698 года» без дакумента. Lead
LEAD-210-12-1698-OREL-1698 захаваны як адрас справы аднаго безыменнага
рэйтара: крыніца патэнцыйна вельмі каштоўная, бо яе разрадныя даведкі
могуць паведамляць паходжанне, службу бацькі і склад сям'і, але спачатку трэба
атрымаць у трымальніка копій дакладны аркуш і потым праверыць арыгінал.
Першасны пост пра справу 1698 года, адкрытая кніга v36.
Новая развілка: старэйшае пакаленне магло не перасяліцца, а быць паверстана на месцы
Поўная праверка манаграфіі М. М. Бенцыянава «Князья, бояре и дети боярские» («Князі, баяры і дзеці баярскія») дала не яшчэ адзін меркаваны горад-донар, а больш важную папраўку да мадэлі пошуку. На с. 229–231 аўтар прама ўключае Арлоўскі павет у лік новых слабазаселеных паўднёвых паветаў, куды дзеці баярскія цэнтральных абласцей ішлі неахвотна. Паводле яго высновы, вырашыць праблему ў асноўным вымушанымі перасяленцамі было немагчыма. Хуткі рост памеснага пласта забяспечваўся масавым верстаннем людзей «худородного происхождения» («незнатнага паходжання») — перш за ўсё казакоў і іншых ніжніх служылых груп.
Бенцыянаў абапіраецца не на фамільнае паданне. Ён супастаўляе верстанне 300 епіфанскіх казакоў у 1585 годзе, пазнейшае паведамленне бранчан пра самапальнікаў, уладкаваных пры Іване IV у Бялёве і Болхаве, і наказ пры заснаванні Яльца набіраць мясцовых дзяцей баярскіх без памяншэння старых павятовых карпарацый. Асабліва выразная чалабітная ражскіх дваран і дзяцей баярскіх 1648/49 года: тыя пярэчылі супраць зраўнання са служылымі людзьмі новых гарадоў, дзе, па іх словах, былі паверстаны іх людзі і сяляне, стралецкія, казацкія, пушкарскія і дзеці «всяких неслужилых отцов» («усякіх неслужылых бацькоў»). Гэта прыхільная позняя скарга «старога горада», а не спіс арлоўцаў XVI стагоддзя; літаральна прыпісваць яе кожнаму ранняму арлоўскаму роду нельга. Але яна дакументуе сам механізм, які раней у нашым пошуку быў недаацэнены.
Суцэльны пошук па 369 старонках манаграфіі не даў формаў Анпил-, Ампил-, Анфил-, Онпил-, Онфил- або Амфил- і не знайшоў даарлоўскай сямейнай групы па рэдкіх імёнах бацькоў. Гэты нуль не закрывае кірунак, бо ў новай мадэлі прозвішча ў першага пакалення магло яшчэ не быць. Мікула, два Васілі, Перша, Цімафей, Нячай, Пахом і Цярэнцій цяпер павінны правярацца ў ранніх арлоўскіх спісах казакоў, стральцоў, самапальнікаў і пушкарскіх дзяцей таксама без трэцяга наймення. Шуканая пераходная формула — не толькі «переведён из такого-то города» («пераведзены з такога-та горада»), але і «повёрстан из казаков/стрельцов в дети боярские» («паверстаны з казакоў/стральцоў у дзеці баярскія»).
Гэта не адмяняе кашырскі, бранскі, разанска-ражскі і верхнеакскі калідоры: для іншых арлоўскіх сем'яў рэальныя пераводы ўжо даказаны. Але тлумачыць, чаму сем галін Анфілогавых маглі ўзнікнуць у Арле без аднаго агульнага спіса перасялення. Вялікі разрыў да 1594 года можа хаваць не пераезд гатовага роду, а сацыяльнае ператварэнне некалькіх ліній унутры пагранічнага служылага асяроддзя.
Новая мадэль і дакладныя старонкі ўнесены ў Record
PUB-PKOU-1594-OREL-INHERITANCE-AUDIT. Профілі і карта не змяняюцца: ніводзін
канкрэтны Анфілогаў пакуль не названы павышаным з прыборных людзей.
Манаграфія М. М. Бенцыянава, рэестр справы па чалабітнай ражскіх служылых людзей 1648 года.
Тры юрыдычныя шляхі ў дзеці баярскія — і адмоўны кантроль суседніх дзесяцень
Артыкул К. В. Пятрова дазволіў перавесці новую мадэль з агульнага меркавання ў канкрэтную схему архіўнага пошуку. Аўтар падзяляе тры юрыдычныя шляхі атрымання статусу: персанальнае гасударава пажалаванне, звычайнае верстанне перш за ўсё сыноў дзяцей баярскіх і асобнае рашэнне Разраднага прыказа пра перавод дзеючых казакоў, стральцоў або памесных атаманаў. У апошнім выпадку перавод мог не залежаць ад жадання самога служылага чалавека, але ўсё роўна суправаджаўся верстаннем — прызначэннем памеснага і грашовага акладу.
Для канца XVI стагоддзя прыведзены два прамыя кантрольныя прыклады. У Епіфані ў 1585 годзе ў дзеці баярскія перавялі 300 дзеючых служылых казакоў. У Ражску ў 1597 годзе да верстання дапусцілі стралецкага сына Родку Міхайлава Паўлава і ямшчыцкага сына Мікітку Рыгор'ева Балашова; Пятроў спасылаецца на публікацыю В. Н. Сцярожава, с. 423–424. Значыць, адсутнасць прозвішча ў бацькоў арлоўскіх Анфілогавых не перашкаджае шукаць іх у прыборным асяроддзі: у пераходным запісе трэцяе найменне магло яшчэ не ўжывацца.
Адначасова паўторна правераны поўныя адкрытыя тэксты дзесяцень Епіфані 1585 і 1591 гадоў і Ражска 1579, 1591, 1594 і 1597 гадоў. Формаў Анфил-, Анпил-, Онфил-, Онпил-, Ампил- і Амфил- у іх няма. Не знойдзена і наймацнейшая арлоўская сямейная сігнатура — Васіль, Цімафей і Карп, Мікулавы дзеці. Асобныя двухчастковыя супадзенні адсечаны трэцім найменнем: напрыклад, ражскі Павел Цярэнцьеў сын Іеўлеў не роўны арлоўскаму Паўлу Цярэнцьеву сыну Анфілогаву.
Вынік змяняе не карту, а адрас наступнага заказу. Патрэбны ранні паіменны арлоўскі спіс казакоў, стральцоў і пішчальнікаў да кнігі 1594/95 года, а ў позніх даведках трэба шукаць не толькі «переведён» («пераведзены») і «испомещён» («памешчаны»), але таксама формулы «верстан из казаков» («паверстаны з казакоў»), «стрелецкий сын» («стралецкі сын»), «казачий сын» («казачы сын») і «служил вместо отца» («служыў замест бацькі»). Пакуль ніводзін канкрэтны Анфілогаў такім чынам не названы, таму профілі і маршрут не ствараюцца.
Артыкул К. В. Пятрова, Епіфанская дзесятня 1585 года, Ражская дзесятня 1597 года, частка 1, Ражская дзесятня 1597 года, частка 2.
Роспіс 1604 года: маштаб ёсць, імёнаў арлоўцаў няма
Новая прамая крыніца аказалася даступнай у афіцыйным праглядальніку РГАДА: ф. 210, воп. 9, спр. 1074 — «Роспись русского войска, посланного против самозванца в 1604 году» («Роспіс рускага войска, пасланага супраць самазванца ў 1604 годзе»). Справа алічбавана цалкам у 179 кадрах. Гэта менавіта той дакумент, па якім у літаратуры прыводзяць буйны арлоўскі кантынгент пачатку Смуты.
Аднак кароткая праверка сканаў закрыла ілжывае чаканне. Роспіс не дае паіменнай арлоўскай дзесятні. На рукапісным арк. 79 ідуць назвы разрадаў і колькасныя вынікі; радавыя дзеці баярскія і прыборныя людзі зведзены лічбамі. У справе могуць быць названы ваяводы, галовы і асобныя прызначаныя асобы, але арлоўскія сотні не раскрыты прозвішча за прозвішчам. Таму шукаць у гэтых 179 кадрах Мікулу, Нячая або Анфілогавых як радавых служылых людзей непрадуктыўна.
Поўнапамерная фотакопія арк. 79 захавана ў праекце:
/archive/evidence/publications/rgada-210-9-1074/0083-folio-79.jpg. Ёсць і
важная агаворка: другасная літаратура па-рознаму называе другі арлоўскі
вынік — дзецьмі баярскімі з пішчалямі або шырэй служылымі людзьмі па прыборы.
Пакуль арлоўскія радкі рукапісу не зведзены з публікацыяй 1979 года, гэтыя
тэрміны нельга лічыць тоеснымі.
Вынік усё роўна карысны. Роспіс пацвярджае маштаб арлоўскай ваеннай карпарацыі ў 1604 годзе, але не паходжанне людзей. Таму гэты калідор закрываецца як крыніца прозвішчаў, а прыярытэт застаецца за раннімі паіменнымі спісамі казакоў, стральцоў і пішчальнікаў і за справамі пра верстанне ў дзеці баярскія.
Афіцыйны праглядальнік РГАДА, картка публікацыі 1979 года ў РГБ.
Перавернутыя патронімы і пошук сямейным кластарам
У адкрытай базе служылых людзей правераны не толькі варыянты Анфілогаў, але і ўсе поўныя пары ранніх галін у абедзвюх паслядоўнасцях слоў: Мікулін Васіль / Васіль Мікулін, Нячаеў Іван / Іван Нячаеў, Пахомаў Ермак / Ермак Пахомаў, Першын Іван / Іван Першын, Цімафееў Сафон / Сафон Цімафееў, Цярэнцьеў Павел / Павел Цярэнцьеў. Для Мікулінай галіны асобна правераны Васіль, Цімафей і Карп.
Незалежнага даарлоўскага сямейнага подпісу база не дала. Адзіны дакладны радок XVI стагоддзя — Микулин Василий (Мікулін Васіль), Абанежская пяціна Ноўгарада, 1588 год, РГАДА, ф. 137, воп. 1, спр. 11. Але побач няма ні Цімафея, ні Карпа Мікуліных; адзінкавае наўгародскае прозвішча не ўзнаўляе арлоўскую тройку братоў і не стварае маршрут Ноўгарад — Арол.
Праверка выявіла абмежаванне самой базы: яна ў асноўным нармалізуе імёны ў парадку «прозвішча, імя». Нуль па запыце «Василий Микулин» не азначае, што ў арыгінале нідзе няма формулы «Василий Микулин сын» — гэта трэба правяраць па звязанай публікацыі або скане. Таму наступная адзінка пошуку — не адзін цёзка і нават не адна пара, а кластар: некалькі братоў, іх саслужыўцы, ранейшы ўладальнік арлоўскай зямлі і аднолькавая службовая група. Такі кластар можа ўказаць горад-донар нават там, дзе прозвішча яшчэ не замацавалася.
Адкрытая база служылых людзей.
Сямейны кантроль спрацаваў: у Ломакі Разанцова быў сын Багдан
Пошук працягнуты не па адным прозвішчы Анпілогаў, а па ўсёй суседскай сям'і, якая суправаджала Івана Нячаевіча ў льготнай раздачы 1595 года. Гэты прыём даў прамую сувязь праз пакаленне. У крыжапрывадной кнізе Арла 1645 года запісаны «Резанцов — Богдан Ламакин» («Разанцоў — Багдан Ламакін»), арк. 1157 адв. Значыць, Ломака Іванавіч Разанцоў з пісцовай кнігі 1594/95 года меў сына Багдана. Ужо ў разборнай кнізе 1628/29 года сярод арлоўскіх навікоў стаіць Богдашка Резанцов (Багдашка Разанцоў); тое ж імя паўтараецца ў арлоўскіх індэксах 1648 і 1664 гадоў. Пакуль першасныя радкі 1628, 1648 і 1664 гадоў не зведзены па ўзросце, памесці і сваяцтве, іх нельга механічна абвяшчаць чатырма згадкамі аднаго чалавека. Але формула 1645 года сама па сабе дакументуе ланцужок:
Ломака Иванов сын Резанцов (Орёл, 1595) → Богдан Ломакин Резанцов (Орёл, 1645)
Меркаванае старэйшае звяно — Іванка Разанцаў з Дзядзілава 1588/89 года — застаецца недаказаным. Такім чынам, праверана арлоўская пераемнасць суседскай сям'і, а не маршрут Дзядзілаў → Арол. Для Анпілогавых гэта важна як кантроль: Ломака знаходзіўся ў адной кампактнай раздачы з Іванам Нячаевічам, і яго сям'я сапраўды замацавалася ў Арле мінімум на два пакаленні.
Поўная копія РГАДА, ф. 210, воп. 6д, спр. 1 знойдзена ў адкрытым архіве і спампавана. Арлоўскі раздзел пачынаецца з арк. 72. У ім тры Багдашкі — Разанцоў, Смецкі і Шчарбаты. Запіс на першым прагледжаным развароце апынуўся Багдашкам Шчарбатым, таму ён не выдадзены за Разанцова па адным падобным росчырку; дакладны аркуш Разанцова яшчэ лакалізуецца паркушова.
Паралельна праверана падрабязная арлоўская дзесятня 1628 года РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 270, арк. 141–151. Усе 21 лічбавы кадр даступныя, але ў імянной выбарцы больш як ста служылых людзей няма ні Разанцовых, ні Анпілогавых. Гэта іншы набор, а не падрабязная версія таго ж артыкула Багдашкі; кірунак закрыты як ілжывы кароткі шлях.
Новых профіляў Разанцовых і маршруту на карце не створана: гэта кантрольная сям'я, а прамога пераходу даследаванага фамільнага раду паміж гарадамі дакумент не называе. Новыя звесткі дададзены ў Record Івана Нячаевіча Анпілогава.
Навікі Арла 1628 года, імянны паказальнік крыжапрывадной кнігі 1645 года, служылыя людзі Арла па кнізе 1664 года, адкрыты архіў сканаў.
Ананьіны як кантроль пакрыцця базы, а не гатовы маршрут
Пасля вычарпання прамога пошуку Анпілогавых праверана іншая адзінка — прозвішча Онаньин, бо менавіта яго насіў мясцовы ранейшы ўладальнік Анпілог Іванавіч. У адкрытай базе служылых людзей дакладная форма «Онаньин» дала 55 радкоў. Самы ранні прадстаўлены запіс — Богдан Онаньин (Багдан Ананьін) у Дзераўскай пяціне Ноўгарада ў 1593–1595 гадах; два радкі адносяцца да дзвюх згадак або катэгорый аднаго імя ў дазорнай кнізе РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 974. Звязаная публікацыя папярэджвае, што бягучыя, ранейшыя і парожнія памешчыкі заносіліся асобнымі радкамі, таму паўторы не азначаюць двух Багданаў.
На першы погляд Ноўгарад мог бы стаць новым горадам-донарам. Кантроль паказвае адваротнае. Тая ж база не знаходзіць ужо незалежна прачытаных Анпілога Іванавіча Ананьіна ў Арлоўскім павеце 1594/95 года і Антона Яўсеевіча Ананьіна ў Епіфані 1591 года. Запыты «Вавил Онаньин», «Онаньин Вавил», «Анпилог Онаньин», «Онаньин Анпилог» і «Онаньин Антон» далі нуль. Такім чынам, 55 радкоў — выбарка з уведзеных публікацый, а не геаграфічны перапіс прозвішча. Адсутнасць горада або чалавека ў гэтым паказальніку нельга ператвараць у гістарычную адмоўную выснову.
Багдан Ананьін застаецца карыснай паралеллю, але не сваяком арлоўскага
гнязда: у яго пакуль няма імя па бацьку, агульнага памесця, саслужыўцаў або формулы
пераводу. Маршрут Ноўгарад → Арол на карту не дадаецца. Практычны вынік
змены тактыкі іншы: далей трэба параўноўваць першасныя кнігі аднаго тыпу
і шукаць сярэдняе пакаленне Анпилог → Вавил → Кондратий, а не лічыць
супадзенні ў агрэгатары. Прыярытэтнай формулай застаецца «Вавил Анпилогов сын
Онаньин» у ранніх арлоўскіх, верхнеакскіх і разрадных выпісах.
База служылых людзей, спіс памешчыкаў Дзераўскай пяціны.
Не толькі горад-донар: людзі былога Апрычнага двара
Тактыка зменена яшчэ раз: замест чарговай правінцыйнай дзесятні суцэльна правераны цэнтральны спіс людзей і прыказаў былога Апрычнага двара ад 20 сакавіка 1573 года — 1886 чалавек, прыкладна за дваццаць два гады да арлоўскага апісання. Саміх Анфілогавых, Анпілогавых і Онфілогавых у спісе няма. Затое выявіліся прозвішчы з бліжэйшага атачэння Івана Нячаевіча Анпілогава.
Самая вузкая знаходка — «Василий Шалимов» (Васіль Шалімаў), арк. 6, у групе з грашовым акладам 12 рублёў. У Арлоўскім павеце 1594/95 года жыў Васіль Лявонцьеў сын Шалімаў; там жа Парфён Фёдаравіч Шалімаў атрымаў новую льготную дачу ў адным раздзеле з Іванам Анпілогавым. Розніца ў дваццаць два гады дапускае, што два Васілі — адзін чалавек, які перайшоў з цэнтральнай дваровай службы да зямельнай службы ў Арле. Але ранні запіс не дае імя па бацьку, таму гэта пакуль не біяграфія, а адрасная гіпотэза. Цяпер трэба шукаць менавіта імя па бацьку і ранейшае памесце Васіля Шалімава, а не яшчэ сотню супадзенняў аднаго прозвішча.
У гэтай гіпотэзы з'явіўся папярэдні адрас — і цяпер ён правераны не толькі па сучасным слоўніку. М. М. Тупікоў на друкаванай с. 830 прыводзіць дакладны радок: «Левонтий Иванов с. Ш-а, Владимирский боярский сын. 1541. с. в. А. Ф. I, 90» (пераклад: «Лявонцій Іванаў с. Ш-а, уладзімірскі баярскі сын. 1541...»). Уласны спіс скарачэнняў Тупікова раскрывае «А. Ф.» як «Акты, изданные Федотовым-Чеховским» («Акты, выдадзеныя Федатавым-Чэхоўскім»). У першым томе гэтага выдання знойдзены акт № 67 пра спрэчны Круглы луг на мяжы Уладзімірскага і Суздальскага паветаў.
Акт датаваны 1 ліпеня 1556 года, але прама звяртаецца да больш ранніх пісцовых кніг Дзмітрыя Іванавіча Валынскага — да гэтага дакументальнага пласта Тупікоў адносіць дату 1541 года. На друкаванай с. 139 названы «Левонтьевы, да на Григорьевы крестьяне Шалимовы» («Лявонцьевы ды на Рыгор'евы сяляне Шалімавы»), а на с. 141 група паўторана ясней: сяляне Лявонція, Рыгора і Аляксея Шалімавых. Таму Лявонцій цяпер не выпадковы прыклад з позняга слоўніка: публікацыя акта паказвае ва Уладзімірскім павеце ўстойлівае ўладальніцкае гняздо як мінімум трох Шалімавых.
Імя Лявонцій супадае з імем па бацьку арлоўскага Васіля, а інтэрвалы паміж 1541, 1573 і 1594/95 гадамі падыходзяць для ланцужка бацька ва Уладзіміры → сын пры гасудараваім двары → той жа сын на арлоўскім памесці. Крынічны прабел па ўладзімірскай сям'і закрыты, але радаводны — яшчэ не: акт № 67 не называе Васіля сынам Лявонція, палацавы радок 1573 года не паведамляе імя па бацьку, а прамы дакумент пра перавод у Арол не знойдзены. Новыя дакладныя задачы — знайсці Васіля Лявонцьевіча ў дакументах двара, яго ранейшае памесце і сучасны архіўны шыфр ранняй пісцовай кнігі Валынскага. Карта не зменена: Шалімавы — кантрольная сям'я іншага прозвішча, а рух самога даследаванага раду гэтым не ўстаноўлены.
Другая знаходка першапачаткова выглядала як стралецкі шлях у новы горад: на арк. 18 адв.—19 названы Олексей Рязанцов (Аляксей Разанцоў), адзін з пяці «самопальных стрельцов» («самапальных стральцоў»). Спецыяльнае даследаванне С. П. Арленкі змяніла трактоўку. Самапальныя стральцы спіса 1573 года складаліся пры прыдворнай збройнай майстэрні — Бронным прыказе; яны выпрабоўвалі і суправаджалі царскую зброю і не былі звычайнай партыяй гарадавых стральцоў. Таму Аляксей не даказвае шлях Разанцовых або Анпілогавых у Арол. Ён паказвае іншае: знаёмая па Арлу фамільная аснова існавала ў цэнтральным служылым асяроддзі яшчэ ў 1573 годзе.
Тры Нямцовы ў канюшанным складзе таго ж двара даюць больш слабы кантроль: у баздыраўскім суседскім кусце Анфілогавых пазней стаяў Гаўрыла Фёдаравіч Нямцоў, але ні імя, ні імя па бацьку не супадаюць. Вынік новага кірунку — не маршрут, а новая мадэль набору: Арол мог папаўняцца не адной гатовай партыяй з аднаго горада, а індывідуальнымі прызначэннямі людзей і сыноў людзей з розных гарадавых, дваровых і прыказных службаў. На карту такі неправераны пераход не нанесены.
Спіс 20 сакавіка 1573 года, уводзіны Д. М. Альшыца, даследаванне С. П. Арленкі пра самапальных стральцоў, слоўнікавая фіксацыя Лявонція Шалімава ў Тупікова, першы том актаў Федатава-Чэхоўскага, каталожны запіс РГБ, кантроль па «Ономастиконе» С. Б. Весялоўскага.
Уладзімірская дзесятня 1590 года: дзве суседскія сям'і ўжо выбылі
Каб праверыць, ці працягвалі Шалімавы лічыцца па Уладзіміры перад самым з'яўленнем у Арле, прагледжана не выбарка паходнага палка, а ўся апублікаваная ўладзімірская частка дзесятні 1590 года. У яе ўваходзяць і дваране з грашовым жалаваннем, і асобны раздзел тых, каму грошай не далі, бо яны не былі на наўгародскай службе. Таму адсутнасць прозвішча тут больш змястоўная за звычайны нулявы пошук па адным паходным спісе.
Вынік аказаўся двайным: ва ўсім тэксце няма ні Шалімавых, ні Трунавых, ні формаў даследаванага раду Анфілогаў/Анпілогаў/Онфілогаў. Але для Трунова захаваўся кантроль пераемніка: у спісе служаць Латыня Неронаў сын Волкаў і Сцяпан Неронаў сын Волкаў. Яны з высокай імавернасцю належаць да бліжэйшай сям'і Карпа Неронавіча Волкава, які атрымаў ранейшую зямлю Істомы Трунова па кнігах 1579/80 года. Гэта не даказвае братэрства, затое паказвае, што знік не ўвесь ланцужок звестак: новая ўладальніцкая сям'я працягвала ўладзімірскую службу.
Імёны і сэнс. Латыня і Сцяпан — асабістыя імёны; «Неронов сын» называе іх бацьку Нерона; Волкаў — сямейнае найменне. У той жа дзесятні ёсць Мікіта Іванаў сын Неронаў, але гэта іншая канструкцыя без прозвішча Волкаў: аўтаматычна далучаць яго да сям'і нельга. Адсутнасць Шалімава або Трунова азначае толькі, што прозвішча не сустрэлася нават сярод неслужыўшых уладзімірцаў дадзенага спіса; яна сумяшчальная з больш раннім пераводам, смерцю, непаўналецтвам або іншай прычынай выбыцця, але не выбірае адну з іх.
Галоўны вынік — ужо не адзінкавае супадзенне. Дзве рэдкія сям'і бліжэйшага кола арлоўскіх Анфілогавых, Шалімавы і Трунавы, незалежна маюць даарлоўскую ўладзімірскую перадгісторыю і абедзве адсутнічаюць ва Уладзімірскай дзесятні 1590 года. Гэта ўзмацняе мадэль, у якой новы Арол збіраў асобныя сем'і з розных службова-зямельных сетак, а не атрымаў адну гатовую карпарацыю з аднаго горада. Але саміх Анфілогавых ва ўладзімірскіх дакументах пакуль няма, сваяцтва ранніх і арлоўскіх Шалімавых і Трунавых не сфармулявана, таму маршрут на карце не дададзены.
Тактыка цяпер вузкая: шукаць не яшчэ адну агульную дзесятню, а ўладзімірскія
адзельныя, увазныя, адказныя і разборныя дакументы 1573–1590 гадоў — перш
за ўсё прычыну перадачы зямлі Істомы Трунова і радок, дзе Васіль Шалімаў
названы Лявонцьевічам або атрымлівае зямлю па-за Уладзімірам. Вынік вынесены ў
картку PUB-GAUTIER-1911-VLADIMIR-1590-SHALIMOV-TRUNOV-OREL-AUDIT; профілі
старонніх прозвішчаў не ствараліся.
Але новая крыніца прымушае змяніць і гэтую тактыку. Значная частка арыгінальных дзесяцень XVI стагоддзя загінула, асабліва ў 1812 годзе. Іх змест часткова захоўваюць зробленыя ў XVII–XVIII стагоддзях імянныя выпіскі для радаводных доказаў у РГАДА, ф. 388, і старыя фамільныя азбукі ф. 210. Такія выпіскі часам паўтараюць загаловак страчанай кнігі, становішча чалавека ў артыкуле, пазнакі і зыходны аркуш. Менавіта так адноўлены радок Карпа. Для Уладзіміра ўжо вядомыя кантрольныя шыфры: ф. 388, № 851, арк. 234–234 адв. (Карп, 1581/82), № 856, арк. 273 (прадмова страчанай дзесятні 1579 года) і ф. 210, Маскоўскі стол, стб. 48, арк. 489 (выпіска з таго ж комплексу).
Гэта і ёсць наступны практычны ход: шукаць у старой азбуцы не горад і не гатовы «спіс перасяленцаў», а прозвішчы Анфилогов / Анпилогов / Онфилогов, потым Шалимов і Трунов. Знойдзены індэксны радок павінен вывесці да страчанай дзесятні, артыкула навіка, першапачатковага адзелу або позняга выпісу. На прыкладзе Карпа відаць, які дакумент мог стаяць непасрэдна перад з'яўленнем чалавека ў арлоўскай пісцовай кнізе: верстанне навіка → адзел памесця → выпіс або выпраўляючая яго грамата.
Поўны апублікаваны тэкст Уладзімірскай дзесятні, афіцыйная картка выдання ў НЭБ, публікацыя Арлоўскай пісцовай кнігі, даследаванне пра службовы артыкул Карпа Волкава, тлумачэнне метаду рэканструкцыі страчаных дзесяцень.
Поўнае супастаўленне адкрыла двух Ананьіных пры двары
Каб адрозніць рэальны канал набору ад адзінкавага супадзення, з арлоўскай кнігі аўтаматычна вынятыя 742 поўныя формулы выгляду «імя + імя па бацьку + сямейнае найменне» і супастаўлены з усім спісам двара 1573 года. Пасля адсячэння частых Іванавых, Сідаравых, Фёдаравых і падобных формаў адзіным вузкім супадзеннем імя і сямейнага наймення застаўся Васіль Шалімаў. Гэта аслабляе мадэль масавага пераводу ў Арол адной гатовай палацавай групы, але захоўвае магчымасць індывідуальнага прызначэння Васіля або яго сям'і.
Затое пошук па сямейных формах упершыню выявіў у тым жа спісе адразу двух Ананьіных. На арк. 38 адв. сярод памясаў Хлебнага палаца запісаны Васка Онаньин (Васька Ананьін), які атрымліваў два рублі без чвэрці. На арк. 40 стаіць асобны радок: «Коровник Митя Онаньин. 3 рубли с полтиною. За соль 5 алтын» (пераклад: «Каровушнік Міця Ананьін. 3 рублі з паўтінаю. За соль 5 алтын»). Гэта ўжо тычыцца не проста суседзяў Анпілогавых, а другога наймення самага ранняга арлоўскага носьбіта імя — Анпілога Іванавіча Ананьіна.
Незалежная публікацыя вясельных спраў дала Міцю больш раннюю кропку. У канцы студзеня 1547 года яго прызначылі ў крамлёўскую варту да Рызпаложанскіх дзвярэй. Архіўны адрас радка: РГАДА, ф. 135, адд. IV, рубр. II, № 2, арк. 9–13. Праз дваццаць шэсць гадоў тое ж поўнае кароткае імя зноў знаходзіцца ў гасудараваім двары. Адно асяроддзе і рэдкае спалучэнне робяць тоеснасць імавернай, але імя па бацьку няма ні ў адным запісе.
Тут асабліва важная граматыка. Кароткае «Васка Онаньин» або «Митя Онаньин» магло яшчэ азначаць проста Васька або Міця, сын Ананьі, а не спадчыннае прозвішча. У арлоўскім артыкуле форма ўжо ўбудавана ў поўны трохчастковы ланцужок: Кандрацій Вавілаў сын Ананьін і Анпілог Іванаў сын Ананьін. Таму палацавых людзей нельга абвяшчаць сваякамі арлоўскага гнязда. Новы дакладны запыт іншы: шукаць пры двары і ў яго зямельных актах не любога Ананьіна, а Івана Ананьіна, яго сына Анпілога і ўнука Вавіла, або дакумент, дзе палацавы Ананьін атрымлівае памесце ў Арлоўскім павеце.
Роспіс крамлёўскіх вартаў 1547 года, спіс двара 1573 года.
Ідзём з двух канцоў: чарнавік Разраднага архіва і белавік Геральдыі
Методыку давялося ўдакладніць. Даследаванне А. Б. Каменскага пра кнігі даведак Разраднага архіва паказвае: у архіве заставаліся пераважна чарнавікі, а канчатковая даведка ішла ўстанове, якая яе заказала. Прычым чарнавік мог захаваць дадатковыя выпіскі пра аднапрозвішчнікаў, якіх потым выкрэслілі з белавіка. Значыць, шукаць адзін «ідэальны» дакумент у адным фондзе няправільна: доказны ланцуг трэба збіраць па абодвух баках перапіскі.
Гэта выпраўляе занадта моцную ранейшую выснову. Курскае дваранскае вызначэнне па Анфілогавых датавана 20 студзеня 1798 года, а кнігі даведак РГАДА, ф. 388, воп. 1, спр. 120–121 таксама адносяцца да 1798 года. Супадзенне робіць іх добрымі кандыдатамі, але яшчэ не даказвае наяўнасці фамільнай даведкі менавіта там. Некалькі Анфілогавых аб'ядноўвае пазнейшы ўказ Сената ад 18 кастрычніка 1849 года № 7806. Архіўная праверка старой службы магла быць праведзена або паўторана менавіта пры гэтай справе.
Таму першы прыярытэт цяпер — РГИА, ф. 1343, воп. 16, спр. 2345 (1826–1887): шукаць блок указа № 7806, радаводны роспіс, белавыя разрадныя даведкі і зыходныя нумары запытаў. Гэтыя нумары дазволяць адрасна знайсці іх чарнавікі ў ф. 388. Справы 120–121 застаюцца ў заказе як кандыдаты 1798 года, а спр. 102, ранейшы № 853, — як алфавітны шлях да загінулых дзесяцень. Дадатковы шлях — Герольдмайстарская кантора, РГАДА, ф. 286; адкрыты паўнатэкставы пошук ахоплівае там не ўвесь фонд, таму адсутнасць прозвішча ў даступным вопісе 2 не закрывае кірунак.
Артыкул А. Б. Каменскага пра кнігі даведак, афіцыйны даведнік па Герольдмайстарскай канторы.
Васіль Анпілогаў: курская справа 1767 года
Глабальны пошук не па фамільных базах, а па тэксце ўсіх даступных вопісаў РГАДА даў новую адрасную знаходку: РГАДА, ф. 520, воп. 5, спр. 256, 1767 год. Фонд належыць Курскай ваяводскай канцылярыі. Загаловак вопісу: «Доношение гренадера Андрея Лащилова о неприводе им по инструкции разбойника однодворца Василия Анпилогова» (пераклад: «Данясенне грэнадзёра Андрэя Ляшчылава пра непрывод ім паводле інструкцыі разбойніка аднадворца Васіля Анпілогава»).
Імёны і сэнс. Васіль — каляндарнае асабістае імя; імя па бацьку і селішча вопіс не паведамляе. Анпилогов — дакладная дакументаваная форма даследаванага фамільнага раду, але яна не злучае чалавека з канкрэтнай арлоўскай галіной. Аднадворац тут азначае прыналежнасць да асаблівай паўднёвай служыла-землеўладальніцкай групы XVIII стагоддзя, а не проста ўладальніка аднаго двара. Формула «неприводе по инструкции» («непрыводзе паводле інструкцыі») кажа пра нявыкананае вышуковае, канвойнае або выканаўчае даручэнне грэнадзёра. Слова «разбойник» («разбойнік») пакуль застаецца толькі абвінаваўчым абазначэннем архіўнага загалоўка: без аркушаў справы нельга ўстанаўліваць віну, абставіны і зыход.
Васілю створаны асобны профіль як носьбіту мэтавага прозвішча, Андрэй Ляшчылаў захаваны толькі ў згадках. Карта не папоўнена: Курская ваяводская канцылярыя — юрысдыкцыя справы, а не даказанае месца жыхарства Васіля. Наступны крок — атрымаць аркушы справы і знайсці імя па бацьку, селішча, узрост, сваякоў і маршрут меркаванага прываду.
Паўнатэкставы пошук па вопісах РГАДА, вопіс фонду 520, справа на старонцы 13.
Трэці дзядзілаўскі адбітак: Сувораў побач з Нячаевым двойчы
Пошук перабудаваны яшчэ раз: замест адзінкавага прозвішча супастаўлены ўсе рэдкія людзі і назвы зямлі вакол кандыдата. Так выявіўся трэці незалежны сігнал таго ж служылага асяроддзя.
У прыправачнай кнізе Дзядзілава 1588/89 года Сямён Сувораў і Іван Нячаеў стаяць побач двойчы. Унутры крэпасці на арк. 15 адв.–16 пералічаны спачатку «кл. Семенки Суворова», потым, праз клець Акула Парфёнава, «кл. Ивана Нечаева» (пераклад: «клець Сямёнкі Суворава», «клець Івана Нячаева»). Ва ўліку другім, па дварах Дзергілеўскай сотні, на арк. 35 адв. стаіць старажавы казак Севка Суворов (Сеўка Сувораў), а на наступным арк. 36 адв. — дзясяцкі Иванко Нечаев (Іванка Нячаеў) з братам Панкратком. Сямёнка і Сеўка, хутчэй за ўсё, дзве памяншальныя формы імя аднаго Сямёна; супадаюць фамільнае найменне, сотня і два віды валодання — гарадская клець і двор. Да скана гэта ўсё ж застаецца абгрунтаваным, а не канчатковым атаясамленнем.
Арлоўская кніга 1594/95 года незалежна захоўвае на с. 944 «Суворовское займище Кисленское» («Сувораўскае займішча Кісленскае») у Карчакоўскім стане. Яно было прыпушчана да жэрабя Савы Сямёнавіча Сізова ў вёсцы Звягінцовай на Арле. Рэестр каля 1625 года паўтарае той жа артыкул № 266 як «Савино поместье Семенова сына Сизова в пустоши Звегинцове, Суворова займище и Ислансково» (пераклад: «Савава памесце Сямёнава сына Сізова ў пустошы Звегінцове, Суворава займішча і Ісланскова»). Значыць, назва ўстойліва існавала не менш за трыццаць гадоў і не з'яўляецца памылкай друкаванага набору.
Цяпер дзядзілаўская гіпотэза абапіраецца на тры паралельныя сляды:
- Іван Нячаеў, дзясяцкі з братам Панкратком → Іван Нячаевіч Анпілогаў у Арле.
- Іванка Разанцаў → імаверныя браты Максім і Ломака Іванавічы Разанцовы ў Арле; Ломака ўваходзіць у адну льготную раздачу з Іванам Анпілогавым.
- Сямён Сувораў, двойчы сусед Івана Нячаева → старое Суворава займішча ў арлоўскім Карчакоўскім стане.
Гэта ўжо групавы міграцыйны адбітак, а не адзін выпадковы цёзка. Але мяжа доказу захоўваецца: арлоўскі артыкул не называе чалавека, па якім узнікла Суворава займішча, і не кажа, што ім быў дзядзілаўскі Сямён. Дзядзілаўскі Іван усё яшчэ не названы Анпілогавым. Таму маршрут на карце не праведзены.
Наступная адрасная мэта цяпер іншая: шукаць не толькі перавод Івана, а ранейшаўладальніцкі або адзельны запіс Суворава займішча да 1594 года і сумесныя выпісы Нячаева, Разанцава і Суворава. Калі ранейшым уладальнікам апынецца Сямён Сувораў з Дзергілеўскай сотні, гэта стане незалежным мостам Дзядзілаў → Арол і рэзка павысіць кандыдатуру Іванкі Нячаева.
Паркушовая перадача кнігі Дзядзілава,
Арлоўская кніга, разарваная на дзве справы: старыя аркушы 98–113
Новая тактыка спрацавала не праз яшчэ адзін фамільны паказальнік, а праз фізічную рэканструкцыю дакумента. Даследчык Trubi97 супаставіў два абрыўкі РГАДА, ф. 210, воп. 21: справа 2099 захоўвае старую нумарацыю арк. 98–111, справа 1952 — арк. 112–113. Скрэпа з арк. 111 прама пераходзіць на арк. 112, а яе почырк аднолькавы ў абодвух фрагментах. Такім чынам, цяперашнія дзве адзінкі захоўвання з'яўляюцца паслядоўнымі кавалкамі адной кнігі.
Публікатар асцярожна вызначае яе як агледную або кошторысную кнігу служылых людзей Арла каля сярэдзіны XVII стагоддзя. Лакалізацыю падтрымлівае цэлы фамільны адбітак: разам названы Анфілогаў/Анпілогаў, Баздыраў, Крываполаў, Аўсянікаў, Разанцаў і Труноў — знаёмае кола арлоўскіх кніг. Але пералік дадзены алфавітам, без асабістых імёнаў, аркушаў і размеркавання па дзвюх справах.
Імёны і сэнс. Форма «Анфилогов/Анпилогов» азначае два магчымыя чытанні аднаго скорапіснага прозвішча, а не двух апублікаваных людзей. Асабістага імя і імя па бацьку пакуль няма, таму ствараць профіль або далучаць радок да аднаго з дзевяці арлоўскіх носьбітаў прозвішча 1641/42 года нельга. Затое цяпер вядомы дакладны і невялікі блок для поўнага заказу: шаснаццаць старых аркушаў, прычым пачынаць праверку трэба са стыку арк. 111–112 і потым знайсці мэтавы артыкул.
Галоўная магчымасць — датаваць кнігу па ваяводзе або скрэпе і атрымаць з
радка чын, імя па бацьку, аклад або сямейную формулу. Гэта здольна звязаць
арлоўскія пакаленні 1620–1640-х гадоў, хоць само па сабе яшчэ не выводзіць іх у
XVI стагоддзе. Створаны Record
PUB-VGD-RGADA-210-21-2099-1952-OREL-BOOK-RECONSTRUCTION; карта не змяняецца,
бо канкрэтны чалавек і маршрут не ўстаноўлены.
Публічная рэканструкцыя двух фрагментаў. рэестр Арлоўскай кнігі каля 1625 года, скан выдання пісцовай кнігі 1594/95 года.
Адзін аркуш замест агульнага пошуку: арлоўскія навікі 1639 года
Тактыка зноў зменена: цяпер шукаецца не прозвішча ва ўсёй базе, а кожны невялікі арлоўскі раздзел зводных верстальных дзесяцень. Поўны навуковы роспіс кніг Разраднага прыказа, надрукаваны МАМЮ ў 1890 годзе, выявіў дакладны зрэз, якога няма ў адкрытым імянным індэксе: 30 снежня 1639 года, РГАДА, ф. 210, воп. 4, спр. 299, арк. 154.
Гэта дзесятня навікоў усіх гарадоў, якіх версталі ў Маскве ў Вялікім прыходзе акольнічы князь Васіль Пятровіч Ахамашукаў-Чаркаскі і дзякі Аляксандр Дураў і Іван Дзмітрыеў. Імёны адносяцца да арганізатараў верстання, а не да меркаваных сваякоў Анфілогавых. Арол займае адзін аркуш 154; Курск пачынаецца ўжо на арк. 154 адв. Таму бяспечны заказ — арк. 153 адв.–154 адв.: ён захавае загаловак арлоўскага раздзела і яго межы.
Кантроль па базе «Дом предков» («Дом продкаў») даў два розныя вынікі. Для справы 210-4-270 і горада Арол база паказвае 108 радкоў верстальнай дзесятні 1628 года; сярод іх няма індэксаваных формаў Анфилогов, Анпилогов, Онфилогов, Онпилогов або Ампилогов. Гэта не супярэчыць Афоньку Восіпаву сыну Онфілогаву з арлоўскай кнігі 1628/29 года: гаворка ідзе пра іншы дакумент. Для справы 210-4-299 і Арла база паказвае 0 радкоў, хоць друкаваны вопіс прама называе арлоўскі аркуш. Такім чынам, перад намі лакуна індэкса, а не пустая дзесятня.
Імёны і сэнс. Навік — чалавек, які ўпершыню атрымліваў афіцыйны памесны і грашовы аклад. Таму нават адсутнасць знаёмага прозвішча на арк. 154 будзе вынікам: яна пакажа, што вядомая да 1641/42 года арлоўская лінія не папоўнілася праз гэта канкрэтнае верстанне. Калі прозвішча або асабістае імя Анфилоф/Анфилог выявяцца, імя па бацьку, аклад і паручыцелі дадуць новую кропку для руху назад — да службы бацькі і ранейшага горада. Да чытання рукапісу профіль і маршрут на карце не ствараюцца: архіўны адрас сам па сабе не з'яўляецца падзеяй чалавека.
Створана картка RGADA-210-OP4-OPIS-D299; захаваны фотакопіі афіцыйнага
вопісу і падрабязнага роспісу 1890 года.
Адкрытая база служылых людзей, кніга 7 «Апісання дакументаў і папер МАМЮ».
Пошук па механізме службы: мост 1668 → 1675 → 1685
Праверка вялікай паркушовай расшыфроўкі, а не толькі фамільнага паказальніка, дала адразу тры вынікі ў разборнай кнізе стараоскальскіх дзяцей баярскіх 1675 года: РГАДА, ф. 1163, воп. 1, спр. 1.
На арк. 266 першым пад рубрыкай «Городовыя ж службы неверстаные дети боярские» («Гарадавой жа службы непаверстаныя дзеці баярскія») стаіць Иван Михаилов сын Анпилов (Іван Міхайлаў сын Анпілаў). Да гэтага ён быў вядомы толькі як капейшчык 1685 года. На арк. 315 адв. запісаны Степан Герасимов сын Анпилов (Сцяпан Герасімаў сын Анпілаў). Поўная формула ўпершыню злучае памяншальнае «Стенка» (Сцёпка), сына адстаўнога Герасіма Анпілава, 1668 года з капейшчыкам Сцяпанам Герасімавічам 1685 года. Атрымліваецца дакументаваны кар'ерны ланцуг: прыдатны да службы сын → непаверстаны сын баярскі гарадавой службы → капейшчык.
На арк. 299 той жа рубрыкі знойдзены Анфил Порфенов сын Вендин (Анфіл Парфёнаў сын Вендзін). Гэта не Анпілаў, а новы носьбіт асабістага імя Анфіл з іншым сямейным найменнем. Радок асабліва карысны для разумення механізму: «Анфилов сын» («Анфілаў сын») наступнага пакалення першапачаткова быў бы патронімам. Профіль і Record створаны па імянным выключэнні, але Вендзін не ўключаны ў фамільную галіну і на сямейную карту не вынесены.
На паходжанне арлоўскага ядра гэтыя радкі прама не адказваюць, затое пацвярджаюць прадуктыўнасць новай тактыкі: шукаць трэба не толькі прозвішча, але і пераходы паміж службовымі рубрыкамі, памяншальныя імёны пры бацьках і поўныя формулы ў наступным разборы. Для XVI стагоддзя такі прамежкавы разбор здольны апынуцца тым самым дакументам, які звяжа безыменнага сына або казака з фамільным памешчыкам 1594 года.
Поўная паркушовая транскрыпцыя разборнай кнігі.
Пяньковы: не адна лінія, а мінімум тры бацькоўскія восі
Разборны спіс арлянаў 1620/21 года (РГАДА, ф. 210, воп. 14, спр. 502) дадае важны кантроль да гіпотэзы пра Васільевічаў Пяньковых 1596–1617 гадоў. У адной справе лакалізаваны Іван Аляксееў сын Пянькоў (арк. 17), Аляксей Пянькоў без устаноўленага імя па бацьку (арк. 83), Аляксей Ігнацьеў сын Пянькоў (арк. 90) і Ларка Антонаў сын Пянькоў (арк. 99). Магчымы ланцужок Ігнат → Аляксей → Іван, але другі Аляксей не дазваляе лічыць яго даказаным. Асобна відаць лінія Антон → Ларыён (Ларка).
Гэта мяняе пошукавую тэхніку: фамільнае супадзенне трэба раскладваць на бацькоўскія восі, а потым шукаць адказныя і дачныя формулы «после отца» (пасля бацькі), «с отцова поместья» (з бацькавага памесця), «брат». Той жа метад дастасавальны да Васіля Дзмітрыевіча Анпілогава і Аляксея/Івана Васільевічаў Анфілохавых з той жа справы. Супадаючае імя па бацьку робіць двух апошніх кандыдатамі ў адну лінію Васіля, але не даказвае, што іх бацька — менавіта Васіль Дзмітрыевіч.
Не «тры прышлыя», а тры розныя службовыя траекторыі
Супастаўленне разборнага спіса 1620/21 года з поўным апублікаваным спісам 1627/28 года мяняе пастаноўку пытання. Васіль Дзмітрыевіч Онпілогаў да 1627/28 года знаходзіцца сярод гарадавых з памесным акладам 200 чвэрцяў; Іван Васільевіч Онфілогаў — сярод гарадавых з акладам 150 чвэрцяў; Аляксей Васільевіч Онфілогаў вынесены ў асобную рубрыку «Новики 130-го году» (Навікі 130-га года) і мае аклад 200 чвэрцяў. Апошняя формула дакладна датуе яго вярстанне 7130, гэта значыць 1621/22 годам.
Для Аляксея атрымалася асабліва змястоўная паслядоўнасць: 1620/21 — «Поместья ему нету» (Памесця яму няма) → 1621/22 — вярстаны навіком → 1627/28 — аклад 200 чвэрцяў. Гэта пакуль не міграцыйны маршрут, а дакументаваны пераход ад чалавека без аформленага памесця да забяспечанага навіка. Васіль і Іван, наадварот, да 1627/28 года ўжо ўваходзяць у агульны гарадавы артыкул. Значыць, слова «новик» (навік) нельга аўтаматычна перакладаць як «нядаўна перасяліўся».
Кантроль аглядамі 1626 года ўзмацняе вывад. Васіль асабіста з'яўляўся ў Мцэнск 17 красавіка і 7 чэрвеня; Іван і Аляксей разам названы сярод тых, хто з'явіўся 2 ліпеня і служыў да роспуску 4 кастрычніка. У 1641/42 годзе ўсе трое яшчэ фіксуюцца ў арлоўскай службе, а Аляксей дажывае ў дакументах да прысягі 1645 года. Перад намі ўстойлівыя арлоўскія біяграфіі, а не аднаразовыя індэксныя супадзенні.
Новая сваяцкая гіпотэза дапушчальная, але пакуль не даказаная: Аляксей і Іван — Васільевічы, а Васіль Дзмітрыевіч падыходзіць ім у бацькі па імені і пакаленні. Адначасовае службовае афармленне гэтаму не супярэчыць — бацька мог увайсці ў службу позна, а дарослыя сыны верстацца асобна. Але прамых слоў «дети Василия Дмитриевича» (дзеці Васіля Дзмітрыевіча) або «братья» (браты) няма. Таму карта не атрымлівае выдуманага маршруту і сваяцкай стрэлкі; наступны адрасны пошук пераносіцца ў чалабітныя аб вярстанні Аляксея 1621/22 года і памесныя выдачы, дзе магла быць формула «с отцова поместья» (з бацькавага памесця) або названы ранейшы горад.
Публікацыя арлоўскага спіса 1627/28 года, поўны паказальнік справы 1620/21 года.
Анпілог Ананьін атрымаў дакладны адрас: сучаснае Шчалкунова
Змена тактыкі з іменнага пошуку на гістарычную мікрагеаграфію выправіла старую заглушку на карце. Поўнапамерная тэматычная карта Р. І. Аўсяннікава паказвае «Государнино селище (Щелкуново)» (Гасударнінскае селішча (Шчалкунова)) на Арліку. Незалежны артыкул Е. Ашыхмінай 2009 года дае тое ж прамое атаясамленне: Гасударынінскае селішча пісцовай кнігі — сучасная вёска Шчалкунова Урыцкага раёна. Пералік жыхароў супадае з першасным тэкстам: Шавялёвы, Ананьіны, Сотнікавы, Жэрдзевы і Багданавы.
Менавіта тут знаходзіўся жэрабей Анпілога Іванавіча Ананьіна, які да 1594/95 года перайшоў яго ўнуку Кандрацію Вавілавічу. Кропка перанесена з умоўнага цэнтра Арла ў Шчалкунова: 52.9923699, 35.790105. Гэта важнае ўдакладненне, але яно не дазваляе зрабіць Анпілога продкам фамільнага рада.
Новая геаграфія адначасова ўзмацняе і абмяжоўвае мясцовую гіпотэзу. Анпілог дакументаваны ў тым жа Карчакоўскім стане і ў басейне той жа ракі Арла/Арліка, дзе жылі раннія Анфілогавы. Аднак Шчалкунова знаходзіцца прыкладна ў 27 км на ўсход ад працоўнай кропкі Баздырава. Значыць, даказана мясцовае бытаванне імя, ад якога магло незалежна ўзнікнуць прозвішча, але не непасрэднае суседства Ананьіных з кампактным вузлом Баздырава—Белая—Сафонава—Радомля. Маршрут і сваяцкая лінія на карце не праводзяцца.
Артыкул Е. Ашыхмінай з атаясамленнем паселішча, тэматычная карта Арлоўскага павета 1595 года.
Кніга старых дач: дакладны адрас замест агульнага пошуку прозвішча
Новы маршрут вядзе не да чарговай дзесятні, а назад ад межавання 1680–1682 гадоў. Афіцыйны каталог РГАДА лакалізуе вялізную арлоўскую кнігу: ф. 1209, воп. 1, кн. 336, арк. 1–546 адв. У ёй Пётр Васільевіч Шамордзін і Сцяпан Рэп'еў мералі памесныя «придачи» (прыдачы) з Дзікага поля, прыкладныя і абводныя землі Тайчукоўскага, Карчакоўскага і Непалацкага станаў. Звязаны камплект кн. 10048 захоўвае копію часткі кнігі на арк. 1–216 адв., пратакол камісіі на арк. 217–282 і наказ на арк. 283–320.
Каштоўнасць дакумента — у яго метадзе. Апублікаваны наказ загадвае правяраць зямлю «по писцовым книгам, по дачам, по крепостям, по старым межам» (па пісцовых кнігах, па дачах, па крэпасцях, па старых межах). «Крепости» (крэпасці) у гэтым кантэксце — пісьмовыя падставы ўладання, а не ўмацаванні; «придача» (прыдача) — новая зямля, якая далучаецца да ўжо існуючага памесця. Таму артыкул 1681 года мог назваць першага ўладальніка старой дачы, спадкаванне пасля бацькі або страчаную кнігу XVI стагоддзя.
Адначасова закрыты яшчэ адзін тупік. Па афіцыйных фотакопіях правераны рукапісны алфавіт вопісу 97і да кніг 181–395. У бесперапынным участку літары «А» пасля групы Анічковых пачынаецца група Анціпавых: асобнай групы Ампілогавых, Анпілогавых або Анфілогавых паміж імі няма. Гэта не азначае, што ў кнізе няма патрэбнага чалавека: ён мог хавацца ў калектыўным «с товарищи» (з таварышамі), праходзіць пад іншай формай або яшчэ называцца патранімічна — напрыклад, «Фёдор Анфилогов сын» (Фёдар Анфілогаў сын). Але паўтараць агульны алфавітны пошук больш не трэба.
Наступны прыярытэт — тэрытарыяльнае чытанне Карчакоўскага стана па вядомых землях ранніх арлоўскіх Анфілогавых і іх суседзях. У кожным артыкуле трэба шукаць формулы «после отца» (пасля бацькі), «по старой даче» (па старой дачы), «по крепости» (па крэпасці) і спасылкі на ранейшую пісцовую або асобную кнігу. Карта пакуль не мяняецца: знойдзены механізм пошуку, а не даказаны шлях перасялення.
Афіцыйны каталог фонду 1209, публікацыя наказу 1681 года.
Не спіс перасяленцаў, а скарга пасля набору: Першушка Пянькоў, 1592 год
Пошук па кантрольным прозвішчы Пяньковых вывеў да рэдкага дакумента, які захоўвае менавіта тую формулу, якой не хапае для ранніх арлоўскіх Анфілогавых. У сваёй чалабітнай Першушка Дземянцьеў сын Пянькоў назваў сябе «новоприборным елецким казаком» (новапрыборным елецкім казаком) і прама напісаў, што ў 1592 годзе запісаўся служыць «на твой государев новой город на Елец» (у твой гасудараў новы горад на Елец). Да набору ён жыў у Салоўскім павеце за сынам баярскім Данілам Іванавічам Карпавым — на аброку, «не на пашне и не на тягле» (не на ральлі і не на цягле).
Гэта не позняя радаводная легенда, а два акты адной справы, якія ўзаемна правяраюць адзін аднаго: чалабітная на арк. 43–44 і царская ўказная грамата салоўскаму ваяводу на арк. 41–42. Елецкі казачы сотнік Павел Гур'еў фармальна адмовіў Першушку ад ранейшага ўладальніка па гасударавай грамаце. Карпаў, аднак, утрымаў жонку і брата Ісая, прысвоіў жывёлу, адзенне і хлеб. Тры іншыя браты Першушкі засталіся жыць у яго ў Салоўскім павеце. Такім чынам, дакумент фіксуе не толькі пераход аднаго чалавека, але і падзел сям'і паміж старым месцам і новай крэпасцю.
Асабліва важная арфаграфія. У чалабітнай стаіць Пенков, у пачатку ўказной граматы той жа чалавек названы Панковым, а ў яе канцы перапісчык напісаў Пешковым. Адзін акт дае тры пошукавыя формы адной асобы. Значыць, ранняга Анфілогава нельга шукаць толькі па сучасным напісанні: трэба правяраць замены галосных, Ф/П і скажэнні суседніх зычных, а потым супастаўляць імя, імя па бацьку, уладальніка і маршрут.
Першушка пакуль не злучаецца сваяцтвам з салоўскім Апанасам, арлоўскім Пракудай і крапівенскім Сяргеем Васільевічамі Пяньковымі. Ён быў прыборным казаком, тады як Пракуда ў 1596 годзе атрымаў памесны аклад навіка. Але механізм і кірунак цяпер даказаны на канкрэтным чалавеку з таго ж кантрольнага фамільнага асяроддзя: Салоўскі павет → новы Елец, за чатыры гады да сумеснага з'яўлення Пракуды Пянькова і Паўла Анфілогава ў арлоўскай дзесятні.
Адразу знойдзены і неабходны контрпрыклад. Указная грамата 1593 года на Арол паведамляе, што Грышка Іванаў сын Андрэеў запісаўся ў елецкія стральцы «из-за орлянина» (з-за арляніна) Аляксея Панцюхіна, тады як яго бацька застаўся жыць на ранейшай арлоўскай выці. Значыць, Елец набіраў людзей з некалькіх суседніх акруг, уключаючы сам Арол. Маршрут Першушкі пацвярджае існаванне салоўскага канала, але не ператварае Салову ў адзіны горад-донар.
Тактыка мяняецца яшчэ раз. Наступны масіў — не толькі дзесятні, а чалабітныя 1590-х гадоў пра вываз сям'і і маёмасці пасля набору, а таксама адрасаваныя ранейшым гарадам адказныя граматы. Менавіта ў іх варта шукаць Мікулу, Васіля, Першу/Пятра, Цімафея, Нечая, Пахома і Цярэнція — бацькоў ранніх арлоўскіх Анфілогавых. Асобная картка створана без профілю і карты: Пяньковы застаюцца кантрольным прозвішчам, а публічная карта паказвае толькі даказаныя маршруты даследаванага рада.
Указная грамата па чалабітнай Першушкі, чалабітная Першушкі, грамата пра Грышку Андрэева з Арла.
Варатынскі пералом: шукаць трэба не адзін горад-донар
Новы паварот даў не гатовы маршрут, а больш праўдападобны механізм з'яўлення змешанага арлоўскага ядра. 15 верасня 1562 года Міхаіл і Аляксандр Варатынскія трапілі ў апалу. Іх долі ў Навасілі, Перамышлі і Варатынску былі ўзяты на гасудара, маёмасць канфіскавана. Публікацыя В. Ю. Белікава і В. І. Калычавай паказвае, што пасля гэтага старая ваенна-тэрытарыяльная карпарацыя страціла аўтаномнага кіраўніка: памешчыкі трымалі зямлю ўжо ад імя цара. У 1566 годзе Міхаілу абмежавана вярнулі паўднёвую частку ўладанняў, а да лютага 1569 года яго зноў адарвалі ад звыклай карпарацыі.
Унутр гэтага пералому дакладна трапляе заснаванне Арла ў 1566 годзе. Таму першае насельніцтва новай крэпасці магло быць вынікам не аднаго перасялення з Кашыры, Мяшчоўска ці Саловы, а дзяржаўнага пераразмеркавання людзей з некалькіх ужо існуючых службовых асяроддзяў Верхняй Акі. Пакуль гэта працоўная мадэль, але яна тлумачыць разнастайную геаграфію ранніх арлоўскіх галоў лепш, чым пошук аднаго горада-прарадзімы.
Галоўная архіўная знаходка — дакладная назва страчанай іменнай крыніцы. У вопісе архіва Пасольскага прыказа 1614 года яшчэ значыўся «Сыскной список и роспросные речи боярина князя Михаила Ивановича Воротынского людей 71-го году» (Вышуковы спіс і роспытныя прамовы людзей баярына князя Міхаіла Іванавіча Варатынскага 71-га года). Гэта 1562/63 год. Сучасны артыкул М. В. Бялова дае дакладную спасылку: Описи Царского архива XVI века и архива Посольского приказа 1614 года [Вопісы Царскага архіва XVI стагоддзя і архіва Пасольскага прыказа 1614 года], М., 1960, с. 50. Змест справы невядомы, але сама назва даказвае: людзей князя расследавалі і дапытвалі паіменна. Цяпер можна шукаць не абстрактных «перасяленцаў», а выпіскі, копіі і спасылкі менавіта на гэты «сыскной список» (вышуковы спіс).
Асабліва выразна, што ўжо 20 красавіка 1563 года ў пароцы за Аляксандра Варатынскага разам стаяць Рычко Онфалов/Анфалов сын Волоцкого, Дзмітрый Тургенеў, Андрэй Ізмайлаў і Іван Фефілацьеў. Апошнія трое пазней прама або верагодна звязаны з раннім арлоўскім камандаваннем. Рычко не названы чалавекам Варатынскага і не абвяшчаецца продкам Анфілогавых; парука таксама не з'яўляецца спісам пераведзеных людзей. Але рэдкае іменаванне цяпер змешчана ў дакладны момант дзяржаўнай перабудовы паўднёва-заходняга службовага асяроддзя.
Другі вузел — Совіны — даў першы персанальны кадравы мост. Пятрок (Меншы) Рыгораў сын Совін у Тысячнай кнізе 1550 года запісаны сынам баярскім III артыкула па Варатынску; Дваровы сшытак захоўвае яго ўнутры таго ж верхнеакскага, у тым ліку мяшчоўскага, асяроддзя. У 1577–1578 гадах Пётр Меншы Рыгоравіч Совін ужо камандуе ў Арле. Супадаюць рэдкае спалучэнне імені і адрознівальніка «Меньшой» (Меншы), імя па бацьку і радавое іменаванне, таму гэта высоканадзейная траекторыя аднаго чалавека: Варатынск/мяшчоўскае службовае асяроддзе → ранняе арлоўскае камандаванне.
Іван, Пётр Большы, Пётр Меншы, Мікіта і Сямён Совіны запісаны адной групай як Рыгоравы дзеці, а Іван Рыгоравіч Совін стаіць у пароцы 1562 года побач з будучымі арлоўскімі галовамі. Іх брацтва вельмі верагоднае, але пакуль не падмацавана прамой радаводнай або актавай формулай. Не ўстаноўлена і тоеснасць Боланды аднаму з ранніх братоў. Галоўнае ўжо даказана без гэтых здагадак: хоць бы адзін канкрэтны кадр старой варатынскай карпарацыі пазней апынуўся на чале Арла.
Наступны ход даў ужо не начальніка, а верагодны ланцуг звычайнай памешчыцкай сям'і. У адоеўскай сотнай 25 мая 1565 года побач з дарогай з Адоева ў Навасіль названы «Кости Иванова сына Савенкова да сына ево Нечаика» (Косці Іванава сына Савенкава ды сына яго Нечайкі). Формула несумненна фіксуе два пакаленні: Косцю Іванавіча Савенкава і яго сына Нечая. На фотакопіі друкаванай с. 109 радок чытаецца ясна; публікацыя паказвае архіўную аснову: РГАДА, ф. 1209, слупкі па Бялёву, № 39848, ч. 1, арк. 88–104, спіс 1660 года, мэтавае месца на арк. 102 адв.
У Арлоўскай кнізе 1594/95 года, на с. 871, стаіць Осип Нечаев сын Савенкова (Восіп Нечаеў сын Савенкава) у вёсцы Савенкава Непалацкага стана. Тут супалі адразу фамільная форма і рэдкае імя бацькі. За дваццаць дзевяць–трыццаць гадоў Нечай мог стаць бацькам дарослага Восіпа, таму ўзнікае верагодны ланцуг Косця → Нечай → Восіп Нечаевіч. Гэта першы знойдзены кандыдат на пераход радавой памешчыцкай сям'і з адоеўска-навасільскага асяроддзя ў ранні Арол.
Але прамежкавага акта пакуль няма. Арлоўскі Восіп не названы ўнукам Косці, а
Нечай яшчэ не знойдзены поўнай формулай «Костин сын Савенков» (Косцін сын Савенкаў). У Арле было шмат
Савенкавых, таму прозвішча само па сабе недастатковае; вагу гіпотэзе дае
менавіта патронім Нечаеў. Маршрут і профілі Савенкавых не ствараюцца. Асобная
картка PUB-ODOEV-1565-OREL-1594-SAVENKOV-PATRONYMIC-BRIDGE захоўвае абедзве
фотакопіі, літаральныя радкі, разбор імёнаў і дакладную мяжу вываду.
Позні кантроль даў карысны, але не вырашальны вынік. У іменным паказальніку да РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 488 на навасільскім арк. 254 разам стаяць Андрэй і Пронька Патапавы дзеці Савенкавы, Іван Ломакін і Кузьма Фёдараў Савенкавы. Нечая Косціна або Восіпа Нечаевіча сярод іх няма. Значыць, у XVII стагоддзі некалькі ліній Савенкавых працягвалі жыць у старым Навасільскім павеце; магчымы сыход Восіпавай галіны ў Арол не патрабаваў перасялення ўсяго роду. Але пакуль гэта толькі мадэль падзелу фамільнага кола. Наступны крок — чытаць сам арк. 254 і шукаць у яго зямельных формулах старыя дачы, а не прымаць паказальнік за доказ.
Асобны суцэльны кантроль закрыў яшчэ адзін паўторны шлях. З Дваровага сшытка выпісаны не толькі прозвішчы, а поўныя формулы абедзвюх патрэбных рубрык — Варатынска і Мяшчоўска: імя, імя бацькі, радавое іменаванне, сыны і браты. Пры пастрочнай звярцы з Арлом 1594/95 года другім прамым чалавекам пасля Пятра Меншага Совіна ніхто не аказаўся. Асабліва карысны ілжывы кандыдат: «Иван Иванов сын Шамского» (Іван Іванаў сын Шамскага) літаральна прысутнічае і ў раннім, і ў познім тэксце, але позні радок стаіць пад загалоўкам Тульскага, а не Арлоўскага павета. Таму гэта не пераход Мяшчоўск → Арол. Такі кантроль павятовага загалоўка абавязковы для ўсяго шматтомнага выдання.
Значыць, шырокае паўтарэнне Дваровага сшытка вычарпана. Наступны корпус павінен паведамляць не проста імя, а паходжанне права або службы: адказныя артыкулы, чалабітныя аб вярстанні і познія выпісы з формуламі «с отцова поместья» (з бацькавага памесця), «по старой даче» (па старой дачы), «переведён из города» (пераведзены з горада). Менавіта там можа з'явіцца страчаная прамежкавая прыступка паміж казаком або сынам без прозвішча і арлоўскім памешчыкам 1590-х гадоў.
Таму наступны пошук раздвойваецца. Па архіўнай лініі — шукаць вытворныя ад следчай справы 7071 года і паіменныя артыкулы апісання Адоеўска-Навасільскіх зямель 1565/66 года. Па сеткавай лініі — параўнаць памешчыкаў і былых княжацкіх слуг з арлоўскай дзесятняй 1594 года, пачынаючы з Совіных і рэдкіх суседніх іменаванняў. Карта не мяняецца: інстытуцыйная магчымасць пераводу яшчэ не з'яўляецца дакументаваным маршрутам носьбіта даследаванага рада.
Артыкул М. В. Бялова з дакладнай спасылкай на архіўны вопіс, публікацыя дакументаў пра землі Варатынскіх, паказальнік Тысячнай кнігі і Дваровага сшытка, старонка 871 Арлоўскай кнігі.
1645/46 год: у поўным Баздыраве застаўся адзін выразна названы Онпілогаў
Шэсць знойдзеных разваротаў РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 14, арк. 240 адв.–246 правераны цяпер як адзін бесперапынны блок, а не толькі як крыніца радка Івана. Сярод загалоўкаў пранумараваных двароў выразная фамільная форма даследаванага рада чытаецца адзін раз: № 441, «Двор того ж помещика Ивана Васильева сына Онпилогова» (Двор таго ж памешчыка Івана Васільева сына Онпілогава). Іншага ўпэўненага Анпілогава, Анфілогава або Онпілогава ў загалоўках гэтага вясковага блока не выяўлена.
Гэта мяняе сэнс параўнання з 1625 годам. Тады кароткі рэестр пералічваў у Баздыраве шэсць трымальнікаў: Івана Васільевіча, Васіля Дзмітрыевіча, братоў Аляксея і Рыгора Васільевічаў, братоў Марціна і Кузьму Карпавічаў. Праз дваццаць гадоў у перапіснай паслядоўнасці выразна пазнаецца толькі Іван. Нельга абвяшчаць астатніх памерлымі або перасяленымі: двор мог перайсці сыну альбо староннему ўладальніку, чалавек мог жыць у іншай вёсцы або быць улічаны ў іншым раздзеле. Але мадэль нязменнага «сямейнага гнязда з шасці двароў» цяпер абвергнута самім арыгіналам.
Новы адрас пошуку — не агульны алфавіт прозвішча, а лёс пяці канкрэтных жэрабяў паміж 1625 і 1645/46 гадамі. Адказныя і аддзельныя артыкулы павінны паказаць, хто атрымаў зямлю Васіля Дзмітрыевіча, Аляксея і Рыгора Васільевічаў, Марціна і Кузьмы Карпавічаў. Такая перадача можа назваць сына, брата, памерлага бацьку альбо стары выпіс — і таму здольная даць пакаленную сувязь, якой няма ў перапісе. Карта атрымлівае толькі ўжо даказанае назіранне Івана ў Баздыраве; знікненне прозвішча з іншых загалоўкаў не ператвараецца ў выдуманы маршрут.
Публічная папка з фотакопіямі справы.
Не яшчэ адно прозвішча, а ўнутраная сетка імёнаў кнігі 1594/95 года
Пасля праверкі адкрытых арлоўскіх кніг № 1056 і 1058 тупіковая галіна закрыта свядома. Кн. 1056, арк. 1–18 — позняя копія ўжо прачытанага перапісу 1645/46 года; астатнія яе аркушы адносяцца да межавання 1676 года. Кн. 1058 змяшчае позні пісцова-межавы комплекс 1680-х гадоў. Ніводная з іх не з'яўляецца страчанай адказной або аддзельнай кнігай прамежку 1595–1625 гадоў, таму суцэльнае гартанне соцень кадраў не працягнута.
Замест гэтага адкрыты навігацыйны пласт самой кнігі 1594/95 года. Перад яе асноўным тэкстам захаваўся рукапісны роспіс уладальнікаў на арк. 1а–63а. Афіцыйны каталог прама называе гэты раздзел, а першыя кадры адкрытай фотакопіі паказваюць імёны са спасылкамі на артыкулы. Гэта не доказ перасялення і не асобны рэестр служылых людзей, але новы спосаб шукаць чалавека, які яшчэ не насіў прозвішча Анфілогаў.
Праверка цяпер будуецца па сямейных сігнатурах: Мікула → Васіль, Цімафей, Карп; Нечай → Іван; Перша → Іван; Пахом → Ермак; Цярэнцій → Павел. Калі адзін з бацькоў або сыноў мае ў роспісе другую спасылку, варта чытаць іншы артыкул асноўнага тэксту: там можа апынуцца ранейшае ўладанне, іншы патронім або сваяцкі кантэкст. Супадзення адной формы імені недастаткова; каштоўнасць будзе мець толькі паўтор з тым жа рэдкім сямейным або суседскім акружэннем.
Такім чынам, пошук мяняецца з агульнарасійскага перабору прозвішча на унутраную рэканструкцыю васьмі біяграфій унутры аднаго зямельнага корпуса. Профілі і карта пакуль не мяняюцца: указальная спасылка сама па сабе не з'яўляецца новай падзеяй.
Афіцыйны каталог пісцовых кніг РГАДА, адкрытая фотакопія кн. 329.
Выпраўлена архіўная пагінацыя: Баздырава знаходзіцца на арк. 549–551 адв.
Супастаўленне друкаванай старонкі з рукапісам па адным падобным слове дало памылку: раней да картак былі прымацаваны арк. 713–720. Афіцыйная структура справы паказвае, што гэтыя аркушы ўжо адносяцца да Нугорскага стана, тады як друкаваная с. 975 мае калантытул Карчакоўскага стана. Паўторны пошук выкананы па трох незалежных прыкметах адначасова: стане, паслядоўнасці суседзяў і рукапісных нумарах артыкулаў.
Дакладная адпаведнасць цяпер устаноўлена:
- № 747, Беляй Васільеў сын Онфілогава — арк. 549–549 адв.;
- № 748, Восіп Васільеў сын Анфілогава — арк. 549 адв.–550;
- № 751, Васіль, Цімафей і Карп Мікуліны дзеці Анфілогава — арк. 551–551 адв.
Паміж імі рукапіс захоўвае той жа парадак суседзяў, што і друк: Гаўрыла Нямцоў, Лёва Крывалапаў, Мікіфар Баздыраў, потым Аўдзей, Проня і Грыша Крывалапавы. Гэта мацней за адзінкавае супадзенне прозвішча і канчаткова лакалізуе ўвесь зямельны вузел. У карткі захаваны чатыры сапраўдныя развароты арк. 548 адв.–552; ілжывыя спасылкі з картак выдалены.
Новага зыходнага горада рукапіс не назваў. Таму ўладальніцкі роспіс кн. 329 больш не з'яўляецца галоўным кірункам: ён добра прыводзіць да артыкула, але сам не дадае біяграфію. Пошук пераносіцца ў кн. 330 за 1625/26 год, прычым не толькі да наяўных уладальнікаў Баздырава на арк. 72 адв.–78 і 82 адв.–87. Другі, больш перспектыўны пласт — раздзел парожніх памесцяў Карчакоўскага стана, складзены пры параўнанні са старой кнігай. У ім ужо бачны распад суседскага комплексу: асобна запісаны ўдовіна памесце Арыны, жонкі Максіма Баздырава, з сынамі Фролам, Агапам і Радзівонам у Токарні, ранейшыя трыманні Крыўцова і Брадзіхіна. Менавіта суседнія пустыя жэрабі могуць растлумачыць, якія сем'і вымерлі, сышлі або перадалі зямлю, і даць формулу, прапушчаную кароткім уладальніцкім рэестрам.
Тарапецкі кантроль: Мікіфар Аксёнаў за пакаленне да Арла
Пасля вычарпання пошуку толькі па варыянтах Анфилог-/Анфилох- праверана іншая сігнатура — рэдкая поўная формула бліжэйшага суседа. У Тарапецкай кнізе 1540/41 года на рукапісным арк. 9 адв. сярод пасадскіх людзей запісаны «двор Микифора Оксенова сына» (двор Мікіфара Аксёнава сына). У іншым гарадскім роспісе той жа кнігі Мікіфар паўтораны і побач названы яго брат Остратко (Астратка).
Праз пяцьдзясят чатыры гады Арлоўская кніга называе ў Баздыраве Мікіфара Аксёнава сына Баздырава, які трымаў «отца его поместье» (бацькі яго памесце). Супадзенне асабістага імені і рэдкага імя па бацьку храналагічна не немагчымае: малады дарослы 1540 года мог быць пажылым уладальнікам у 1594/95 годзе. Гэта новы паўночна-заходні кантрольны кандыдат, знойдзены не па прозвішчы, а па двухпакаленным іменным подпісе.
Але тоеснасць пакуль не прымаецца. У Таропцы няма іменавання Баздыраў; чалавек запісаны пасадскім, а не сынам баярскім; брат Астратка ў арлоўскім коле не знойдзены. Нарэшце, верагодны сын арлоўскага Мікіфара — Пётр Нікіфаравіч Баздыраў, Свірыдаў тож, — дакументаваны ў Пехлецкім стане Разанскага павета і прама перайшоў адтуль на ражскую службу. Таму разанска-ражскі калідор застаецца мацнейшым, а Таропец становіцца карыснай альтэрнатывай, здольнай праверыць, наколькі ўнікальная сама іменная формула.
Наступны адрозніваючы тэст вельмі канкрэтны: шукаць у тарапецкіх кнігах 1550–1570-х гадоў Мікіфара Аксёнава разам з братам Астраткам і другое іменаванне Баздыраў/Свірыдаў; у арлоўскіх адказных дакументах — ранейшую службу Аксёна або Мікіфара. Толькі супадзенне брата, статусу альбо зямлі дазволіць ператварыць сугучча ў маршрут. Асобныя профіль і кропка карты не створаны: дакументаваны толькі чалавек іншай фамільнай формы, а пераход у Арол не даказаны.
Публікацыя Тарапецкай кнігі на «Восточной литературе», поўная PDF-копія.
Змена маштабу: паўночны «адбітак» суседняга прозвішча Дзерыглазавых
Пошук аднаго прозвішча Анпілогаў упіраецца ў адсутнасць ранняй арлоўскай дзесятні. Таму адзінкай параўнання зроблены не асобны чалавек, а пакет рэдкіх прозвішчаў, якія акружаюць Анпілогавых у арлоўскай зямлі 1594/95 года. Першым спрацавала прозвішча Дзерыглазаў.
У каталогу А. В. Антонава знойдзены акт № 1678: аддзельны выпіс 1585 года губных старастаў Крэсцьяніна Страхава і Івана Корсакава Івану Арыставу сыну Лупандзіна на былое памесце Ігната Дзерыглазава з пляменнікам Пятром — усадзішча Попава Засароддзе і пустошы Лазугіна ў Пакроўскім Іванскім Нікольскім на Валоку Держкове пагосце Бежацкай пяціны. Публікацыя: «Русский дипломатарий» [Рускі дыпламатарый], вып. 8, 2002, № 1678, с. 214.
Істотная папраўка да тыпу крыніцы: поўнага тэксту выпісу пакуль няма. Каталог пазначае запіс як згадку і дае яго адрас: РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 972, арк. 66. Незалежны каталог пісцовых кніг вызначае кн. 972 як дазорную кнігу Бежацкай пяціны 1593/94 года дазору Воіна Іванавіча Завалішына і пад'ячага Ждана Зіноўева, арк. 1–294. Значыць, пісцы 1593/94 года бачылі або пераказалі ўладальніцкі выпіс 1585 года; сам акт мог не захавацца асобна.
Храналогія шчыльная: бежацкая сям'я дакументавана ўсяго за дзевяць гадоў да арлоўскай пісцовай кнігі. У Арле запісаны ўжо іншыя формулы: Даніла Фёдаравіч Дзерыглазаў побач з ранейшай зямлёй Малца Пахомава і Ермака Пахомавіча Анпілогава, а таксама ўдава Яфрэма Дзерыглазава з чатырма сынамі. Ні Ігнат, ні Пётр не маюць у каталожным запісе імёнаў па бацьку; сваяцтва з Данілам і Яфрэмам не названа. Таму гэта не даказаны пераезд, але першы канкрэтны паўночна-заходні донарскі раён для аднаго з рэдкіх прозвішчаў арлоўскага суседскага комплексу.
На карту лінія Бежацкая пяціна — Арол не наносіцца і профілі Дзерыглазавых не ствараюцца: гаворка ідзе пра кантрольнае прозвішча па-за даследаваным радам. Практычны наступны тэст — фотакопія кн. 972, арк. 66 з суседнімі аркушамі. Патрэбныя літаральная формула выпісу, імёны па бацьку Ігната і Пятра, прычына страты памесця і суседнія прозвішчы. Калі побач паўторыцца яшчэ адно рэдкае прозвішча арлоўскага вузла, версія агульнага паўночнага набору стане істотна мацнейшай; калі не, бежацкая галіна застанецца незалежным аднафамільным кантролем.
Каталог Антонава ў Google Books, адкрыты іменны паказальнік да каталога, каталог пісцовых кніг РГАДА.
Поўнатэкставы пошук па вопісах мяняе архіўны прыярытэт: ф. 1209 раней за ф. 141
Адкрыты новы незалежны шлях праверкі — поўнатэкставы пошук па 5 334 вопісах РГАДА, уключаючы OCR 1 035 PDF. У ранніх матэрыялах фондаў 210, 141 і 1209 правераны Арол, старожавая служба, 1577 год і варыянты Анфилог-, Анпилог-, Онфилог- і Ампилог-. Самастойна азагалоўленай арлоўскай справы пра агляд альбо прыдачу 1577 года пошук не паказаў. Гэты вынік адносіцца толькі да праіндэксаваных загалоўкаў і распазнанага тэксту: дакумент усё яшчэ можа знаходзіцца ўнутры позняй кнігі, агульнага слупка або неапісанага комплексу.
Галоўная папраўка тычыцца не выніку, а маршруту. Баярскі прыгавор 15 сакавіка 1577 года прама ствараў два канцылярскія сляды:
- паіменныя спісы выбраных людзей і іх аклады дастаўляліся дзякам Разраднай ізбы — гэта лінія фонду 210;
- пра памесці пасылалася памяць у Памесны прыказ, адкуль у гарады павінны былі выехаць пісцы і пад'ячыя для асабістага агляду людзей з конямі — гэта лінія фонду 1209, яго позніх выпісаў, адказных кніг і зямельных цяжбаў.
Таму ранейшая пастаноўка «спачатку фонд 141» была занадта шырокай. Фонд 141 — зборная калекцыя ацалелых спраў розных прыказаў; ён застаецца кантрольным, але не асноўным адрасам. Прыярытэт цяпер у вытворных дакументаў Памеснага прыказа з формуламі «прибавлено к старому поместью» (дададзена да старога памесця), «с 20 до 50 четвертей» (з 20 да 50 чвэрцяў), «по списку из Разряду» (па спісе з Разраду) і спасылкамі на кнігі 7085/1577 года. Менавіта такая позняя спасылка можа назваць чалавека, нават калі зыходная памяць загінула ў пажары 1626 года.
Для карты вынік пакуль адмоўны: знойдзены новы дакументальны канал, але не зыходны горад канкрэтнага Анфілогава. Маршрут без персанальнай звязкі не дадаецца.
Публікацыя прыгавору 15 сакавіка 1577 года, поўнатэкставы пошук па вопісах РГАДА.
Не фамільны пошук, а біяграфічны разрыў Паўла Іеўлева
Тактыка зноў зменена. Замест далейшага перабору падобных прозвішчаў праверана, што адбылося пасля двух паручыцельстваў Паўла Цярэнцьева сына Іеўлева ў Ражску ў 1591 годзе. Абодва чалавекі, за якіх ён ручаўся, не зніклі разам з ім:
- Шастачка Іванаў сын Страілаў паўтораны ў Ражскай дзесятні 1594 года пад № 494 і ў дзесятні 1597 года пад № 669;
- Поснік, Позняк тож, Савін сын Гольцаў паўтораны ў 1594 годзе пад № 578; у 1597 годзе пад № 570 акладчыкі сказалі, што яго не ведаюць, што ён з імі не служыў і на маскоўскі агляд не прыязджаў.
Сам Павел у дзесятнях 1594 і 1597 гадоў не паўтораны. Значыць, гэта не страта ўсёй парукальнай групы і не агульны пераход людзей з аднаго блока. Яго знікненне — індывідуальны біяграфічны сігнал.
Дадаткова суцэльна правераны апублікаваны зямельна-плацежны корпус 1594–1597 гадоў. Дакладная формула Паўла там таксама не знойдзена, хоць іншыя Іеўлевы чытаюцца ўпэўнена. У Пехлецкім стане на друкаваных с. 142–143 за Панеем Церахавым сынам Іеўлева запісаны жэрабей у вёсцы Розавай: 20 чвэрцяў ральлі ў жывучым і пустым, плацеж з чатырох чвэрцяў жывучай ральлі. У Перавіцкім стане Зарайскага павета на с. 163 Міхаіл Іванаў сын Іеўлеў трымаў жэрабей сяла Іношаўкі. У Разанскай дзесятні 1604 года з'яўляецца яшчэ Любан Пятроў сын Іеўлеў, навік з акладам 200 чвэрцяў.
Гэта не сваякі Паўла па даказаным дакуменце і не носьбіты даследаванага фамільнага рада. Іх значэнне кантрольнае: прозвішча Іеўлеў не знікла з рэгіёна і не было нябачным для пошуку. Формулы «Семён Иевлев сын Ляпунов» (Сямён Іеўлеў сын Ляпунова) і «Меншик Иевлев сын Ляпунов» (Меншык Іеўлеў сын Ляпунова) аддзелены ад іх: там Иевлев — патронім, а трэцяе іменаванне сям'і — Ляпуноў.
Новая ацэнка асцярожна ўзмацняе ражскага кандыдата. Паслядоўнасць цяпер выглядае так: два паручыцельствы ў Ражску ў 1591 годзе → індывідуальнае знікненне са службовых і зямельных кніг 1594–1597 гадоў → з'яўленне ў Арле ў 1596 годзе Паўла з тым жа асабістым іменем і бацькам Цярэнціем, але з іменаваннем Анфілогаў. Такі ланцужок сумяшчальны з пераходам у новы горад, аднак гэтак жа магчымыя смерць, страта зямлі або спыненне службы. Таму профіль не раздвойваецца і маршрут Ражск — Арол на карту не наносіцца. Наступная мэта — не новы спіс прозвішчаў, а акт выбыцця, перадача памесця або позні выпіс са страчанай ражскай кнігі, дзе будзе названа прычына знікнення Паўла.
Плацежныя кнігі Разанскага краю ў Internet Archive, Разанская дзесятня 1604 года, Ражскія дзесятні 1594 і 1597 гадоў.
Адваротны пошук: не прозвішча, а дзеці магчымага Анфілога
Чарговы шырокі перабор гатовага прозвішча заменены праверачнай пакаленнай гіпотэзай. Калі арлоўскае іменаванне замацавалася толькі ў пакалення 1590-х гадоў, то іх бацькі Мікула, Перша, Нечай, Пахом або Цярэнцій маглі быць раней запісаны прамымі патронімамі: «Микула Анфилогов сын», «Пахом Анфилофов сын» і да т. п. У такім выпадку пошук аднаго слова «Анфилогов» без дзіцячага імені сапраўды прапускаў бы патрэбнае пакаленне.
Поўнатэкставая праверка шасці тамоў «Писцовых книг Московского государства» [Пісцовыя кнігі Маскоўскай дзяржавы] дала жорсткую мяжу: спалучэнні сямі бацькоўскіх асноў з Анфил-/Анпил-/Онфил- і Ампил- знаходзяцца толькі ва ўжо вядомых арлоўскіх артыкулах 1594/95 года. Ніводнага даарлоўскага Анфілога з дзіцем патрэбнага імені ў гэтым зямельным корпусе няма. Гэта не абвяржэнне агульнага продка — значная частка паўднёвага ўліку страчана, — але апублікаваны маскоўскі корпус гэтую мадэль не пацвярджае.
Правераны яшчэ два незалежныя кірункі. У поўным адкрытым тэксце
«Дворовой тетради 50-х годов XVI века» [Дваровы сшытак 50-х гадоў XVI стагоддзя] няма формаў Анфилог-/Анпилог-/Онфилог-
або Анфилоф-. Значыць, далейшы пошук сярод верхняга пласта Гасударава
двара мае нізкі прыярытэт: раннія арлоўцы праўдападобней належаць да
правінцыйных казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх. Польска-літоўскія
варыянты Onfilogow, Onfilohow, Anfilogow, Anfilohow і напісанні з
ł таксама не вывелі да дакументаванага земяніна або баярына XVI стагоддзя.
Гэты нулявы вынік абмежаваны даступным поўнатэкставым пошукам і не
замяняе прагляду Літоўскай метрыкі.
Тактыка пасля праверкі мяняецца, а не паўтараецца. Галоўны пласт цяпер — нізавы правінцыйны ўлік: арлоўскія старожавыя роспісы 1571–1580 гадоў, спісы выбраных казакоў і малапамесных дзяцей баярскіх, адказныя граматы пра пераход у новы горад і познія выпісы з формуламі пра ранейшую службу. На карту нічога не дададзена: знойдзена абмежаванне метаду, а не маршрут чалавека.
Аскол зрушаны назад: Данілка Онпілогаў, палкавы казак 1615 года
Пошук не па сучасным прозвішчы, а па формуле службовай рубрыкі даў новага ранняга носьбіта. У Аскольскай дазорнай кнізе 1615 года на арк. 78 адв. запісаны Данилко Онпилогов (Данілка Онпілогаў). Яго становішча вызначаецца не здагадкай па суседзях: загаловак «Полковые казаки» (Палкавыя казакі) пачынаецца на арк. 77 адв., далей ідуць пяцідзясятнікі, «десятники и рядовые все» (дзясятнікі і радавыя ўсе), а самастойны спіс беламесных казакоў пачынаецца толькі на арк. 80. Значыць, Данілка быў палкавым казаком Аскола.
Гэта зрушвае дакументаваную прысутнасць фамільнага рада ў Асколе з 1646 да 1615 года. Пазнейшы запіс паказвае зусім іншы статус: манастырскіх сялян Андрэя Пятровіча Анпілогава і яго сына Івана. Тэарэтычна служылая сям'я магла даць залежную галіну пасля Смуты або змены ўладальніка, але крыніцы не называюць Данілку бацькам, дзедам або сваяком Андрэя. Не названы і ранейшы горад казака, таму звязваць яго з арлоўскімі Анфілогавымі 1594–1596 гадоў пакуль нельга.
Створаны асобны профіль Данілы і Record з поўнай службовай рамкай. На карце паказваецца толькі Аскол 1615 года; маршрут з Арла не праводзіцца. Наступная кропка праверкі — рукапісны арк. 78 адв. РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 342 і паўторныя аскольскія кнігі 1623–1626 гадоў.
Адкрытая транскрыпцыя кнігі з аркушавымі паказальнікамі, каталог выдання А. П. Нікулава ў НЭБ.
Новы паварот: магчымы брат і два радаводы Іеўлевых
Праверка старонкі 296 і сінтаксісу ўсёй кнігі змяніла прыярытэт. Цяпер трэба шукаць не толькі лёс самога Паўла, але і звязку Павел — Панка, верагодныя сыны двухіменнага Орбея/Арбея — Цярэнція Іеўлева. Панка дакладна застаўся ў Ражску і можа стаць якарам для зямельнага спадкавання, паручыцеляў і пазнейшых выпісаў. Рукапісны арыгінал усё яшчэ патрэбны, але друкаваная формула ўжо не выглядае адзінкавай рэдактарскай анамаліяй: яе граматыка пацвярджаецца іншымі падвойнымі бацькоўскімі імёнамі той жа дзесятні.
Абодва роспісы цяпер знойдзены ў поўным тэксце: Российская генеалогия [Расійская генеалогія], вып. 8 (2020), № 42–43, с. 299–309; архіўная аснова — РГАДА, ф. 286, воп. 1, адз. зах. 450, арк. 288–293 адв. Першы, пададзены Селівёрстам Іеўлевым 19 сакавіка 1686 года, выводзіць сваю тульскую галіну ад Васіля Васільевіча Іеўлева, які прыйшоў, паводле сямейнага падання, з Вялікага Ноўгарада пры Васілі Дзмітрыевічу. У канцы радаводнага пераліку складальнік заяўляе: «А Иевлевых кроме сей нашей росписи к нашему поколению ни в котором городе иных никого нет» (А Іеўлевых, апроч гэтага нашага роспісу, да нашага пакалення ні ў якім горадзе іншых нікога няма). Цярэнцій, Павел Цярэнцьевіч і Панка ў гэтым роспісе адсутнічаюць.
Другі роспіс, пададзены Сцяпанам і Андрэем Іеўлевымі 18 чэрвеня, будуе іншую тульска-алексінскую лінію ад Рыгора Васільевіча Іеўлева. У яго названы сыны Сава, Павел, Васіль і Ульян; пры гэтым Павел і Ульян памерлі бяздзетнымі. Гэта Павел Рыгоравіч, не ражскі Павел Цярэнцьевіч. Складальнікі таксама праводзяць жорсткую мяжу: Іеўлевым, якія называліся іх аднародцамі, прапануецца самім прад'явіць сведчанне. Значыць, у 1686 годзе аднапрозвішчнікі ўжо не лічыліся аўтаматычна адным родам. Вядомую тульскую дваранскую легенду нельга пераносіць на ражскую пару без асобнага доказнага ланцужка. Адмоўны вынік мяняе кірунак пошуку: патрэбныя справы непрызнаных аднародцаў, ражскія памесныя спадкаванні і нашчадкі Панкі Арбеева, а не паўтарэнне агульнай гісторыі тульскіх Іеўлевых.
Ранні след таксама правераны па афіцыйнай лічбавай копіі РНБ, а не толькі па алфавітным інтэрнэт-паказальніку. На друкаванай с. 108, рукапісным арк. 38 спіса двара 1573 года літаральна стаіць: «Помясы. По 5 рублей. Паня Иевлев. Юшко Химин» (Памясы. Па 5 рублёў. Паня Іеўлеў. Юшка Хімін). Такім чынам, Паня быў не безыменным «апрычнікам наогул», а памясам Хлебнага палаца — цэнтральным гаспадарчым служыцелем. Паміж гэтым радком і ражскім Панкам 1591 года васямнаццаць гадоў; узроставая паслядоўнасць магчымая.
Але імя не ўнікальнае: той жа паказальнік ведае Паню Кузьміна і Паню Паздзеева. Акрамя таго, гістарычная аснова Пан- магла даваць бытавыя формы ад некалькіх каляндарных імёнаў — Панкрацій, Панфіл/Памфіл, Панцеляймон і іншых. Таму Паня і Панка блізкія, але не абавязаны быць адным чалавекам або нават раскрывацца адным поўным іменем. У радку 1573 года няма імя па бацьку Цярэнцьеў, формы Орбеев/Арбеев, горада або зямлі. Новы вузкі запыт фармулюецца так: знайсці для палацавага Пані Іеўлева імя па бацьку, памесную дачу або адпуск з двара паміж 1573 і 1591 гадамі. Да такога моста профіль і маршрут не ствараюцца.
Афіцыйны прагляд выдання РНБ, выпускі альманаха «Российская генеалогия», паведамленне з архіўнымі аркушамі роспісаў.
Не ўся служба ў новым горадзе была перасяленнем
Суцэльнае чытанне суседніх грамат елецкага комплексу дало важны фільтр для арлоўскага пошуку. 5 верасня 1592 года на новы Елец загадалі прыслаць 100 тульскіх і 50 разанскіх дзяцей баярскіх; фактычна прыйшлі 60 і 30. У чалабітнай самі яны названы «сменными» (зменнымі), а разанцы паведамляюць: «И нас холопей твоих выбрали рязанцев однодворцев и безсемейных» (І нас, халопаў тваіх, выбралі — разанцаў аднадворцаў і бессямейных).
Тут «однодворцы» (аднадворцы) яшчэ не назва пазнейшага саслоўя. У літаральным кантэксце гэта людзі аднаго двара, выбраныя разам з бессямейнымі менавіта таму, што іх было лягчэй адарваць ад гаспадаркі на тэрмін. Яны прасілі адпусціць іх пасля зменнай службы. Гэта іншая група, чым 164 дзеці баярскія, якіх у тым жа комплексе набралі «из розных городов» на житьё («з розных гарадоў» на жыццё), паверсталі па трох памесных артыкулах, надзялілі зямлёй і грашыма і вызвалілі ад старож, каб тыя разаралі зямлю і паставілі двары.
Для гісторыі з'яўлення арлоўскіх Анфілогавых розніца прынцыповая. Радок «служил на Орле» (служыў на Арле) або імя ў палкавым і старожавым роспісе яшчэ не даказвае пераезду. Сапраўдны след выхаду павінен суправаджацца хоць бы адной з прыкмет: «на житье» (на жыццё), першапачатковая памесная дача, пастаўлены двор, перавод жонкі і маёмасці, парукальны запіс альбо прамая назва ранейшага горада. Таму зменныя спісы застаюцца картай кантактаў, а галоўны пошук пераносіцца ў чалабітныя пасля набору і ў зямельныя дакументы — менавіта там новы елецкі служылы чалавек звычайна прагаворвае, адкуль ён выйшаў.
Ніводзін з гэтых двух дакументаў Анфілогавых не называе; профілі і карта не мяняюцца. На карце нельга ператвараць часовую службу ў выдуманы маршрут.
Загад пра тульскую і разанскую змену, чалабітная «однодворцев и безсемейных», адпіска пра 164 пастаянныя елецкія дзеці баярскія.
Правераны новы публічны архіў: кніга 336 пакуль не выкуплена
Валанцёрскі праект «Сказочки, сказки и сказищи Орловщины» [Казачкі, казкі і казішчы Арлоўшчыны] сапраўды адкрыў агульнае воблака і пазначыў выкупленай арлоўскую пісцовую кнігу 1594/95 года — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 329. Аднак прывабная формула «Орловский — 21 дело / 10 960 листов — выкуплено» (Арлоўскі — 21 справа / 10 960 аркушаў — выкуплена) адносіцца да фонду 350, гэта значыць да рэвізскіх казак, а не да памесных кніг фонду 1209.
Спіс фонду 1209 правераны асобна. Справа 336, межавая кніга П. В. Шамордзіна 1680–1681 гадоў, 527 аркушаў, у ім ёсць, але не пазначана выкупленай і адсутнічае ў публічнай папцы. Таму старыя дачы Карчакоўскага стана пакуль нельга чытаць па адкрытым скане. Затое вынік закрывае ілжывае чаканне і пакідае два дакладныя запасныя адрасы: копію першых 216 аркушаў у спр. 10048 і копію часткі межавання Шамордзіна ў спр. 1057, арк. 121–281. Ніводная з гэтых спраў таксама пакуль не апублікавана ў воблаку.
Публічнае воблака праекта, спіс арлоўскіх спраў фонду 1209.
Паралельны пошук па суседзях: знойдзены жывы даследчы канал
Замест яшчэ аднаго запыту па прозвішчы праверана абнаўляльная табліца ўдзельнікаў
праекта адкрытых арлоўскіх сканаў. Сам Анфілогаўскі рад, Баздыравы,
Крывалапавы, Пяньковы, Ананьіны і Іеўлевы ў ёй не заяўлены. Але знойдзены чалавек,
які асобна даследуе Колугіных (Калугіных) менавіта па пісцовай кнізе
Арла 1594 года: карыстальнік ВГД aleksgooo, Telegram @ignority. Яго
адкрытыя паведамленні паказваюць той жа прадуктыўны прыём, які патрэбны нам:
супастаўленне арлоўскай сям'і з аднапрозвішчнікамі Болхава, Тулы і Навасіля і з
навікамі 1596 года, а не механічнае абвяшчэнне ўсіх аднапрозвішчнікаў раднёй.
У табліцы ёсць таксама даследчыца арлоўскіх Шалімавых — irinakoh, Telegram
@Irina Kokhtenko. Шалімавы асабліва важныя як кантроль: Парфён Фёдаравіч
Шалімаў стаіць непасрэдна ў ільготнай групе Івана Нечаевіча Анпілогава ў
1594/95 і зноў суседнічае з яго памесцем у рэестры 1625/26 года. Пры гэтым
публічная табліца не кажа, што ў даследчыцы ёсць матэрыялы XVI стагоддзя.
Гэта не крыніца паходжання і не падстава для профіляў. Гэта адрас да магчымых прыватных выпісак па суседнім пласце. Паведамленні гэтым людзям без асобнага даручэння не адпраўляліся.
Табліца даследчыкаў, прыклад міжгарадскога разбору сем'яў 1594/1596 гадоў.
Паказальнік Геральдыі правераны і закрыты як тупік
Замест чарговага агульнага пошуку па прозвішчы правераны адкрыты алфавіт Геральдмайстарскай канторы: РГАДА, фонд 286, паказальнік 238, літары А–Б за 1724–1796 гады. У тэме ВГД апублікаваны не толькі ручныя выпіскі, але і агульная папка Google Drive з дзвюма PDF-копіямі паказальніка. Гэта дазволіла праверыць саму крыніцу, а не спадзявацца толькі на пошукавую выдачу.
Формы Анфилогов, Анпилогов, Онфилогов і Ампилогов у даступным паказальніку не выяўлены. Усплылі два падобныя, але старонія вынікі: Ксенафонт Анфілатаў і капрал Анфілогій Аляксеевіч Сямеўскі. Першы адносіцца да іншага прозвішча, другі пацвярджае толькі бытаванне рэдкага асабістага імені. Ні профіль, ні кропка карты для іх не ствараюцца. Гэты шлях закрыты свядома: далей важней старыя фамільныя азбукі фондаў 388 і 210 і выпіскі па даказаных суседзях арлоўскай кнігі.
Тэма ВГД пра алфавіты фонду 286, адкрытая папка са сканамі.
Рыльская галіна атрымала ніжнюю часавую мяжу
Для незалежнай лініі Еўпата Іванавіча Анпілогава ўжо даказаны маршрут Мармыжы Рыльскага павета → Мамон паміж ранейшым перапісам і казкамі 1745 года. Цяпер праверана поўнасцю апублікаваная Рыльская дзесятня 1632 года. Ніводная з формаў даследаванага фамільнага рада ў ёй не знойдзена.
Гэта не азначае, што сям'і ў Рыльскім павеце не было: дзесятня апісвае пэўны служылы склад, а не ўсё насельніцтва і не ўсіх уладальнікаў. Але пошук стаў істотна вузейшым. Двор Еўпата варта шукаць у перапісных, адказных і памесных кнігах Мармыжаў і суседніх уладанняў менавіта паміж 1632 і 1719 гадамі. Такім чынам, рыльскі маршрут пацвярджае важную агульную мадэль: розныя галіны Анпілогавых маглі ўзнікаць і рухацца праз розныя служылыя цэнтры, а не з аднаго Арла.
Рыльская дзесятня 1632 года ў публікацыі А. А. Танкова.
Адваротны вышук 1635 года: апублікаваны пласт вычарпаны, арыгінал яшчэ не
Новая тактыка праверана на справе аднаўлення Арла пасля Літоўскага разарэння. Па артыкуле І. Я. Кушалева ўстаноўлены дакладны механізм: у 1635 годзе ваявода не проста набіраў новы гарнізон, а вышукваў старых арлянаў у тых гарадах, па якіх яны разышліся, пасля чаго вяртаў іх на ранейшыя дваровыя месцы. Гэта патэнцыйна дае рэдкі маршрут віду Арол → часовы горад пасля разарэння → Арол і дазваляе заўважыць змену службовага разраду.
Поўны тэкст артыкула цяпер правераны па ўсіх асновах Анпил-, Анфил-, Онпил-, Онфил-, Ампил- і Анплиог-. У апублікаваных папрозвішчных табліцах стральцоў, казакоў-драгунаў і пушкароў мэтавага рада няма. Сярод некалькіх прыведзеных аўтарам нетчыкаў 1635 года названы Мацвей Малахаў, Радзівон Малееў, Харытон Паўлаў, Кузьма Барадзін, Цімафей Занін і Майсей Сойманаў — таксама без Анфілогавых.
Гэта не адмоўны вынік па самой справе. Аўтар не друкуе спісы 1635 года цалкам і прама выключае дзяцей баярскіх са свайго даследавання. Таму апублікаваны пласт вычарпаны, але архіўны — не. Патрэбны адрас: РГАДА, ф. 210, воп. 12, ч. 1, спр. 65, арк. 156–157, 189, 268, 305–308 і 321–325 адв. Дадатковы кантроль — арк. 131, 322, 378–379 і 431.
Адначасова канчаткова адсечаны ілжывы лічбавы двайнік. Адкрытая картка ВГД з нумарам «д. 65» апісвае ф. 210, воп. 4, спр. 65 — дзесятню Бранска, Старадуба, Пачэпа і Рослаўля 1631 года. Гэта не арлоўская справа з вопісу 12 і не яе фотакопія. У публічнай базе на 421 095 радкоў патрэбны шыфр 210-12-65 наогул адсутнічае, таму пошук «Анпи» па гэтай базе не правярае архіўныя аркушы.
Практычны вывад: адваротныя спісы застаюцца працоўным кірункам, але паўторна перабіраць артыкул і агульны індэкс бессэнсоўна. Наступны крок — толькі адрасная фотакопія названых аркушаў; другі праход па ёй павінен ісці не толькі па прозвішчы, а па поўных формулах Васіль Дзмітрыевіч, Аляксей Васільевіч, Марк Карпавіч і Апанас Восіпавіч, а потым па імёнах Рыгор, Іван, Кузьма і Фёдар ва ўсіх службовых разрадах. Да індывідуальнага радка карта не мяняецца.
Адкрыты артыкул І. Я. Кушалева, апісанне іншай справы з тым жа нумарам на ВГД.
Новы ход: дзве неіндэксаваныя справы чытаюцца па саміх кадрах
Паўторны пошук па варыянтах прозвішча спынены там, дзе ён перастаў даваць новае: правераны не яшчэ адзін пошукавы радок, а склад нядаўна адкрытай папкі фонду 210. Так выяўлена поўная фотакопія РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 59 за 1635–1636 гады. Афіцыйны вопіс паказвае ўнутры справы адразу два важныя механізмы: на арк. 93–102 — паверстанне і прыбор новых служылых людзей, на арк. 169–185 — выдача жалавання пушкарам, затыншчыкам і кавалям, пераведзеным на пастаяннае жыццё з Сеўска ў Арол.
Апошні блок прагледжаны цалкам па кадрах. Ён даказвае рэальны канал Сеўск → Арол для канкрэтнай служылай групы, аднак упэўненай формы Анпилогов / Анфилогов / Онпилогов / Онфилогов у цяжкім почырку пакуль не прачытана. Гэта не адмоўная даведка: спіс трэба размячаць пастрочна. Маршрут роду на карце не ствараецца, бо агульны перавод пушкароў не азначае пераводу Анфілогава і адносіцца ўжо да адноўленага Арла.
Больш моцная знаходка — РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 95, арк. 166–186.
Афіцыйны вопіс вылучае тут асобны арлоўскі раздзел 1637–1638 гадоў у
справе пра татарскі прыход, разарэнні і прысылку служылых людзей. Атрыманы абедзве
патрэбныя часткі фотакопіі, ізаляваны ўвесь блок ад арк. 166 да арк. 186: гэта дваццаць
адзін аркуш шчыльных асабістых і службовых запісаў. Па дакладным шыфры 210-12-95
публічная база на 421 095 радкоў дае нуль, таму запыты «Анпи», «Ампи»,
«Анфи», «Онпи» і «Онфи» раней не правяралі гэтую крыніцу наогул.
Першасны агляд усіх кадраў завершаны; упэўнены фамільны радок яшчэ не прачытаны. Новы праход вядзецца па поўных сямейных сігнатурах — імені, імені па бацьку, фамільнай форме, акладзе і суседзях — з кантролем па Васілю Дзмітрыевічу, Івану і Аляксею Васільевічам і Марку Карпавічу. Храналагічна справа стаіць дакладна паміж спісам 1627/28 года з чатырма даказанымі носьбітамі рада і справай 1642 года з Фёдарам Анфілогавым. Таму яна можа не толькі даць новае імя, але і звязаць два пакаленні або захаваць формулу ранейшай службы.
Публічнае воблака са сканамі, апісанне і аркушавыя межы справы 95, афіцыйны вопіс РГАДА.
Змена кірунку: паслужныя спісы справы 96 і дакладныя арлоўскія аркушы
Суседняя РГАДА, ф. 210, воп. 12, спр. 96 аказалася не паўторам справы 95, а іншым тыпам крыніцы: паслужнымі спісамі, прысланымі ваяводамі пасля татарскага набегу 1637–1638 гадоў. Заўвага афіцыйнага вопісу размяркоўвае часткі слупка па гарадах і дае для Арла арк. 179–204. Такім чынам, першасная мэта звужана з 384 аркушаў справы да 26 аркушаў.
Праект «Дом предков» [Дом продкаў] апублікаваў вытворны спіс з 1723 разабраных з'яўленняў па ўсёй справе. Для Арла ў ім 217 радкоў і 153 розныя літаральныя чытанні пасля выдалення дакладных паўтораў. Формаў Анф…, Амп…, Анп…, Онф… і Онп… у публікацыі няма. Аднак сам складальнік папярэджвае, што ўключаў толькі разабраныя запісы, а прозвішча здолеў устанавіць прыкладна ў 57 працэнтаў радкоў. Таму нулявая выдача азначае толькі адсутнасць такога чытання ў няпоўным паказальніку, а не адсутнасць Анфілогава ў арыгінале.
Ёсць карысны кантроль якасці корпуса. Сярод арлянаў зноў з'яўляюцца тры прозвішчы з кароткага арлоўскага спіса навікоў 1596 года: Казарын Булгакаў, Пяньковы Іван, Фёдар, мяркуючы, Антон і неразабраныя носьбіты, а таксама Неўр Рцішчаў. Гэта не сваякі, для якіх патрэбныя профілі, і не даказаны «канвой» Анфілогавых. Але супадзенне паказвае, што справа сапраўды захоўвае доўгачасовае арлоўскае служылае асяроддзе і падыходзіць для звяркі суседзяў і пакаленняў.
Аўтаматычнае чытанне справы 95 асобна адкалібравана на пяці ўжо вядомых радках Анпілавых/Анфілогавых 1642 года. І звычайны OCR, і адкрытая мадэль рускага гістарычнага рукапіснага тэксту выдавалі пераканаўча гучныя, але адсутныя на сканах познія формулы і даты. Такія вынікі цалкам выключаны з іменнага пласта. Для спраў 95 і 96 застаецца толькі пастрочнае ручное чытанне з праверкай цэлай формулы і суседніх радкоў.
Адкрыты паказальнік справы 96, мадэль, правераная і адкінутая для гэтага почырку, афіцыйны вопіс РГАДА.
Поўны аўдыт адкрытай калекцыі: справы 96 там няма
Меркаванне, што фотакопіі маглі ляжаць не ў арлоўскай папцы, а ў суседнім
гарадскім раздзеле вялікай адкрытай калекцыі, праверана да канца. Рэкурсіўны
пошук прайшоў 3 033 каталогі і 332 499 аб'ектаў да глыбіні 7. Ні шлях, ні імя
файла з дакладным шыфрам 210-12-96 або пазначэннем д. 96 не знойдзены. Гэта ўжо
не хуткі прагляд асобнай папкі, а адмоўны вынік па ўсёй публічнай
калекцыі. Паўтараць гэты маршрут без з'яўлення новай версіі калекцыі няма
сэнсу.
На старонцы «Дома предков» застаецца адзін адкрыты фрагмент справы памерам 690 × 828 пікселяў. На абрэзцы не бачныя ні нумар аркуша, ні назва горада, таму прыпісваць яго арлоўскім аркушам 179–204 нельга. Новы працоўны шлях — шукаць цытаты і ўкладанні па асобных арлоўскіх служылых людзях, лакалізаваць фрагменты па паслядоўнасці імёнаў альбо атрымаць копіі менавіта арк. 179–204.
Праверка медыятэкі сайта таксама закрыла надзею на схаваны арыгінал: два WordPress-укладанні № 6158 і 6160 маюць аднолькавыя 155 035 байтаў і аднолькавую кантрольную суму. Гэта два адрасы адной выявы, а не фрагмент і поўны аркуш.
Новая адзінка пошуку: не прозвішча, а сямейная сцэна
Калі дакладны пошук Анпілогавых упіраецца ў няпоўныя паказальнікі, карысней шукаць не асобнае супадзенне літар, а звязку асабістае імя — імя па бацьку — трэцяе іменаванне — сын — суседні двор. Такая змена кірунку адразу дала два незалежныя іменныя гнёзды 1620-х гадоў.
У пісцовай кнізе Тоцемскага павета 1622 года запісаны Хомяков Калистатка Онфилофьев сын (Хамякоў Калістатка Онфілофьеў сын) з вёскі Быченева, Калатоўскае і Хамякова тож Уфцюжскай воласці: РГАДА, ф. 1209, кн. 480/486, арк. 359. Тут «Онфилофьев сын» — літаральнае імя па бацьку, а Хомяков — асобнае сямейнае іменаванне. Супадзенне Хамякоў — Хамякова цікавае, але не даказвае, што Калістатка быў заснавальнікам вёскі.
Яшчэ мацнейшая чардынская знаходка. У адкрытай рукапіснай копіі пісцовай кнігі Міхаіла Кайсарава 1623/1624 года на адным арк. 95 стаяць адразу два чалавекі: Овдокимко Анфилоев сын Оншаков (Аўдакімка Анфілоеў сын Оншакоў) у вёсцы Кандрацьевай і Митка Онфилофьев сын Оншаков да сын ево Федодко (Мітка Онфілофьеў сын Оншакоў ды сын яго Федадка) у пачынку Чыжоўскім на Вішэры. Апошняя формула захоўвае тры пакаленні: Онфілоф → Мітка → Федадка. Агульная форма Оншакоў і суседства дазваляюць правяраць гіпотэзу пра сваяцтва Аўдакімкі і Міткі, але кніга не называе іх братамі, а імёны іх бацькоў запісаны па-рознаму.
Гэтыя паўночныя сем'і не вядуць аўтаматычна да Арла. Іх значэнне метадычнае і анамастычнае: яны паказваюць жывы механізм, у якім рэдкае імя старэйшага мужчыны становіцца імем па бацьку сына, адначасова з іншым сямейным іменаваннем. Для арлоўскага XVI стагоддзя цяпер прыярытэтныя дакументы, дзе ў аднаго чалавека можна злавіць менавіта такую падвойную формулу або названага побач сына, а не толькі яшчэ адно напісанне гатовага прозвішча.
Публікацыя тоцемскай табліцы, каталог рукапісу РГБ, адкрытая копія рукапісу, пастрочная расшыфроўка чардынскай кнігі.
Змена пытання: не «адкуль прыйшлі навікі», а «чыімі сваякамі яны былі»
Поўны арлоўскі раздзел спіса 1627/1628 года дазволіў убачыць не чатыры адначасовыя з'яўленні прозвішча, а два службовыя пакаленні. Васка Дмитреев сын Онпилогов (Васька Дзмітрыеў сын Онпілогаў) на арк. 123 і Ивашко Васильев сын Онфилогов (Івашка Васільеў сын Онфілогаў) на арк. 125 стаяць сярод старых гарадавых дзяцей баярскіх. Олешка Васильев сын Онфилогов (Алешка Васільеў сын Онфілогаў) на арк. 128 і Марка Карпов сын Онфилохов (Марка Карпаў сын Онфілохаў) на арк. 133 знаходзяцца ў асобным артыкуле «Новики 130-го году» (Навікі 130-га года), гэта значыць былі паверстаны на вялікім разборы 1621/1622 года. Іх аклады адрозніваліся: у Аляксея 200 чвэрцяў, у Марка 100.
Правілы гэтага разбору мяняюць сэнс знаходкі. Ваяводы павінны былі ўлічваць памесці і службу бацькоў — «как было быть отцу его на службу» (як было быць бацьку яго на службе); прымаць дзяцей неслужылых бацькоў забаранялася. Значыць, Аляксей і Марк працягвалі ўжо існуючыя служылыя лініі Васіля і Карпа. Яны не з'яўляюцца сведчаннем новага перасялення Анфілогавых у Арол у 1620-х гадах.
Той жа прынцып выявіўся на пакаленне раней. Наказ да дзесятні 1596 года, у якой запісаны Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў, загадваў верстаць «от отцов детей и от братьев братью, и от дядей племянников» (ад бацькоў дзяцей і ад братоў братоў, і ад дзядзькоў пляменнікаў). Значыць, Павел таксама ўвайшоў у арлоўскую карпарацыю як сын, брат або пляменнік ужо служылага чалавека. Крыніца не называе гэтага сваяка, але да 1594/1595 года ў Баздыраве ўжо жылі дзве брацкія групы Анфілогавых. Гэта робіць сямейную пераемнасць значна больш верагоднай за позні адзінкавы прыезд.
Так разрыў удалося звузіць. Загадка цяпер ляжыць не паміж 1590-мі і 1620-мі, а да 1594 года: дзе служылі старэйшыя Мікула, Васіль, Цярэнцій і Карп і па якім акце іх сваякі атрымалі першыя арлоўскія памесці. Правілы вярстання не называюць зыходны горад, таму ні Салова, ні Ражск, ні Болхаў, ні Разань пакуль не нанесены як маршрут роду.
Даследаванне В. М. Казлякова і тэксты правіл вярстання, адкрыты іменны паказальнік да публікацыі спіса 1627/28 года.
Паварот да біяграфій рэдкіх імёнаў: кім быў «Онфил Селиверстов»
Пошук не па прозвішчы, а па кар'еры рэдкага носьбіта імені раскрыў раней безаблічны радок Разраднай кнігі 1556/57 года. Дзяк, якога тры рукапісныя спісы называюць Онфимом, Олфимом и Онфилом Селиверстовым (Онфімам, Олфімам і Онфілам Селівёрставым), аказаўся Анфімам, сынам святара Сільвестра — адрасатам бацькоўскага настаўлення ў Дамастроі.
Тоеснасць устанаўліваецца не сугуччам, а першаснымі запісамі. Уклад 1546 года прама называе «благовещенского попа Селивестра и сына его Анфима» (благавешчанскага папа Селівестра і сына яго Анфіма); падобная формула паўторана ў 1552 годзе. Пасля сыходу Сільвестра ў Кірыла-Белазерскі манастыр на іншым рукапісе запісалі: «Сию книгу прислал с Москвы Анфим к отцу своему Селивестру в Кирилов монастырь» (Гэтую кнігу прыслаў з Масквы Анфім да бацькі свайго Селівестра ў Кірылаў манастыр). Значыць, Селивестров тут — празрыстае «сын Сільвестра», а Анфім/Онфім/Онфіл — варыянты перадачы аднаго асабістага імені.
Біяграфія нечакана багатая. Анфім быў буйным гандлёвым чалавекам з іншаземнымі сувязямі, да пачатку 1550-х гадоў стаў вялікім дзяком казначэйскага ведамства, у 1556/57 годзе служыў у Маскве, а ў 1561–1566 гадах — дзяком у Смаленску. Летам 1566 года ён яшчэ быў жывы і ўдзельнічаў у саборы пра Лівонскую вайну; запісы 1568/69 года ўжо дазваляюць лічыць яго памерлым. Дзве старонкі публікацыі з першаснымі формуламі захаваны ў праекце і вынесены ў асобны Record.
Для арлоўскага паходжання гэта карысны адмоўны вынік. Рэдкае імя жыло ў самой вярхушцы маскоўскага прыказнага і гандлёвага асяроддзя ў год заснавання Арла, але вядомая кар'ера Анфіма не змяшчае ні арлоўскай зямлі, ні сыноў з формай Анфілогаў, ні ўдзелу ў камплектаванні крэпасці. Яго нельга абвяшчаць родапачынальнікам. Затое выпадак даказвае метад: кожны дафамільны Онфіл або Анфім патрабуе асобнай біяграфіі, бо за кароткім радком можа хавацца добра дакументаваны чалавек зусім іншага сацыяльнага асяроддзя.
Першасныя ўкладныя запісы ў публікацыі М. М. Розава, біяграфічнае даследаванне І. У. Курукіна.
Новы пошук па жанры дакумента: Анфілаўская вёска і аўчыннік Анфілофій Новік
Пасля вычарпання фамільных запытаў правераны новы поўнатэкставы пласт афіцыйных вопісаў РГАДА і Архіва СПбІГ РАН. Пошук будаваўся не толькі па Анфілогаву, але па формулах «ввозная» (увазная), «отдельная» (аддзельная), «верстанье» (вярстанне), «испомещён» (спамешчаны), «сошёл» (сышоў) і «отцовское поместье» (бацькоўскае памесце). У вопісах РГАДА новага дакумента пра арлоўскае перасяленне XVI стагоддзя не выяўлена. Знойдзеная формула пра спамяшчэнне з Арла ў Стары Аскол адносіцца да Фрола Вараб'ёва 1693 года і служыць позным кантролем механізму, а не маршрутам даследаванага роду.
Затое пошук у Архіве СПбІГ РАН даў два раней не ўлічаныя запісы фонду Антоніева-Сійскага манастыра.
15 верасня 1573 года Якаў Іванаў сын Шаляпін і Іван Данілаў сын абмяняліся «лоскутами земли» (лапікамі зямлі) у Анфілаўскай вёсцы. Дакладны адрас: Архіў СПбІГ РАН, ф. 5, воп. 1, спр. 554, 1 арк. Прыналежная форма натуральна ўзыходзіць да імені Анфіл або іменавання Анфілаў, але не паведамляе канкрэтнага эпоніма. Гэта новы незалежны тапанімічны прыклад XVI стагоддзя, не звязаны пакуль ні з цвярскім Онфілогавам, ні з Арлом.
11 лютага 1575 года аўчыннік Глінскага пасада Анфилофий Новик Иванов сын (Анфілофій Новік Іванаў сын) прадаў Сямёну Нікіцінаму сыну Сабакіну палову двара і дворышча на Гасціным беразе на Глінках. Дакладны адрас: Архіў СПбІГ РАН, ф. 5, воп. 1, спр. 567, 1 арк. Імя Анфілофій запісана прама; Іванаў сын з'яўляецца патронімам, а Новік — дадатковым іменаваннем, тып якога стане ясны толькі з арыгінальнай купчай. Слова «овчинник» (аўчыннік) упершыню дае аднаму з ранніх носьбітаў імені дакладную пасадскую рамесніцкую прафесію.
Пошукавы фрагмент няправільна падцягваў да абодвух радкоў даты суседніх спраў. Даты
15 верасня 1573 і 11 лютага 1575 года правераны па цэлых старонках
афіцыйнага вопісу; выявы старонак захаваны. Створаны асобныя Records
PUB-SPBII-1573-ANFILOVSKAYA-VILLAGE і
PUB-SPBII-1575-GLINKI-ANFILOFIY-NOVIK, а для прама названага чалавека —
профіль P99688. На карту запісы не дададзены: паўночны носьбіт імені не
злучаны з фамільным радам і не паведамляе руху ў Арол.
Знаходка не вырашае паходжання арлоўскага ядра, але ўзмацняе важнае адрозненне: у 1570-я гады адначасова існавалі асабістае імя Анфілофій, тапонім Анфілаўская і ўжо складваліся залежныя іменаванні. Таму пошукавая форма «Анфилов» можа азначаць чалавека, патронім або назву месца, а не абавязкова адно спадчыннае прозвішча. Для Арла вырашальнай застанецца толькі поўная формула з ранейшым горадам, сваяком або перадачай старога памесця.
Афіцыйны вопіс фонду 5 СПбІГ РАН, новы поўнатэкставы пошук СПбІГ РАН, поўнатэкставы пошук па вопісах РГАДА.
Праверка «службовага адбітка»: рэдкае імя без сям'і не працуе
Дынамічная база 421 095 служылых запісаў праверана яшчэ раз, цяпер не па гатовым прозвішчы, а па рэдкіх асабістых імёнах старэйшага пакалення арлоўскага ядра. Для 1580-х і 1590-х гадоў асобна шукаліся Мікула, Нечай, Пахом, Перша і Цярэнцій.
Вынік выявіў важны перакос корпуса. Па Мікулу знайшліся шэсць радкоў 1580-х і чатыры радкі 1590-х; па Нечаю — 31 і восем; па Цярэнцію — два радкі 1580-х. Але ўсе трапленні паходзяць з наўгародскіх пяцін: спраў РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 301, 716, 725, 727 і 974, а таксама ф. 137, воп. 1, спр. 11. Па Пахому і Першы радкоў няма. Пры фільтры 1590-х нуль далі і формы Анф-, Анп-, Онф-, Онп-, Амп-, Опил- і Онил-.
Гэта не даказвае адсутнасці арлоўскіх людзей. Наадварот, кантроль паказвае, што табліца амаль не пакрывае патрэбны паўднёвы пласт: у ёй няма ні вядомай арлоўскай кнігі 1594/95 года, ні іменнага спіса двухсот арлянаў 1580 года, тады як адны і тыя ж наўгародскія кнігі прадстаўлены шматкроць. Таму пошук аднаго «рэдкага» імені тут стварае дзясяткі ілжывых кандыдатаў і не набліжае да радзімы сям'і.
Тактыка зноў звужана. Для Мікулы, Пахома, Нечая, Першы і Цярэнція цяпер
прымаецца толькі сямейная сцэна: супалыя імя і імя па бацьку, названы
сын або брат, агульная зямля, паручыцельства альбо літаральная памета ранейшага
горада. Адзінкавы Мікула або Нечай па-за такой сцэнай больш не лічыцца
кандыдатам. Праверка ўнесена ў Record
PUB-RK-1580-1581-OREL-HUNDRED-RZHEV-NOVGOROD; карта не мяняецца.
Дынамічная база служылых людзей.
Зямля замест спіса: ражскі прыбор 1592 года
Пасля тупіку з рэдкімі імёнамі пошук перанесены з іменных паказальнікаў на познія зямельныя справы, здольныя цытаваць страчаныя граматы XVI стагоддзя. Каталожная картка РГАДА ўжо паказвала на выпіс 20 сакавіка 1700 года (ф. 281, воп. 17, спр. 12222), дзе выкладзены граматы 1592 і 1597 гадоў. Цяпер знойдзены і правераны друкаваны тэкст паведамлення.
Чалабітныя разанскага мітрапаліта Аўраамія ад 8 (18) чэрвеня 1699 года і 11 (22) верасня 1700 года паведамлялі, што ў 1592 годзе па ўказе цара Фёдара Іванавіча ў архіепіскапа Мітрафана ўзялі «к Ряскому городу новоприборным казакам» (да Ражскага горада новапрыборным казакам) сяло Каранёвае, Падвялем'е, сяло Секірына, вёску Гуменную і сяло Пупкі. У масіў уваходзіла 3850 чвэрцяў ральлі, пералогу і дзікага поля; наўзамен царкве далі былую вотчыну баярына Фёдара Васільевіча Шарамецева ў Макаўскім стане Каломенскага павета. Цытату надрукаваў І. В. Дабралюбаў у 1885 годзе (т. 2, с. 172); яна паўторана ў даведніку «Скопин от А до Я» [Скопін ад А да Я], т. 1, с. 92, 315, 654, і т. 2, с. 425, 518. Старонкі 92 і 425 правераны візуальна і захаваны як фотакопіі.
Імёны і сэнс. Фёдар Іванавіч, архіепіскап Мітрафан, мітрапаліт Аўраамій і Фёдар Васільевіч Шарамецеў названы ў гісторыі зямельнага абмену, але паіменнага пераліку казакоў у цытаце няма. Затое выраз «новоприборные» (новапрыборныя) прама пазначае нядаўна набраную служылую групу, якую дзяржава аднаразова пасадзіла на вялікі кампактны масіў. Падзея прыпадае дакладна на біяграфічны разрыў Паўла Цярэнцьева сына Іеўлева: два паручыцельствы ў Ражску ў 1591 годзе, потым адсутнасць у дзесятнях 1594 і 1597 гадоў, тады як у 1596 годзе ў Арле з'яўляецца Павел Цярэнцьеў сын Анфілогаў. Гэта ўзмацняе новую тактыку, але не тоеснасць людзей: Павел у зямельнай цытаце не названы.
Наступны прыярытэт — не агульная выдача па прозвішчы, а справы па Каранёваму,
Падвялем'ю, Секірыну, Гуменнай і Пупкам: адказныя, увазныя, межавыя і
спрэчныя выпісы XVII–XVIII стагоддзяў. Менавіта ў іх могуць быць пераказаны
першапачатковыя дачы з імёнамі казакоў, другімі іменаваннямі і ранейшым
горадам. Звесткі ўнесены ў Record
PUB-RYAZHSK-1591-OREL-1594-BAZDYREV-NETWORK і профіль P0048; карта не
зменена, бо прамога руху носьбіта даследаванага рада дакумент
не паказвае.
Поўнатэкставы індэкс РГАДА правераны па ўсіх пяці назвах і па Іеўлеву з фільтрам фонду 281 — нуль супадзенняў. Без фільтра з'яўляюцца дзясяткі чужых Каранёвых, Секерыных і Пупак. Гэта карысная мяжа: патрэбны вопіс не ўвайшоў у чытальны корпус, таму далейшы агульны поўнатэкставы пошук зноў стаў бы тупіком. Праца пераключаецца на прагляд суседніх архіўных шыфраў у ф. 281, воп. 15 і 17.
Ражск мог быць прамежкавым вузлом: пронскія казакі Секірына
Бакавы пошук па пяці слабодах даў больш змястоўны вынік, чым новы пошук прозвішча. У грамаце цара Васіля Шуйскага, пасланай у Міхайлаў і Пронск у жніўні 1606 года, удзельнікі зямельнай спрэчкі названы «пронские де казаки Осипова приказу Секерина Ненашевой сотни Колышкина» (пронскія, маўляў, казакі Восіпавага прыказа Секерына Ненашавай сотні Калышкіна). Далей названы пяцідзясятнік Косця Летаўскі з таварышамі. Архіўны адрас працытаванага акта: РГАДА, ф. Памесны прыказ, Разань, стб. 40947, ч. 1, арк. 56–57.
Іерархія чытаецца цалкам: стралецкі галава Восіп Секірын — сотнік Ненаш Калышкін — пяцідзясятнік Косця Летаўскі. Даведнік звязвае гэтую групу з раннім засяленнем Секірына і паведамляе, што пазней казакі слабады, як і іншыя палкавыя казакі за Вердай, былі падпарадкаваны Ражску. Гэта аўтарская рэканструкцыя, але літаральнае азначэнне «пронские казаки» (пронскія казакі) належыць самому акту 1606 года.
Поўная праверка выдання 1898 года выправіла спасылку і раскрыла механізм набору. Позні даведнік адсылае да с. 152, аднак на ёй заканчваецца Пехлецкі стан; пронскі роспіс надрукаваны на с. 260–261. У Казачай слабадзе пералічаны тры падраздзяленні:
- Іванава сотня Харытонава — 101 двор і 103 чалавекі;
- Дзмітрыева сотня Малчанава — 73 двары;
- сотня Ненаша Калышкіна — двор сотніка і 56 казачых двароў.
Наступная старонка тлумачыць, што гэта быў незавершаны набор. Па гасударавым указе ў Пронску павінна было служыць 300 казакоў, кожнаму належала па 30 чвэрцяў, усяго 9000 чвэрцяў зямлі. Наяўна аказалася толькі 235 чалавек з 7050 чвэрцямі. Для 65 недабраных казакоў былі загадзя пакінуты 1950 чвэрцяў; казачаму галаве Васілю Балакіраву загадана было захоўваць гэты зямельны рэзерв да новага ўказу.
Гэта першая прамая колькасная мадэль працяглага набору ў патрэбным калідоры часу. У 1596–1598 гадах суседні з Ражскам горад яшчэ актыўна дабіраў людзей і меў вольныя службовыя месцы разам з зямлёй. Таму знікненне асобнага ражскага служылага чалавека нельга шукаць толькі як афіцыйны «перавод»: ён мог апынуцца ўнутры новага прыбору, змены прыказа або наступнай перападпарадкаванай слабады. Адрасны наступны пласт — справы пра запаўненне 65 месцаў і пераход ад прыказа Васіля Балакірава да прыказа Восіпа Секірына.
Зыходны рукапіс таксама перастаў быць невядомым. Каталог алічбаваных спраў
паказвае РГАДА, ф. 1209, воп. 1, спр. 354, арк. 1–478 — пісцовую кнігу
Пераяслаўля-Разанскага, Пронска, Каменскага і Акалагараднага станаў
1597–1598 гадоў, друкаваны вопіс № 2055. Афіцыйны ідэнтыфікатар лічбавай
карткі — 10000393580014; патрэбны роспіс знаходзіцца на арк. 15–16. Побач
алічбавана спр. 396, арк. 1–776, з плацежнымі кнігамі 1594–1597 гадоў,
ідэнтыфікатар 10000393829014. Цяпер адрасная заяўка фармулюецца не як
пошук пронскага спіса наогул, а як прагляд арк. 15–16 і суседніх паправак,
потым пошук прыкладзеных адказных і ўвазных запісаў пра 65 вакансій.
Праверка доступу 31 жніўня 2026 года ўдакладніла мяжу гэтай задачы. Стары
афіцыйны праглядальнік РГАДА адкрыў картку спр. 354 з пустой галерэяй, а
дакладная картка ГІС УИАД не злучылася ні праз браўзер праекта, ні прамым
запытам да online.archives.ru. Значыць, арк. 15–16 пакуль застаюцца дакладнай
архіўнай мэтай, але не прачытанай намі першакрыніцай; лічбы 300, 235 і 65
па-ранейшаму абапіраюцца на праверанае друкаванае выданне.
На паходжанне арлоўскіх Анфілогавых гэта дзейнічае не як гатовы маршрут, а як папраўка да метаду. Формула 1592 года «к Ряскому городу новоприборным казакам» (да Ражскага горада новапрыборным казакам) не патрабуе, каб усе атрымальнікі былі ўраджэнцамі Ражска. Служылая карпарацыя магла збірацца з Пронска, Пехлецкага стана і іншых суседніх цэнтраў, а потым улічвацца як ражская. Таму Паўла Цярэнцьевіча цяпер трэба шукаць не толькі ў ражскіх дзесятнях, але і ў пронскіх сотнях, а таксама ў зямельных справах Каранёва, Падвялем'я, Секірына, Гуменнай і Пупкоў.
Мяжа вываду ранейшая: акт 1606 года не называе Паўла Іеўлева, Анфілогавых або першапачатковых атрымальнікаў 1592 года. Маршрут Пронск — Ражск — Арол на карту не наносіцца.
Том 1 «Скопина от А до Я», том 2, «Писцовые книги Рязанского края», т. I, вып. 1, лічбавая картка спр. 354, лічбавая картка спр. 396, лічбавая копія Дабралюбава ў НЭБ.
Арол — Усць-Убля: знойдзены прамы службовы калідор 1571 года
Пошук быў перанесены з гатовага прозвішча на ўладкаванне далёкіх палявых атрадаў. Гэта дало больш ранні і канкрэтны вынік. Баярскі прыгавор ад 21 лютага 1571 года прызначаў трэцяга палявога галаву з Дзядзілава на Аскол да вусця Ублі. Пры ім павінен быў стаяць змешаны атрад з некалькіх украінных гарадоў. Арлоўская квота названа літаральна: 10 дзяцей баярскіх і 20 казакоў з Арла.
Дакладны адрас арыгінала: РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 1, арк. 39–46. Гэта Старожавая кніга 1571–1592 гадоў, адкрытая на сайце архіва. Друкаваны тэкст — «Акты Московского государства» [Акты Маскоўскай дзяржавы], т. I, № 4, с. 6–7. Афіцыйныя выявы арк. 44 адв.–46 правераны і захаваны ў праекце.
Гэта не разавая папяровая норма. Роспіс палявой службы 1577 года паказвае, што пры кашыраніне Міхаіле Яскове на Асколе ля вусця Ублі сапраўды стаялі дзеці баярскія з Тулы, Плаўска, Саловы і Арла. Імёны радавых зноў не раскрыты, але сам канал Арол — Усць-Убля пацверджаны ў двух розных гадах.
Для Данілкі Онпілогава, палкавога казака Аскола 1615 года, гэта новы важны кантэкст. Паміж раннім Арлом і мясцовасцю будучага Аскола за сорак чатыры гады да яго запісу ўжо існаваў рэгулярны службовы абмен. Таму арлоўскае паходжанне Данілкі больш не з'яўляецца адвольным злучэннем дзвюх кропак; гэта праверачная гіпотэза па канкрэтным адміністрацыйным канале. Але называць яго арлоўцам пакуль нельга: роспіс 1571 года дае толькі гарадскія квоты, а не прозвішчы, і палявая служба не роўная пастаяннаму перасяленню.
У лічбах крыніцы ёсць старая арыфметычная праблема. Па асобных радках
і выніковай формуле не сыходзяцца 46 дзяцей баярскіх, 60 казакоў і агульны вынік 100;
выдавец ужо адзначыў апошні лік знакам sic. Выпраўляць тэкст здагадкай
не варта. Патрэбны асобны палеаграфічны разбор усіх квот на арк. 44
адв.–46 і параўнанне з наступнымі роспісамі.
Наступны пошук стаў адрасным: не «Анпилогов в Осколе» (Анпілогаў у Асколе) наогул, а выканаўчыя іменныя спісы трэцяга галавы, процівені арлоўскай квоты 10+20, паперы Дзядзілава і Усць-Ублі 1571 года, потым артыкул Міхаіла Яскова 1577 года. Калі такі спіс захаваўся, яго трэба супаставіць адначасова з арлоўскай кнігай 1594/95 года і аскольскімі кнігамі 1615–1626 гадоў.
Друкаваны тэкст актаў 1571 года, афіцыйны праглядальнік Старожавай кнігі РГАДА, каталог тома I у НЭБ.
Першы даказаны фамільны маршрут: Аскол — Цароў-Аляксееў, 1647/48
Пошук па імені, а не толькі па пачатку прозвішча, вывеў на працяг аскольскага следу. У 1647/48 годзе ў Царовым-Аляксееве запісаны палкавы казак Данило Левонтьев сын Анпилов (Даніла Лявонцьеў сын Анпілаў), сведзены з Аскола. Іншы аркуш паведамляе, што ён быў выбраны з сям'ёй на вечнае жыццё ў Новы Аскол; пры ім два розныя сыны, абодва запісаныя памяншальным імем Кондрашка — адзін жанаты, другі не жанаты.
Архіўныя адрасы названы дакладна: РГАДА, ф. 210, воп. 6д, спр. 18, арк. 34, 106 адв.; спр. 20, арк. 12. Апублікаваныя фрагменты арыгіналаў дазваляюць праверыць фамільную форму, імя па бацьку, служылы разрад і формулу пераводу. Гэта ўжо не меркаваны калідор, а паіменнае дзяржаўнае перасяленне сям'і. Таму на карту дадаецца маршрут Стары Аскол → Цароў-Аляксееў.
У іменаванні важная кожная частка. «Данило» — дакументальная форма імені Даніла. «Левонтьев сын» (Лявонцьеў сын) раскрывае бацьку Лявонція. «Анпилов» — кароткая форма даследаванага фамільнага рада, якая ў суседніх аскольскіх запісах перадаецца і як Анпилогов. Формулы «сведён с Оскола» (сведзены з Аскола) і «выбран на вечное житьё» (выбраны на вечнае жыццё) азначаюць не выпадковую прысутнасць, а адміністрацыйны перавод служылага чалавека і яго сям'і ў новую крэпасць.
Узнік і больш доўгі, пакуль не замкнёны ланцуг. У 1615 годзе ў Асколе ўжо служыў палкавы казак Данилко Онпилогов (Данілка Онпілогаў). Даследчык паведамляе пра палкавога казака Данілу Анпілогава ў дакументах 1635–1645 гадоў, а потым дакументы 1647/48 года ўпершыню даюць поўнае імя па бацьку. Супадаюць рэдкае імя, фамільны рад, горад і служба. Гэта робіць тоеснасць двух Данілаў праўдападобнай, але яшчэ не даказанай: запіс 1615 года не паведамляе ні імя па бацьку, ні ўзросту, а для прамежкавых згадак пакуль не апублікаваны дакладныя справы і аркушы. Таму профілі P0081 і P0082 пакінуты асобнымі, і лінія 1615 → 1647/48 на карце не праводзіцца.
Тактыка цяпер мяняецца яшчэ раз: трэба не шукаць прозвішча па ўсіх вопісах, а аднавіць пасадавую біяграфію аднаго палкавога казака. Ключавы запыт — дакладныя шыфры аскольскіх дакументаў 1635–1645 гадоў і наяўнасць у іх формулы «Левонтьев сын» (Лявонцьеў сын). Калі яна знойдзецца, дзве карткі можна будзе аб'яднаць у бесперапынную біяграфію даўжынёй больш за трыццаць гадоў.
Публікацыя фрагментаў і архіўных спасылак, абмеркаванне прамежкавых згадак.
Новы ход: шукаць не прозвішча, а змену пакаленняў
Сляпы пошук варыянтаў Анпілогаў/Анфілогаў у чарговых паказальніках быў спынены. Замест яго ўсе 90 курскіх радкоў зборніка служылых людзей Смуты 1605–1618 гадоў супастаўлены з поўным паркушовым роспісам Курска 1630 года. Так выявіўся не адзінкавы цёзка, а падоўжны зрэз усяго служылага асяроддзя.
Не менш за восем рэдкіх спалучэнняў імені і прозвішча паўтараюцца як верагодна тыя самыя людзі: Абакум Бабін, Лук'ян Госцеў, Філімон Жмакін, Сава Косінаў, Сцяпан Ноздрын, Афанасій Пыхцін, Восіп Сухочаў і Макей Халін. Яшчэ не менш за сем пар паказваюць верагодную змену пакалення, калі імя ранняга чалавека становіцца імем па бацьку пазнейшага носьбіта таго ж прозвішча:
- Ламака Болтэнак — Якушка Ламакін сын Болтэнак;
- Няўстрой Букрэеў — Федаска Няўстроеў сын Букрэеў;
- Клемен Гняздзілаў — Пронька Клеменцьеў сын Гняздзілаў;
- Лук'ян Галавін — Максімка Лук'янаў сын Галавін;
- Філімон Жмакін — Лук'янка Філімонаў сын Жмакін;
- Сямён Сагалаеў — Івашка Сямёнаў сын Сагалаеў;
- Ярофей Сафонаў — Церашка Ярофееў сын Сафонаў.
Кожная пара паасобку яшчэ дапускае цёзкаў і патрабуе зыходнага аркуша. Але іх сукупнасць даказвае карыснасць новай мадэлі: зборнік Смуты ўтрымлівае старэйшы пласт менавіта той курскай карпарацыі, якая падрабязна бачная ў 1630 годзе. Таму для радка «Анпилогов Федор» галоўным кандыдатам цяпер становіцца Фёдар Рыгоравіч Онпілогаў, запісаны на арк. 98 спіса 1630 года. Арлоўскі Фёдар Васільевіч 1641 года не выключаны, але адсоўваецца на другое месца.
Наступны пошук таксама змяняецца. Спачатку трэба раскрываць архіўнае паходжанне не самога Фёдара ў адзіночку, а рэдкіх кантрольных пар Болтэнкаў, Букрэевых і Жмакіных. Шыфр любога ранняга радка пакажа тып і серыю зыходнай справы, пасля чаго ў ёй адрасна шукаецца Фёдар і параўноўваецца яго асяроддзе з арк. 98 роспісу 1630 года. Да з'яўлення імені па бацьку профілі P9737 і P0072 застаюцца асобнымі; пункт і маршрут на карце не ствараюцца.
Зборнік служылых людзей Смуты, поўны роспіс Курска 1630 года.
Суцэльная праверка 115 актаў: елецкае прозвішча не схавалася ў суседнім дакуменце
Пасля выбарачных удач з елецкімі чалабітнымі ўвесь адкрыты корпус Г. Н. Анпілогава «Новые документы о России конца XVI — начала XVII в.» [Новыя дакументы пра Расію канца XVI — пачатку XVII ст.] правераны суцэль: дакументы № 1–115, уключаючы чатыры часткі вялікай пуцівльскай асобнай кнігі № 7. Пошук ішоў па асновах анпил-, ампил-, анфил-, амфил-, онпил- і онфил-, а потым асобна па сямі імёнах бацькоў арлоўскага ядра.
У апублікаваных тэкстах няма ніводнай формы даследаванага фамільнага шэрагу і ніводнага асабовага імені Анфілог/Анфілоф. Гэта ўжо не выпадковая выдача пашукавіка, а адмоўны вынік па ўсёй друкаванай выбарцы. Але ён адносіцца толькі да 115 апублікаваных актаў: старая елецкая справа была значна шырэйшая, у тэксце ёсць страты, а яе неапублікаваныя аркушы яшчэ не прагледжаны па фотакопіях.
Праверка імёнаў бацькоў дала карысны кантроль супраць ілжывых маршрутаў. У пуцівльскай кнізе 1594 года ёсць дзве розныя «Першины пашни» [Першавы ралі] — Кавалёва і Кабанава; у елецкім роспісе 1593 года названы Нячай Міхайлаў сын Казлоў, Мікуль Якаўлеў сын Талстога і два чалавекі з імем па бацьку Нячаеў. У паўночнай, наўгародска-алонецкай частцы корпуса сустракаюцца Нячайка Пахомаў і селянін Мікула Церанцьеў. Супадзенні эфектныя, але трэція найменні, статус і геаграфія розныя. Яны паказваюць пашыранасць імёнаў, а не сваяцтва.
Тактыка таму зноў змяняецца. Гатовае прозвішча ў надрукаванай частцы елецкага комплексу больш шукаць не трэба. Прыярытэт атрымліваюць неапублікаваныя аркушы РГАДА, ф. 141, воп. 1, 1592 г., спр. 1 і познія арлоўскія зямельныя справы, здольныя працытаваць страчаныя першапачатковыя дачы. Патрэбная формула — не проста прозвішча, а «жил прежде» [жыў раней], «остался отец» [застаўся бацька], «брат/дядя» [брат/дзядзька], «написался на новый город» [запісаўся ў новы горад] або прамая перадача маёнтка. Профілі і маршруты па супадзеннях імёнаў не ствараюцца.
Поўны паказальнік корпуса на Vostlit.
Фёдар 1630 года аказаўся стараслужачым, а не навіком
Пасля пакаленнага супастаўлення праверана структура самога курскага роспісу, а не толькі імя на арк. 98. Федзька Рыгораў сын Онпілогаў знаходзіцца ўнутры артыкула гарадавых дзяцей баярскіх з памесным акладам 200 чацвярцей. Загаловак «По 200 чети» [Па 200 чацвярцей] пачынаецца на арк. 91 і дзейнічае да новага загалоўка «По 150 чети» [Па 150 чацвярцей] на арк. 101. Выпісы навікоў 1627, 1628 і 1629 гадоў змешчаны значна ніжэй асобнымі рубрыкамі.
Гэта ўдакладняе ўзрост службовай біяграфіі. У 1630 годзе Фёдар Рыгоравіч быў не чалавекам апошняга набору, а членам ужо сфармаванай курскай карпарацыі. Такое становішча сумяшчальнае з яго магчымай згадкай у 1605–1618 гадах і ўзмацняе яго як галоўнага кандыдата на смутнага Фёдара Анпілогава. Адначасова з'явіўся новы пошукавы ўзровень — бацька Рыгор: пры тоеснасці двух Фёдараў менавіта ён павінен адносіцца да першага пакалення курскай галіны.
Мяжа доказу застаецца строгай. Роспіс не паведамляе, калі Фёдар быў упершыню пасверстаны, адкуль паходзіў Рыгор і ці насіў бацька тое ж фамільнае найменне. Таму профілі не аб'яднаны, асобная біяграфія Рыгора і маршрут на карце не створаны. Наступны адрас — раннія курскія верстальныя і прыдачныя спісы да 1627 года, дзе артыкул 200 чацвярцей мог быць растлумачаны першапачатковай дачай або наступнай прыдачай.
1579–1591: Церанцій Іеўлеў зноў становіцца кандыдатам на бацьку Паўла
Вузкае месца ражскай гіпотэзы праверана не развагай, а ўнутраным кантролем абедзвюх дзесятняў. У 1579 годзе Трэнка Сямёнаў сын Іеўлева стаіць пад № 362 у рубрыцы памерлых або забітых, пасля якіх «не осталось жон и детей, а поместья лежат пусты» [не засталося жонак і дзяцей, а маёнткі ляжаць пустыя]. Раней гэтая формула лічылася прамым пярэчаннем супраць таго, што ён мог быць бацькам Паўла і Панкі Церанцьевічаў Іеўлевых.
Суцэльнае супастаўленне ўсёй рубрыкі №№ 334–367 з дзесятняй 1591 года паказала, што загаловак не ўлічваў ужо аддзеленых дарослых сыноў:
- Ісайка Іваноў сын Караваеў, № 348 у 1579 годзе, стаіць у той жа «бяздзетнай» рубрыцы; у 1591 годзе служаць Церашка Ісаеў сын Караваеў (№ 267), Ненаш Ісаеў сын Караваеў (№ 417) і Пятунка Ісаеў сын Караваеў (№ 419);
- Неўпакоец Восіпаў сын Астрацоў, № 367 у 1579 годзе; у 1591 годзе — Васька Неўпакоеў сын Астрацоў, № 429.
Гэта два незалежныя пераходы з дакладным рэдкім імем бацькі і тым жа сямейным найменнем. Такім чынам, фраза «не осталось детей» [не засталося дзяцей] азначала адсутнасць непаўналетніх або залежных членаў двара, што заставаліся пры яго маёнтку, а не біялагічную бяздзетнасць наогул.
Імёны і сэнс. Трэнка — памяншальная дакументальная форма імені Церанцій. Цяпер ланцужок выглядае прадметна: памерлы да студзеня 1579 года Церанцій Сямёнавіч Іеўлеў мог мець ужо аддзеленых дарослых сыноў; у 1591 годзе Павел Церанцьевіч Іеўлеў двойчы выступае паручыцелем, а Панка названы «Орбеевым, а Терентьевым сыном Иевлевым тож» [Орбеевым, а таксама Церанцьевым сынам Іеўлевым]. У 1596 годзе ў Арле з'яўляецца навік Павел Церанцьевіч Анфілогаў. Гэта ўпершыню дае працоўную трохступеньчатую мадэль аднаго пакалення, а не адзінкавае супадзенне Паўла і Церанція.
Мяжа доказу захоўваецца. Няма прамога запісу «Павел и Панка — дети Тренки Семёновича» [Павел і Панка — дзеці Трэнкі Сямёнавіча], спадкавання яго 30 чацвярцей і формулы «Иевлев, Анфилогов тож» [Іеўлеў, ён жа Анфілогаў]. Таму Церанцій павышаны з адсечанага аднапрозвішчніка да моцнага кандыдата на бацьку, але ражска-арлоўскі маршрут на карту пакуль не наносіцца. Наступная праверка адрасная: лёс пустых 30 чацвярцей Трэнкі, асобныя дачы Паўла і Панкі і выпісы пра дзяцей памерлага Церанція.
1579–1597: старое найменне магло знікнуць з наступнай дзесятні
Фармальнае пярэчанне супраць ражскай гіпотэзы гучала так: калі арлоўскі Павел 1596 года быў ранейшым ражскім Паўлам Іеўлевым, пісар павінен быў напісаць «Анфилогов, Иевлев тож» [Анфілогаў, ён жа Іеўлеў]. Гэтае патрабаванне праверана на людзях, якіх самі выдаўцы дзесятняў злучаюць перакрыжаванымі нумарамі.
Самы чысты кантроль — Казарын (Казарын) Іванавіч:
- 1579, № 242 — Казарынка Іваноў сын Курчоў;
- 1591, № 67 — Казарын Іваноў сын Вяроўкін, а Курчаў тож [ён жа Курчаў];
- 1594, № 473 — Казарын Іваноў сын Вяроўкін Курчаў;
- 1597, № 653 — толькі Казарынка Іваноў сын Вяроўкін, прычым рэдактар прама адсылае гэты радок да № 473 дзесятні 1594 года.
Іначай кажучы, трэцяе найменне Курчаў, з якога пачыналася біяграфія, за васямнаццаць гадоў цалкам выпала з формулы. Тоеснасць чалавека пры гэтым зафіксавана не сучаснай здагадкай, а ўнутранай сістэмай спасылак выдання. Падобнае скарачэнне відаць у Панкі: у 1591 годзе ён «Орбеев, а Терентьев сын Иевлев тож» [Орбееў, а таксама Церанцьеў сын Іеўлеў], тады як у 1594 і 1597 гадах застаецца толькі «Арбеев сын Иевлев» [Арбееў сын Іеўлеў].
Сэнс для Паўла. Адсутнасць слова Иевлев у арлоўскім запісе 1596 года цяпер нельга лічыць самастойным абвяржэннем тоеснасці. Практыка той жа серыі дакументаў дапускае, што ранейшае трэцяе найменне больш не паўтаралася. Але кантроль даказвае толькі механізм, а не самога Паўла: пакуль няма запісу «Иевлев, Анфилогов тож» [Іеўлеў, ён жа Анфілогаў], пераводу з Ражска, агульнага маёнтка або спадчыннага выпісу, ражска-арлоўскі маршрут застаецца моцнай гіпотэзай і не наносіцца на карту.
Адоеў 1576/77: знойдзены страчаны кадастр, які мог назваць Іеўлева
Пехлецкі радок пра жэрабя, дадзенае Аляксею Агламазаву «из Иевлева поместья Одоевцова» [з маёнтка Іеўлева-адаеўца], не паведамляе асабовага імені ранейшага ўладальніка. Пошук перанесены з позніх спісаў прозвішча на гісторыю самога адоеўскага зямельнага ўліку.
Афіцыйны даведнік РГАДА паведамляе: Адоеўскі павет быў апісаны ў 1576/77 годзе Андрэем Скрабіным і падьячым Сцяпанам Вітаўтавым. Аўтары звязваюць гэты кадастр з раздачай былых зямель князя М. І. Варатынскага новым памешчыкам і мяркуюць, што ў 1580–1590-я гады новага апісання павета магло ўвогуле не праводзіцца. Гэта якраз той храналагічны пласт, у якім служыў ражскі Церанцій Сямёнавіч Іеўлеў.
Аднак каталог захаваных адоеўскіх кніг пачынаецца толькі з 1614/15 года:
- плацежная кніга 1614/15 — РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 488, арк. 464–492 адв.;
- дазор 1615/16 — кн. 524, арк. 151–316, спіс у кн. 488, арк. 493–560;
- плацежная кніга 1619/20 — кн. 488, арк. 562–586;
- пісцовая і межавая кніга 1627–1629 — кн. 327, арк. 1–543.
Кніга Скрабіна—Вітаўтава 1576/77 года асобнай захаванай адзінкай у гэтым шэрагу не значыцца. Значыць, наступны адрасны пошук — выпісы з яе, памесныя справы пра старыя дачы і прыправачныя артыкулы пазнейшых кніг з формуламі «по старым писцовым книгам» [па старых пісцовых кнігах]. Менавіта такая рэтраспектыва можа вярнуць асабовае імя Іеўлева-адаеўца і паказаць, ці адносіўся яго пехлецкі маёнтак да ражскай групы.
Імёны і сэнс. Адначасова правераны спакуслівы ланцужок Сямён Іванавіч Іеўлеў (граматы 1539/1544 гадоў) → Церанцій Сямёнавіч Іеўлеў. Радаводны роспіс 1686 года называе сынамі Сямёна толькі Ціта і Івана, а не Церанція. Таму тульскага Сямёна нельга абвяшчаць бацькам ражскага Церанція толькі па імені па бацьку. Магчымая ражская галіна застаецца асобнай або непрызнанай; карта пакуль не змяняецца.
Новы пошук не па Паўлу, а па рэдкім спалучэнні «Церанцій Іеўлеў»
Пасля тупіка з суседзямі Паўла тактыка зменена: правяраецца не толькі сам Павел, але і ўстойлівасць рэдкага асабовага імені Церанцій унутры розных галін Іеўлевых і дакументаваныя выпадкі іх перамяшчэння паміж гарадамі.
Першы вынік адносіцца да ранняга XVII стагоддзя. Анамастычны паказальнік да трохтомнага апісання дакументаў РГАДА, ф. 141, воп. 1, за 1505–1626 гады утрымлівае поўную форму «Иевлев Терентий Нечаев». Гэта Церанцій Іеўлеў з імем па бацьку Нячаеў, а не Трэнка Сямёнавіч з ражскай дзесятні 1579 года. Публічны паказальнік, аднак, страціў нумар выпуску, старонку, год, справу і аркуш. Таму знаходка пакуль дае новы дакладны аб'ект архіўнага пошуку, але не сваяка Паўла.
Другі вынік — позні кантроль магчымага перасялення. У разборнай кнізе 1680 года (РГАДА, ф. 210, воп. 6, спр. 117) сярод васьмі ражскіх Іеўлевых названы Церанцій Іеўлеў. Праз восем–дзевяць гадоў чалавек з тым жа спалучэннем прозвішча і імені запісаны ў горадзе Добрым у сметнай кнізе 1688–1689 гадоў (ф. 210, воп. 6д, спр. 153). У Ражску побач стаяць Васіль, Яфім, Зіновій, Ігнацій, Лар'ён, Цімафей і Філіп Іеўлевы; у Добрым — Кузьма, Сяргей і Церанцій. З усіх імёнаў паўтараецца толькі Церанцій.
Імёны і сэнс. Гэта яшчэ не даказаны маршрут: адкрытыя табліцы паказваюць толькі прозвішча, імя і горад, без імені па бацьку, узросту, дзяцей і маёнтка. Але поўныя артыкулы абедзвюх спраў, паводле апісання публікацыі, звычайна ўтрымліваюць менавіта гэтыя звесткі. Калі імя па бацьку і склад сям'і супадуць, атрымаецца прамы прыклад пераходу Ражск → Добры — таго ж тыпу, які мы шукаем для Паўла амаль на стагоддзе раней. Калі не супадуць, гэта ўсё роўна дакажа незалежнае паўтарэнне рэдкага імені ў некалькіх галінах і паменшыць вартасць супадзення «Церанцій + Іеўлеў» без дадатковых прыкмет.
Наступныя два адрасы таму гранічна канкрэтныя: знайсці па імянным паказальніку дакладную справу ранняга Церанція Нячаевіча Іеўлева ў ф. 141 і замовіць або знайсці сканы поўных артыкулаў Церанція ў ф. 210, воп. 6, спр. 117 і воп. 6д, спр. 153. Профілі і карта не ствараюцца: Іеўлевы тут кантрольнае прозвішча, а тоеснасць ражскага і дабрынскага Церанціяў пакуль не ўстаноўлена.
Анамастычны паказальнік, Ражск, 1680 год, Добры, 1688–1689 гады.
Маштабная папраўка: Іеўлевы — не адна ражская сям'я
Каб праверыць саму перадумову, з публічнай базы выгружаны ўсе 631 індэксны радок па аснове Іеўлеў. Гэта не 631 чалавек: адна службовая біяграфія паўтараецца ў розных кнігах, а аднолькавыя імёны могуць належаць розным людзям. Але размеркаванне ўсё роўна паказальнае: Тула — 168 радкоў, Масква — 77, Бялёў — 68, Адоеў — 63, Ражск — 30, Яраслаўль — 28, Казлоў — 23, Арзамас — 18, Разань — 17.
Самы ранні індэксны радок нечакана вядзе яшчэ паўночней: Міхаіл Іеўлеў, 1588 год, Ноўгарад, Абанежская пяціна, РГАДА, ф. 137, воп. 1, спр. 11. Гэта ўзгадняецца з радаводным паданнем старэйшай тульскай галіны пра выхад з Ноўгарада, але не робіць Міхаіла сваяком тульскіх або ражскіх Іеўлевых: няма імені па бацьку і граматы, якая б іх звязвала.
Галоўная выснова адмоўная, але карысная. Іеўлеў — шматгаліновае найменне і дрэнны самастойны паказчык перасялення. Ражскі Павел застаецца моцным кандыдатам толькі па сукупнасці: Павел + рэдкі бацька Церанцій, два паручыцельствы, знікненне пасля 1591 года і з'яўленне аднайменнага навіка ў Арле ў 1596 годзе. Наступны дакумент павінен дадаць імя па бацьку, зямлю, сваяка або прамы пераход; яшчэ адно голае супадзенне прозвішча больш не ўлічваецца як узмацненне.
31 жніўня 2026 года: адзін том замест трох і закрытая лінія Лодыгіных
Структура анамастычнай вэб-старонкі дала бібліяграфічны вынік, якога не было ў самім радку. «Иевлев Терентий Нечаев» змешчаны ў першым блоку паказальніка Васкабойнікавай. Наступны блок падпісаны асобна як кніга 2; незалежнае апісанне ўладальніка выдання вызначае яе як том за 1614–1623 гады. Першы выпуск 1994 года ўключае дакументы ад 1505 года па 1613 год уключна. Такім чынам, ранняга Церанція Нячаевіча трэба шукаць у першым томе, а не ва ўсім трохтомніку 1505–1626 гадоў.
Гэта яшчэ не архіўны шыфр. Сайт змешвае ў паказальніках людзей з дакументаў і імёны аўтараў літаратуры — напрыклад, у тым жа блоку стаіць гісторык Г. Н. Анпілогаў. Таму радок Церанція застаецца пошукавым ключом да праверкі друкаванага апісальнага артыкула: нельга ствараць профіль або абвяшчаць яго сваяком ражскіх Іеўлевых толькі па вэб-спісе.
Адначасова правераны адваротны маршрут ад кашынскага Анфілофа Лодыгіна, адноўленага па патроніме яго сына Пешка каля 1500 года. У адкрытай базе знойдзена 169 індэксных радкоў Лодыгіных. Даарлоўскага паўднёвага ланцужка яны не далі:
- 1583 год — Сямейка Лодыгін, Абанежская пяціна Ноўгарада;
- 1588 год — Васіль, Нічыпар, Цімафей і два Якавы Лодыгіны, Бежацкая пяціна;
- 1608 год — у Бежацкай пяціне зноў відаць Васіль, Іван, Цімафей, Фёдар і Якаў;
- Чарнігаў і Рыльск з'яўляюцца толькі ў 1605–1618 гадах, а новы рыльскі пласт — у 1631–1638 гадах.
Імёны і сэнс. Пешак сапраўды захоўвае імя бацькі Анфілофа, але Лодыгін — самастойнае сямейнае найменне. Пазнейшы рух Лодыгіных на поўдзень паказвае магчымы механізм міграцыі, аднак пачынаецца занадта позна і не прыводзіць да Арла да 1594 года. Прыгожая гіпотэза «Кашынскі Анфілоф → паўднёвыя Анфілогавы» таму адкладзена да з'яўлення агульнай зямлі, імені па бацьку або прамога запісу пра пераход. На карту маршрут не дададзены.
Анамастычны паказальнік, абмеркаванне і бібліяграфія кнігі 2, адкрытая база служылых людзей.
31 жніўня 2026 года: не адзін горад-донар, а сем біяграфій
Пошук сямейнай тройкі Мікулы паўтораны з улікам гістарычных і магчымых памылковых формаў імені. Жывы паказальнік на 421 095 радкоў адкалібраваны па кантрольным запыце «Лодыгин», які зноў даў 169 пазіцый. Запыт па аснове Нику- вярнуў усяго восем радкоў ва ўсёй базе; самы ранні адносіцца да 1631 года. Значыць, варыянт Нікула/Нікулін не хавае даарлоўскіх Васіля, Цімафея і Карпа ў цяперашнім адкрытым корпусе.
Больш важнай аказалася паўторная праверка двух старых супадзенняў 1582 года — Мікулінскага Васюка і Мікулінскага Цімошкі. Публічная старонка Дзераўскай пяціны тлумачыць уладкаванне спіса: 938 згадак сабраны з дзвюх спраў, розных пагостаў і розных катэгорый уладальнікаў; адзін чалавек мог паўтарацца па некалькіх уладаннях. Адкрыты пералік адсартаваны па прозвішчы і імені, а поўныя землі радкоў не паказаны. Таму Васюк і Цімошка стаяць побач толькі ў алфавітнай выдачы. Крыніца пакуль не называе іх братамі, не змяшчае ў адно ўладанне і не дае Карпа. Наўгародскі след па тройцы Мікулы паніжаны: вяртацца да яго варта толькі па першасных аркушах справы 716, а не па блізкасці двух радкоў на вэб-старонцы.
Замест гэтага сабраны «кантрольныя маршруты» сем'яў з таго ж ранняга арлоўскага служылага асяроддзя:
- Кашыра → Арол: Філіп Фёдаравіч Цяплоў прама названы памешчаным у Арле; яго арлоўская Чарамошня ляжыць побач з Сафонавай Сафона Цімафеевіча Анфілогава.
- Разань, Пехлецкі стан → Ражск: Пётр Нічыпаравіч Баздыраў, ён жа Свірыдаў, у 1591 годзе прама перапісаўся на службу з Разані. Ён можа быць сынам арлоўскага Нічыпара Баздырава, суседа Анфілогавых, але сваяцтва і кірунак руху сям'і яшчэ не даказаны.
- Уладзімір і гасудароў двор: у Шалімавых і Труновых ёсць незалежныя даарлоўскія сляды. Магчымыя працягі ў Арле заснаваны на рэдкіх прозвішчах і адпаведных пакаленнях, але пакуль не на прамой формуле пераводу.
- Сам Карчакоўскі стан: Анпілог Іванавіч Анань'ін даказвае мясцовае ўжыванне імені ў правільным пакаленні, аднак яго дакументаваныя нашчадкі працягваюць называцца Анань'інымі.
Новая мадэль. Нават бліжэйшае асяроддзе заходняга арлоўскага куста не зводзіцца да аднаго зыходнага горада: дакладныя і верагодныя лініі разыходзяцца да Кашыры, Разані/Пехлеца, Уладзіміра і мясцовага Карчакоўскага стана. Таму шукаць для ўсіх Анфілогавых адзін гатовы спіс перасяленцаў становіцца менш разумна. Даследаванне падзелена на сем біяграфічных задач: Церанцій—Павел, Мікула—тры сыны, Васіль—Беляй і Восіп, Перша—Іван, Цімафей—Сафон, Нячай—Іван і Пахом—Ермак. Для кожнай галіны патрэбна ўласная чацвёртая прыкмета — ранейшая зямля, паручыцель, брат або прамы запіс пра ранейшы горад.
Гэта яшчэ не доказ некалькіх паходжанняў: кантрольныя сем'і не з'яўляюцца Анфілогавымі. Але яно змяняе парадак работы. Першы прыярытэт застаецца за Паўлам Церанцьевічам Іеўлевым як індывідуальным кандыдатам; другі — за падзелам агульнага жэрабя трох Мікулічаў; трэці — за кашырскім асяроддзем Сафонавай. На карту чужыя маршруты не пераносяцца.
Публічнае апісанне кнігі Дзераўскай пяціны 1582 года, адкрытая база служылых людзей.
31 жніўня 2026 года: рэдкі Перша ў цвярскім Мікулінскім павеце
Пошук галіны Перша → Іван Першын Анфілогаў пераведзены з гатовага прозвішча на рэдкае імя пакалення бацькі. Суцэльны пошук па адкрытым OCR таго ж вялікага тома пісцовых матэрыялаў даў адзінага літаральнага даарлоўскага Першу. На друкаванай с. 192 у старым пласце ўладальнікаў вёскі Кабыліна стаіць Федзька Сцяпанаў, а ў абноўленым — «Перша Степанов сын» [Перша Сцяпанаў сын]. Ніжэй пералічаны Ілейка, Гаўрылка, Акіфанка і Перша, якія «служат князю Дмитрею Ивановичю Микулинскому» [служаць князю Дзмітрыю Іванавічу Мікулінскаму]. Супадзенне імені па бацьку і зямлі падобнае на змену ўладальніка ўнутры аднаго дома Сцяпана, хоць кніга не называе Фёдара і Першу братамі і не тлумачыць механізм пераходу.
Храналогія падыходзіць пакаленню бацькі арлоўскага Івана: сам артыкул адносіцца да абноўленага пласта цвярской дазорнай кнігі 1551–1554 гадоў. Абмяжоўваць яе 1552 годам нельга: у Тысячнай кнізе 1550 года адначасова запісаны два князі Дзмітрыі Іванавічы Мікулінскія, а дазорная кніга не адрознівае, каму з іх служыў Перша. Знаходка асабліва прыкметная таму, што знаходзіцца ў тым жа рукапісным комплексе РГАДА, ф. 1209, воп. 1, кн. 466, дзе зафіксавана цвярское Онфілогава. Аднак агульны том — сувязь крыніц, а не доказ сваяцтва.
Імёны і сэнс. Перша тут — самастойнае асабовае імя або гутарковая форма каляндарнага імені; Сцяпанаў сын — яго імя па бацьку. Арлоўская формула 1594/1595 года ўладкавана інакш: Іван — чалавек, Першын — указанне на бацьку Першу, Анфілогаў — другое сямейнае найменне. Цвярскі Перша падыходзіць па рэдкасці імені і ўзроставым пакаленні, але крыніца не называе ў яго сына Івана, наймення Анфілогаў, агульнай зямлі з арлоўцамі або пераходу на поўдзень. Таму ён запісаны як кандыдат, якога можна праверыць, а не як знойдзены бацька.
Геаграфічны тэст не дазволіў узмацніць гіпотэзу. У навуковым GIS-пласце знойдзены два аднайменныя Кабыліна, але яны адносяцца да іншых артыкулаў; патрэбная вёска Першы пакуль не лакалізавана. На карту не дададзены ні пункт, ні маршрут. Наступны тэст — прасачыць людзей князя Дзмітрыя Мікулінскага і пераходы Кабыліна ў наступных дакументах: шукаць не адзінкавае імя, а дом Сцяпана — Фёдар Сцяпанаў → Перша/Пятруша Сцяпанаў → Іван Першын і другія найменні дзяцей. Калі сямейнага працягу не з'явіцца, кірунак будзе адкладзены без далейшага марнавання часу.
Факсіміле друкаванай с. 192, навуковыя гісторыка-геаграфічныя матэрыялы па Цвярской зямлі.
31 жніўня 2026 года: два князі Дзмітрыі змяняюць датаванне Першы
Праверка не адзінкавага імені, а ўсяго службовага асяроддзя Першы дала важную папраўку. Д. А. Селіверстаў падлічыў у Мікулінскім стане-павеце 36 землеўладальнікаў, якія служылі князю Дзмітрыю Іванавічу Мікулінскаму. Значыць, Перша Сцяпанаў належаў да вялікага прыватнага служылага двара, а не быў выпадковым аднайменным уладальнікам адной вёскі.
Аднак у заўвазе даследчык спецыяльна папярэджвае: у Тысячнай кнізе 1550 года адначасова запісаны два князі Дзмітрыі Іванавічы Мікулінскія — адзін у I артыкуле па Цверы, другі ў III. Адзін, з галіны Пункавых, загінуў пры ўзяцці Казані ў 1552 годзе; але каму з двух служылі гэтыя 36 чалавек, з дазорнай кнігі незразумела. Поўны тэкст Тысячнай кнігі пацвярджае абодва асобныя радкі.
Гэта выпраўляе ранейшае занадта жорсткае датаванне: формулу пра службу Першы нельга аўтаматычна абмяжоўваць смерцю аднаго князя ў 1552 годзе. Надзейны інтэрвал задае сама крыніца — цвярская дазорная кніга 1551–1554 гадоў. Поўны апублікаваны тэкст Дваровага сшытка імені Першы не ўтрымлівае, таму яго пераход з прыватнага княжацкага двара непасрэдна ў Гасудароў двор пакуль не прасочваецца.
Імёны і сэнс. Дзмітрый Іванавіч Мікулінскі ў гэтым артыкуле — неадназначны патрон, а не адзін аўтаматычна пазнавальны князь. Перша Сцяпанаў застаецца рэдкім і храналагічна магчымым кандыдатам на пакаленне бацькі арлоўскага Івана Першына Анфілогава, але новая праверка не ўзмацняе тоеснасць. Яна змяняе выгляд наступнага пошуку: патрэбны дакументы пра лёс усяго прыватнага двара пасля 1552–1556 гадоў — пераводы на гасудараву службу, новыя маёнткі і пераходы ўладанняў, — а не толькі біяграфія князя, які загінуў пад Казанню. Карта не змяняецца.
Д. А. Селіверстаў, «Московское войско в битве при Орше 1514 г.» (Маскоўскае войска ў бітве пад Оршай 1514 г.), с. 334–335, поўны тэкст Тысячнай кнігі 1550 года.